Hội thứ hai, phẩm Xảo Tiện (phẩm nói về cách làm khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt người tu), thứ sáu mươi tám, phần bốn.
Bấy giờ, Cụ thọ (tiếng tôn xưng một vị tỳ-kheo lớn tuổi, đáng kính) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính), Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc từ chân như mà đến) thường nói Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tột cùng, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ) rất sâu xa. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa vì nhân duyên gì mà gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đạt đến bờ bên kia rốt ráo của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại nữa, Thiện Hiện, nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà các bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chứng quả giải thoát), Độc giác (người tự quán xét nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy), Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) và Như Lai có thể đến được bờ bên kia, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa phân tích các pháp vượt qua cả mức cực vi (phần tử vật chất nhỏ nhất, không thể chia nữa), rốt cuộc không thấy có chút gì thật để nắm bắt, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại nữa, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này bao hàm chân như (thực tướng của mọi pháp, vốn như thế, không đổi), pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (tính chân thật của các pháp), nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn), nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không có chút pháp nào hoặc hợp hoặc tan, hoặc có hình sắc hoặc không hình sắc, hoặc thấy được hoặc không thấy được, hoặc có ngăn ngại hoặc không ngăn ngại, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không hợp không tan, không hình sắc, không thấy được, không ngăn ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng nào).
Lại nữa, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra tất cả các pháp lành vi diệu, có thể phát khởi tất cả trí tuệ và tài biện luận, có thể dẫn đến tất cả niềm vui thế gian và xuất thế gian (vượt khỏi thế gian), có thể thấu suốt tất cả nghĩa lý sâu xa của các pháp, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, đường lối nghĩa lý của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa vững chắc, không thể lay động, phá hoại. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì tất cả ác ma cùng quyến thuộc của ma, hàng Thanh văn, Độc giác, ngoại đạo (người theo các tôn giáo, học thuyết ngoài Phật giáo), Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), bạn xấu, kẻ thù oán đều không thể phá hoại. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nói rằng tự tướng (đặc tính riêng vốn có) của tất cả các pháp đều là không (không có thực thể riêng tự tồn tại), các ác ma v.v. đều không thể nắm bắt, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành đúng như thật ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, tức là tự tướng của tất cả các pháp đều không, tất cả các duyên xấu không thể lay động, phá hoại.
Lại nữa, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên thực hành nghĩa vô thường (không bền lâu), nghĩa khổ, nghĩa không, nghĩa vô ngã (không có cái tôi thật), nghĩa tịch tĩnh (lặng yên), nghĩa viễn ly (xa lìa). Nên thực hành nghĩa của tuệ về khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự chấm dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ). Nên thực hành nghĩa của trí về khổ, tập, diệt, đạo. Nên thực hành nghĩa của pháp trí (trí thấy rõ chân lý ở cõi dục), loại trí (trí suy ra chân lý tương tự ở các cõi cao hơn), tha tâm trí (trí biết tâm người khác). Nên thực hành nghĩa của thế tục trí (trí hiểu biết theo cách nhìn quy ước thông thường) và thắng nghĩa trí (trí hiểu chân lý tối hậu). Nên thực hành nghĩa của tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết) và vô sinh trí (trí biết phiền não không bao giờ sinh lại). Nên thực hành nghĩa của tận sở hữu trí (trí biết hết mọi pháp với tất cả sự sai biệt của chúng) và như sở hữu trí (trí biết bản tính chân thật vốn như thế của các pháp). Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, trong lý sâu xa nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa này, nghĩa lợi (điều có ích) và phi nghĩa (điều không có ích) đều không thể nắm bắt, vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên nghĩ thế này: 'Ta không nên thực hành tham dục là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành sân hận là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành ngu si là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành tà kiến (cái thấy sai lệch) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành tà định (thiền định sai lệch) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành cho đến tất cả kiến thú (các loại quan điểm chấp trước sai lầm) là có ích hay vô ích.' Vì sao? Vì chân như, thật tế (biên giới chân thật, tức cảnh giới Niết-bàn) của tham dục, sân hận, ngu si, tà kiến, tà định, cho đến tất cả kiến thú, không đem lại lợi ích hay không lợi ích cho các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thực hành ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên nghĩ thế này: 'Ta không nên thực hành sắc (phần vật chất, hình chất) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, sự nhận ra hình tướng), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết, phân biệt) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhãn xứ (con mắt, chỗ dựa để sinh ra cái thấy) cho đến ý xứ (ý, chỗ dựa cho sự suy nghĩ) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) cho đến pháp xứ (đối tượng của ý) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhãn giới (mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết) cho đến ý giới là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành sắc giới (hình sắc, xét như một yếu tố) cho đến pháp giới (đối tượng của ý, xét như một yếu tố) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhãn thức giới (sự nhận biết qua mắt) cho đến ý thức giới (sự nhận biết qua ý) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết) cho đến ý xúc là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) cho đến thức giới (yếu tố nhận biết) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp) cho đến tăng thượng duyên (mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành vô minh (sự mê muội, khâu đầu trong mười hai nhân duyên tạo nên vòng sinh tử) cho đến lão tử (già và chết) là có ích hay vô ích.
Ta không nên thực hành bố thí ba-la-mật-đa (sự cho tặng được hoàn thiện đến tột cùng) cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nội không (các giác quan bên trong là không) cho đến vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn tự tính đều không — tức mười tám loại "không") là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành chân như cho đến bất tư nghị giới là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: về khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dứt khổ) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi có hình sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn bậc thiền định cao vượt khỏi hình sắc) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành bát giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi trói buộc) cho đến thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trải khắp mọi nơi) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không chấp hình tướng, không còn mong cầu) là có ích hay vô ích.
Ta không nên thực hành tịnh quán địa (giai đoạn quán bất tịnh để lắng tâm — giai đoạn đầu trong mười giai đoạn tu chung cho các hàng tu hành) cho đến như lai địa (giai đoạn của Phật) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành cực hỷ địa (bậc vui mừng tột cùng — bậc đầu trong mười bậc tu của Bồ-tát) cho đến pháp vân địa (bậc trí tuệ như mây lành che khắp, mưa pháp xuống muôn loài — bậc thứ mười) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ, nắm giữ mọi điều thiện không để mất), tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên chú một chỗ) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật), tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót), hằng trụ xả tính (tâm luôn an trú trong buông xả, bình thản) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết mọi pháp đến từng chi tiết) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, bắt đầu vào dòng thánh) cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn) của chư Phật là có ích hay vô ích. Ta không nên thực hành nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết tất cả, trí tuệ toàn tri của Phật) là có ích hay vô ích.'
Vì sao? Thiện Hiện, khi Như Lai đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề, tìm nghĩa lợi và phi nghĩa của tất cả các pháp đều hoàn toàn không thể nắm bắt. Thiện Hiện nên biết, dù Như Lai ra đời hay không ra đời, thì pháp tính, pháp trụ (các pháp vốn an trụ như thế), pháp định (các pháp vốn an định như thế) của các pháp vẫn tự nhiên thường còn như vậy; không có pháp nào đem lại lợi ích hay không lợi ích cho pháp nào. Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa mọi sự chấp vào có ích hay vô ích, thường thực hành ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa không đem lại lợi ích hay không lợi ích cho các pháp?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa vì muốn chứng nhập pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt), nên không đem lại lợi ích hay không lợi ích cho các pháp."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Há chẳng phải tất cả các bậc hiền thánh đều lấy vô vi làm thắng nghĩa (chân lý tối thượng, điều cao quý nhất) sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Tất cả các bậc hiền thánh không ai không lấy vô vi làm thắng nghĩa. Nhưng pháp vô vi không làm lợi ích hay tổn hại cho các pháp. Thiện Hiện, ví như hư không, chân như, pháp giới không làm lợi ích hay tổn hại cho các pháp; Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa của các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế, không làm lợi ích hay tổn hại cho các pháp. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa không đem lại lợi ích hay không lợi ích cho các pháp."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Há chẳng phải các Bồ-tát Ma-ha-tát phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa vô vi, mới có thể chứng đắc nhất thiết trí trí sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các Bồ-tát Ma-ha-tát phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa vô vi rất sâu xa, mới có thể chứng đắc nhất thiết trí trí, lấy pháp không hai (không đối đãi, không chia hai) làm phương tiện (cách thức khéo léo)."
Thiện Hiện lại hỏi: "Có phải dùng pháp không hai để đạt được pháp không hai chăng?" Phật dạy: "Không phải vậy."
Thiện Hiện lại hỏi: "Có phải dùng pháp hai để đạt được pháp không hai chăng?" Phật dạy: "Không phải vậy."
Thiện Hiện thưa: "Nếu không dùng pháp hai, cũng không dùng pháp không hai để đạt được, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao sẽ đạt được nhất thiết trí trí?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Pháp hai và pháp không hai đều không thể nắm bắt. Vì thế, nhất thiết trí trí đạt được không phải nhờ pháp hai hay pháp không hai mà đạt được. Nhưng chính pháp không nắm bắt lại có thể đạt được cái không nắm bắt. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa và nhất thiết trí trí đều không thể nắm bắt."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video