Phần thứ hai — Phẩm "Tăng thượng mạn", thứ sáu mươi, đoạn một.
Bấy giờ Phật bảo cụ thọ Thiện Hiện (cụ thọ: tiếng tôn xưng bậc tu hành đáng kính; Thiện Hiện là tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật): "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát (người tu hạnh giác ngộ để cứu độ mọi loài, bậc lớn trong hàng Bồ-tát) cho đến trong mộng cũng không ưa thích, khen ngợi địa vị Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy để tự giải thoát cho mình) và Độc giác (người tự mình tỏ ngộ lý duyên khởi mà giải thoát, không cứu độ rộng rãi); đối với các pháp của ba cõi (cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn hình sắc vi tế, cõi Vô sắc không còn hình sắc) cũng không khởi tâm ưa thích khen ngợi; thường quán các pháp như mộng, như tiếng vang, như bóng hình trong gương, như trò ảo thuật, như ánh nắng dợn (ảo ảnh như nước do hơi nóng trên mặt đất), như bóng sáng, như việc biến hóa, như thành tầm hương (thành của thần nhạc Càn-thát-bà, chỉ ảo ảnh thành quách hiện giữa không trung); tuy quán sát như thế mà không chứng thật tế (chỗ tận cùng của chân thật, tức chứng nhập Niết-bàn rồi dừng lại), thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển (dấu hiệu chứng tỏ không còn thoái lui trên đường tới Phật quả).
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát mộng thấy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính trọn vẹn) có vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (câu-chi: mười triệu; na-dữu-đa: một con số cực lớn) đại chúng cung kính vây quanh, và Ngài vì họ mà nói pháp; nghe pháp rồi khéo hiểu ý nghĩa; hiểu ý nghĩa rồi tinh tấn tu hành, thực hành pháp đúng theo pháp, thực hành sự hòa hợp kính trọng, và thực hành theo pháp, thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát mộng thấy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đầy đủ ba mươi hai tướng của bậc đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật), tám mươi vẻ đẹp phụ trang nghiêm trọn vẹn, hào quang thường trực tỏa ra một tầm (chừng một sải tay) chiếu sáng khắp quanh, cùng vô lượng đại chúng bay vút lên hư không, hiện thần thông lớn, nói những điều cốt yếu của chánh pháp, hóa hiện làm Phật sự (việc giáo hóa cứu độ chúng sinh của Phật), sai đến vô biên cõi Phật ở phương khác làm Phật sự, thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát mộng thấy giặc dữ phá hoại làng xóm thành ấp; hoặc thấy lửa bốc cháy thiêu rụi xóm làng; hoặc thấy sư tử, cọp, sói, thú dữ, rắn độc, bò cạp dữ sắp đến hại mình; hoặc thấy kẻ thù muốn chém đầu mình; hoặc thấy cha mẹ, anh em, chị em, vợ con, người thân, bạn bè sắp chết; hoặc thấy chính mình bị lạnh, nóng, đói, khát và những việc khổ khác bức bách não loạn; thấy những việc đáng sợ như thế mà không kinh, không sợ, cũng không lo buồn. Tỉnh mộng rồi liền có thể suy nghĩ: 'Ba cõi không thật, đều như cảnh thấy trong mộng. Khi ta chứng vô thượng chánh đẳng giác (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột của chư Phật), sẽ vì hữu tình (chúng sinh có tình thức) mà nói rằng các pháp của ba cõi thảy đều hư dối, đều như cảnh mộng, khiến các hữu tình không sinh chấp trước.' Thì nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát cho đến trong mộng thấy các loài hữu tình ở địa ngục, bàng sinh (loài súc sinh), cõi quỷ, liền nghĩ thế này: 'Ta sẽ tinh cần tu hạnh Bồ-tát, mau hướng tới vô thượng chánh đẳng bồ-đề, khiến trong cõi Phật của ta không có cả tên gọi các đường ác (cảnh giới khổ đau) như địa ngục, bàng sinh, cõi quỷ.' Tỉnh mộng rồi cũng nghĩ như vậy. Thiện Hiện nên biết, khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành Phật, trong cõi Phật ấy nhất định không có đường ác. Vì sao thế? Vì dù trong mộng hay lúc thức, các pháp đều không hai, không chia làm hai phần. Nên biết vị Bồ-tát ấy có tướng bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát trong mộng thấy lửa thiêu đốt các loài hữu tình ở địa ngục v.v., hoặc thấy lửa thiêu thành ấp xóm làng, liền phát thệ nguyện: 'Nếu ta đã được thọ ký bất thoái chuyển (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ không còn thoái lui), sẽ đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì nguyện đám lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ.' Nếu vị Bồ-tát này phát nguyện như vậy rồi, lửa thấy trong mộng lập tức tắt hẳn, thì nên biết đã được thọ ký bất thoái chuyển. Nếu vị Bồ-tát này phát nguyện như vậy rồi, lửa thấy trong mộng không lập tức tắt, thì nên biết chưa được thọ ký bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát lúc thức tận mắt thấy lửa lớn bỗng bùng lên, thiêu các thành ấp hoặc thiêu xóm làng, liền nghĩ thế này: 'Ta ở trong mộng hoặc lúc thức, từng thấy mình có tướng bất thoái chuyển mà chưa rõ hư thật. Nếu điều ta thấy là thật có, thì nguyện đám lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ.' Nếu vị Bồ-tát này phát thệ nguyện như vậy, nói lời chân thành chắc thật, lúc ấy lửa lớn liền tắt hẳn, thì nên biết đã được thọ ký bất thoái chuyển. Nếu vị Bồ-tát này phát thệ nguyện như vậy, nói lời chân thành chắc thật mà lửa không tắt hẳn, thì nên biết chưa được thọ ký bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát lúc thức thấy lửa thiêu các thành ấp hoặc thiêu xóm làng, liền nghĩ thế này: 'Ta ở trong mộng hoặc lúc thức, từng thấy mình có tướng bất thoái chuyển. Nếu điều ta thấy nhất định là thật có, chắc chắn sẽ đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì nguyện đám lửa lớn này lập tức tắt hẳn, biến thành mát mẻ.' Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy phát thệ nguyện, nói lời chân thành chắc thật rồi, lúc ấy lửa lớn không tắt hẳn, nhưng cháy một nhà thì bỏ qua một nhà, lại cháy một nhà; hoặc cháy một ngõ thì bỏ qua một ngõ, lại cháy một ngõ; cứ thế lần lượt rồi lửa mới tắt. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên tự biết rõ rằng mình chắc chắn đã được thọ ký bất thoái chuyển. Còn những người bị cháy là do các hữu tình ấy đã tạo tác, làm tăng trưởng nghiệp phá hoại chánh pháp. Họ do nghiệp ấy trước đã rơi vào đường ác, trong vô lượng kiếp chịu quả khổ chính, nay sinh vào cõi người phải chịu phần tai ương còn sót lại; hoặc do nghiệp ấy sẽ rơi vào đường ác, trải vô lượng kiếp chịu quả khổ chính, nay ở cõi người trước hết hiện ra chút tai ương.
Lại nữa, Thiện Hiện! Dựa vào các nhân duyên đã nói ở trước mà biết đó là Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển. Lại có những hành trạng, dấu hiệu thành tựu khác để biết đó là Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển; ta sẽ vì ông phân biệt giảng giải, ông hãy lắng nghe kỹ và suy nghĩ thật khéo." Thiện Hiện thưa: "Cúi xin Ngài nói cho."
Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thấy có người đàn ông hoặc người đàn bà đang bị phi nhân (loài không phải người, như quỷ thần) ám nhập, chịu các khổ não không thể thoát ra, liền nghĩ thế này: 'Nếu chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết ta đã được ý lạc (ý muốn, sự mong cầu trong tâm) thanh tịnh, thọ ký cho ta bất thoái chuyển đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nếu từ lâu ta đã phát tác ý (sự hướng tâm, khởi tâm chú ý) thanh tịnh, cầu chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, xa lìa tác ý của Thanh văn, Độc giác, không dùng tác ý của Thanh văn, Độc giác mà cầu chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nếu tương lai ta chắc chắn đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình; nếu ở mười phương thế giới hiện nay thật có vô lượng Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nói pháp vi diệu làm lợi lạc hữu tình, mà chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy không gì không thấy, không gì không biết, không gì không hiểu, không gì không chứng, hiện đang biết, thấy, rõ sự sai khác trong ý muốn của tất cả hữu tình, thì xin hãy soi xét điều tâm ta đang nghĩ và lời chân thành chắc thật của ta. Nếu ta thật có thể tu hạnh Bồ-tát, chắc chắn đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, cứu vớt hữu tình khỏi khổ sinh tử, thì nguyện người đàn ông hay người đàn bà này không bị phi nhân quấy nhiễu, và phi nhân ấy theo lời ta mà lập tức bỏ đi.' Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nói lời này, nếu phi nhân kia không chịu bỏ đi, thì nên biết chưa được thọ ký bất thoái chuyển. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nói lời này, nếu phi nhân kia liền bỏ đi, thì nên biết đã được thọ ký bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát chưa khéo tu học bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo đưa sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); chưa khéo an trụ nội không (các căn bên trong là không) cho đến vô tính tự tính không (ngay cả tự tính của cái 'không có tự tính' cũng là không); chưa khéo an trụ chân như (bản tính chân thật, như thế như thế, của mọi pháp) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn); chưa khéo an trụ bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); chưa khéo tu học bốn niệm trụ (bốn phép quán: thân, thọ, tâm, pháp) cho đến tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh); chưa khéo tu học bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn), bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc); chưa khéo tu học tám giải thoát (tám pháp định giúp thoát khỏi ràng buộc), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ được cảnh), chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trải khắp mọi nơi); chưa khéo tu học ba cửa giải thoát Không (tính trống rỗng, không có tự thể cố định của mọi pháp), Vô tướng (không bám vào hình tướng nào), Vô nguyện (không mong cầu, tạo tác); chưa khéo tu học các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi điều thiện không để mất) và các pháp môn tam-ma-địa (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ); chưa vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị chính thức bước vào dòng thánh, chắc chắn lìa khỏi thân phận phàm phu); chưa tu tập đầy đủ tất cả Phật pháp; xa lìa phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo thích hợp) của Bồ-tát; chưa thoát khỏi sự quấy nhiễu của ác ma; đối với các việc của ma chưa thể nhận biết; không tự lượng xét căn lành của mình nhiều hay ít, lại bắt chước các Bồ-tát phát lời chân thành chắc thật, liền bị ác ma lừa dối mê hoặc.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thấy có người đàn ông hoặc người đàn bà đang bị phi nhân ám nhập, chịu các khổ não không thể thoát ra, liền khinh suất phát lời chân thành chắc thật: 'Nếu ta đã từ chư Phật quá khứ được thọ ký bất thoái chuyển đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì hãy khiến người đàn ông hay người đàn bà này không bị phi nhân quấy nhiễu, và phi nhân ấy theo lời ta mau bỏ đi.' Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nói lời này rồi, lúc đó ác ma vì muốn lừa dối mê hoặc, liền xua đuổi ép buộc phi nhân bỏ đi. Vì sao thế? Vì thế lực của ác ma mạnh hơn phi nhân, cho nên phi nhân nhận lệnh của ma liền bỏ đi.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thấy việc này rồi, vui mừng hớn hở, nghĩ và nói rằng: 'Phi nhân nay bỏ đi là do oai lực của ta. Vì sao thế? Vì phi nhân theo lời thệ nguyện ta phát ra mà liền buông tha người đàn ông, người đàn bà này, chứ không có duyên cớ nào khác.' Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thể nhận biết việc làm của ác ma, cho là sức của mình mà sinh vui mừng sai lầm. Cậy vào việc này mà khinh rẻ các Bồ-tát khác rằng: 'Ta đã từ chư Phật quá khứ được thọ ký bất thoái chuyển đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thệ nguyện phát ra đều không uổng phí. Các ông chưa được chư Phật thọ ký, không nên bắt chước ta phát lời chân thành chắc thật; dù có thề hẹn cũng chắc chắn trống rỗng, không kết quả.'
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì khinh rẻ chê bai các Bồ-tát, cậy càn chút tài mọn, đối với các công đức sinh khởi và tăng trưởng nhiều loại tăng thượng mạn (kiêu mạn tự cho mình đã chứng đắc điều chưa chứng đắc), nên xa lìa vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không thể chứng đắc nhất thiết trí trí (trí biết tất cả, trí tuệ viên mãn của Phật). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì không có sức phương tiện thiện xảo, vì sinh trưởng nhiều thứ tăng thượng mạn, vì khinh miệt chê bai các Bồ-tát, nên tuy siêng năng tinh tấn mà rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì phước đức mỏng, nên những việc lành đã làm và những lời chân thành chắc thật đã phát đều khởi thành việc của ma. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thể gần gũi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi các thiện tri thức (bạn lành, người thầy hiểu biết dẫn dắt trên đường đạo), không thể thưa hỏi về các tướng của Bồ-tát đã đạt bất thoái chuyển, không thể thưa hỏi để biết những việc làm của quân ma ác, do đó sự trói buộc của ma càng thêm bền chặt. Vì sao thế? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tu hành bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục), tinh tấn, tĩnh lự (thiền định), bát-nhã ba-la-mật-đa chưa được lâu, cho đến xa lìa phương tiện thiện xảo, nên bị ác ma lừa dối mê hoặc. Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát nên khéo nhận biết các việc của ác ma, không nên khởi tâm tăng thượng mạn sai lầm mà thoái mất quả Phật vô thượng mình đang cầu."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm năm mươi hai.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười ba (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba tạng kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video