Hội đầu (phần thứ nhất của bộ kinh), phẩm (chương) "Ma-ha-tát" thứ mười ba, phần ba. (Ma-ha-tát: phiên âm từ tiếng Phạn Mahāsattva, nghĩa là "bậc đại sĩ", người có tâm nguyện lớn lao, là tiếng tôn xưng các vị Bồ-tát lớn.)
Bấy giờ, Cụ thọ (tiếng tôn xưng các vị tỳ-kheo trưởng lão, nghĩa là "người đầy đủ tuổi thọ và đức hạnh") Xá-lợi Tử (Śāriputra, vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của đức Phật) hỏi Mãn Từ Tử (Pūrṇa Maitrāyaṇīputra, thường gọi là Phú-lâu-na, vị đệ tử giỏi thuyết pháp bậc nhất của đức Phật): "Thế nào gọi là Bồ-tát (người cầu giác ngộ thành Phật, đồng thời giúp mọi chúng sinh cùng giác ngộ) Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình (mọi loài chúng sinh có tình thức, có cảm giác) mà cưỡi Đại thừa (nghĩa đen là "cỗ xe lớn", tức con đường tu hành rộng lớn, vừa tự giác ngộ vừa đưa tất cả chúng sinh cùng đến giác ngộ)?"
Mãn Từ Tử nói: "Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt thật tướng của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác; "ba-la-mật-đa" nghĩa là "đến bờ bên kia", tức sự hoàn thành viên mãn một hạnh tu), với tâm tương ưng (hợp với, hướng về) nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật), lấy lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho hết thảy chúng sinh) làm đầu, dùng vô sở đắc (không thấy có cái gì để nắm giữ, để đạt được, tức không bám chấp vào bất cứ điều gì) làm phương tiện (cách thức khéo léo để thực hành), mà cưỡi Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng, giúp đỡ người khác được thực hành đến chỗ viên mãn), không thấy có sự bố thí, không thấy có Bố thí ba-la-mật-đa, không thấy có người cho, không thấy có người nhận, không thấy có vật được cho, không thấy có điều bị ngăn trừ (tức những điều trái nghịch mà hạnh này ngăn dứt, như lòng keo kiệt đối với hạnh bố thí). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát cưỡi Bố thí ba-la-mật-đa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, mà cưỡi Tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới luật trong sạch được thực hành viên mãn), không thấy có giới trong sạch, không thấy có Tịnh giới ba-la-mật-đa, không thấy có người giữ giới, không thấy có người phạm giới, không thấy có điều bị ngăn trừ. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát cưỡi Tịnh giới ba-la-mật-đa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, mà cưỡi An nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn, an nhiên chịu đựng mọi điều trái ý được thực hành viên mãn), không thấy có sự nhẫn nhịn, không thấy có An nhẫn ba-la-mật-đa, không thấy có người nhẫn nhịn được, không thấy có cảnh phải nhẫn nhịn, không thấy có điều bị ngăn trừ. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát cưỡi An nhẫn ba-la-mật-đa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, mà cưỡi Tinh tiến ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng bền bỉ làm điều lành, dứt điều ác, được thực hành viên mãn), không thấy có sự tinh tiến, không thấy có Tinh tiến ba-la-mật-đa, không thấy có người tinh tiến, không thấy có người lười biếng, không thấy có điều bị ngăn trừ. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát cưỡi Tinh tiến ba-la-mật-đa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, mà cưỡi Tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định, lắng tâm suy xét chuyên nhất, được thực hành viên mãn), không thấy có tĩnh lự, không thấy có Tĩnh lự ba-la-mật-đa, không thấy có người tu định, không thấy có người tâm tán loạn, không thấy có cảnh giới của định, không thấy có điều bị ngăn trừ. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát cưỡi Tĩnh lự ba-la-mật-đa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, mà cưỡi Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có bát-nhã (trí tuệ), không thấy có Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có người tu trí tuệ, không thấy có người ngu si; không thấy có các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) quá khứ, vị lai, hiện tại; không thấy có các pháp thiện, bất thiện, vô ký (không thể xếp vào thiện hay ác); không thấy có các pháp thuộc Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn dục lạc như ăn uống, tình dục, gồm loài người, súc sinh, các cõi trời thấp…), Sắc giới (cõi của những loài đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình vật chất vi tế) và Vô sắc giới (cõi của những loài không còn thân hình vật chất, chỉ còn tâm thức trong thiền định); không thấy có các pháp hữu học (thuộc về bậc thánh còn phải tu học), vô học (thuộc về bậc đã tu xong, không còn gì phải học, tức A-la-hán) và phi học phi vô học (thuộc về phàm phu, chẳng phải hai loại trên); không thấy có các pháp kiến sở đoạn (những phiền não sẽ dứt khi thấy được chân lý), tu sở đoạn (những phiền não phải tu tập lâu dài mới dứt) và phi sở đoạn (những pháp không cần dứt bỏ); không thấy có các pháp thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); không thấy có các pháp có hình sắc và không hình sắc; không thấy có các pháp hữu kiến (có thể thấy bằng mắt) và vô kiến (không thể thấy); không thấy có các pháp hữu đối (có chất ngại, chiếm chỗ, ngăn cản nhau) và vô đối (không chất ngại); không thấy có các pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử) và vô lậu (không còn phiền não); không thấy có các pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác nên có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt); không thấy có điều bị ngăn trừ. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát cưỡi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Nên biết đó chính là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ (không bám chấp) chính việc tu mà tu Tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ vững chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp); vì để buông bỏ việc tu mà tu Tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), Tứ thần túc (bốn nền tảng đem lại năng lực của thiền định: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), Ngũ căn (năm gốc rễ của điều lành: lòng tin, sự tinh tiến, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), Ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi lớn mạnh thành năm sức mạnh), Thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, thiền định, buông xả) và Bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, lời nói đúng, hành động đúng, nghề sống đúng, siêng năng đúng, chánh niệm đúng, thiền định đúng). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ việc tu mà tu Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy rõ mọi pháp đều trống rỗng, không có thực thể); vì để buông bỏ việc tu mà tu Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào hình tướng) và Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác điều gì). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ việc tu mà tu Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc Sắc giới, càng lên cao tâm càng lắng sâu); vì để buông bỏ việc tu mà tu Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé đối với chúng sinh: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui mừng theo điều lành của người, buông xả bình đẳng) và Tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc Vô sắc giới: định thấy hư không vô biên, định thấy thức vô biên, định thấy không có gì cả, định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ việc tu mà tu Bố thí ba-la-mật-đa; vì để buông bỏ việc tu mà tu Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ việc tu mà tu Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời thấy xa và xuyên suốt, mắt tuệ thấy lẽ không, mắt pháp thấy rõ mọi pháp môn để độ người, mắt Phật thấy trọn vẹn tất cả); vì để buông bỏ việc tu mà tu Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, mắt trời thấy khắp, tai trời nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ việc tu mà tu Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ điều gì trái lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh ba đời…); vì để buông bỏ việc tu mà tu Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), Tứ vô ngại giải (bốn trí biện tài thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về khả năng giảng nói), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu, xót thương, vui mừng, buông xả ở mức rộng lớn nhất), Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không ai khác có chung), Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và Nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi hình tướng sai biệt của tất cả các pháp, là trí tuệ viên mãn của Phật). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, vì để buông bỏ việc tu mà tu trí về nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… đều trống rỗng, không có thực thể), trí về ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… đều không), trí về nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), trí về không không (chính cái "không" cũng là không, không được bám vào), trí về đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), trí về thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), trí về hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác đều không), trí về vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), trí về tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), trí về vô tế không (không có điểm khởi đầu và điểm kết thúc nên là không), trí về tán không (các pháp vốn do nhiều phần hợp lại, tách ra thì không còn gì), trí về vô biến dị không (cái tưởng là không đổi khác cũng là không), trí về bản tánh không (bản tính của các pháp vốn là không), trí về tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp cũng là không), trí về cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp như vô thường, khổ… cũng là không), trí về nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), trí về bất khả đắc không (các pháp không thể nắm bắt được nên là không), trí về vô tánh không (cái không có thể tính riêng cũng là không), trí về tự tánh không (cái gọi là tự tính của các pháp cũng là không), trí về vô tánh tự tánh không (cả cái không có thể tính lẫn tự tính đều là không). Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: "Bồ-tát Ma-ha-tát" chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì "bồ-đề" (giác ngộ) và "tát-đỏa" (chúng sinh, con người) đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: sắc (phần vật chất, thân thể) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì sắc không thể nắm bắt được; thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tâm ý tạo tác), thức (sự phân biệt nhận thức) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì thọ, tưởng, hành, thức không thể nắm bắt được. (Năm thứ này gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người.) Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: nhãn xứ (mắt, xét như một trong các nơi phát sinh nhận thức) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì nhãn xứ không thể nắm bắt được; nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì tai, mũi, lưỡi, thân, ý xứ không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì sắc xứ không thể nắm bắt được; thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm xúc), pháp xứ (các đối tượng của tâm ý) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì nhãn giới không thể nắm bắt được; sắc giới (hình sắc), nhãn thức giới (sự nhận biết qua mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận thức) cùng các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: nhĩ giới (tai) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì nhĩ giới không thể nắm bắt được; thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự nhận biết qua tai), nhĩ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: tỷ giới (mũi) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì tỷ giới không thể nắm bắt được; hương giới (mùi), tỷ thức giới (sự nhận biết qua mũi), tỷ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: thiệt giới (lưỡi) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì thiệt giới không thể nắm bắt được; vị giới (vị), thiệt thức giới (sự nhận biết qua lưỡi), thiệt xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: thân giới (thân) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì thân giới không thể nắm bắt được; xúc giới (cảm giác chạm xúc), thân thức giới (sự nhận biết qua thân), thân xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: ý giới (tâm ý) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì ý giới không thể nắm bắt được; pháp giới (các đối tượng của tâm ý), ý thức giới (sự nhận biết của ý), ý xúc cùng các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì địa giới không thể nắm bắt được; thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận thức) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ của đời sống) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Khổ thánh đế không thể nắm bắt được; Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Tập, Diệt, Đạo thánh đế không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý, khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên của vòng sinh tử) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì vô minh không thể nắm bắt được; hành (các hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi vào đời mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham luyến), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại tạo thành đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, buồn phiền chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: nội không chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì nội không không thể nắm bắt được; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: chân như (bản thể chân thật, như như không đổi của mọi sự vật) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì chân như không thể nắm bắt được; pháp giới (cảnh giới chân thật bao trùm mọi pháp), pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp), pháp định (lẽ thật cố định không đổi của các pháp), pháp trụ (lẽ thật thường còn của các pháp), ly sinh tánh (tính chất lìa sinh diệt), bình đẳng tánh (tính bình đẳng như nhau của mọi pháp), thật tế (giới hạn tột cùng của sự thật) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ pháp giới cho đến thật tế đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Tứ tĩnh lự chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Tứ tĩnh lự không thể nắm bắt được; Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Tứ niệm trụ chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Tứ niệm trụ không thể nắm bắt được; Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Không giải thoát môn chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Không giải thoát môn không thể nắm bắt được; Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Bố thí ba-la-mật-đa chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt được; Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Ngũ nhãn chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Ngũ nhãn không thể nắm bắt được; Lục thần thông chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Lục thần thông không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: Phật thập lực chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì Phật thập lực không thể nắm bắt được; Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì từ Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí đều không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, quán xét đúng như thật rằng: vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì vô thượng chánh đẳng bồ-đề không thể nắm bắt được; bậc Vô thượng chánh đẳng giác (người đã đạt sự giác ngộ ấy, tức đức Phật) chỉ là tên gọi tạm đặt ra để nói năng, vì bậc Vô thượng chánh đẳng giác không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm tương ưng nhất thiết trí trí, lấy lòng đại bi làm đầu, dùng vô sở đắc làm phương tiện, từ khi mới phát tâm (khởi lòng quyết chí cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) cho đến khi chứng được vô thượng bồ-đề, luôn tu tập cho viên mãn thần thông không thoái lui, giúp cho các hữu tình được thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức giác ngộ), làm cho cõi Phật (thế giới nơi một vị Phật giáo hóa) được trang nghiêm thanh tịnh; từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật); ở chỗ các đức Phật lắng nghe, tiếp nhận giáo pháp tương ưng với Đại thừa; nghe nhận rồi, suy nghĩ đúng lẽ, siêng năng tu học. Này Xá-lợi Tử! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa.
Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy tuy cưỡi Đại thừa, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, ở chỗ các đức Phật lắng nghe, tiếp nhận chánh pháp (giáo pháp chân chính), giúp hữu tình thành thục, làm cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, nhưng trong tâm hoàn toàn không có ý tưởng gì về "cõi Phật" v.v... Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy an trụ nơi bất nhị địa (địa vị không còn thấy hai bên đối đãi như ta và người, có và không), quán xét các hữu tình: ai cần thấy thân hình nào mới được lợi ích, thì liền hiện ra thân ấy khiến họ được lợi lạc.
Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy, cho đến khi chứng được nhất thiết trí trí, sinh ra ở bất cứ nơi nào cũng không lìa Đại thừa. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy chẳng bao lâu sẽ đạt được nhất thiết trí trí, vì loài người, loài trời v.v... mà chuyển bánh xe chánh pháp (tức thuyết giảng chánh pháp, như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não và truyền khắp mọi nơi). Bánh xe chánh pháp như thế, tất cả Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu tự giải thoát), Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy), sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ tế lễ ở Ấn Độ), Ma vương (vua của loài ma, kẻ chuyên ngăn cản việc tu hành), Phạm vương (vị trời làm chủ cõi Phạm thiên), trời, rồng, dược-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh), kiện-đạt-phược (loài thần nhạc ở cõi trời), a-tố-lạc (loài thần hay tranh đấu với chư thiên, thường gọi là a-tu-la), yết-lộ-đồ (loài chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (loài thần ca hát ở cõi trời), mạc-hô-lạc-già (loài thần mình rắn lớn), người và loài chẳng phải người v.v..., tất cả thế gian đều không thể chuyển được. Này Xá-lợi Tử! Vì các Bồ-tát nhờ phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách thức dẫn dắt) như vậy, vì muốn đem lợi ích, an vui cho tất cả hữu tình mà cưỡi Đại thừa, nên lại được gọi là Ma-ha-tát.
Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa như vậy, được chư Phật Thế Tôn ở khắp các thế giới nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; "nhiều như cát sông Hằng" là cách nói chỉ số lượng nhiều vô kể) trong mười phương, ở giữa đại chúng, hoan hỷ ngợi khen mà nói như vầy: "Ở thế giới kia thuộc phương kia, có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tên là như thế, vì muốn đem lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cưỡi Đại thừa, chẳng bao lâu sẽ đạt được nhất thiết trí trí, vì loài trời, loài người v.v... mà chuyển bánh xe chánh pháp; bánh xe ấy thì trời, người, ma, Phạm thiên, Thanh văn v.v... trong thế gian đều không thể chuyển được." Cứ như thế, tiếng khen truyền nối nhau vang khắp mười phương; chúng trời, người v.v... nghe được đều hoan hỷ, cùng nói rằng: "Vị Bồ-tát như thế chẳng bao lâu sẽ đạt được nhất thiết trí trí, chuyển bánh xe chánh pháp, đem lợi ích an vui cho các loài có tâm thức."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video