Phần thứ hai, phẩm "Thực hành trong mộng", thứ năm mươi sáu.
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng dành cho bậc tu hành, nghĩa là người đầy đủ tuổi thọ và đức hạnh) Xá-lợi-tử (một vị đại đệ tử của Phật, được xem là trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không) rằng: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn) trong giấc mộng thực hành ba tam-ma-địa (ba môn định, tức tâm chuyên chú một chỗ: định quán không, định vô tướng, định vô nguyện) này, thì đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thật tướng các pháp, đưa người tu sang bờ giải thoát) sâu xa có được tăng thêm lợi ích chăng?"
Thiện Hiện đáp: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ban ngày thực hành ba tam-ma-địa này mà đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có tăng thêm lợi ích, thì khi thực hành trong mộng cũng có tăng thêm lợi ích. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì ban ngày và trong mộng không có gì khác nhau. Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ban ngày thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa đã được gọi là tu tập Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa trong mộng cũng được gọi là tu tập Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu. Ba tam-ma-địa có thể làm tăng thêm lợi ích cho Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì cũng phải như vậy."
Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nghiệp (hành động có tác ý, để lại hậu quả) mà các Bồ-tát Ma-ha-tát tạo ra trong mộng là có tăng thêm lợi ích, hay có tổn giảm chăng? Phật nói các pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) đều hư dối không thật, như những gì tạo ra trong mộng. Vậy làm sao nghiệp ấy lại có thể làm tăng thêm lợi ích hay làm tổn giảm? Vì sao vậy? Vì không phải các nghiệp tạo ra trong mộng có thể làm tăng hay giảm; phải đến khi thức dậy, nhớ nghĩ phân biệt những gì đã làm trong mộng, thì mới có tăng thêm lợi ích hoặc có tổn giảm."
Thiện Hiện đáp: "Như có người ban ngày giết hại mạng sống người khác, rồi đêm nằm mộng nhớ nghĩ phân biệt việc ấy mà rất lấy làm vui sướng. Lại có người mộng thấy mình giết hại mạng sống người khác, tưởng như đang lúc thức mà sinh lòng rất vui mừng. Ý ông thế nào về hai nghiệp ấy?"
Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu không có đối tượng sở duyên (đối tượng mà tâm nương vào, hướng đến) thì cả tư (ý chí, động cơ tạo tác trong tâm) lẫn nghiệp đều không thể sinh ra; phải có sở duyên thì tư và nghiệp mới khởi lên. Vậy tư và nghiệp trong mộng nương vào đâu mà sinh?"
Thiện Hiện đáp: "Dù trong mộng hay lúc thức, không có đối tượng sở duyên thì tư và nghiệp không sinh; phải có sở duyên thì tư và nghiệp mới khởi. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Phải đối với các pháp được thấy, nghe, cảm nhận, hay biết thì cái hiểu biết của tâm mới vận hành; do đó mà khởi lên nhiễm (điều ô nhiễm, xấu ác) hoặc khởi lên tịnh (điều trong sạch, thiện lành). Nếu không có thấy, nghe, cảm nhận, hay biết các pháp, thì cái hiểu biết của tâm không vận hành, cũng không có nhiễm hay tịnh. Do đó biết rằng dù trong mộng hay lúc thức, có đối tượng sở duyên thì tư và nghiệp mới sinh; không có đối tượng sở duyên thì tư và nghiệp không khởi."
Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Phật nói tư và nghiệp đều lìa tự tánh (không có bản chất riêng cố định), sao lại có thể nói là có sở duyên mà khởi?"
Thiện Hiện đáp: "Tuy các tư, nghiệp và đối tượng sở duyên đều tự tánh rỗng không, nhưng vì tâm mình chấp lấy tướng mà phân biệt, nên nói tư và nghiệp có sở duyên mà sinh; nếu không có sở duyên thì tư và nghiệp không khởi."
Khi ấy Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát trong mộng tu hành Bố thí (cho người khác của cải, giáo pháp, sự an ổn), Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), Tinh tấn (siêng năng không lười), Tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã (trí tuệ) Ba-la-mật-đa (sáu hạnh toàn hảo đưa sang bờ giác), rồi đem căn lành (gốc rễ của điều thiện, tức công đức) này cùng chung bình đẳng với các hữu tình (chúng sinh có tình thức) mà hồi hướng (đem công đức hướng về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật), thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thật sự hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Giác mà mình mong cầu chăng?"
Thiện Hiện đáp: "Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai) từ lâu đã được thọ ký bất thoái chuyển đối với Vô thượng Bồ-đề (được Phật báo trước rằng chắc chắn sẽ thành Phật, không còn lui sụt), chỉ còn cách một đời nữa là chắc chắn thành Phật, khéo đáp được mọi câu hỏi vặn. Ngài hiện đang có mặt trong hội này, nên thưa hỏi Ngài. Đấng Từ Tôn ở ngôi bổ xứ (ngôi kế vị, sẽ nối tiếp làm Phật ở cõi này) chắc chắn sẽ trả lời."
Khi ấy Xá-lợi-tử làm theo lời Thiện Hiện, cung kính thưa hỏi Bồ-tát Từ Thị. Bồ-tát Từ Thị nói với Xá-lợi-tử: "Cái gì gọi là Từ Thị có thể trả lời? Là sắc (hình sắc, phần vật chất) chăng? Là thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết), hành (tạo tác của tâm), thức (sự hay biết phân biệt) chăng? Là sắc rỗng không chăng? Là thọ, tưởng, hành, thức rỗng không chăng? Vả lại sắc không thể trả lời; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể trả lời; sắc rỗng không không thể trả lời; thọ, tưởng, hành, thức rỗng không cũng không thể trả lời. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Ta hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể trả lời; ta hoàn toàn không thấy có pháp nào được trả lời, chỗ trả lời, lúc trả lời, và cả cái nhờ đó mà trả lời cũng đều không thấy. Ta hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể thọ ký (báo trước việc thành Phật); ta hoàn toàn không thấy có pháp nào được thọ ký, chỗ thọ ký, lúc thọ ký, và cả cái nhờ đó mà thọ ký cũng đều không thấy. Vì sao vậy? Vì bản tánh của tất cả các pháp đều rỗng không, hoàn toàn không có gì, không hai, không khác, xét đến tận cùng cũng không thể nắm bắt được."
Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi-tử lại hỏi Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị: "Pháp mà Ngài đã chứng có giống như điều Ngài nói ra chăng?"
Bồ-tát Ma-ha-tát Từ Thị đáp: "Pháp ta đã chứng không giống như điều nói ra. Vì sao vậy? Xá-lợi-tử! Vì pháp ta đã chứng không thể nói ra được."
Khi ấy Xá-lợi-tử liền nghĩ: "Trí tuệ của Bồ-tát Từ Thị thật sâu rộng. Ngài tu mọi loại Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa đã viên mãn từ lâu, lấy vô sở đắc (không chấp có cái gì để đạt được) làm phương tiện, nên đối với câu hỏi vặn có thể trả lời được như thế."
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi-tử: "Ý ông thế nào? Ông nhờ pháp ấy mà chứng quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), vậy ông có thấy tánh của pháp ấy là có thể nói ra được chăng?"
Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không!"
Phật bảo Xá-lợi-tử: "Tánh của pháp mà các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa đã chứng cũng như vậy, không thể nói ra được. Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không nghĩ rằng: 'Ta nhờ pháp này mà đã được thọ ký về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề', cũng không nghĩ rằng: 'Ta nhờ pháp này mà sẽ chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, không sinh lòng do dự rằng: 'Ta đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề sẽ được hay không được?', mà chỉ nghĩ rằng: 'Ta đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chắc chắn sẽ chứng được.' Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nghe pháp rất sâu mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không chìm đắm, không thoái chí, cũng không lo buồn hối hận, tự mình biết chắc chắn rằng: 'Ta sẽ chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà ta mong cầu, để làm lợi ích, đem an vui cho hữu tình đến tận cùng thời vị lai.'"
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video