Thiên 553 — Hội 2 · Phẩm 55 Nghĩa rất sâu · phần 1

 Hội thứ hai, phẩm "Nghĩa Sâu Xa", thứ năm mươi lăm, phần một.

 Bấy giờ cụ thọ (bậc tu hành đáng kính, tiếng tôn xưng các đại đệ tử của Phật) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) bất thoái chuyển (đã vững vàng, không bao giờ còn thoái lui khỏi con đường thành Phật) như thế đã thành tựu những công đức thù thắng rộng lớn, vô lượng, vô số, không có bờ bến, không thể nghĩ bàn." Phật dạy: "Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển như thế thành tựu những công đức thù thắng rộng lớn, vô lượng, vô số, không có bờ bến, không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Thiện Hiện, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã được trí tuệ thù thắng vô lượng vô biên, không chung với hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trụ trong trí tuệ này, phát khởi bốn vô ngại giải thù thắng (bốn khả năng hiểu biết và biện luận không bị ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về sự giảng nói lưu loát). Nhờ bốn vô ngại giải thù thắng ấy, các trời, người, a-tố-lạc (A-tu-la, loài thần hay giận dữ, hiếu chiến) trong thế gian không ai có thể vặn hỏi, bắt bẻ đến mức khiến trí tuệ và tài biện luận của vị Bồ-tát này phải cùng tận."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Ngài có thể suốt số kiếp nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; kiếp là khoảng thời gian vô cùng dài) mà giảng nói những biểu hiện về việc làm, dáng vẻ và dấu hiệu của Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển. Nhờ những biểu hiện do Phật nói ra, đã chỉ rõ rằng Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển thành tựu những công đức thù thắng vô biên. Cúi xin đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) lại vì đại chúng Bồ-tát Ma-ha-tát mà giảng nghĩa sâu xa, khiến các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó, có thể tu bố thí (cho đi của cải, giáo pháp, sự an ổn), cho đến bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng) ba-la-mật-đa (hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ; gồm sáu hạnh: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cho mau viên mãn; có thể an trú nơi nội không (cái trống rỗng nơi bên trong thân tâm) cho đến vô tính tự tính không (ngay cái không có tự tính cũng trống rỗng) — tức các cách quán về tính trống rỗng — cho mau viên mãn; có thể an trú nơi chân như (bản tính chân thật, như vậy, không đổi của mọi sự vật) cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn cho mau viên mãn; có thể an trú nơi các Thánh đế khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự chấm dứt khổ), đạo (con đường chấm dứt khổ) cho mau viên mãn; có thể tu bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác về thân, cảm thọ, tâm và các pháp) cho đến tám chi thánh đạo (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) cho mau viên mãn; có thể tu bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn định vô sắc (bốn tầng định cõi Vô sắc, nơi chỉ còn tâm không còn hình chất) cho mau viên mãn; có thể tu tám giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi bám chấp), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt lên trên đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập nối tiếp nhau không gián đoạn), mười biến xứ (mười phép quán một yếu tố như đất, nước, một màu sắc... trải khắp mọi nơi) cho mau viên mãn; có thể tu các cửa giải thoát không, vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu) cho mau viên mãn; có thể tu các pháp môn đà-la-ni (pháp ghi nhớ, giữ gìn mọi điều đã nghe không quên) và tam-ma-địa (các pháp định, giữ tâm chuyên nhất) cho mau viên mãn; có thể tu từ Cực Hỷ địa cho đến Pháp Vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc Vui Mừng Tột Độ đến bậc Mây Pháp) cho mau viên mãn; có thể tu năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não) cho mau viên mãn; có thể tu mười lực của Phật (mười trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức đặc biệt chỉ Phật có, không chung với ai khác) cho mau viên mãn; có thể tu ba mươi hai tướng của bậc đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ cho mau viên mãn; có thể tu pháp không quên mất (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) và tính luôn an trú trong buông xả (tâm luôn bình thản, không dao động) cho mau viên mãn; có thể tu nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi mặt của mọi pháp, tức trí tuệ của Phật) cho mau viên mãn."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Lành thay, lành thay! Nay ông có thể vì đại chúng Bồ-tát Ma-ha-tát mà thưa hỏi đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác về chỗ nghĩa sâu xa, khiến các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó, tu tập và an trú các công đức cho mau viên mãn. Thiện Hiện nên biết, chỗ nghĩa sâu xa tức là: không (trống rỗng, không có thực thể riêng), vô tướng (không có hình tướng để bám vào), vô nguyện (không có gì để mong cầu), vô tác (không tạo tác), vô sinh (không sinh), vô diệt (không diệt), tịch tĩnh (vắng lặng), Niết-bàn (sự dứt sạch khổ đau, phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), chân như, pháp giới (bản tính chung của mọi pháp), pháp tính (tính chân thật của các pháp), thực tế (biên tế chân thật, chỗ tận cùng của thực tại) — những tên gọi như thế gọi là chỗ nghĩa sâu xa. Thiện Hiện nên biết, những chỗ nghĩa sâu xa như đã nói, với đủ loại tên gọi khác nhau, đều là để chỉ rõ Niết-bàn chính là nghĩa sâu xa."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Chỉ có Niết-bàn được gọi là nghĩa sâu xa, hay các pháp khác cũng được gọi là sâu xa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Mọi pháp khác cũng được gọi là sâu xa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, sắc (hình chất, gồm thân thể và mọi vật chất) cũng gọi là sâu xa; thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) cũng gọi là sâu xa. Nhãn xứ cho đến ý xứ (các giác quan từ mắt đến ý) cũng gọi là sâu xa. Sắc xứ cho đến pháp xứ (các đối tượng của giác quan, từ hình sắc đến đối tượng của ý) cũng gọi là sâu xa. Nhãn giới cho đến ý giới (các giác quan xét như yếu tố cấu thành) cũng gọi là sâu xa. Sắc giới cho đến pháp giới (các đối tượng xét như yếu tố cấu thành) cũng gọi là sâu xa. Nhãn thức giới cho đến ý thức giới (các loại nhận biết qua mắt cho đến qua ý) cũng gọi là sâu xa. Nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và sự nhận biết) cũng gọi là sâu xa. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh từ sự tiếp xúc) cũng gọi là sâu xa. Địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) cũng gọi là sâu xa. Vô minh cho đến già chết (mười hai mắt xích nhân duyên của vòng sinh tử, bắt đầu từ sự mê muội không thấy chân lý và kết thúc ở già chết) cũng gọi là sâu xa. Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng gọi là sâu xa. Các Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo cũng gọi là sâu xa. Bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo cũng gọi là sâu xa. Bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc cũng gọi là sâu xa. Tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ cũng gọi là sâu xa. Các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện cũng gọi là sâu xa. Các pháp môn đà-la-ni, tam-ma-địa cũng gọi là sâu xa. Mười địa mà Bồ-tát của ba thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) tu hành cũng gọi là sâu xa. Năm nhãn, sáu thần thông cũng gọi là sâu xa. Mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cũng gọi là sâu xa. Ba mươi hai tướng của bậc đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ cũng gọi là sâu xa. Pháp không quên mất và tính luôn an trú trong buông xả cũng gọi là sâu xa. Quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng thánh) cho đến quả giác ngộ của Độc giác cũng gọi là sâu xa. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng gọi là sâu xa. Mọi hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật cũng gọi là sâu xa."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bốn mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười (?) (có lẽ là quyển bốn trăm năm mươi).

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video