Thiên 53 — Hội 1 · Phẩm 13 Ma-ha-tát · phần 1

 Hội thứ nhất, phẩm Ma-ha-tát (bậc đại sĩ, người vĩ đại), thứ mười ba, phần một.

 Bấy giờ cụ thọ (bậc trưởng lão có tuổi đạo cao, cách gọi kính các vị tỳ-kheo) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), vì duyên cớ gì Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) lại còn được gọi là Ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát chắc chắn sẽ đứng đầu trong đại chúng hữu tình (đám đông lớn các chúng sinh có tình cảm, có ý thức). Vì duyên cớ ấy nên lại được gọi là Ma-ha-tát."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là đại chúng hữu tình mà Bồ-tát chắc chắn sẽ đứng đầu trong đó?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đại chúng hữu tình là những người đang ở các bậc: Chủng tánh địa (giai đoạn đã có hạt giống, căn tính tu chứng thánh đạo nhưng chưa vào hàng thánh), Đệ bát địa (bậc thứ tám, tức người đang tiến tới quả Dự lưu), Dự lưu (quả thánh đầu tiên, người đã nhập vào dòng thánh), Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục nữa), A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Độc giác địa (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên mà không cần thầy dạy), cùng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến bậc Bất thoái chuyển (bậc tu đã vững chắc, không bao giờ lùi bước khỏi con đường thành Phật). Đó gọi là đại chúng hữu tình. Bồ-tát chắc chắn sẽ đứng đầu trong đại chúng hữu tình như thế, nên lại được gọi là Ma-ha-tát."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát như thế do nhân duyên gì mà chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này phát tâm ví như kim cương (tâm cứng chắc như kim cương, không gì phá nổi), quyết không lùi bước, không hư hoại. Nhờ tâm ấy mà chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tâm ví như kim cương của Bồ-tát Ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi lên tâm như vầy: 'Ta sẽ khoác áo giáp bền chắc, ở giữa cánh đồng hoang mênh mông vô bờ của sinh tử (vòng luân hồi sống chết nối tiếp không dứt) mà đập tan vô số kẻ thù oán là phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê làm khổ đau và trói buộc chúng sinh). Ta sẽ làm khô cạn biển cả sinh tử sâu thẳm vô bờ. Ta sẽ buông bỏ tất cả thân mạng và của cải mà mình quý trọng, cả bên trong lẫn bên ngoài. Ta sẽ đối với hết thảy hữu tình, với tâm bình đẳng, làm những việc lợi ích lớn lao. Ta sẽ dùng pháp Tam thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) để cứu vớt hết thảy hữu tình, khiến tất cả đều nhập Niết-bàn trong cõi Niết-bàn vô dư y (trạng thái tịch diệt hoàn toàn, khi phiền não đã dứt và thân xác cũng không còn sót lại làm chỗ nương).

 Ta sẽ dù dùng pháp Tam thừa diệt độ (đưa đến chỗ dứt hết khổ, vượt qua sinh tử) hết thảy hữu tình, mà thật ra không thấy có hữu tình nào được diệt độ. Ta sẽ đối với hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, ý niệm) mà biết đúng như thật rằng chúng không sinh không diệt. Ta sẽ thuần dùng tâm tương ưng với Nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết rõ tất cả mọi pháp) mà tu hành sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, tức bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Ta sẽ tu học trí tuệ nhiệm mầu thông đạt rốt ráo, thấm nhập khắp nơi đối với hết thảy các pháp.

 Ta sẽ thông đạt một cửa lý thú (một lối vào nghĩa lý, một cách hiểu ý nghĩa) về tướng của hết thảy các pháp; ta sẽ thông đạt hai cửa lý thú về tướng của hết thảy các pháp, cho đến vô biên cửa lý thú. Ta sẽ tu học trí tuệ nhiệm mầu thông đạt một cửa lý thú đối với hết thảy các pháp; ta sẽ tu học trí tuệ nhiệm mầu thông đạt hai cửa lý thú đối với hết thảy các pháp, cho đến trí tuệ nhiệm mầu thông đạt vô biên cửa lý thú.

 Ta sẽ tu học và phát khởi vô biên pháp môn tĩnh lự (thiền định, gồm bốn tầng thiền của cõi Sắc), vô lượng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn đến mọi chúng sinh) và vô sắc (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi tâm vượt khỏi mọi hình tướng vật chất). Ta sẽ tu học và phát khởi vô biên pháp môn ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ (ba mươi bảy phẩm trợ đạo, gồm bốn niệm xứ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo), ba cửa giải thoát (ba lối thiền quán đưa đến giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), và sáu pháp đến bờ bên kia (tức sáu ba-la-mật).

 Ta sẽ tu học và phát khởi vô biên pháp môn về: năm mắt (nhục nhãn là mắt thịt, thiên nhãn là mắt trời thấy xa, tuệ nhãn là mắt trí tuệ thấy lẽ không, pháp nhãn là mắt pháp thấy rõ các pháp môn để độ người, Phật nhãn là mắt Phật thấy biết tất cả), sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: thần túc thông là đi lại biến hóa tự tại, thiên nhãn thông là thấy xa không ngăn ngại, thiên nhĩ thông là nghe xa không ngăn ngại, tha tâm thông là biết tâm người khác, túc mạng thông là biết các đời trước, lậu tận thông là dứt sạch phiền não), mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo ba đời…), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin hoàn toàn của Phật khi thuyết pháp: tự tin đã giác ngộ tất cả, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ những chướng ngại trên đường tu, đã chỉ rõ con đường ra khỏi khổ), bốn sự hiểu biết không ngăn ngại (thông suốt không vướng mắc về pháp, về nghĩa, về ngôn từ và về tài biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được lìa khổ, được an vui), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng Thanh văn, Độc giác), Nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung, thường gắn với hàng Thanh văn, Độc giác), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu và sai biệt của chúng, là trí của Bồ-tát) và Nhất thiết tướng trí (trí biết rõ trọn vẹn mọi tướng chung lẫn tướng riêng của các pháp, là trí của Phật).'

 Thiện Hiện, như thế gọi là tâm ví như kim cương của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc (không nắm bắt, không chấp có một cái gì để đạt được) làm phương tiện (cách thức, phương pháp khéo léo để thực hành) mà an trụ vững vàng nơi tâm này, lại cũng không tự cậy mà sinh kiêu căng, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi lên tâm như vầy: 'Những khổ não mà các loài hữu tình phải chịu trong địa ngục (cõi khổ nhất, nơi chịu hình phạt nặng nề do ác nghiệp), loài bàng sinh (súc sinh, loài vật), cõi quỷ, cõi người và cõi trời, ta sẽ chịu thay, để cho họ được an vui.' Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi lên tâm như vầy: 'Ta sẽ vì một hữu tình mà trải qua vô lượng trăm nghìn câu-chi (đơn vị số lớn của Ấn Độ, thường hiểu là mười triệu) na-dữu-đa (đơn vị số còn lớn hơn nữa, khoảng hàng nghìn tỷ) đại kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài, gồm trọn một chu kỳ thành, trụ, hoại, không của thế giới), chịu đủ mọi khổ đau dữ dội trong địa ngục, dùng vô số phương tiện giáo hóa, khiến người ấy chứng Niết-bàn vô dư.

 Cứ theo thứ lớp như thế, vì hết thảy hữu tình, mỗi một người đều trải qua vô lượng trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa đại kiếp, chịu đủ mọi khổ đau dữ dội trong địa ngục, cũng mỗi một người đều dùng vô số phương tiện giáo hóa khiến chứng Niết-bàn vô dư. Làm xong việc ấy rồi mới tự vun trồng thiện căn (gốc rễ điều lành, tức những việc thiện làm nền tảng sinh ra quả tốt), lại trải qua vô lượng trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa đại kiếp, tu tập đầy đủ trọn vẹn tư lương bồ-đề (hành trang, vốn liếng công đức và trí tuệ cần có để đạt giác ngộ), rồi sau đó mới tiến tới chứng A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).'

 Thiện Hiện, như thế gọi là tâm ví như kim cương của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà an trụ nơi tâm này, lại cũng không tự cậy mà sinh kiêu căng, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này phát tâm thù thắng rộng lớn (tâm cao vượt, bao la) quyết không lùi bước, không hư hoại. Nhờ tâm ấy nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình." Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tâm thù thắng rộng lớn của Bồ-tát Ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi lên tâm như vầy: 'Ta, từ lúc mới phát tâm cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng trọn vẹn của Phật), trong suốt khoảng giữa ấy, nguyện sẽ không khởi tâm tham muốn, tâm giận dữ, tâm ngu si, tâm nổi nóng, tâm oán hận, tâm che giấu lỗi mình, tâm bực bội não hại, tâm dối trá, tâm nịnh hót, tâm ganh ghét, tâm keo kiệt, tâm kiêu căng, tâm muốn làm hại, tâm chấp theo tà kiến, tâm ngã mạn (tự cho mình hơn người) và các tâm như thế; cũng không khởi tâm hướng về bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hay bậc Độc giác.'

 Thiện Hiện, như thế gọi là tâm thù thắng rộng lớn của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà an trụ nơi tâm này, lại cũng không tự cậy mà sinh kiêu căng, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này phát tâm không thể lay chuyển, quyết không lùi bước, không hư hoại. Nhờ tâm ấy nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình." Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tâm không thể lay chuyển của Bồ-tát Ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi lên tâm như vầy: 'Ta sẽ dùng tâm tương ưng với Nhất thiết trí trí mà tu tập, phát khởi hết thảy những việc cần tu, những việc cần làm.' Thiện Hiện, như thế gọi là tâm không thể lay chuyển của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà an trụ nơi tâm này, lại cũng không tự cậy mà sinh kiêu căng, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này phát tâm làm lợi ích và đem an vui, quyết không lay chuyển. Nhờ tâm ấy nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình." Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tâm làm lợi ích và đem an vui của Bồ-tát Ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi lên tâm như vầy: 'Ta sẽ cho đến tận cùng thời gian về sau, đối với hết thảy hữu tình, làm chỗ nương tựa, làm cây cầu, làm con thuyền, làm bãi cồn (chỗ đất nổi giữa dòng để người bị nước cuốn có nơi bám vào), cứu giúp, che chở, luôn không rời bỏ.' Thiện Hiện, như thế gọi là tâm làm lợi ích và đem an vui của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà an trụ nơi tâm này, lại cũng không tự cậy mà sinh kiêu căng, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tánh không của mọi pháp, đưa người qua bờ giác ngộ) thường hay yêu pháp, ưa pháp, mừng pháp, vui pháp. Do duyên cớ ấy nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình." Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp? Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao thường đối với pháp ấy mà yêu, ưa, mừng, vui?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Gọi là pháp, ấy là hết thảy hữu tình cùng các pháp có hình sắc và không có hình sắc, đều không có tự tánh (bản chất tự có, tự tồn tại độc lập), hoàn toàn không thể nắm bắt được; thật tướng (bộ mặt chân thật của mọi sự) thì không hư hoại. Đó gọi là pháp. Nói yêu pháp, nghĩa là đối với pháp này khởi lòng mong muốn tìm cầu. Nói ưa pháp, nghĩa là đối với pháp này mà ca ngợi công đức của nó. Nói mừng pháp, nghĩa là đối với pháp này vui mừng tin nhận. Nói vui pháp, nghĩa là đối với pháp này ngưỡng mộ mà tu tập nhiều. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát như thế khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, thường hay yêu pháp, ưa pháp, mừng pháp, vui pháp, lại cũng không tự cậy mà sinh kiêu căng, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình."

 "Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi: nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không, không có thực thể), ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái 'không' cũng là không, không nên chấp vào), đại không (mười phương không gian rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không, hoàn toàn không), vô tế không (không có điểm khởi đầu và điểm kết thúc, cũng là không), tán không (các pháp do nhiều phần hợp lại, rời rã ra thì không còn, nên là không), vô biến dị không (cái được xem là không biến đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn có của mọi pháp là không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì, cũng là không), vô tánh không (cái không có tự tánh là không), tự tánh không (tự tánh cũng là không), vô tánh tự tánh không (cả 'không có tự tánh' lẫn 'tự tánh' đều là không); cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn), bốn định vô sắc (bốn tầng định cao vượt khỏi mọi hình sắc: không vô biên xứ, thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ), cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi bốn niệm trụ (bốn phép quán để giữ chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), bốn thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của đạo: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh khi năm căn đã vững), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, niệm, định, xả), tám thánh đạo chi (tám nẻo chánh đạo: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định), cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi các cửa giải thoát không (quán mọi pháp đều không có thực thể), vô tướng (quán mọi pháp không có hình tướng cố định để bám víu), vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác điều gì), cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi bố thí (cho đi của cải, giáo pháp và sự an ổn), tịnh giới (giữ giới hạnh trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng mà tâm vẫn yên), tinh tấn (siêng năng không mỏi), tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi năm mắt và sáu thần thông, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi mười lực, bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi Kim cương dụ tam-ma-địa (thiền định ví như kim cương, phá tan mọi phiền não; tam-ma-địa là trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ), cho đến lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ nơi tam-ma-địa không dính mắc, vô vi, không nhiễm ô, giải thoát như hư không, cho nên chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình. Thiện Hiện, do các loại nhân duyên như thế mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát này chắc chắn được đứng đầu trong đại chúng hữu tình. Thiện Hiện, vì thế Bồ-tát lại được gọi là Ma-ha-tát."

 Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi-tử (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, con cũng muốn nói về nghĩa vì sao Bồ-tát lại được gọi là Ma-ha-tát." Phật nói: "Xá-lợi-tử, tùy ý ông nói." Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ các kiến chấp: ngã kiến (chấp có cái 'tôi' thật), hữu tình kiến (chấp có chúng sinh thật), mạng giả kiến (chấp có cái mạng sống thường còn), sinh giả kiến (chấp có kẻ được sinh ra), dưỡng giả kiến (chấp có kẻ được nuôi lớn), sĩ phu kiến (chấp có con người trượng phu thật), bổ-đặc-già-la kiến (chấp có cái chủ thể luân hồi qua các đời; bổ-đặc-già-la là phiên âm, nghĩa là kẻ cứ mãi tái sinh), ý sinh kiến (chấp có cái thân do ý sinh ra), nho đồng kiến (chấp có 'người trẻ', tức một cái ta tồn tại), tác giả kiến (chấp có kẻ làm), sử tác giả kiến (chấp có kẻ sai khiến người khác làm), khởi giả kiến (chấp có kẻ khởi lên hành động), sử khởi giả kiến (chấp có kẻ khiến người khác khởi lên), thọ giả kiến (chấp có kẻ nhận lãnh quả báo), sử thọ giả kiến (chấp có kẻ khiến người khác nhận lãnh), tri giả kiến (chấp có kẻ biết), kiến giả kiến (chấp có kẻ thấy) — cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát.

 Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ thường kiến (chấp rằng mọi thứ hay cái ta tồn tại mãi mãi) và đoạn kiến (chấp rằng chết là hết, không còn gì nối tiếp), cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát. Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ hữu kiến (chấp mọi thứ là có thật) và vô kiến (chấp mọi thứ là hoàn toàn không có), cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát.

 Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự nhận thức), về xứ (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), về giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), về đế (bốn chân lý: khổ, tập, diệt, đạo), về duyên khởi (mọi sự do nhiều điều kiện nương nhau mà sinh ra), cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát.

 Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về bốn tĩnh lự, về bốn vô lượng, về bốn định vô sắc, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát. Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về bốn niệm trụ, về bốn chánh đoạn, về bốn thần túc, về năm căn, về năm lực, về bảy đẳng giác chi, về tám thánh đạo chi, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát.

 Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về ba cửa giải thoát, về sáu pháp đến bờ bên kia, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát. Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về năm mắt, về sáu thần thông, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát.

 Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về mười lực của Phật, về bốn điều không sợ hãi, về bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, về đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, về mười tám pháp bất cộng của Phật, về Nhất thiết trí, về Đạo tướng trí, về Nhất thiết tướng trí, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát.

 Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ kiến chấp về việc làm cho hữu tình thành thục (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi), về việc trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật (làm cho thế giới nơi mình sẽ thành Phật trở nên trong sạch tốt đẹp), về Bồ-tát, về Phật-đà (bậc giác ngộ), về chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi nghiền nát phiền não), cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát. Bạch Thế Tôn, nói tóm lại, vì các Bồ-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ hết thảy kiến chấp, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện hỏi Xá-lợi-tử: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ các kiến chấp, thì vì duyên cớ gì mà Bồ-tát Ma-ha-tát lại tự mình lấy hữu sở đắc (có chỗ nắm bắt, chấp có cái để đạt được) làm phương tiện, khởi kiến chấp về sắc, kiến chấp về thọ, tưởng, hành, thức;

 khởi kiến chấp về nhãn xứ (mắt, xét như một chỗ sinh ra nhận thức), kiến chấp về nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); khởi kiến chấp về sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), kiến chấp về thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, và các đối tượng của ý);

 khởi kiến chấp về nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm), kiến chấp về sắc giới (hình sắc), nhãn thức giới (sự nhận biết bằng mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận thức) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; khởi kiến chấp về nhĩ giới, kiến chấp về thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên; khởi kiến chấp về tỷ giới, kiến chấp về hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên; khởi kiến chấp về thiệt giới, kiến chấp về vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên; khởi kiến chấp về thân giới, kiến chấp về xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên; khởi kiến chấp về ý giới, kiến chấp về pháp giới (các đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên;

 khởi kiến chấp về địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), kiến chấp về thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không, và sự nhận thức); khởi kiến chấp về Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), kiến chấp về Tập (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt (chân lý về sự chấm dứt khổ), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ);

 khởi kiến chấp về vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật, khâu đầu của mười hai nhân duyên), kiến chấp về hành (những tạo tác do vô minh), thức, danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (khát khao), thủ (bám chấp), hữu (sự tồn tại tạo thành nghiệp đời sau), sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não;

 khởi kiến chấp về bốn tĩnh lự, kiến chấp về bốn vô lượng, bốn định vô sắc; khởi kiến chấp về bốn niệm trụ, kiến chấp về bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; khởi kiến chấp về cửa giải thoát không, kiến chấp về cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện; khởi kiến chấp về bố thí ba-la-mật-đa, kiến chấp về tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; khởi kiến chấp về năm mắt, kiến chấp về sáu thần thông;

 khởi kiến chấp về mười lực của Phật, kiến chấp về bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; khởi kiến chấp về làm cho hữu tình thành thục, kiến chấp về trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, kiến chấp về Bồ-tát, kiến chấp về Phật-đà, kiến chấp về chuyển pháp luân?"

 Cụ thọ Xá-lợi-tử đáp Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách thực hành và giáo hóa), lấy hữu sở đắc làm phương tiện, thì liền khởi kiến chấp về sắc, kiến chấp về thọ, tưởng, hành, thức, cho đến liền khởi kiến chấp về Phật-đà, kiến chấp về chuyển pháp luân. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thể vì các hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ các kiến chấp. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có phương tiện thiện xảo, thì có thể vì hữu tình, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà giảng pháp đoạn trừ các kiến chấp. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không khởi kiến chấp về sắc, kiến chấp về thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không khởi kiến chấp về Phật-đà, kiến chấp về chuyển pháp luân."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con cũng muốn nói về nghĩa vì sao Bồ-tát lại được gọi là Ma-ha-tát." Phật nói: "Thiện Hiện, tùy ý ông nói." Thiện Hiện bạch: "Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát vì Nhất thiết trí trí mà phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), tâm vô đẳng đẳng (tâm không gì sánh bằng, chỉ ngang với tâm của chư Phật vốn không ai sánh được), tâm không chung với hết thảy Thanh văn và Độc giác; mà đối với tâm như thế cũng không nắm giữ, không dính mắc. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, tâm Nhất thiết trí trí ấy là thật sự vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não, hoàn toàn trong sạch), không rơi vào ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi); tâm cầu Nhất thiết trí trí cũng là vô lậu, không rơi vào ba cõi. Đối với tâm như thế không nên nắm giữ, dính mắc, cho nên vị Bồ-tát này lại được gọi là Ma-ha-tát."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Thế nào là tâm vô đẳng đẳng, tâm không chung với hết thảy Thanh văn và Độc giác của Bồ-tát Ma-ha-tát?" Thiện Hiện đáp: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, không thấy các pháp có sinh có diệt, có giảm có tăng, có đến có đi, có nhiễm ô có thanh tịnh. Xá-lợi-tử, nếu không thấy các pháp có sinh có diệt, có giảm có tăng, có đến có đi, có nhiễm ô có thanh tịnh, thì cũng không thấy có tâm Thanh văn, tâm Độc giác, tâm Bồ-tát, tâm Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân như). Xá-lợi-tử, đó gọi là tâm vô đẳng đẳng, tâm không chung với hết thảy Thanh văn và Độc giác của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tâm như thế cũng không nắm giữ, dính mắc."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu đối với tâm như thế không nên nắm giữ, dính mắc, thì đối với tâm của hết thảy kẻ phàm phu ngu muội (người thường chưa thấy chân lý, cứ mãi sinh vào các cõi khác nhau), của Thanh văn, Độc giác… cũng không nên nắm giữ, dính mắc; và đối với tâm về sắc không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về thọ, tưởng, hành, thức cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 đối với tâm về nhãn xứ không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về sắc xứ không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 đối với tâm về nhãn giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về nhĩ giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về tỷ giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về thiệt giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về thân giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về ý giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 đối với tâm về địa giới không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về Khổ thánh đế không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về Tập, Diệt, Đạo thánh đế cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về vô minh không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 đối với tâm về bốn tĩnh lự không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về bốn vô lượng, bốn định vô sắc cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về bốn niệm trụ không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về cửa giải thoát không không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 đối với tâm về bố thí ba-la-mật-đa không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về năm mắt không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về sáu thần thông cũng không nên nắm giữ, dính mắc; đối với tâm về mười lực của Phật không nên nắm giữ, dính mắc, đối với tâm về bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí cũng không nên nắm giữ, dính mắc. Vì sao vậy? Vì các tâm như thế đều không có tánh của tâm." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu hết thảy tâm vì không có tánh của tâm nên không nên nắm giữ, dính mắc, thì sắc vì không có tánh của sắc nên không nên nắm giữ, dính mắc; thọ, tưởng, hành, thức vì không có tánh của thọ, tưởng, hành, thức nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 nhãn xứ vì không có tánh của nhãn xứ nên không nên nắm giữ, dính mắc; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ vì không có tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; sắc xứ vì không có tánh của sắc xứ nên không nên nắm giữ, dính mắc; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ vì không có tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 nhãn giới vì không có tánh của nhãn giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, vì không có tánh của sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; nhĩ giới vì không có tánh của nhĩ giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, vì không có tánh của thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; tỷ giới vì không có tánh của tỷ giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, vì không có tánh của hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 thiệt giới vì không có tánh của thiệt giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, vì không có tánh của vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; thân giới vì không có tánh của thân giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, vì không có tánh của xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; ý giới vì không có tánh của ý giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, vì không có tánh của pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 địa giới vì không có tánh của địa giới nên không nên nắm giữ, dính mắc; thủy, hỏa, phong, không, thức giới vì không có tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; Khổ thánh đế vì không có tánh của Khổ thánh đế nên không nên nắm giữ, dính mắc; Tập, Diệt, Đạo thánh đế vì không có tánh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; vô minh vì không có tánh của vô minh nên không nên nắm giữ, dính mắc; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, vì không có tánh của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 bốn tĩnh lự vì không có tánh của bốn tĩnh lự nên không nên nắm giữ, dính mắc; bốn vô lượng, bốn định vô sắc vì không có tánh của bốn vô lượng, bốn định vô sắc nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; bốn niệm trụ vì không có tánh của bốn niệm trụ nên không nên nắm giữ, dính mắc; bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, vì không có tánh của bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; cửa giải thoát không vì không có tánh của cửa giải thoát không nên không nên nắm giữ, dính mắc; cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện vì không có tánh của cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc;

 bố thí ba-la-mật-đa vì không có tánh của bố thí ba-la-mật-đa nên không nên nắm giữ, dính mắc; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì không có tánh của tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; năm mắt vì không có tánh của năm mắt nên không nên nắm giữ, dính mắc; sáu thần thông vì không có tánh của sáu thần thông nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc; mười lực của Phật vì không có tánh của mười lực của Phật nên không nên nắm giữ, dính mắc; bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, vì không có tánh của bốn điều không sợ hãi cho đến Nhất thiết tướng trí, nên cũng không nên nắm giữ, dính mắc." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu tâm Nhất thiết trí trí là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi, thì tâm của hết thảy kẻ phàm phu ngu muội, của Thanh văn, Độc giác… cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì các tâm như thế cũng đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Sắc cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; thọ, tưởng, hành, thức cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Nhãn xứ cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Sắc xứ cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Nhãn giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì nhãn giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Nhĩ giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì nhĩ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Tỷ giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì tỷ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Thiệt giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì thiệt giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Thân giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì thân giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Ý giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì ý giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Địa giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì địa, thủy, hỏa, phong, không, thức giới đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Khổ thánh đế cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; Tập, Diệt, Đạo thánh đế cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Vô minh cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì vô minh cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Bốn tĩnh lự cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; bốn vô lượng, bốn định vô sắc cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Bốn niệm trụ cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Cửa giải thoát không cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Bố thí ba-la-mật-đa cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Năm mắt cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; sáu thần thông cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì năm mắt, sáu thần thông đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Xá-lợi-tử nói: "Mười lực của Phật cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi; bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí cũng phải là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi. Vì sao vậy? Vì mười lực của Phật cho đến Nhất thiết tướng trí đều bản tánh là không. Tại sao như thế? Vì pháp có bản tánh là không thì thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu các pháp như tâm, sắc… vì không có tánh của tâm, sắc… nên đều không nên nắm giữ, dính mắc, thì hết thảy các pháp phải đều bình đẳng, không có sai khác." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói." Xá-lợi-tử nói: "Nếu hết thảy các pháp chắc chắn không có sai khác, thì vì sao Như Lai nói các pháp như tâm, sắc… có đủ loại sai khác?" Thiện Hiện đáp: "Đó là Như Lai theo lời nói của thế gian thông thường mà đặt bày (tạm lập ra để dễ diễn đạt) có các loại sai khác ấy, chứ không phải do nghĩa chân thật."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu các pháp tâm, sắc… của hết thảy kẻ phàm phu ngu muội, của Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai đều bản tánh là không, nên là thật sự vô lậu, không rơi vào ba cõi, thì bậc thánh với kẻ phàm phu, cùng bậc có Nhất thiết trí với người không có Nhất thiết trí, phải đều bình đẳng, không có sai khác." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời ông nói." Xá-lợi-tử nói: "Nếu phàm và thánh chắc chắn không có sai khác, thì vì sao Như Lai nói phàm và thánh có đủ loại sai khác?" Thiện Hiện đáp: "Đó cũng là Như Lai theo lời nói của thế gian thông thường mà đặt bày có các loại sai khác ấy, chứ không phải do nghĩa chân thật.

 Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát như thế khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên đối với tâm bồ-đề, tâm vô đẳng đẳng, tâm không chung với hết thảy Thanh văn, Độc giác mà mình đã phát, không cậy vào, không dính mắc; đối với hết thảy các pháp cũng không nắm giữ, không chấp chặt. Do nghĩa ấy nên gọi là Ma-ha-tát."

 Bấy giờ cụ thọ Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi thuyết pháp bậc nhất) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con cũng muốn nói về nghĩa vì sao Bồ-tát lại được gọi là Ma-ha-tát." Phật nói: "Mãn Từ Tử, tùy ý ông nói." Mãn Từ Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát muốn làm lợi ích và đem an vui cho hết thảy hữu tình, nên khoác áo giáp công đức lớn (ví như người chiến binh mặc giáp để ra trận, Bồ-tát lấy công đức và chí nguyện làm giáp để bền bỉ cứu độ chúng sinh) mà phát tâm tiến vào Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu của Bồ-tát nhằm cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật); vì cưỡi Đại thừa nên lại được gọi là Ma-ha-tát."

 Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Mãn Từ Tử: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích và đem an vui cho hết thảy hữu tình mà khoác áo giáp công đức lớn?" Mãn Từ Tử nói: "Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hạnh bồ-đề (hạnh tu hướng đến giác ngộ) không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu hạnh bồ-đề. Xá-lợi-tử, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích và đem an vui cho hết thảy hữu tình mà khoác áo giáp công đức lớn.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khi an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa, tu bố thí ba-la-mật-đa, không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu bố thí ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khi an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa, tu tịnh giới ba-la-mật-đa, không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khi an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa, tu an nhẫn ba-la-mật-đa, không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu an nhẫn ba-la-mật-đa.

 Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khi an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, tu tinh tấn ba-la-mật-đa, không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu tinh tấn ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khi an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa, tu tĩnh lự ba-la-mật-đa, không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu tĩnh lự ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khi an trụ nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa, tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không phải vì để cho một phần nhỏ hữu tình được lợi ích an vui, mà là vì để cho hết thảy hữu tình được lợi ích an vui mà tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích và đem an vui cho hết thảy hữu tình mà khoác áo giáp công đức lớn.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát khoác áo giáp công đức lớn, làm lợi ích an vui cho hữu tình mà không đặt giới hạn, nghĩa là không nghĩ thế này: 'Ta dạy chừng ấy hữu tình khiến họ được Niết-bàn vô dư, còn chừng ấy hữu tình thì không cho họ được; ta dạy chừng ấy hữu tình khiến họ an trụ nơi bồ-đề vô thượng (giác ngộ cao tột), còn chừng ấy hữu tình thì không cho họ an trụ.' Trái lại, vị Bồ-tát Ma-ha-tát này vì muốn khiến khắp hết thảy hữu tình đều được Niết-bàn vô dư và an trụ nơi bồ-đề vô thượng, nên khoác áo giáp công đức lớn như thế.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Ta sẽ tự mình làm tròn đầy bố thí ba-la-mật-đa, cũng dạy hết thảy hữu tình tu bố thí ba-la-mật-đa cho được tròn đầy. Ta sẽ tự mình làm tròn đầy tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng dạy hết thảy hữu tình tu tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa cho được tròn đầy.

 Ta sẽ tự mình an trụ nơi nội không, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến an trụ nơi nội không. Ta sẽ tự mình an trụ nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến an trụ nơi ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Ta sẽ tự mình an trụ nơi bốn tĩnh lự, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu bốn tĩnh lự. Ta sẽ tự mình an trụ nơi bốn vô lượng, bốn định vô sắc, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu bốn vô lượng, bốn định vô sắc. Ta sẽ tự mình an trụ nơi bốn niệm trụ, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu bốn niệm trụ. Ta sẽ tự mình an trụ nơi bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi.

 Ta sẽ tự mình an trụ nơi cửa giải thoát không, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu cửa giải thoát không. Ta sẽ tự mình an trụ nơi cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện. Ta sẽ tự mình an trụ nơi năm mắt, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu năm mắt. Ta sẽ tự mình an trụ nơi sáu thần thông, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu sáu thần thông.

 Ta sẽ tự mình an trụ nơi mười lực của Phật, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu mười lực của Phật. Ta sẽ tự mình an trụ nơi bốn điều không sợ hãi, bốn sự hiểu biết không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, cũng dạy hết thảy hữu tình khiến tu bốn điều không sợ hãi cho đến Nhất thiết tướng trí.' Xá-lợi-tử, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích và đem an vui cho hết thảy hữu tình mà khoác áo giáp công đức lớn."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi bảy.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi tám.

 Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video