Hội thứ hai (phần thứ hai của bộ Kinh Đại Bát-nhã), phẩm Vô Tiêu Xí (không có dấu hiệu, không có tiêu chí để nắm bắt), thứ bốn mươi mốt, phần một.
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện (cụ thọ: lời tôn xưng bậc tu hành lâu năm; Thiện Hiện tức Subhūti, thường gọi là Tu-bồ-đề, đệ tử Phật thấu hiểu tính không bậc nhất) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh) nên thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ toàn hảo đưa đến bờ giải thoát, thấu suốt thực tướng của mọi pháp) như thế nào?"
Phật nói: "Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nếu không thực hành nơi sắc (phần vật chất, hình thể), đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức (cùng với sắc gọi là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: thọ là cảm giác; tưởng là sự nhận ra hình tướng; hành là các hoạt động tạo tác của tâm ý; thức là sự phân biệt, nhận biết), đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cho đến không thực hành nơi nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp một cách tổng quát), đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của tất cả các pháp, tức trí tuệ của Phật), đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không thực hành nơi sắc là thường (còn mãi) hay vô thường (đổi thay, mất đi), đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến không thực hành nơi nhất thiết trí là thường hay vô thường, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là thường hay vô thường, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không thực hành nơi sắc là vui hay khổ, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là vui hay khổ, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến không thực hành nơi nhất thiết trí là vui hay khổ, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là vui hay khổ, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không thực hành nơi sắc là ngã (có cái "tôi" thường còn, tự chủ) hay vô ngã (không có cái "tôi" ấy), đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay vô ngã, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến không thực hành nơi nhất thiết trí là ngã hay vô ngã, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là ngã hay vô ngã, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không thực hành nơi sắc là sạch hay không sạch, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là sạch hay không sạch, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến không thực hành nơi nhất thiết trí là sạch hay không sạch, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là sạch hay không sạch, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, còn không thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức, huống là thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch. Cứ như thế cho đến còn không thấy nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, huống là thấy nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch.
Lại nữa, Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thực hành nơi sắc trọn vẹn, không thực hành nơi sắc không trọn vẹn, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức trọn vẹn, không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức không trọn vẹn, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến không thực hành nơi nhất thiết trí trọn vẹn, không thực hành nơi nhất thiết trí không trọn vẹn, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí trọn vẹn, không thực hành nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không trọn vẹn, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, còn không thấy, không nắm được sắc, thọ, tưởng, hành, thức, huống là thấy, là nắm được sắc, thọ, tưởng, hành, thức trọn vẹn hay không trọn vẹn. Cứ như thế cho đến còn không thấy, không nắm được nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, huống là thấy, là nắm được nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí trọn vẹn hay không trọn vẹn."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay! Các đấng Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc Như Lai, xứng đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính trọn vẹn) đã khéo vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái lành có lòng tin tu học) theo Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu cứu độ cả mình lẫn mọi người để thành Phật) mà giảng nói về tướng chấp trước (bám chặt, dính mắc) và không chấp trước." Phật nói: "Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Tất cả các đấng Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đã khéo vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Đại thừa mà giảng nói về tướng chấp trước và không chấp trước.
Lại nữa, Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thực hành nơi sắc là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi mắt cho đến ý (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi hình sắc cho đến các pháp (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi nhãn thức cho đến ý thức (sáu thức: cái biết của mắt cho đến cái biết của ý) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu toàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhịn, siêng năng, thiền định, trí tuệ) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không", tức các cách quán thấy các pháp không có tự thể cố định: từ cái không của giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tính chất gì) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các phép tu giúp đạt giác ngộ: từ bốn chỗ đặt sự tỉnh giác — quán thân, cảm giác, tâm và các pháp — cho đến tám nhánh đạo của bậc thánh như thấy biết đúng, suy nghĩ đúng…) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế cho đến không thực hành nơi Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (từ mười năng lực trí tuệ của Phật cho đến mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi quả Dự lưu (quả thánh thứ nhất: bắt đầu bước vào dòng thánh), Nhất lai (quả thánh thứ hai: còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thánh thứ ba: không trở lại cõi Dục nữa), A-la-hán (quả thánh thứ tư: dứt sạch phiền não) và độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự tu tự ngộ không nhờ thầy) là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nơi hạnh (việc tu tập) của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát và vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) của chư Phật là chấp trước hay không chấp trước, đó là thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, thì biết rõ đúng như thật rằng sắc không có tướng chấp trước hay không chấp trước, thọ, tưởng, hành, thức cũng không có tướng chấp trước hay không chấp trước; cứ như thế cho đến biết rõ đúng như thật rằng hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát không có tướng chấp trước hay không chấp trước, vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cũng không có tướng chấp trước hay không chấp trước."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) sâu xa thật là hiếm có: dù nói hay không nói, nó đều không tăng, không giảm." Phật nói: "Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Pháp tính sâu xa thật là hiếm có, dù nói hay không nói đều không tăng không giảm. Này Thiện Hiện, giả sử các đấng Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác suốt cả đời sống của mình mà khen hay chê hư không, thì hư không ấy cũng không tăng không giảm; pháp tính sâu xa cũng như vậy, dù nói hay không nói đều không tăng không giảm. Này Thiện Hiện, ví như người do ảo thuật hóa ra, khi bị khen hay bị chê đều không tăng không giảm, cũng không buồn không vui; pháp tính sâu xa cũng như vậy, dù nói hay không nói vẫn như cũ, không khác."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa là việc rất khó. Nghĩa là bát-nhã ba-la-mật-đa này, dù tu hay không tu cũng không tăng không giảm, không buồn không vui, không hướng về cũng không quay lưng, vậy mà các vị vẫn siêng năng tu học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, cho đến khi đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề vẫn luôn không thoái chuyển (lùi bước, sa sút). Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa giống như tu hư không, hoàn toàn không có gì cả.
Bạch Thế Tôn, như trong hư không không có sắc để nhận biết, không có thọ, tưởng, hành, thức để nhận biết; không có nhãn xứ (giác quan mắt) để nhận biết, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ (giác quan tai, mũi, lưỡi, thân, ý) để nhận biết; không có sắc xứ (đối tượng hình sắc) để nhận biết, không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (đối tượng âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý) để nhận biết; không có nhãn giới (yếu tố giác quan mắt) để nhận biết, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới để nhận biết; không có sắc giới (yếu tố hình sắc, không phải cõi Sắc) để nhận biết, không có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới để nhận biết; không có nhãn thức giới (yếu tố cái biết của mắt) để nhận biết, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới để nhận biết; không có bố thí ba-la-mật-đa để nhận biết, không có tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã ba-la-mật-đa để nhận biết; không có nội không để nhận biết, không có ngoại không cho đến vô tính tự tính không để nhận biết; không có tứ niệm trụ để nhận biết, không có tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh) cho đến bát thánh đạo chi để nhận biết; cứ như thế cho đến không có Như Lai thập lực để nhận biết, không có tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp để nhận biết; không có nhất thiết trí để nhận biết, không có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để nhận biết; không có quả Dự lưu để nhận biết, không có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, độc giác bồ-đề để nhận biết; không có hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát để nhận biết, không có vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật để nhận biết.
Bát-nhã ba-la-mật-đa được tu cũng như vậy, nghĩa là trong pháp sâu xa của bát-nhã ba-la-mật-đa này, không có sắc để nắm bắt, không có thọ, tưởng, hành, thức để nắm bắt, cho đến không có hạnh của tất cả Bồ-tát ma-ha-tát để nắm bắt, không có vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật để nắm bắt. Ở đây tuy không có pháp nào để nắm bắt, nhưng các Bồ-tát vẫn có thể siêng năng tinh tấn tu học bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến khi đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề vẫn luôn không thoái chuyển. Vì thế con nói các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa là việc rất khó."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm ba mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười bảy (?) (có lẽ là quyển bốn trăm ba mươi bảy).
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba tạng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video