Thiên 52 — Hội 1 · Phẩm 12 Bồ-tát · phần 2

 Hội thứ nhất, phẩm Bồ-tát, thứ mười hai (phần hai)

 Này Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật; "Thiện Hiện" là tên dịch theo nghĩa), ví như cú nghĩa (cái mà một danh từ chỉ đến, tức ý nghĩa thật của danh từ ấy) của "bố thí ba-la-mật-đa" nơi người huyễn hóa (người do trò ảo thuật tạo ra, không có thật) là không có gì cả, không thể nắm bắt được. (Ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia": hạnh tu được làm cho trọn vẹn, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ. Bố thí ba-la-mật-đa là hạnh cho đi được làm trọn vẹn.) Thì bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người phát nguyện tu cho thành Phật để cứu độ muôn loài; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, bậc lớn lao) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ được làm trọn vẹn, thấy rõ thật tướng của mọi sự vật), quán xét cú nghĩa của "bồ-tát" là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi người huyễn hóa, cú nghĩa của tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch được làm trọn vẹn), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn, chịu đựng được làm trọn vẹn), tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng tiến tới được làm trọn vẹn), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, lắng tâm được làm trọn vẹn) và Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi người huyễn hóa, cú nghĩa của ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi người huyễn hóa, cú nghĩa của lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi người huyễn hóa, cú nghĩa của Phật thập lực (mười trí lực chỉ riêng Phật có, như biết rõ điều gì hợp lý và điều gì không hợp lý, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi người huyễn hóa, cú nghĩa của những pháp sau là không có gì, không thể nắm bắt được: tứ vô sở úy (bốn điều Phật không hề sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và nói năng không ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, muốn đem vui cho muôn loài), đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ cho muôn loài), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông bỏ lớn, bình đẳng không phân biệt thân sơ), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác), nhất thiết trí (trí biết toàn thể mọi pháp ở mặt chung, tức đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc tính chung và riêng của tất cả các pháp, chỉ Phật mới có). Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành nội không (sự trống rỗng, không có tự thể, của các giác quan bên trong như mắt, tai…) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành những pháp "không" sau đây là không có gì, không thể nắm bắt được: ngoại không (sự trống rỗng của các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh…), nội ngoại không (sự trống rỗng của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (sự trống rỗng của mười phương rộng lớn), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (sự trống rỗng của các pháp do nhân duyên tạo thành), vô vi không (sự trống rỗng của các pháp không do tạo tác), tất cánh không (sự trống rỗng rốt ráo, hoàn toàn), vô tế không (sự trống rỗng của cái không có khởi đầu, không có kết thúc), tán không (sự trống rỗng của cái bị phân tán, rời rã), vô biến dị không (sự trống rỗng của cái không đổi khác), bản tính không (sự trống rỗng của bản tính vốn có của các pháp), tự tướng không (sự trống rỗng của đặc tính riêng của từng pháp), cộng tướng không (sự trống rỗng của đặc tính chung của các pháp), nhất thiết pháp không (sự trống rỗng của tất cả các pháp), bất khả đắc không (sự trống rỗng của cái không thể nắm bắt), vô tính không (sự trống rỗng của cái không có tự thể), tự tính không (sự trống rỗng của chính tự thể) và vô tính tự tính không (sự trống rỗng của cả cái không tự thể lẫn cái tự thể). Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc, càng lên cao tâm càng lắng sâu) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm quán sát: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa sinh, tăng trưởng điều lành đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: mong muốn, tinh tấn, nhất tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ) và bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều trống rỗng) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp không có hình tướng để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác gì) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành bố thí ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành ngũ nhãn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành lục thần thông là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành Phật thập lực là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của việc người huyễn hóa thực hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng Cúng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), cú nghĩa về tướng (đặc điểm, hình trạng) của sắc (thân thể, hình chất vật chất) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn) và thức (sự nhận biết, phân biệt) là không có gì, không thể nắm bắt được. (Sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người.) Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của nhãn xứ (xứ: chỗ dựa để nhận thức phát sinh; nhãn xứ là con mắt, một trong sáu giác quan) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân thể) và ý xứ (tâm ý) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (những gì thân chạm biết) và pháp xứ (các đối tượng của tâm ý như ý niệm, ý tưởng) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của nhãn giới (giới: phạm vi, yếu tố cấu thành nhận thức; nhãn giới là yếu tố con mắt) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của nhĩ giới (yếu tố cái tai) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết qua tai), nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tỷ giới (yếu tố cái mũi) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (cái biết qua mũi), tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của thiệt giới (yếu tố cái lưỡi) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (cái biết qua lưỡi), thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của thân giới (yếu tố thân thể) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của xúc giới (yếu tố những gì thân chạm biết), thân thức giới (cái biết qua thân), thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của ý giới (yếu tố tâm ý) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng của tâm ý), ý thức giới (cái biết qua tâm ý), ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố hư không, khoảng trống) và thức giới (yếu tố tâm thức) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của khổ thánh đế (chân lý thánh về sự khổ của đời sống) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn) và đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến chấm dứt khổ) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên của vòng sinh tử) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của các mắt xích còn lại: hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức tái sinh), danh sắc (phần tinh thần và thể xác ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hiện hữu, cái nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tứ tĩnh lự là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tứ vô lượng và tứ vô sắc định là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tứ niệm trụ là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi và bát thánh đạo chi là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của không giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của vô tướng giải thoát môn và vô nguyện giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của bố thí ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của ngũ nhãn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của lục thần thông là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của Phật thập lực là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như nơi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa về tướng của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành nội không là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành ngoại không, cho đến vô tính tự tính không, là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành tứ tĩnh lự là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành tứ vô lượng và tứ vô sắc định là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành tứ niệm trụ là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi và bát thánh đạo chi là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành không giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành vô tướng giải thoát môn và vô nguyện giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành bố thí ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành ngũ nhãn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành lục thần thông là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành Phật thập lực là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng của việc đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác thực hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, ví như trong cõi hữu vi (phạm vi các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cú nghĩa của cõi vô vi (phạm vi các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) là không có gì, không thể nắm bắt được; trong cõi vô vi, cú nghĩa của cõi hữu vi là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa của không sinh không diệt, không tạo không làm, không được không lấy, không nhiễm ô không thanh tịnh, đều là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), pháp nào mà cú nghĩa của không sinh không diệt, không tạo không làm, không được không lấy, không nhiễm không tịnh là không có gì, không thể nắm bắt được?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Cú nghĩa không sinh không diệt, không tạo không làm, không được không lấy, không nhiễm không tịnh của sắc là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của thọ, tưởng, hành, thức là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của nhãn xứ là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của sắc xứ là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của nhãn giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của nhĩ giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tỷ giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của thiệt giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của thân giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của ý giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của địa giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của khổ thánh đế là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tập, diệt, đạo thánh đế là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của vô minh là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tứ tĩnh lự là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tứ vô lượng và tứ vô sắc định là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tứ niệm trụ là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi và bát thánh đạo chi là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của không giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của vô tướng và vô nguyện giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của bố thí ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của ngũ nhãn là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của lục thần thông là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của Phật thập lực là không có gì, không thể nắm bắt được. Cú nghĩa không sinh không diệt cho đến không nhiễm không tịnh của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa không sinh không diệt, không tạo không làm, không được không lấy, không nhiễm không tịnh của các pháp như thế là không có gì, không thể nắm bắt được; thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng lại như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh (thanh tịnh rốt ráo, hoàn toàn trong sạch vì vốn không có tự thể) của sắc là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của thọ, tưởng, hành, thức là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của nhãn xứ là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của sắc xứ là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của nhãn giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của nhĩ giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tỷ giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của thiệt giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của thân giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của ý giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của địa giới là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của khổ thánh đế là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tập, diệt, đạo thánh đế là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của vô minh là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tứ tĩnh lự là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tứ vô lượng và tứ vô sắc định là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tứ niệm trụ là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi và bát thánh đạo chi là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của không giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của vô tướng và vô nguyện giải thoát môn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của bố thí ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của ngũ nhãn là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của lục thần thông là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của Phật thập lực là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, ví như cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của ngã (cái "tôi", cái bản ngã được cho là có thật) là không có gì, không thể nắm bắt được, vì ngã vốn không có thật. Cú nghĩa về tướng tất cánh tịnh của những cái được gọi là hữu tình (chúng sinh có tâm thức), mệnh giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sổ thủ thú (kẻ nhiều lần thọ lấy thân trong các nẻo luân hồi), ý sinh (kẻ sinh ra từ ý, tức con người), nho đồng (chàng trai trẻ), tác giả (kẻ làm), sử tác giả (kẻ sai khiến người khác làm), khởi giả (kẻ khởi lên hành động), sử khởi giả (kẻ khiến người khác khởi lên hành động), thọ giả (kẻ nhận lãnh quả báo), sử thọ giả (kẻ khiến người khác nhận lãnh), tri giả (kẻ biết) và kiến giả (kẻ thấy) — đều là những tên gọi khác nhau cho một cái "tôi" tưởng là có thật — là không có gì, không thể nắm bắt được, vì từ hữu tình cho đến kiến giả đều không có thật. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như khi mặt trời mọc, cú nghĩa của bóng tối là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như khi lửa kiếp thiêu (trận lửa lớn thiêu rụi cả thế giới vào cuối một kiếp; kiếp là một thời kỳ dài vô cùng của vũ trụ) đã đốt sạch, cú nghĩa của các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong giới uẩn (khối công đức về giới hạnh trong sạch) của đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa của sự phạm giới là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong định uẩn (khối công đức về thiền định) của đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa của sự tán loạn là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong tuệ uẩn (khối công đức về trí tuệ) của đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa của sự ngu si là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong giải thoát uẩn (khối công đức về sự giải thoát khỏi mọi ràng buộc) của đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa của sự không giải thoát là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong giải thoát trí kiến uẩn (khối công đức về sự biết và thấy rõ mình đã giải thoát) của đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, cú nghĩa của sự không có giải thoát trí kiến là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong ánh sáng của mặt trời, mặt trăng v.v., cú nghĩa của các thứ bóng tối là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Này Thiện Hiện, ví như trong hào quang của Phật, cú nghĩa của mọi ánh sáng như ánh mặt trời, mặt trăng, ngọc báu, lửa, chớp… là không có gì, không thể nắm bắt được; cú nghĩa của ánh sáng các cõi trời, từ trời Tứ Đại Vương Chúng (tầng trời thấp nhất của cõi Dục, nơi bốn vị Thiên vương ở) cho đến trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi Dục), từ trời Phạm Chúng (tầng trời đầu tiên của cõi Sắc) cho đến trời Sắc Cứu Cánh (tầng trời cao nhất của cõi Sắc), là không có gì, không thể nắm bắt được. Thì bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán cú nghĩa bồ-tát là không có gì, không thể nắm bắt được, cũng như vậy.

 Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, dù là bồ-đề (sự giác ngộ), dù là tát-đỏa (chúng sinh; "bồ-tát" là gọi tắt của "bồ-đề tát-đỏa", nghĩa là chúng sinh hướng đến giác ngộ), dù là cú nghĩa bồ-tát, tất cả những thứ ấy đều không tương ưng (không gắn hợp với nhau), cũng chẳng phải không tương ưng; không có hình sắc, không thể thấy, không có ngăn ngại, chỉ có một tướng, tức là vô tướng (không có tướng gì). Này Thiện Hiện, các bồ-tát ma-ha-tát nên học, nên biết rằng đối với tất cả các pháp đều là không có gì, không ngăn ngại, không dính mắc.

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tất cả các pháp, mà Ngài khuyên các bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp ấy nên học, nên biết rằng đều là không có gì, không ngăn ngại, không dính mắc?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Tất cả các pháp, đó là: pháp thiện và pháp chẳng thiện; pháp hữu ký (pháp có thể ghi nhận rõ là thiện hay ác) và pháp vô ký (pháp không thể xếp là thiện hay ác); pháp thế gian và pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát); pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn bị ràng buộc trong vòng sinh tử) và pháp vô lậu (pháp không còn phiền não); pháp hữu vi và pháp vô vi; pháp cộng (pháp chung với phàm phu) và pháp bất cộng (pháp không chung với phàm phu). Này Thiện Hiện, đó gọi là tất cả các pháp. Các bồ-tát ma-ha-tát nên học, nên biết rằng đối với tất cả các pháp ấy đều là không có gì, không ngăn ngại, không dính mắc."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp thiện?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là hiếu thuận cha mẹ; cúng dường sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giới tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ); kính thờ thầy và bậc trên; việc làm phúc thuộc về bố thí, việc làm phúc thuộc về giữ giới, việc làm phúc thuộc về tu tập thiền định; phúc đi kèm với việc chăm nom hầu hạ người bệnh; phúc đi kèm với phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng cách thích hợp để giúp người).

 Mười thiện nghiệp đạo (mười con đường hành động lành), đó là: không giết hại mạng sống; không lấy của không cho; không tà dâm; không nói dối; không nói lời ly gián; không nói lời thô ác; không nói lời phù phiếm nhảm nhí; không tham; không sân giận; và chánh kiến (thấy biết đúng đắn).

 Có mười tưởng (mười phép quán tưởng về xác chết để dứt lòng tham đắm thân xác), đó là: tưởng xác sình trương, tưởng xác mưng mủ thối rữa, tưởng xác biến sắc loang đỏ, tưởng xác xanh bầm, tưởng xác nứt vỡ, tưởng xác bị chim thú mổ ăn, tưởng xác rời rã tản mát, tưởng xương trắng, tưởng xác bị thiêu đốt, và tưởng mọi thế gian đều không đáng ưa thích.

 Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Có mười tùy niệm (mười điều thường xuyên nhớ nghĩ), đó là: nhớ nghĩ về Phật, nhớ nghĩ về Pháp (giáo pháp), nhớ nghĩ về Tăng (đoàn thể người tu), nhớ nghĩ về giới, nhớ nghĩ về sự buông xả bố thí, nhớ nghĩ về cõi trời, nhớ nghĩ về hơi thở ra vào, nhớ nghĩ về sự vắng lặng (niết-bàn), nhớ nghĩ về cái chết, nhớ nghĩ về thân. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp thiện."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp chẳng thiện?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là mười bất thiện nghiệp đạo, tức là: giết hại mạng sống, lấy của không cho, tà dâm, nói dối, nói lời ly gián, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm nhảm nhí, tham dục, sân giận, tà kiến (thấy biết sai lệch); cùng với giận dữ, oán hận, che giấu lỗi lầm, bực bội cay nghiệt, dua nịnh, dối gạt, kiêu căng (?), làm hại người, ganh ghét, keo kiệt, ngạo mạn v.v. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp chẳng thiện."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp hữu ký?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Chính các pháp thiện và pháp chẳng thiện gọi là pháp hữu ký."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp vô ký?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là thân nghiệp (hành động của thân) vô ký, ngữ nghiệp (lời nói) vô ký, ý nghiệp (ý nghĩ) vô ký; tứ đại chủng (bốn yếu tố vật chất cơ bản: đất, nước, lửa, gió) vô ký; năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) vô ký; sáu xứ vô ký; các pháp không có hình chất vô ký; năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) vô ký; mười hai xứ (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) vô ký; mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) vô ký; pháp dị thục (quả báo chín muồi, khác loại và khác thời với nhân) vô ký. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp vô ký."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp thế gian?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là năm uẩn, mười hai xứ, mười tám giới, mười nghiệp đạo, tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định và pháp duyên khởi mười hai chi (mười hai nhân duyên nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) thuộc thế gian. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp thế gian."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp xuất thế gian?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thuộc xuất thế gian; không giải thoát môn, vô tướng giải thoát môn, vô nguyện giải thoát môn; vị tri đương tri căn (năng lực của người mới bước vào đạo thánh, đang muốn biết chân lý chưa biết), dĩ tri căn (năng lực của người đã biết chân lý, đang tu tiếp), cụ tri căn (năng lực của người đã biết trọn vẹn, không còn gì phải học); tam-ma-địa (định, tâm chuyên chú một chỗ) có tầm có tứ (tầm: tâm còn tìm xét thô; tứ: tâm còn suy xét tinh tế), tam-ma-địa không tầm chỉ có tứ, tam-ma-địa không tầm không tứ; minh (trí sáng suốt) và giải thoát; chánh niệm tỉnh giác (nhớ nghĩ đúng và biết rõ việc mình đang làm); tác ý đúng lý (để tâm suy xét đúng với lẽ thật). Có tám giải thoát (tám tầng định giúp thoát khỏi sự dính mắc), đó là: [tự thân] có

 sắc mà quán các sắc, đó là giải thoát thứ nhất. Bên trong không có tưởng về sắc mà quán sắc bên ngoài, đó là giải thoát thứ hai. Thân chứng nghiệm sự giải thoát thanh tịnh, đó là giải thoát thứ ba. Vượt qua mọi tưởng về sắc, diệt tưởng về vật có ngăn ngại, không suy nghĩ đến các tướng khác nhau, nhập vào hư không vô biên, an trụ trọn vẹn trong Không vô biên xứ (tầng định thấy hư không vô tận), đó là giải thoát thứ tư. Vượt qua toàn bộ Không vô biên xứ, nhập vào thức vô biên, an trụ trọn vẹn trong Thức vô biên xứ (tầng định thấy tâm thức vô tận), đó là giải thoát thứ năm. Vượt qua toàn bộ Thức vô biên xứ, nhập vào chỗ không có gì, an trụ trọn vẹn trong Vô sở hữu xứ (tầng định thấy không có một vật gì), đó là giải thoát thứ sáu. Vượt qua toàn bộ Vô sở hữu xứ, nhập và an trụ trọn vẹn trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, không phải có tưởng mà cũng không phải không có tưởng), đó là giải thoát thứ bảy. Vượt qua toàn bộ Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập và an trụ trọn vẹn trong Diệt tưởng thọ định (định diệt hết mọi tưởng và cảm thọ), đó là giải thoát thứ tám.

 Có chín thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt từ thấp đến cao), đó là: lìa dục vọng và các pháp ác chẳng thiện, có tầm có tứ, có niềm vui và an lạc sinh ra do sự xa lìa, nhập và an trụ trọn vẹn trong tĩnh lự thứ nhất, đó là định thứ nhất. Tầm và tứ lắng yên, bên trong tâm trong sạch, an trú một chỗ, không tầm không tứ, có niềm vui và an lạc do định sinh ra, nhập và an trụ trọn vẹn trong tĩnh lự thứ hai, đó là định thứ hai. Lìa niềm vui, an trụ trong sự buông xả, đầy đủ chánh niệm tỉnh giác, thân cảm nhận an lạc, điều mà bậc thánh gọi là "buông xả, đầy đủ chánh niệm, an trụ trong an lạc", nhập và an trụ trọn vẹn trong tĩnh lự thứ ba, đó là định thứ ba. Dứt vui, dứt khổ, mừng và lo trước đó đã mất, không khổ không vui, sự buông xả và chánh niệm hoàn toàn trong sạch, nhập và an trụ trọn vẹn trong tĩnh lự thứ tư, đó là định thứ tư. Vượt qua mọi tưởng về sắc, diệt tưởng về vật có ngăn ngại, không suy nghĩ đến các tưởng khác nhau, nhập vào hư không vô biên, an trụ trọn vẹn trong Không vô biên xứ, đó là định thứ năm. Vượt qua toàn bộ Không vô biên xứ, nhập vào thức vô biên, an trụ trọn vẹn trong Thức vô biên xứ, đó là định thứ sáu. Vượt qua toàn bộ Thức vô biên xứ, nhập vào chỗ không có gì, an trụ trọn vẹn trong Vô sở hữu xứ, đó là định thứ bảy. Vượt qua toàn bộ Vô sở hữu xứ, nhập và an trụ trọn vẹn trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là định thứ tám. Vượt qua toàn bộ Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập và an trụ trọn vẹn trong Diệt tưởng thọ định, đó là định thứ chín.

 Nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; sáu pháp đến bờ bên kia (sáu ba-la-mật-đa: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã); ngũ nhãn, lục thần thông, Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ đại bi, đại hỷ đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp xuất thế gian."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp hữu lậu?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là năm uẩn, mười hai xứ, mười tám giới, tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định thuộc thế gian, và tất cả các pháp rơi vào ba cõi (cõi Dục: cõi còn ham muốn; cõi Sắc: cõi còn thân hình vi tế; cõi Vô sắc: cõi không còn hình sắc). Này Thiện Hiện, đó gọi là pháp hữu lậu."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp vô lậu?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định thuộc xuất thế gian; tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; ba giải thoát môn; sáu pháp đến bờ bên kia; ngũ nhãn, lục thần thông, Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ đại bi, đại hỷ đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp vô lậu."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp hữu vi?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là các pháp bị ràng buộc vào cõi Dục, các pháp bị ràng buộc vào cõi Sắc, các pháp bị ràng buộc vào cõi Vô sắc; năm uẩn, tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, ba giải thoát môn, sáu pháp đến bờ bên kia, ngũ nhãn, lục thần thông, Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ đại bi, đại hỷ đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; và tất cả những pháp có sinh, có trụ, có biến đổi, có diệt. Này Thiện Hiện, đó gọi là pháp hữu vi."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp vô vi?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Là những pháp không có sinh, không có trụ, không có biến đổi, không có diệt có thể nắm bắt được, tức là: tham đã dứt sạch, sân đã dứt sạch, si đã dứt sạch; chân như (sự như thật, vốn là như thế của các pháp), pháp giới (ở đây là bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), pháp trụ (sự an trụ thường hằng của thật tính các pháp), pháp định (sự nhất định, không lay chuyển của thật tính các pháp), tính không hư dối, tính không biến đổi, tính lìa sinh (tính vượt ngoài sự sinh ra), tính bình đẳng, thực tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của chân lý). Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp vô vi."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp cộng?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định thuộc thế gian và năm thần thông (năm năng lực siêu phàm, không kể thần thông dứt sạch phiền não). Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp cộng. Vì sao? Vì chung với dị sinh (phàm phu, kẻ chưa chứng thánh, sinh vào nhiều cõi khác nhau)."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp bất cộng?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định vô lậu; tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, ba giải thoát môn, sáu pháp đến bờ bên kia, ngũ nhãn, lục thần thông, Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ đại bi, đại hỷ đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Này Thiện Hiện, những điều ấy gọi là pháp bất cộng. Vì sao? Vì không chung với dị sinh.

 Này Thiện Hiện, các bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với những pháp có tự tướng vốn là không như thế, không nên chấp trước. Vì sao? Vì tự tướng của các pháp không thể phân biệt được. Này Thiện Hiện, các bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên lấy cái "không hai" (không phân chia đối đãi) làm phương tiện mà giác ngộ tất cả các pháp. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều có tướng không lay động. Này Thiện Hiện, đối với tất cả các pháp, không hai, không lay động, chính là cú nghĩa bồ-tát. Vì thế, không có cú nghĩa chính là cú nghĩa bồ-tát."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi sáu.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi bảy.

 Pháp sư Tam Tạng (vị thầy thông suốt cả ba tạng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video