Thiên 567 — Hội 2 · Phẩm 64 Bền và không bền · phần 1

 Hội thứ hai, phẩm thứ sáu mươi bốn: "Bền chắc và không bền chắc", phần một.

 Khi ấy Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) hỏi Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thấu hiểu lý "không"): "Các Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hạnh giác ngộ, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; "Ma-ha-tát" là bậc đại sĩ) tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác) là thực hành pháp bền chắc (pháp có thực thể vững chắc, chân thật), hay thực hành pháp không bền chắc?" Thiện Hiện đáp: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa là thực hành pháp không bền chắc, không thực hành pháp bền chắc. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến Bố thí ba-la-mật-đa (tức trọn sáu pháp tu đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã) không phải là pháp bền chắc;

 nội không (tính trống rỗng, không có thực thể riêng của các giác quan bên trong) cho đến vô tính tự tính không (tính trống rỗng của cả "cái không có tự tính" lẫn "tự tính"; chuỗi mười tám loại "không") không phải là pháp bền chắc; chân như (bản tính chân thật, như như không đổi của mọi sự vật) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn; chuỗi các tên gọi khác của thực tại tối hậu) không phải là pháp bền chắc; Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường chấm dứt khổ) không phải là pháp bền chắc; tứ niệm trụ (bốn phép quán chiếu: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính; cả chuỗi là ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ) không phải là pháp bền chắc;

 tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt ngoài hình sắc) không phải là pháp bền chắc; bát giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc) cho đến thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu sắc… lan khắp mọi nơi) không phải là pháp bền chắc; không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự trống rỗng, không có tướng trạng cố định, không còn mong cầu) không phải là pháp bền chắc; Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc "Vui mừng tột độ" đến bậc "Mây pháp") không phải là pháp bền chắc;

 tất cả đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, năng lực nắm giữ mọi giáo pháp không quên) và tam-ma-địa môn (pháp môn định, trạng thái tâm chuyên nhất) không phải là pháp bền chắc; ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu nhiên: biến hóa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) không phải là pháp bền chắc; Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) không phải là pháp bền chắc; vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong buông xả, bình thản) không phải là pháp bền chắc;

 nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp ở mặt chung), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu hành), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng trạng riêng của mọi pháp) không phải là pháp bền chắc; tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không phải là pháp bền chắc; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột của Phật) của chư Phật không phải là pháp bền chắc; nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật) không phải là pháp bền chắc. Vì sao vậy? Khi các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, còn không thấy có cái không bền chắc nào để nắm bắt, huống gì là thấy có cái bền chắc để nắm bắt. Như thế cho đến khi thực hành nhất thiết trí trí, đối với nhất thiết trí trí, còn không thấy có cái không bền chắc nào để nắm bắt, huống gì là thấy có cái bền chắc để nắm bắt."

 Khi ấy có vô lượng chư thiên cõi Dục (cõi của chúng sinh còn tham muốn dục lạc) và cõi Sắc (cõi của chư thiên đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình vi tế) đều nghĩ thế này: "Các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) trụ ở Bồ-tát thừa (con đường tu hướng đến thành Phật) có thể phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Giác, thực hành đúng theo ý nghĩa mà Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã dạy, không chứng thật tế (giới hạn của chân thật, tức nhập vào Niết-bàn mà dừng lại) và pháp tính bình đẳng (bản tính bình đẳng như nhau của mọi pháp), không rơi vào bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy). Do nhân duyên ấy, những thiện nam tử, thiện nữ nhân này thật là hiếm có, làm được việc khó, đáng được kính lễ."

 Bấy giờ Thiện Hiện biết được điều chư thiên ấy đang nghĩ trong lòng, liền bảo họ rằng: "Những thiện nam tử, thiện nữ nhân này không chứng thật tế và pháp tính bình đẳng, không rơi vào bậc Thanh văn và Độc giác, thì chưa phải là rất hiếm có, cũng chưa phải là khó. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết rõ tất cả các pháp và các hữu tình (chúng sinh, tức mọi loài có tình thức) đều không thể nắm bắt, mà vẫn phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Giác, mặc áo giáp tinh tiến, thề cứu độ vô lượng vô biên hữu tình, khiến họ vào cõi vô dư bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và phiền não nào), thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy mới thật là rất hiếm có, làm được việc khó.

 Này chư thiên, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tuy biết hữu tình hoàn toàn không có gì, mà vẫn phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Giác, mặc áo giáp tinh tiến, vì muốn điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) các loài hữu tình, thì cũng như có người muốn điều phục hư không. Vì sao vậy? Vì hư không xa lìa nên biết tất cả hữu tình cũng xa lìa; hư không trống rỗng nên biết tất cả hữu tình cũng trống rỗng; hư không không bền chắc nên biết tất cả hữu tình cũng không bền chắc; hư không không có gì nên biết tất cả hữu tình cũng không có gì. Do nhân duyên ấy, Bồ-tát Ma-ha-tát này mới thật là rất hiếm có, làm được việc khó.

 Này chư thiên, nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát này mặc áo giáp đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả), vì muốn điều phục tất cả hữu tình, mà các hữu tình thì hoàn toàn không có gì, cũng như có người mặc áo giáp ra đánh nhau với hư không. Này chư thiên, nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát này mặc áo giáp đại bi vì muốn đem lợi ích an vui cho tất cả hữu tình, mà các hữu tình và áo giáp đại bi đều không thể nắm bắt. Vì sao vậy? Vì hữu tình xa lìa nên biết áo giáp đại bi này cũng xa lìa; hữu tình trống rỗng nên biết áo giáp đại bi này cũng trống rỗng; hữu tình không bền chắc nên biết áo giáp đại bi này cũng không bền chắc; hữu tình không có gì nên biết áo giáp đại bi này cũng không có gì.

 Này chư thiên, nên biết: việc điều phục và đem lợi ích an vui cho các hữu tình của Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng không thể nắm bắt. Vì sao vậy? Vì hữu tình xa lìa, trống rỗng, không bền chắc, không có gì, nên biết việc điều phục và đem lợi ích an vui này cũng xa lìa, trống rỗng, không bền chắc, không có gì. Này chư thiên, nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng không có gì. Vì sao vậy? Vì hữu tình xa lìa, trống rỗng, không bền chắc, không có gì, nên biết Bồ-tát cũng xa lìa, trống rỗng, không bền chắc, không có gì.

 Này chư thiên, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe những điều như thế mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không lo, không hối, không chìm đắm, không thoái chí, thì nên biết Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao vậy? Vì các sắc (hình sắc, thân thể vật chất) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; thọ, tưởng, hành, thức (cảm thọ, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức; cùng với sắc là năm uẩn tạo thành con người) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý) xa lìa tức là hữu tình xa lìa;

 nhãn giới cho đến ý giới (sáu yếu tố giác quan) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng, từ hình sắc đến đối tượng của ý) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố nhận thức: thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm biết, ý biết) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và nhận thức) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; các cảm thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra xa lìa tức là hữu tình xa lìa; địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) xa lìa tức là hữu tình xa lìa;

 nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra sự vật: nguyên nhân trực tiếp, điều kiện nối tiếp liền nhau, đối tượng làm chỗ nương cho nhận thức, và các điều kiện trợ giúp hay không ngăn trở) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; vô minh cho đến lão tử (chuỗi mười hai nhân duyên của vòng sống chết, từ sự mê muội không thấy chân lý cho đến già và chết) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa xa lìa tức là hữu tình xa lìa; nội không cho đến vô tính tự tính không xa lìa tức là hữu tình xa lìa; chân như cho đến bất tư nghị giới xa lìa tức là hữu tình xa lìa; Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế xa lìa tức là hữu tình xa lìa; tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi xa lìa tức là hữu tình xa lìa; tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định xa lìa tức là hữu tình xa lìa; bát giải thoát cho đến thập biến xứ xa lìa tức là hữu tình xa lìa; không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn xa lìa tức là hữu tình xa lìa;

 Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chung cho cả ba thừa, từ bậc mới tu quán thanh tịnh cho đến bậc thành Phật) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa xa lìa tức là hữu tình xa lìa; tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn xa lìa tức là hữu tình xa lìa; ngũ nhãn, lục thần thông xa lìa tức là hữu tình xa lìa; Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp xa lìa tức là hữu tình xa lìa; ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật) và tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính xa lìa tức là hữu tình xa lìa; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí xa lìa tức là hữu tình xa lìa;

 quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bắt đầu nhập vào dòng thánh) cho đến Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) xa lìa tức là hữu tình xa lìa; tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát xa lìa tức là hữu tình xa lìa; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật xa lìa tức là hữu tình xa lìa; nhất thiết trí trí xa lìa tức là hữu tình xa lìa."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm năm mươi sáu.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười bảy (?) (theo thứ tự lẽ ra là quyển bốn trăm năm mươi bảy).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video