Phần thứ hai, phẩm "Gần gũi", thứ bảy mươi mốt.
Bấy giờ, Cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tỳ-kheo trưởng lão, đầy đủ tuổi đời và đức hạnh) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một trong mười đại đệ tử của Phật) thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát nguyện tu hành thành Phật để cứu giúp tất cả chúng sinh) không gần gũi chư Phật, không làm viên mãn căn lành, không phụng sự bạn lành, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy há không thể đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự của Phật, trí cao nhất trong các trí) sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu không gần gũi chư Phật, không làm viên mãn căn lành, không phụng sự bạn lành, thì còn chẳng được gọi là Bồ-tát ma-ha-tát, huống chi chứng đắc được nhất thiết trí trí! Vì sao vậy? Vì có những vị Bồ-tát ma-ha-tát gần gũi chư Phật, gieo trồng các căn lành, phụng sự bạn lành mà còn chưa đạt được nhất thiết trí trí, huống chi không gần gũi chư Phật, không làm viên mãn căn lành, không phụng sự bạn lành mà lại chứng đắc được nhất thiết trí trí! Người ấy mà đạt được nhất thiết trí trí thì không có lẽ nào. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn xứng với danh hiệu Bồ-tát ma-ha-tát, muốn mau chứng đắc nhất thiết trí trí, thì nên thường gần gũi chư Phật Thế Tôn, làm viên mãn căn lành, phụng sự bạn lành, chớ sinh chán mỏi."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Vì nhân duyên gì mà có những vị Bồ-tát ma-ha-tát tuy gần gũi chư Phật, gieo trồng các căn lành, phụng sự bạn lành mà vẫn không đạt được nhất thiết trí trí?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì xa lìa sức phương tiện khéo léo, nên tuy gần gũi chư Phật, gieo trồng các căn lành, phụng sự bạn lành mà vẫn không đạt được nhất thiết trí trí. Nghĩa là vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không được nghe chư Phật và các bạn lành nói về phương tiện khéo léo thù thắng, nên tuy gần gũi chư Phật, gieo trồng các căn lành, phụng sự bạn lành mà vẫn không đạt được nhất thiết trí trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào gọi là phương tiện khéo léo, mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu phương tiện khéo léo như thế thì mọi việc làm đều nhất định chứng đắc được nhất thiết trí trí?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành bố thí ba-la-mật-đa (hạnh bố thí hoàn hảo đưa sang bờ giác: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác mà không chấp trước), với tác ý (sự chú tâm, hướng tâm) tương ứng với nhất thiết trí trí, mà hoặc bố thí cho chư Phật, hoặc bố thí cho Bồ-tát, hoặc bố thí cho Độc giác (bậc tự mình ngộ đạo không cần thầy), hoặc bố thí cho Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng), hoặc bố thí cho các sa-môn (người xuất gia tu hành) và phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) khác, hoặc bố thí cho người ngoại đạo (người tu theo các đạo ngoài Phật giáo) tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ mình không dâm dục), hoặc bố thí cho người nghèo khổ, người đi đường, người tu khổ hạnh và người đến xin, hoặc bố thí cho tất cả người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) v.v. — vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí như thế, nên tuy làm việc bố thí mà không có ý tưởng 'mình là người cho', không có ý tưởng 'có người nhận', cũng không có mọi ý tưởng về 'cái tôi' và 'cái của tôi'. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng (đặc tính riêng) của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành (các pháp do nhân duyên tạo thành) (?). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần (các yếu tố đưa đến giác ngộ). Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được bố thí ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình (chúng sinh, loài có tâm thức) thành thục (dẫn dắt đến chỗ chín muồi về căn lành, đủ sức giác ngộ), trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Tuy làm việc bố thí mà không mong cầu quả của sự bố thí, nghĩa là không hồi hướng (đem công đức hướng về mục đích) đến những cảnh giới khả ái hay chỗ sinh thù thắng, chỉ vì cứu giúp che chở những người không ai che chở, và muốn giải thoát những người chưa được giải thoát mà tu hành bố thí ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới trong sạch hoàn hảo), với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà thọ trì giới thanh tịnh, thì tâm thường không khởi lên sự trói buộc của tùy miên (phiền não ngủ ngầm, tiềm ẩn trong tâm) và triền (phiền não hiện hành trói buộc) như tham, sân, si v.v., cũng không khởi lên các pháp bất thiện khác có thể ngăn trở bồ-đề, tức là: keo kiệt, phạm giới, giận dữ, lười biếng, tâm hèn kém, tâm tán loạn, trí xấu ác, các thứ mạn (kiêu ngạo) như: mạn (cho mình hơn người kém mình), quá mạn (cho mình hơn người ngang mình), mạn quá mạn (cho mình hơn người hơn mình), ngã mạn (chấp cái tôi mà kiêu ngạo), tăng thượng mạn (chưa chứng mà cho là đã chứng), ti mạn (tự hạ mình mà vẫn kiêu ngạo), tà mạn (không có đức mà tự cho là có đức); và tác ý tương ứng với Thanh văn, Độc giác. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được tịnh giới ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Tuy giữ giới thanh tịnh mà không mong cầu quả của việc giữ giới, nghĩa là không hồi hướng đến những cảnh giới khả ái hay chỗ sinh thù thắng, chỉ vì cứu giúp che chở những người không ai che chở, và muốn giải thoát những người chưa được giải thoát mà tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành an nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nại hoàn hảo, chịu đựng mà tâm vẫn yên), với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà tu học an nhẫn, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy dù vì bảo vệ mạng sống của mình, cũng thường không khởi lên một niệm giận dữ, lời ác đáp trả hay lòng oán hận. Giả sử có kẻ đến muốn hại mạng sống, cướp đoạt của cải, xâm phạm vợ con, vu khống mắng nhục, ngăn trở khinh rẻ, hoặc đánh, hoặc đâm, hoặc cắt, hoặc chặt, cùng gây đủ thứ việc không lợi ích, thì đối với hữu tình ấy rốt cuộc vẫn không giận hận, chỉ mong làm lợi ích, an vui cho họ. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được an nhẫn ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Tuy thực hành an nhẫn mà không mong cầu quả của sự nhẫn nại, nghĩa là không hồi hướng đến những cảnh giới khả ái hay chỗ sinh thù thắng, chỉ vì cứu giúp che chở những người không ai che chở, và muốn giải thoát những người chưa được giải thoát mà tu hành an nhẫn ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành tinh tiến ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng hoàn hảo, không lùi bước), với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, mà phát khởi sự siêng năng chân chánh, mạnh mẽ không khiếp sợ, xa lìa tâm lười biếng, hèn kém; vì cầu bồ-đề (giác ngộ) mà không ngại mọi khổ cực, tu các pháp lành thường không lười bỏ. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được tinh tiến ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Tuy thực hành tinh tiến mà không mong cầu quả của sự siêng năng, nghĩa là không hồi hướng đến những cảnh giới khả ái hay chỗ sinh thù thắng, chỉ vì cứu giúp che chở những người không ai che chở, và muốn giải thoát những người chưa được giải thoát mà tu hành tinh tiến ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định hoàn hảo, tâm lắng yên chuyên chú), với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà tu học các định, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khi mắt thấy các sắc, tai nghe các tiếng, mũi ngửi các mùi, lưỡi nếm các vị, thân cảm các xúc chạm, ý biết các pháp, đều không nắm lấy tướng chung, không nắm lấy tướng chi tiết; ngay nơi đó giữ gìn các giác quan, an trú không buông lung, không để khởi lên tham lam, lo buồn của thế gian, các pháp xấu ác bất thiện và các lậu phiền não (phiền não rỉ chảy, khiến tâm hao mất, trôi lăn sinh tử), chuyên tu chánh niệm và thiền định, giữ gìn các giác quan. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy dù đi, đứng, ngồi, nằm, nói năng hay im lặng, thường không xa lìa xa-ma-tha (chỉ: trạng thái tâm dừng lắng, an định) thù thắng, xa lìa đủ loại pháp tạp nhiễm, thân tâm vắng lặng, oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ) phép tắc không khác thường, việc làm không gì không điều hòa tốt đẹp, tâm thường an định, không có phân biệt. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được tĩnh lự ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Tuy thực hành tĩnh lự mà không mong cầu quả của thiền định, nghĩa là không hồi hướng đến những cảnh giới khả ái hay chỗ sinh thù thắng, chỉ vì cứu giúp che chở những người không ai che chở, và muốn giải thoát những người chưa được giải thoát mà tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấu suốt bản chất thật của mọi sự, đưa sang bờ giác ngộ), với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà tu học trí tuệ mầu nhiệm, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy xa lìa các trí xấu ác, người khác không thể lôi kéo, tâm không khởi lên sự chấp 'cái tôi' và 'cái của tôi', xa lìa tất cả các tà kiến như: thấy có cái tôi, thấy có hữu tình, cho đến thấy có người biết, thấy có người thấy, thấy có, thấy không; xa lìa kiêu mạn, không có phân biệt, khơi phát đủ loại căn lành thù thắng. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được bát-nhã ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Tuy thực hành bát-nhã mà không mong cầu quả của trí tuệ, nghĩa là không hồi hướng đến những cảnh giới khả ái hay chỗ sinh thù thắng, chỉ vì cứu giúp che chở những người không ai che chở, và muốn giải thoát những người chưa được giải thoát mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà vào bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), bốn định vô sắc (bốn bậc định của cõi Vô sắc, vượt khỏi mọi hình sắc), thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy ra vào tự tại nơi tĩnh lự, vô lượng, vô sắc, mà không nhận lấy quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, như được sinh lên các cõi trời tương ứng) của chúng. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo thù thắng nhất, quán tự tướng của các tĩnh lự, vô lượng, vô sắc đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo như thế, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được tĩnh lự, vô lượng, vô sắc. Nhờ thực hành tĩnh lự, vô lượng, vô sắc, liền có thể tự tại làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà tu học tất cả pháp bồ-đề phần (các pháp tu hỗ trợ cho việc đạt giác ngộ), thành tựu phương tiện khéo léo như thế, thì tuy thực hành đạo dứt trừ các pháp phải dứt ở kiến đạo (giai đoạn thấy rõ chân lý lần đầu) và tu đạo (giai đoạn tu tập tiếp sau để dứt phiền não còn lại), mà không nhận lấy quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh), Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi Dục một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) hay Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác). Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo thù thắng nhất, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, nên thực hành được tất cả pháp bồ-đề phần, vượt qua các bậc Thanh văn, Độc giác v.v., đi vào chánh tánh ly sinh (địa vị chắc chắn của Bồ-tát, đã lìa hẳn thân phận phàm phu, không còn thoái lui) của Bồ-tát. Đó gọi là vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát. Nhờ nhẫn này nên thường có thể tự tại làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, tuy được tự tại ra vào theo chiều thuận và chiều nghịch tám giải thoát (tám phép thiền giúp tâm thoát khỏi ràng buộc), tám thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt trội đối với cảnh), chín thứ đệ định (chín bậc định vào theo thứ lớp, không xen tâm khác), mười biến xứ (mười phép quán một cảnh trùm khắp mọi nơi) v.v., mà vẫn thành tựu được phương tiện khéo léo, không nhận lấy quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán hay Độc giác bồ-đề. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo thù thắng nhất, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, liền có thể tự tại làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng nhập bậc bất thoái chuyển (bậc không bao giờ lùi lại trên đường thành Phật) của Bồ-tát, được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật) và đắc nhẫn.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, với tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, tinh tiến tu hành vô lượng vô biên công đức của chư Phật như mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và biện luận không bị ngăn ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành, buông xả bình đẳng ở mức rộng lớn nhất) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tánh riêng có của Phật, không chung với ai khác) v.v., cho đến khi chưa làm trọn đủ việc thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thì vẫn chưa chứng đắc nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán tự tướng của tất cả pháp đều là không, không thật, không thành, không chuyển, không diệt; thâm nhập tướng của các pháp, biết tất cả pháp không có tạo tác, không có năng lực, mà thâm nhập tướng của các hành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thành tựu phương tiện khéo léo thù thắng nhất, luôn luôn tăng trưởng căn lành thuộc giác phần. Nhờ căn lành này thường tăng trưởng, liền có thể làm viên mãn việc thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, rồi lần lượt chứng đắc nhất thiết trí trí.
Thiện Hiện! Như thế gọi là phương tiện khéo léo. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu phương tiện khéo léo như thế, thì mọi việc làm đều nhất định chứng đắc được nhất thiết trí trí. Phương tiện khéo léo thù thắng nhất như thế đều nhờ bát-nhã ba-la-mật-đa mà được thành tựu. Vì thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ma-ha-tát nên siêng năng tu học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; mọi việc làm chớ mong cầu quả báo. Nếu có thể tinh cần tu học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì mau chứng đắc được nhất thiết trí trí."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video