Phần thứ nhất (tức Hội thứ nhất trong các hội thuyết pháp của bộ kinh này) – Phẩm Bồ-tát, thứ mười hai, đoạn một.
Bấy giờ, Cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc xuất gia có tuổi đạo và đức hạnh) Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Chữ 'Bồ-tát' (bậc tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) mà Ngài nói đó, ý nghĩa của nó là gì?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Không có nghĩa nào để nắm bắt — đó chính là nghĩa của chữ Bồ-tát. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì Bồ-đề (sự giác ngộ) vốn không sinh ra, tát-đỏa (hữu tình, chúng sinh; "Bồ-tát" là gọi tắt của "Bồ-đề tát-đỏa", nghĩa là chúng sinh hướng về giác ngộ) vốn không thật có, cho nên không có nghĩa nào để nắm bắt chính là nghĩa của chữ Bồ-tát.
Thiện Hiện! Như nghĩa của dấu chân chim trong hư không là không có gì, không thể nắm bắt; nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa của những việc do ảo thuật tạo ra là không có gì, không thể nắm bắt; nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa của cảnh trong mộng, nghĩa của dương diễm (ảo ảnh do nắng gắt bốc hơi, trông như có nước), nghĩa của quang ảnh (bóng do ánh sáng chiếu tạo ra), nghĩa của không hoa (những đốm hoa giữa hư không mà người mắt bệnh trông thấy), nghĩa của bóng trong gương, nghĩa của tiếng vang, nghĩa của tầm hương thành (thành của thần Càn-thát-bà, chỉ những ảo ảnh lâu đài thành quách hiện giữa không trung hay trên biển), nghĩa của những việc do phép biến hóa tạo ra — đều không có gì, không thể nắm bắt; nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa của chân như (cái thật đúng như vậy, bản tính chân thật không đổi của mọi pháp) không có gì, không thể nắm bắt; nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa của pháp giới (ở đây chỉ bản thể chân thật trùm khắp mọi pháp), nghĩa của pháp tánh (bản tính thật của các pháp), nghĩa của pháp trụ (cái lý chân thật thường trụ nơi các pháp), nghĩa của pháp định (cái lý chân thật nhất định, không lay chuyển), nghĩa của bất hư vọng (không hư dối), nghĩa của bất biến dị (không biến đổi), nghĩa của ly sinh tánh (tính chất lìa khỏi sự sinh khởi), nghĩa của bình đẳng tánh (tính bình đẳng, như nhau của mọi pháp), nghĩa của thật tế (giới hạn tột cùng của sự thật, tức chân lý rốt ráo) — đều không có gì, không thể nắm bắt; nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Lại nữa, Thiện Hiện! Như nghĩa sắc (phần vật chất, thân thể; một trong năm uẩn – năm nhóm hợp thành con người) của huyễn sĩ (người do ảo thuật biến ra, không có thật) không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa sang bờ giải thoát, thấy rõ thật tướng của mọi pháp là không) quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (ý chí và hoạt động tâm lý tạo tác), thức (sự phân biệt, nhận thức) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa nhãn xứ (con mắt, xét như một trong mười hai xứ – mười hai "chỗ" làm nảy sinh nhận thức, gồm sáu giác quan và sáu loại đối tượng) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác va chạm), pháp xứ (đối tượng của ý như ý niệm, khái niệm) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám giới – mười tám yếu tố cấu thành nhận thức, gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu loại nhận thức) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa sắc giới (hình sắc, đối tượng của mắt), nhãn thức giới (sự nhận biết của mắt) cùng nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và nhận thức của mắt) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa nhĩ giới (tai) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự nhận biết của tai) cùng nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và nhận thức của tai) và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa tỷ giới (mũi) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa hương giới (mùi), tỷ thức giới (sự nhận biết của mũi) cùng tỷ xúc (sự gặp gỡ giữa mũi, mùi và nhận thức của mũi) và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa thiệt giới (lưỡi) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa vị giới (vị nếm), thiệt thức giới (sự nhận biết của lưỡi) cùng thiệt xúc (sự gặp gỡ giữa lưỡi, vị và nhận thức của lưỡi) và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa thân giới (thân, giác quan xúc chạm) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa xúc giới (cảm giác va chạm), thân thức giới (sự nhận biết của thân) cùng thân xúc (sự gặp gỡ giữa thân, vật xúc chạm và nhận thức của thân) và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa ý giới (ý, tâm suy nghĩ) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa pháp giới (ở đây chỉ các đối tượng của ý như ý niệm, khái niệm; khác với "pháp giới" là bản thể chân thật nói ở trên), ý thức giới (sự nhận biết của ý) cùng ý xúc (sự gặp gỡ giữa ý, đối tượng và nhận thức của ý) và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận thức) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong sinh tử là khổ) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; khâu đầu trong mười hai nhân duyên – chuỗi mười hai mắt xích làm nên vòng sinh tử) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa hành (hành động tạo nghiệp), thức (thần thức đi vào đời sống mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (tham luyến), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp đã thành, dẫn tới đời sau), sinh (ra đời), lão tử (già chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, kêu than, đau khổ, lo âu, phiền muộn) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và bốn định vô sắc (bốn tầng thiền định cao nhất, vượt khỏi mọi hình sắc vật chất) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn để dứt ác, làm lành), bốn thần túc (bốn nền tảng để đạt thần thông và thiền định), năm căn (năm gốc rễ của việc tu: tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chánh, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh, như thấy đúng, nghĩ đúng…) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Thiện Hiện! Như nghĩa không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi pháp đều không có tự thể) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy. Thiện Hiện! Như nghĩa vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp không có hình tướng để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác) của huyễn sĩ không có gì, không thể nắm bắt; Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa quán thấy nghĩa của chữ Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt, cũng như vậy.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, hết quyển thứ bốn mươi lăm.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi sáu.
Pháp sư Tam tạng (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh và dịch bộ kinh này) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video