Thiên 566 — Hội 2 · Phẩm 63 Vô phân biệt

 Hội thứ hai, phẩm thứ sáu mươi ba: Không phân biệt.

 Bấy giờ Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, một vị thần hộ trì Phật pháp) thầm nghĩ thế này: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hạnh giác ngộ, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc đại sĩ) tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác; "ba-la-mật-đa" nghĩa là pháp tu đưa đến bờ bên kia) cho đến Bố thí ba-la-mật-đa (tức trọn sáu pháp tu đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã);

 an trụ nơi nội không (tính trống rỗng, không có thực thể riêng của các giác quan bên trong) cho đến vô tính tự tính không (tính trống rỗng của cả "cái không có tự tính" lẫn "tự tính"; đây là chuỗi mười tám loại "không" mà kinh nêu ra); an trụ nơi chân như (bản tính chân thật, như như không đổi của mọi sự vật) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn; đây là chuỗi các tên gọi khác nhau của thực tại tối hậu); an trụ nơi Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân gây ra khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dẫn đến chấm dứt khổ);

 tu hành tứ niệm trụ (bốn phép quán chiếu thường trực: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng; cả chuỗi này là ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ); tu hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt ngoài mọi hình sắc);

 tu hành bát giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và cảm thọ) cho đến thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… lan rộng khắp mọi nơi; ở giữa chuỗi này còn có tám thắng xứ và chín thứ đệ định); tu hành không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự là trống rỗng, thấy mọi sự không có tướng trạng cố định, và không còn mong cầu gì); tu hành Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc thứ nhất "Vui mừng tột độ" đến bậc thứ mười "Mây pháp" che trùm khắp nơi);

 tu hành tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất) và tam-ma-địa môn (các pháp môn định, tức trạng thái tâm chuyên nhất vào một đối tượng); tu hành ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu nhiên: biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa và thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não); tu hành Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác);

 tu hành vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản); tu hành nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp ở mặt chung), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng trạng riêng biệt của mọi pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật); tu hành hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; tu hành Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn của Phật), thì đã vượt lên trên tất cả hữu tình (chúng sinh, tức mọi loài có tình thức), huống gì là đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Nếu các hữu tình nghe nói đến tên gọi "nhất thiết trí trí" (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật) mà trong lòng sinh tin hiểu, thì đã được lợi ích tốt lành nhất trong loài người và được thọ mạng thù thắng nhất thế gian, huống gì là phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Giác, hoặc thường được nghe kinh điển sâu xa về Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này. Nếu các hữu tình có thể phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Giác, được nghe kinh điển sâu xa về Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì các hữu tình khác đều nên mong ước được như vậy, vì công đức (phước lành do việc thiện tạo nên) mà họ đạt được thì trời, người, a-tố-lạc (tức A-tu-la, một loài thần có sức mạnh, hay tranh chiến với chư thiên)… trong thế gian không ai sánh kịp.

 Thiên Đế Thích nghĩ như vậy rồi, liền lấy hoa trời tên là Vi Diệu Âm, rải cúng dường Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp) cùng chúng Bồ-tát Ma-ha-tát. Rải hoa xong, ông phát nguyện rằng: "Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) theo Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát, tức con đường tu hướng đến thành Phật) cầu hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì nguyện đem công đức và thiện căn (gốc lành, tức những việc thiện làm nền tảng sinh ra quả tốt) mà con đã tích tập, khiến cho Phật pháp vô thượng và nhất thiết trí trí mà họ mong cầu mau được viên mãn.

 Nguyện đem công đức thiện căn mà con đã tích tập, khiến cho pháp tự nhiên của bậc thánh nhân (?) và pháp chân thật vô lậu (pháp trong sạch, không còn phiền não rò rỉ làm ô nhiễm) mà họ mong cầu mau được viên mãn. Nguyện đem công đức thiện căn mà con đã tích tập, khiến cho tất cả giáo pháp mà họ muốn được nghe đều mau viên mãn. Nguyện đem công đức thiện căn mà con đã tích tập, nếu có người cầu Thanh văn thừa (con đường của người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) hay Độc giác thừa (con đường của người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy) thì cũng khiến nguyện ước của họ mau được đầy đủ."

 Phát nguyện xong, ông liền bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được thế gian tôn kính)! Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa đã phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Giác, thì con trọn không bao giờ khởi lên dù chỉ một ý nghĩ khác, khiến họ thoái lui tâm Đại Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ lớn). Con cũng không khởi lên dù chỉ một ý nghĩ khác, khiến chúng Bồ-tát Ma-ha-tát chán bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà lùi về các bậc Thanh văn, Độc giác.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã sinh lòng ưa muốn Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, con nguyện tâm ấy càng thêm tăng tiến gấp bội, mau chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nguyện chúng Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, sau khi thấy đủ mọi nỗi khổ trong vòng sống chết, vì muốn đem lợi ích an vui cho trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian, mà phát khởi đủ loại đại nguyện bền chắc rằng: 'Ta đã tự vượt qua biển lớn sống chết, cũng sẽ siêng năng đưa những ai chưa qua được vượt qua. Ta đã tự cởi được trói buộc của sống chết, cũng sẽ siêng năng cởi trói cho những ai chưa được cởi. Ta đã tự được yên ổn trước mọi nỗi sợ hãi của sống chết, cũng sẽ siêng năng làm cho những ai chưa yên được yên. Ta đã tự chứng Niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt hết phiền não và khổ đau) rốt ráo, cũng sẽ siêng năng khiến những ai chưa chứng đều cùng chứng được.'

 Bạch Thế Tôn! Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân khởi tâm tùy hỷ (vui mừng theo việc thiện của người khác) đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm, thì được bao nhiêu phước? Khởi tâm tùy hỷ đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát đã phát tâm lâu, thì được bao nhiêu phước? Khởi tâm tùy hỷ đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát ở bậc bất thoái chuyển (bậc tu đã vững chắc, không còn lùi bước trên đường thành Phật), thì được bao nhiêu phước? Khởi tâm tùy hỷ đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát nhất sinh sở hệ (bậc chỉ còn bị ràng buộc một đời nữa là thành Phật), thì được bao nhiêu phước?"

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích rằng: "Này Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích thuở còn làm người)! Cõi bốn đại châu (bốn châu lớn bao quanh núi Tu-di, tức một thế giới theo cách nhìn vũ trụ của nhà Phật) còn có thể biết được nặng bao nhiêu cân lạng, chứ phước đức do tâm tùy hỷ của những thiện nam tử, thiện nữ nhân này sinh ra thì không thể biết được số lượng. Này Kiều-thi-ca! Cho đến cõi tam thiên đại thiên thế giới (một tập hợp gồm một nghìn triệu thế giới như thế) còn có thể biết được nặng bao nhiêu cân lạng, chứ phước đức do tâm tùy hỷ của những thiện nam tử, thiện nữ nhân này sinh ra thì không thể biết được số lượng.

 Này Kiều-thi-ca! Giả sử tam thiên đại thiên thế giới biến thành một biển lớn, có người lấy một sợi lông chẻ ra làm trăm phần, cầm một phần chấm lấy nước biển, thì còn có thể biết được số giọt, chứ phước đức do tâm tùy hỷ của những thiện nam tử, thiện nữ nhân này sinh ra thì không thể biết được số lượng."

 Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu các hữu tình không tùy hỷ đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát, nên biết họ đều đã bị ma (loài ác chuyên ngăn cản người tu hành) ám nhập. Bạch Thế Tôn! Nếu các hữu tình không tùy hỷ đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát, nên biết họ đều là bè đảng của ác ma. Bạch Thế Tôn! Nếu các hữu tình không tùy hỷ đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát, nên biết họ đều từ cõi ma chết đi rồi sinh đến nơi này. Vì sao vậy? Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cầu hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, tu các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, mà các hữu tình tùy hỷ và hồi hướng (đem công đức của mình hướng về mục tiêu giác ngộ) đối với công đức thiện căn của chúng Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, thì đều có thể phá tan tất cả quân ma, cung điện và quyến thuộc của ma.

 Bạch Thế Tôn! Nếu các hữu tình hết lòng kính yêu Phật, Pháp, Tăng tam bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu), sinh ra ở đâu cũng thường muốn thấy Phật, thường muốn nghe Pháp, thường muốn gặp Tăng, thì nên sinh lòng tùy hỷ đối với công đức thiện căn của chúng Bồ-tát Ma-ha-tát. Tùy hỷ xong, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, mà không nên khởi ý niệm 'hai' hay 'không hai' (tức không chấp vào sự đối đãi, cũng không chấp vào sự không đối đãi). Nếu làm được như vậy thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, đem lợi ích an vui cho hữu tình, phá tan quân ma."

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích rằng: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Này Kiều-thi-ca! Nếu các hữu tình hết lòng tùy hỷ công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát và hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì những hữu tình ấy mau có thể làm viên mãn các hạnh Bồ-tát, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu các hữu tình hết lòng tùy hỷ công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát và hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì những hữu tình ấy có đầy đủ uy lực lớn, thường được phụng sự tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và các thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), luôn được nghe kinh điển sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa và khéo hiểu ý nghĩa.

 Này Kiều-thi-ca! Những hữu tình ấy thành tựu được công đức thiện căn tùy hỷ hồi hướng như thế, sinh ra ở đâu cũng thường được tất cả trời, người, a-tố-lạc… trong thế gian cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; không thấy hình sắc xấu ác, không nghe âm thanh xấu ác, không ngửi mùi xấu ác, không nếm vị xấu ác, không chạm phải xúc chạm xấu ác, không nghĩ đến điều xấu ác; thường không xa lìa chư Phật Thế Tôn, từ cõi nước Phật này đến cõi nước Phật khác, gần gũi chư Phật, gieo trồng các thiện căn, giáo hóa cho hữu tình được thành thục, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh.

 Vì sao vậy? Này Kiều-thi-ca! Vì những hữu tình ấy có thể hết lòng tùy hỷ công đức thiện căn của vô số Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm và hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; có thể hết lòng tùy hỷ công đức thiện căn của vô số Bồ-tát Ma-ha-tát đã trụ ở địa thứ nhất cho đến địa thứ mười (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát) và hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; có thể hết lòng tùy hỷ công đức thiện căn của vô số Bồ-tát Ma-ha-tát nhất sinh sở hệ và hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Do nhân duyên ấy, thiện căn của những hữu tình này tăng tiến, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề rồi, có thể suốt đời vị lai đem lợi ích an vui chân thật cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, khiến họ an trụ nơi cõi vô dư bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và phiền não nào).

 Vì thế, này Kiều-thi-ca, các thiện nam tử, thiện nữ nhân trụ ở Bồ-tát thừa, đối với công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm, công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát đã phát tâm lâu, công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát ở bậc bất thoái chuyển, công đức thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát nhất sinh sở hệ, đều nên tùy hỷ và hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khi khởi tùy hỷ và hồi hướng, không nên chấp rằng tùy hỷ hồi hướng là ngay nơi tâm hay là lìa tâm; không nên chấp rằng tu hành là ngay nơi tâm hay là lìa tâm. Nếu có thể không chấp trước như vậy mà tùy hỷ hồi hướng, tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai đem lợi ích an vui cho các chúng hữu tình, khiến tất cả đều an trụ nơi Niết-bàn rốt ráo."

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo bậc trưởng lão) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thấu hiểu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Phật đã dạy, các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) như huyễn (như trò ảo thuật) cho đến các pháp như việc biến hóa (chuỗi các thí dụ: như huyễn, như mộng, như tiếng vang, như bóng nước, như ảnh trong gương, như sóng nắng, như thành ảo, như vật biến hóa…). Vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lấy tâm như huyễn mà có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn của Phật)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy tâm như huyễn của Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hạnh giác ngộ, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; "Ma-ha-tát" là bậc đại sĩ) không?" Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Con không thấy huyễn, cũng không thấy có tâm như huyễn." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ở chỗ không có huyễn, không có tâm như huyễn, ông có thấy có tâm nào có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề không?" Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Con hoàn toàn không thấy có chỗ nào không có huyễn, không có tâm như huyễn, mà lại có tâm này có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ở chỗ lìa huyễn, lìa tâm như huyễn, ông có thấy có pháp nào có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề không?" Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Con hoàn toàn không thấy có chỗ nào lìa huyễn, lìa tâm như huyễn, mà lại có pháp này có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Con hoàn toàn không thấy pháp nào ngay nơi tâm hay lìa tâm, thì nói pháp gì là có, pháp gì là không? Vì tất cả các pháp đều rốt ráo xa lìa (hoàn toàn không có thực thể riêng, tách lìa mọi đặc tướng). Nếu tất cả các pháp rốt ráo xa lìa, thì không thể đặt bày (gán tên gọi, xác lập) rằng pháp này là có, pháp này là không. Nếu pháp không thể đặt bày là có hay không, thì không thể nói là có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vì pháp không có gì cả thì không thể chứng Bồ-đề.

 Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có gì, tự tính không thể nắm bắt, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác) cho đến Bố thí ba-la-mật-đa (tức trọn sáu pháp tu đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã) đều rốt ráo xa lìa; nội không (tính trống rỗng của các giác quan bên trong) cho đến vô tính tự tính không (tính trống rỗng của cả "cái không có tự tính" lẫn "tự tính"; chuỗi mười tám loại "không") đều rốt ráo xa lìa; chân như (bản tính chân thật, như như không đổi của mọi sự vật) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn; chuỗi các tên gọi khác của thực tại tối hậu) đều rốt ráo xa lìa; Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường chấm dứt khổ) đều rốt ráo xa lìa;

 tứ niệm trụ (bốn phép quán chiếu: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính; cả chuỗi là ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ) đều rốt ráo xa lìa; tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt ngoài hình sắc) đều rốt ráo xa lìa; bát giải thoát (tám phép thiền định thoát khỏi ràng buộc) cho đến thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng lan khắp mọi nơi) đều rốt ráo xa lìa; không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: trống rỗng, không tướng trạng, không mong cầu) đều rốt ráo xa lìa; Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát) đều rốt ráo xa lìa;

 tất cả đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, năng lực nắm giữ mọi giáo pháp không quên) và tam-ma-địa môn (pháp môn định, trạng thái tâm chuyên nhất) đều rốt ráo xa lìa; ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu nhiên) đều rốt ráo xa lìa; Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) đều rốt ráo xa lìa; vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong buông xả, bình thản) đều rốt ráo xa lìa; nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp ở mặt chung), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu hành), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng trạng riêng của mọi pháp) đều rốt ráo xa lìa; tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát đều rốt ráo xa lìa; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật đều rốt ráo xa lìa; nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật) đều rốt ráo xa lìa.

 Bạch Thế Tôn! Nếu pháp đã rốt ráo xa lìa, thì pháp ấy không nên tu tập, cũng không nên trừ bỏ, lại cũng không nên làm cho khởi sinh điều gì. Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng rốt ráo xa lìa, nên đối với các pháp không nên làm cho khởi sinh điều gì. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã rốt ráo xa lìa, thì làm sao có thể nói các Bồ-tát Ma-ha-tát nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng rốt ráo xa lìa, vậy làm sao pháp xa lìa lại có thể chứng được pháp xa lìa? Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa lẽ ra không thể nói là chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Lành thay, lành thay! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa đều rốt ráo xa lìa; như thế cho đến tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát đều rốt ráo xa lìa; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật rốt ráo xa lìa; nhất thiết trí trí cũng rốt ráo xa lìa. Này Thiện Hiện! Chính vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa rốt ráo xa lìa, nên mới có thể nói Bồ-tát Ma-ha-tát chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề rốt ráo xa lìa. Như thế cho đến chính vì nhất thiết trí trí rốt ráo xa lìa, nên mới có thể nói Bồ-tát Ma-ha-tát chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề rốt ráo xa lìa.

 Này Thiện Hiện! Nếu Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa không rốt ráo xa lìa, thì lẽ ra không phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa. Như thế cho đến nếu nhất thiết trí trí không rốt ráo xa lìa, thì lẽ ra không phải là nhất thiết trí trí. Này Thiện Hiện! Chính vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa rốt ráo xa lìa, nên mới được gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa. Như thế cho đến chính vì nhất thiết trí trí rốt ráo xa lìa, nên mới được gọi là nhất thiết trí trí. Vì thế, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát không phải là không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Này Thiện Hiện! Tuy không phải pháp xa lìa có thể chứng được pháp xa lìa, nhưng việc chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề không phải là không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì thế, chúng Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thường siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế này."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Ý nghĩa của các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành thảy đều sâu xa." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Ý nghĩa của các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành thảy đều sâu xa, khó thấy, khó hiểu, không phải chỗ suy xét được, vượt ngoài phạm vi của suy xét, là điều mà người trí tinh tế tự mình chứng biết trong nội tâm, không thể nói ra được. Này Thiện Hiện, nên biết rằng các Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: tuy thực hành ý nghĩa của các pháp sâu xa như thế, mà đối với pháp của bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy) vẫn có thể không chứng lấy (tức không dừng lại ở quả vị của hai bậc ấy)."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, thì việc các Bồ-tát Ma-ha-tát làm chẳng có gì khó, không nên nói họ làm được việc khó. Vì sao vậy? Vì ý nghĩa các pháp mà Bồ-tát Ma-ha-tát chứng đều không thể nắm bắt; Bát-nhã ba-la-mật-đa là cái để chứng cũng không thể nắm bắt; pháp được chứng, người chứng, nơi chứng, lúc chứng cũng không thể nắm bắt. Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát Ma-ha-tát quán thấy tất cả các pháp đã không thể nắm bắt, thì có ý nghĩa pháp nào có thể làm cái được chứng? Có Bát-nhã ba-la-mật-đa nào có thể làm cái để chứng? Lại có cái gì có thể đặt bày ra được? Pháp được chứng, người chứng, nơi chứng, lúc chứng đã như vậy, thì làm sao có thể chấp rằng do đó mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề còn không thể chứng, huống gì là chứng pháp của bậc Thanh văn, Độc giác.

 Bạch Thế Tôn! Nếu thực hành như vậy thì gọi là hạnh vô sở đắc (hạnh không nắm giữ, không chấp có gì để đạt được) của Bồ-tát. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thực hành hạnh vô sở đắc như vậy, thì đối với tất cả các pháp không còn chướng ngại, không còn tăm tối. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói lời này mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không lo, không hối, không chìm đắm, không thoái chí, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành như vậy, không thấy các tướng, không thấy ta thực hành, không thấy không thực hành, không thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa là điều ta thực hành, không thấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề là điều ta chứng, cũng không thấy lúc chứng, nơi chứng v.v. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.'

 Bạch Thế Tôn! Ví như hư không không nghĩ thế này: 'Ta cách pháp kia xa hay gần.' Vì sao vậy? Vì hư không không lay động, không sai khác, không phân biệt. Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt đối với tất cả các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Ví như người do ảo thuật tạo ra không nghĩ thế này: 'Vật liệu làm ảo thuật (?), nhà ảo thuật và người xem cách ta xa hay gần.' Vì sao vậy? Vì người được ảo thuật tạo ra không có phân biệt. Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt đối với tất cả các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Ví như cái bóng không nghĩ thế này: 'Ta cách vật gốc và chỗ ta nương (như gương, mặt nước) xa hay gần.' Vì sao vậy? Vì cái bóng hiện ra không có phân biệt. Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt đối với tất cả các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không yêu không ghét. Vì sao vậy? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, yêu hay ghét cùng tự tính của đối tượng đều không thể nắm bắt. Bạch Thế Tôn! Như chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp) không yêu không ghét đối với tất cả các pháp, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, không yêu không ghét đối với tất cả các pháp. Vì sao vậy? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của chư Phật và Bồ-tát, yêu ghét đã dứt.

 Bạch Thế Tôn! Như chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đã dứt hẳn mọi phân biệt, các loại phân biệt và sự phân biệt trùm khắp, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, đã dứt hẳn mọi phân biệt, các loại phân biệt và sự phân biệt trùm khắp. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của chư Phật và Bồ-tát không phân biệt đối với tất cả các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Như chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề', các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của chư Phật và Bồ-tát không phân biệt đối với tất cả các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Như các vị do chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biến hóa ra không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và những vị do các Ngài biến hóa ra đều không phân biệt. Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, không nghĩ thế này: 'Ta xa các bậc Thanh văn, Độc giác; ta gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt đối với tất cả các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Như chư Phật muốn làm việc gì, liền hóa ra một người hóa thân để làm việc ấy, mà người được hóa ra không nghĩ thế này: 'Ta có thể làm được việc như thế.' Vì sao vậy? Vì những người được hóa ra không phân biệt đối với việc mình làm. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy: vì có mục đích nên siêng năng tu tập; tu tập rồi, tuy có thể hoàn thành việc cần làm, nhưng đối với việc đã làm không hề phân biệt. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vốn tự nhiên không phân biệt đối với các pháp.

 Bạch Thế Tôn! Như người thợ khéo hoặc học trò của ông, vì có mục đích nên chế tạo các hình nộm có máy móc chuyển động, hoặc hình người nữ, hoặc người nam, hoặc voi, ngựa v.v. Những hình nộm máy móc ấy tuy làm được việc, nhưng đối với việc ấy không hề phân biệt. Vì sao vậy? Vì hình nộm máy móc vốn tự nhiên không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy: vì có mục đích nên được xây dựng nên; xây dựng xong, tuy có thể hoàn thành những điều cần làm, cần nói, nhưng trong đó hoàn toàn không có phân biệt. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vốn tự nhiên không phân biệt đối với các pháp."

 Khi ấy Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) hỏi Thiện Hiện: "Chỉ riêng Bát-nhã ba-la-mật-đa là không phân biệt, hay Tĩnh lự, Tinh tiến, An nhẫn, Tịnh giới, Bố thí ba-la-mật-đa cũng không phân biệt?" Thiện Hiện đáp: "Không chỉ riêng Bát-nhã ba-la-mật-đa không phân biệt, mà Tĩnh lự, Tinh tiến, An nhẫn, Tịnh giới, Bố thí ba-la-mật-đa cũng không phân biệt."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Chỉ riêng sáu ba-la-mật-đa là không phân biệt, hay sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm tạo thành con người: hình sắc, cảm thọ, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức) cũng không phân biệt? Nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cũng không phân biệt? Sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý) cũng không phân biệt? Nhãn giới cho đến ý giới (sáu yếu tố giác quan) cũng không phân biệt? Sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng, từ hình sắc đến đối tượng của ý) cũng không phân biệt? Nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố nhận thức: thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm biết, ý biết) cũng không phân biệt? Nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và nhận thức) cũng không phân biệt? Các cảm thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra cũng không phân biệt?

 Địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) cũng không phân biệt? Vô minh cho đến lão tử (chuỗi mười hai nhân duyên của vòng sống chết, từ sự mê muội không thấy chân lý cho đến già và chết) cũng không phân biệt? Nội không cho đến vô tính tự tính không cũng không phân biệt? Chân như cho đến bất tư nghị giới cũng không phân biệt? Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế cũng không phân biệt? Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng không phân biệt? Bát giải thoát cho đến thập biến xứ cũng không phân biệt? Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi cũng không phân biệt? Không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không phân biệt?

 Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chung cho cả ba thừa, từ bậc mới tu quán thanh tịnh cho đến bậc thành Phật) cũng không phân biệt? Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa cũng không phân biệt? Tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn cũng không phân biệt? Ngũ nhãn, lục thần thông cũng không phân biệt? Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp cũng không phân biệt? Vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính cũng không phân biệt? Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không phân biệt? Quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề (các quả vị chứng đắc của người tu, từ quả thánh đầu tiên cho đến sự giác ngộ của bậc Độc giác) cũng không phân biệt? Tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không phân biệt? Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng không phân biệt? Hữu vi giới (cõi các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) cũng không phân biệt? Vô vi giới (cõi các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) cũng không phân biệt?"

 Thiện Hiện đáp: "Không chỉ riêng sáu ba-la-mật-đa không phân biệt, mà sắc cũng không phân biệt, thọ, tưởng, hành, thức cũng không phân biệt, cho đến hữu vi giới cũng không phân biệt, vô vi giới cũng không phân biệt."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Nếu tất cả các pháp đều không phân biệt, thì làm sao phân biệt được sự khác nhau của năm nẻo luân hồi (năm cảnh giới chúng sinh sinh ra theo nghiệp), tức là: đây là địa ngục, đây là bàng sinh (loài súc vật), đây là cõi quỷ, đây là người, đây là trời? Làm sao phân biệt được sự khác nhau của các bậc thánh, tức là: đây là bậc Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bắt đầu nhập vào dòng thánh), đây là bậc Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), đây là bậc Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), đây là bậc A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi luân hồi), đây là bậc Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là Như Lai?"

 Thiện Hiện đáp: "Do nhân duyên điên đảo (thấy sai lệch sự thật) và phiền não (những tâm xấu làm khổ não như tham, sân, si), hữu tình (chúng sinh) phát khởi đủ loại nghiệp (hành động tạo quả báo) của thân, lời nói và ý, do đó chiêu cảm quả dị thục (quả báo chín muồi ở thời điểm khác với lúc gây nhân) của nghiệp, lấy tham dục làm gốc. Dựa vào đó mà đặt bày sự khác nhau của năm nẻo địa ngục, bàng sinh, cõi quỷ, người, trời. Còn câu ông hỏi: 'Làm sao phân biệt được sự khác nhau của các bậc thánh?' thì, này Xá-lợi Tử, vì không phân biệt nên đặt bày bậc Dự lưu và quả Dự lưu; vì không phân biệt nên đặt bày bậc Nhất lai và quả Nhất lai; vì không phân biệt nên đặt bày bậc Bất hoàn và quả Bất hoàn; vì không phân biệt nên đặt bày bậc A-la-hán và quả A-la-hán; vì không phân biệt nên đặt bày bậc Độc giác và Độc giác Bồ-đề; vì không phân biệt nên đặt bày Bồ-tát Ma-ha-tát và hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; vì không phân biệt nên đặt bày Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của các Ngài.

 Này Xá-lợi Tử! Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thời quá khứ, do không phân biệt, đã dứt sự phân biệt, nên có thể đặt bày ra đủ loại sai khác. Các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thời vị lai cũng do không phân biệt, dứt sự phân biệt, nên có thể đặt bày ra đủ loại sai khác. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác hiện đang thuyết pháp trong các thế giới của chư Phật ở mười phương hiện tại cũng do không phân biệt, dứt sự phân biệt, nên có thể đặt bày ra đủ loại sai khác. Này Xá-lợi Tử! Do nhân duyên ấy, nên biết các pháp đều không phân biệt, vì lấy chân như, pháp giới (bản tính chân thật làm nền tảng của mọi pháp), nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới, vốn không phân biệt, làm chuẩn mực quyết định.

 Này Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt như thế. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt như thế, thì có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề vi diệu không phân biệt, giác ngộ tính không phân biệt của tất cả các pháp, và suốt đời vị lai đem lợi ích an vui cho hữu tình."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video