Thiên 564 — Hội 2 · Phẩm 62 Đồng tính · phần 1

 Phần thứ hai (hội thuyết pháp thứ hai của kinh Đại Bát-nhã), phẩm "Đồng tính" (cùng một bản tính), thứ sáu mươi hai, đoạn một.

 Bấy giờ cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính, cách gọi tôn xưng một vị tỳ-kheo) Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về hiểu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào là cái đồng tính (bản tính chung) của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), mà do các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó để học nên gọi là đồng học?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nội không (cái không của các giác quan bên trong: chúng không có thực thể riêng) là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài) cho đến vô tính tự tính không (cái không của bản tính vốn không có tự tính; đây là cách quán cuối trong mười tám cách quán "không") là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó mà học, nên gọi là đồng học. Nhờ đồng học như thế mà mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật).

 Lại nữa, Thiện Hiện, sắc (hình thể, vật chất, thân xác) với tự tính của sắc là không; thọ (cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) với tự tính của thọ, tưởng, hành, thức là không (năm thứ này gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức) với tự tính của nhãn xứ là không, cho đến ý xứ (ý, xét như chỗ phát sinh nhận thức) với tự tính của ý xứ là không (gồm sáu giác quan bên trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy) với tự tính của sắc xứ là không, cho đến pháp xứ (các đối tượng mà ý biết) với tự tính của pháp xứ là không (gồm sáu cảnh bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, đối tượng của ý) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành nhận thức) với tự tính của nhãn giới là không, cho đến ý giới với tự tính của ý giới là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy) với tự tính của sắc giới là không, cho đến pháp giới (yếu tố các đối tượng mà ý biết) với tự tính của pháp giới là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nơi mắt) với tự tính của nhãn thức giới là không, cho đến ý thức giới với tự tính của ý thức giới là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết của mắt) với tự tính của nhãn xúc là không, cho đến ý xúc với tự tính của ý xúc là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên với tự tính của các cảm thọ ấy là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên với tự tính của các cảm thọ ấy là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Địa giới (yếu tố đất, tính cứng) với tự tính của địa giới là không, cho đến thức giới với tự tính của thức giới là không (gồm sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không và thức) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vô minh (sự mê mờ không thấy rõ sự thật) với tự tính của vô minh là không, cho đến lão tử (già và chết) với tự tính của lão tử là không (mười hai mắt xích nhân duyên tạo thành vòng sinh tử) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Bố thí ba-la-mật-đa với tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không, cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ) với tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa là không (sáu hạnh hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nội không với tự tính của nội không là không, cho đến vô tính tự tính không với tự tính của vô tính tự tính không là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Chân như với tự tính của chân như là không, cho đến bất tư nghị giới với tự tính của bất tư nghị giới là không (các tên gọi khác nhau của thực tướng như thật của muôn pháp, từ "chân như" đến "cõi không thể nghĩ bàn") — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Khổ Thánh đế với tự tính của Khổ Thánh đế là không; Tập, Diệt, Đạo Thánh đế với tự tính của Tập, Diệt, Đạo Thánh đế là không (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ và con đường dứt khổ) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bốn niệm trụ với tự tính của bốn niệm trụ là không, cho đến tám chi Thánh đạo với tự tính của tám chi Thánh đạo là không (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, từ bốn phép chú tâm quán thân, cảm thọ, tâm và pháp, đến tám nhánh của con đường chân chính) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền) với tự tính của bốn tĩnh lự là không; bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn), bốn định vô sắc (bốn tầng định cao không còn hình sắc) với tự tính của bốn vô lượng, bốn định vô sắc là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tám giải thoát với tự tính của tám giải thoát là không, cho đến mười biến xứ với tự tính của mười biến xứ là không (các phép định: tám phép giải thoát, chín bậc định nối tiếp, cho đến mười phép quán một màu sắc hay một yếu tố trùm khắp) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cửa giải thoát Không với tự tính của cửa giải thoát Không là không; cửa giải thoát Vô tướng, Vô nguyện với tự tính của cửa giải thoát Vô tướng, Vô nguyện là không (ba cửa vào giải thoát: thấy mọi pháp đều không, không có tướng để bám, không còn mong cầu) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tịnh quán địa với tự tính của Tịnh quán địa là không, cho đến Như Lai địa với tự tính của Như Lai địa là không (mười tầng bậc chung cho cả ba thừa, từ bậc quán xét trong sạch đến bậc Như Lai) — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cực hỷ địa với tự tính của Cực hỷ địa là không, cho đến Pháp vân địa với tự tính của Pháp vân địa là không (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát, từ "đất vui mừng tột bậc" đến "đất mây pháp") — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên) với tự tính của môn đà-la-ni là không; môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú vững vàng) với tự tính của môn tam-ma-địa là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) với tự tính của năm mắt là không; sáu thần thông (sáu năng lực siêu nhiên) với tự tính của sáu thần thông là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Mười lực của Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật; mười lực là mười năng lực trí tuệ của Phật) với tự tính của mười lực Như Lai là không, cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có) với tự tính của mười tám pháp bất cộng là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Pháp không quên mất (luôn ghi nhớ rõ ràng, không sai sót) với tự tính của pháp không quên mất là không; tính luôn an trú trong xả (tâm luôn bình thản, buông bỏ) với tự tính của tính luôn an trú trong xả là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp) với tự tính của nhất thiết trí là không; đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, tức trí của Phật) với tự tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Quả Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, vừa vào dòng thánh) với tự tính của quả Dự lưu là không, cho đến Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự tu tự ngộ, không nhờ thầy) với tự tính của Độc giác Bồ-đề là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát với tự tính của hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật với tự tính của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật là không — đó là đồng tính của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó mà học, nên gọi là đồng học. Nhờ đồng học như thế mà mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì sự diệt tận của sắc mà học, vì sự diệt tận của thọ, tưởng, hành, thức mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí (trí tuệ thấu suốt tất cả, tức trí tuệ của Phật) chăng? Vì sự xa lìa sắc mà học, vì sự xa lìa thọ, tưởng, hành, thức mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng? Vì sự diệt mất của sắc mà học, vì sự diệt mất của thọ, tưởng, hành, thức mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng? Vì sắc không sinh mà học, vì thọ, tưởng, hành, thức không sinh mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng? Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cứ như thế, cho đến vì sự diệt tận của hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát mà học, vì sự diệt tận của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng? Vì sự xa lìa hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát mà học, vì sự xa lìa Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng? Vì sự diệt mất của hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát mà học, vì sự diệt mất của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng? Vì hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát không sinh mà học, vì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật không sinh mà học, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí chăng?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Như lời ông hỏi: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì sự diệt tận, sự xa lìa, sự diệt mất, sự không sinh của sắc mà học, thì có phải là học nhất thiết trí trí chăng; vì sự diệt tận, xa lìa, diệt mất, không sinh của thọ, tưởng, hành, thức mà học, thì có phải là học nhất thiết trí trí chăng; cứ như thế cho đến vì sự diệt tận, xa lìa, diệt mất, không sinh của hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát mà học, thì có phải là học nhất thiết trí trí chăng; vì sự diệt tận, xa lìa, diệt mất, không sinh của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật mà học, thì có phải là học nhất thiết trí trí chăng — Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Chân như (bản thể như thật) của sắc có diệt tận, xa lìa, diệt mất, đoạn dứt chăng? Chân như của thọ, tưởng, hành, thức có diệt tận, xa lìa, diệt mất, đoạn dứt chăng? Cứ như thế cho đến chân như của hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát có diệt tận, xa lìa, diệt mất, đoạn dứt chăng? Chân như của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật có diệt tận, xa lìa, diệt mất, đoạn dứt chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi sang bờ giải thoát), không."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học đối với chân như như vậy, thì đó là học nhất thiết trí trí. Thiện Hiện nên biết, chân như không diệt tận, không xa lìa, không diệt mất, không đoạn dứt, không thể lấy làm chỗ chứng đắc. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học đối với chân như như vậy, thì đó là học nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì đó là học bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; là học nội không cho đến vô tính tự tính không; là học chân như cho đến bất tư nghị giới; là học bốn Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; là học bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; là học bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; là học tám giải thoát cho đến mười biến xứ; là học các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; là học Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; là học tất cả các môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa; là học năm mắt và sáu thần thông; là học mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; là học pháp không quên mất và tính luôn an trú trong xả; là học nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí; là học tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; là học Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học bố thí ba-la-mật-đa cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, thì nên biết đó là học nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì đạt đến bờ bên kia rốt ráo của mọi sự học, tất cả thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên ngăn cản người tu) và các ngoại đạo (những người theo các giáo phái ngoài Phật giáo) không thể khuất phục được; mau đến địa vị bất thối chuyển (không còn lùi bước trên đường tiến tới Phật quả) của Bồ-tát; đi trên con đường mà tổ phụ của mình là tất cả các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn khắp) đã đi; đối với pháp có năng lực che chở thì thuận theo mà vận hành không sai lệch (?); làm được những việc cần làm để xua tan bóng tối mê lầm; khéo giáo hóa cho tất cả chúng sinh thành thục; khéo trang nghiêm, thanh tịnh cõi Phật của chính mình. Người ấy được gọi là khéo học đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, lòng xót thương cứu khổ, lòng vui theo điều lành của người, lòng bình thản buông xả, đều ở mức rộng lớn của Phật) cùng vô lượng vô biên các pháp khác của Phật.

 Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì đó là học chuyển bánh xe pháp vô thượng ba lần chuyển, mười hai hành tướng (Phật giảng bốn Thánh đế ba lượt: chỉ rõ, khuyên tu và xác nhận đã chứng; bốn đế nhân ba lượt thành mười hai); là học việc đưa trăm nghìn câu-chi (mười triệu) na-dữu-đa (một con số cực lớn) chúng sinh an trú vào cõi Niết-bàn vô dư y (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân năm uẩn nào) mà nhập Niết-bàn (dứt hẳn mọi khổ đau và sinh tử); là học hạnh mầu nhiệm không để dòng giống Phật đứt mất; là học việc chư Phật mở cửa cam lộ (ví giáo pháp như nước thuốc bất tử, dẫn đến Niết-bàn); là học việc đặt để vô lượng, vô số, vô biên chúng sinh an trú trong pháp ba thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát); là học việc chỉ bày cho tất cả chúng sinh cõi vô vi (cảnh giới không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) chân thật, vắng lặng rốt ráo. Đó là tu học nhất thiết trí trí. Học như vậy là điều mà những chúng sinh hèn kém không thể học được. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khéo cứu vớt tất cả chúng sinh khỏi nỗi khổ lớn của sinh tử, thì nên học như vậy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì nhất định không rơi vào địa ngục, bàng sinh (loài súc vật) và cõi quỷ thuộc quyền Diễm-ma (vị vua cai quản cõi chết, tức Diêm vương); nhất định không sinh vào vùng biên địa (nơi xa xôi không có Phật pháp), không sinh vào giữa các dân Đạt-nhứ, Miệt-lệ-xa (những dân tộc man rợ, không biết lễ nghĩa, không hiểu đạo lý); nhất định không sinh vào nhà Chiên-đồ-la (giai cấp bị xem là hèn hạ nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề đồ tể, giết người…), nhà Bổ-yết-sa (giai cấp hạ tiện, làm nghề dọn dẹp ô uế), cùng các nhà nghèo khó hèn hạ khác và nhà không giữ luật nghi (nhà sống bằng nghề ác như săn bắn, giết mổ, chài lưới); trọn không bị mù, điếc, câm, ngọng, co quắp, què quặt, thiếu khuyết giác quan hay tay chân, gù lưng, động kinh, ung nhọt, ghẻ hủi, trĩ, rò, lở loét hiểm ác; không quá cao, không quá thấp, cũng không đen đúa, và không mắc các thứ bệnh lở loét dơ bẩn xấu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì đời đời luôn có quyến thuộc đầy đủ, dung mạo đoan trang, lời nói oai nghiêm, được mọi người yêu kính. Sinh ra ở đâu cũng xa lìa việc giết hại sinh mạng cho đến tà kiến (tức xa lìa mười điều ác); trọn không thu nhận những pháp tà vạy hư dối, không dùng tà pháp để nuôi sống mình, cũng không kết thân với những chúng sinh phá giới, có kiến chấp xấu ác, phỉ báng chánh pháp.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì trọn không sinh vào cõi trời Trường thọ (cõi trời sống rất lâu, chỉ say đắm khoái lạc, ít trí tuệ, nên khó gặp và tu Phật pháp). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu năng lực phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách làm để đạt mục đích giác ngộ và cứu độ). Nhờ năng lực phương tiện thiện xảo ấy, tuy thường nhập vào các tĩnh lự, các tâm vô lượng và các định vô sắc, mà không theo sức mạnh của các định ấy để thọ sinh. Vì được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nhiếp trì, nên thành tựu phương tiện thiện xảo như vậy; đối với các định, tuy luôn được tự tại ra vào, mà không theo sức mạnh của các định ấy để sinh lên cõi trời Trường thọ rồi bỏ dở việc tu các hạnh thù thắng mầu nhiệm của Bồ-tát.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, thì đối với vô lượng vô biên các pháp mầu nhiệm của Phật như mười lực của Phật, bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn trí biện giải không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về tài thuyết giảng), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả cùng mười tám pháp bất cộng của Phật… đều được thanh tịnh. Nhờ thanh tịnh nên không rơi vào địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho riêng mình), Độc giác v.v…"

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp bản tính vốn thanh tịnh, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao lại còn đối với các pháp mầu nhiệm của Phật mà được thanh tịnh?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói, các pháp xưa nay tự tính vốn thanh tịnh. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, ở ngay trong bản tính thanh tịnh của tất cả các pháp, siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thông đạt đúng như thật, không chìm đắm, không vướng mắc, xa lìa mọi sự nhiễm ô bám chấp của phiền não, cho nên nói Bồ-tát lại được thanh tịnh.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tuy tất cả các pháp bản tính vốn thanh tịnh, nhưng hàng phàm phu ngu muội, dị sinh (người còn trôi lăn trong các loài khác nhau, chưa vào dòng thánh) không biết, không thấy, không hiểu. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn cho họ biết, thấy, hiểu, nên tu hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; an trú nội không cho đến vô tính tự tính không; an trú chân như cho đến bất tư nghị giới; an trú bốn Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; tu hành bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; tu hành tám giải thoát cho đến mười biến xứ; tu hành các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; tu hành Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; tu hành năm mắt và sáu thần thông; tu hành mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; tu hành pháp không quên mất và tính luôn an trú trong xả; tu hành tất cả các môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa; tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, khi học như vậy trong bản tính thanh tịnh của tất cả các pháp, thì đối với mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cùng vô lượng vô biên pháp khác của Phật đều được thanh tịnh, không rơi vào địa vị Thanh văn, Độc giác v.v…; đối với những sai khác trong tâm và hành vi của các chúng sinh đều thông đạt đến tận bờ bên kia; dùng phương tiện khéo léo khiến các chúng sinh chứng được bản tính thanh tịnh của tất cả các pháp, chứng được Niết-bàn an vui rốt ráo.

 Thiện Hiện nên biết, ví như trên mặt đất, ít nơi sinh ra vàng, bạc và các thứ báu, còn nhiều nơi sinh ra cát, đá, ngói, sỏi. Các loài chúng sinh cũng như vậy: số ít có thể học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đó là các vị Bồ-tát an trú trong Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường thành Phật cứu độ muôn loài); số đông học các pháp thuộc địa vị Thanh văn, Độc giác, đó là những người theo thừa bậc trung và bậc thấp, chỉ cầu lợi ích cho riêng mình. Thiện Hiện nên biết, ví như trong loài người, số ít có thể tu sự nghiệp của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), số đông thì nhận làm sự nghiệp của vua nước nhỏ. Các loài chúng sinh cũng như vậy: số ít có thể tu con đường nhất thiết trí trí, số đông thì nhận làm theo con đường Thanh văn, Độc giác. Thiện Hiện nên biết, trong các vị Bồ-tát cầu hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, số ít chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, số đông rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác.

 Thiện Hiện nên biết, người theo Bồ-tát thừa (con đường tu hướng đến thành Phật để cứu độ mọi người), nếu không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, thì nhất định có thể bước vào địa vị bất thối chuyển; nếu xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, thì nhất định sẽ bị thối lui đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì vậy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, muốn đạt địa vị bất thối chuyển của Bồ-tát, muốn được vào hàng Bồ-tát bất thối chuyển, thì phải siêng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, không được bỏ dở dù chỉ chốc lát.

 Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo như vậy, thì trọn không khởi lên tâm đi kèm với keo kiệt, phá giới, giận dữ, biếng nhác, tán loạn, trí tuệ xấu ác (sáu điều trái ngược với sáu hạnh hoàn hảo); cũng không khởi lên tâm đi kèm với tham dục, sân giận, ngu si, kiêu mạn; cũng không khởi lên tâm đi kèm với buông lung, lầm lẫn và các lỗi lầm khác; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào nhãn xứ cho đến ý xứ; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào sắc xứ cho đến pháp xứ; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào nhãn giới cho đến ý giới; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào sắc giới cho đến pháp giới; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào nhãn thức giới cho đến ý thức giới; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào nhãn xúc cho đến ý xúc; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào địa giới cho đến thức giới; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào vô minh cho đến lão tử; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào chân như cho đến bất tư nghị giới; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào bốn Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào tám giải thoát cho đến mười biến xứ; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào năm mắt và sáu thần thông; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (các đặc điểm hình dáng cao quý trên thân Phật); cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào pháp không quên mất và tính luôn an trú trong xả; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào nhất thiết trí, đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; cũng không khởi lên tâm đi kèm với sự bám chấp vào Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, không thấy có pháp nào có thể nắm bắt được; vì không có gì để nắm bắt, nên không khởi tâm đi kèm với sự bám chấp vào sắc và các pháp khác."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm năm mươi lăm (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười sáu (?) (có lẽ là quyển bốn trăm năm mươi sáu).

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video