Hội thứ hai, phẩm "Học Khắp" (Biến học: học trọn hết thảy các con đường tu) thứ bảy mươi hai, phần một.
Bấy giờ Cụ thọ (tiếng tôn xưng dành cho vị tỳ-kheo đáng kính, nghĩa là "bậc đủ tuổi thọ, đủ đức") Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đức Phật, bậc được thế gian tôn kính)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại hành giả phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) thành tựu trí tuệ giác ngộ cao tột như vậy, tuy có thể vâng nhận và thực hành pháp sâu xa thanh tịnh, nhưng không nắm giữ quả báo (kết quả tốt đẹp do việc tu hành đem lại) thù thắng."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu trí tuệ giác ngộ cao tột như vậy, tuy có thể vâng nhận và thực hành pháp sâu xa thanh tịnh, nhưng không nắm giữ quả báo thù thắng. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tự tính (bản chất riêng tự có, không nương vào gì khác) của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) có thể không dao động."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tự tính của pháp nào mà không dao động?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tự tính của vô tính (cái không có tự tính) mà không dao động." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tự tính của những vô tính nào mà không dao động?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể không dao động đối với tự tính của sắc (phần vật chất, hình thể); có thể không dao động đối với tự tính của thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) — năm thứ này gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người. Có thể không dao động đối với tự tính của nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý — chỗ dựa để nhận biết). Có thể không dao động đối với tự tính của sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của sáu căn: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và pháp tức đối tượng của ý). Có thể không dao động đối với tự tính của nhãn giới cho đến ý giới (sáu căn xét như những yếu tố cấu thành). Có thể không dao động đối với tự tính của sắc giới cho đến pháp giới (sáu đối tượng xét như yếu tố; ở đây 'sắc giới' là yếu tố hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc). Có thể không dao động đối với tự tính của nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: thấy, nghe, ngửi, nếm, biết xúc chạm, và ý thức). Có thể không dao động đối với tự tính của nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa căn, đối tượng và thức). Có thể không dao động đối với tự tính của các cảm thọ (cảm giác vui, khổ, hay không vui không khổ) sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
Có thể không dao động đối với tự tính của Bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ; bố thí: đem cho) cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thực tướng của mọi pháp) — tức sáu ba-la-mật-đa: bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã. Có thể không dao động đối với tự tính của bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng đến vô lượng chúng sinh), bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc). Có thể không dao động đối với tự tính của bốn niệm trụ (bốn phép chú tâm quán sát thân, cảm thọ, tâm, pháp) cho đến tám chi Thánh đạo (tám nhánh của con đường chân chính: chính kiến, chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, chính mạng, chính tinh tiến, chính niệm, chính định) — tức ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ. Có thể không dao động đối với tự tính của ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện). Có thể không dao động đối với tự tính của tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự đắm trước) và chín định thứ lớp (chín tầng định nhập lần lượt, liền nhau không gián đoạn). Có thể không dao động đối với tự tính của mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có). Như vậy cho đến có thể không dao động đối với tự tính của Nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết trọn hết thảy). Có thể không dao động đối với tự tính của cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và cõi vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt).
Vì sao vậy? Vì các pháp như thế chính là vô tính. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tự tính của vô tính này mà không dao động. Vô tính không thể hiện chứng (tự mình trực tiếp chứng biết) vô tính."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Pháp có tính có thể hiện chứng cái có tính chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." — "Bạch Thế Tôn! Pháp vô tính có thể hiện chứng cái có tính chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." — "Bạch Thế Tôn! Pháp có tính có thể hiện chứng cái vô tính chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." — "Bạch Thế Tôn! Pháp vô tính có thể hiện chứng cái vô tính chăng?" Phật nói: "Không phải vậy."
"Bạch Thế Tôn! Nếu vậy thì cũng phải là: cái có tính không thể hiện quán (thấy biết trực tiếp chân lý) cái có tính; cái vô tính không thể hiện quán cái có tính; cái có tính không thể hiện quán cái vô tính; cái vô tính không thể hiện quán cái vô tính. Há chẳng phải Thế Tôn không có chứng đắc, không có hiện quán sao?" Phật nói: "Thiện Hiện! Tuy có chứng đắc, có hiện quán, nhưng lìa bốn câu (bốn trường hợp vừa nêu)." — "Bạch Thế Tôn! Thế nào là lìa bốn câu mà có chứng đắc, có hiện quán?" — "Thiện Hiện! Chứng đắc hay hiện quán đều chẳng phải có, chẳng phải không, dứt hết mọi hý luận (những suy luận, phân biệt theo khái niệm, vô ích và che lấp chân lý). Vì thế ta nói có chứng đắc, có hiện quán, nhưng lìa bốn câu."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy gì làm hý luận?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát sắc cho đến thức là thường (còn mãi không đổi) hay vô thường (đổi thay), là lạc (vui) hay khổ, là ngã (có cái tôi thật làm chủ) hay vô ngã, là tịnh (trong sạch) hay bất tịnh, là tịch tĩnh (vắng lặng, dứt phiền não) hay không tịch tĩnh, là viễn ly (xa lìa mọi ràng buộc) hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát nhãn xứ cho đến ý xứ là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát sắc xứ cho đến pháp xứ là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát nhãn giới cho đến ý giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát sắc giới cho đến pháp giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát nhãn thức giới cho đến ý thức giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát nhãn xúc cho đến ý xúc là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên — nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên — tâm trước liền mở đường cho tâm sau; sở duyên duyên — đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên — mọi điều kiện hỗ trợ khác) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) cho đến lão tử (già và chết) — tức mười hai nhân duyên — là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát nội không (các căn bên trong vốn không có thực thể) cho đến vô tính tự tính không (ngay cả tính "không có tự tính" cũng là không) — tức các loại "không" — là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát chân như (thực tính như như, không đổi của mọi pháp) cho đến bất tư nghì giới (cõi thực tính vượt ngoài nghĩ bàn) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý): khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát tám giải thoát cho đến mười biến xứ (gồm tám giải thoát, tám thắng xứ — tám phép quán làm chủ đối tượng, chín định thứ lớp, và mười biến xứ — mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trùm khắp tất cả) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát cửa giải thoát Không (thấy các pháp không có thực thể), Vô tướng (không bám vào hình tướng), Vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chung cho cả ba thừa, từ bậc người mới tu quán sát thanh tịnh cho đến bậc Phật) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười bậc tu riêng của Bồ-tát) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát tất cả các môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên mất) và các môn tam-ma-địa (các pháp môn định, giữ tâm chuyên chú một chỗ) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát năm loại mắt (nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn — năm tầng khả năng thấy biết) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ theo (các đặc điểm thân tướng tốt đẹp của Phật) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót) và tính hằng trụ xả (tâm luôn bình thản, buông xả) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát nhất thiết trí (trí biết chung rằng mọi pháp đều không, trí của hàng Thanh văn, Độc giác), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu, trí của Bồ-tát), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn mọi tướng trạng chi tiết của mọi pháp, trí của Phật) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Quán sát quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh) cho đến bồ-đề của Độc giác (sự giác ngộ của bậc tự ngộ đạo không cần thầy) là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận. Quán sát Nhất thiết trí trí là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly — đó là hý luận.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu nghĩ rằng: 'Khổ thánh đế cần phải biết khắp, Tập thánh đế cần phải dứt hẳn, Diệt thánh đế cần phải chứng nghiệm, Đạo thánh đế cần phải tu tập' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần tu bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần tu cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần tu tám giải thoát, tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười biến xứ' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần vượt qua quả Dự lưu cho đến bồ-đề của Độc giác' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần thực hành Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghì giới' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần vào chính tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị chắc chắn của Bồ-tát, đã lìa hẳn tính phàm phu, không còn thoái lui)' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần viên mãn mười địa (mười bậc tu) của Bồ-tát' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần khởi tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần dẫn phát năm loại mắt, sáu thần thông' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần dẫn phát mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần viên mãn ba mươi hai tướng Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ theo' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần dẫn phát pháp không quên mất, tính hằng trụ xả' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần dẫn phát nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần thực hành tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Cần chứng Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Ta sẽ làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp chúng sinh thành thục căn lành' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Ta sẽ chứng đắc Nhất thiết trí trí' — đó là hý luận. Nếu nghĩ rằng: 'Ta sẽ dứt hẳn tất cả phiền não (những tâm trạng ô nhiễm như tham, giận, si mê) cùng tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) nối tiếp không dứt' — đó là hý luận. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy những sự phân biệt đủ loại như thế làm hý luận.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cần quán sát rằng: sắc cho đến thức, dù là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly, đều không thể hý luận, cho nên không nên hý luận. Như vậy cho đến cần quán sát Nhất thiết trí trí, dù là cần chứng đắc hay không cần chứng đắc, đều không thể hý luận, cho nên không nên hý luận. Cần quán sát tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, dù là cần dứt hẳn hay không cần dứt hẳn, đều không thể hý luận, cho nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cần quán sát các pháp như thế và các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) đều không thể hý luận, cho nên không nên hý luận. Vì sao vậy? Vì đối với tất cả pháp và các hữu tình: cái có tính không thể hý luận cái có tính; cái có tính không thể hý luận cái vô tính; cái vô tính không thể hý luận cái vô tính; cái vô tính không thể hý luận cái có tính. Lìa cả có tính lẫn vô tính thì người hý luận, cái bị hý luận, chỗ hý luận, lúc hý luận đều không thể nắm bắt được. Vì thế, Thiện Hiện, sắc không có hý luận, thọ, tưởng, hành, thức cũng không có hý luận; như vậy cho đến Nhất thiết trí trí không có hý luận, việc dứt hẳn phiền não cùng tập khí nối tiếp cũng không có hý luận. Như vậy, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cần thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có hý luận."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao quán sát sắc, thọ, tưởng, hành, thức cho đến Nhất thiết trí trí, việc dứt hẳn phiền não cùng tập khí nối tiếp, đều không thể hý luận nên không nên hý luận?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cần quán sát sắc không có tự tính, thọ, tưởng, hành, thức cũng không có tự tính; như vậy cho đến cần quán sát Nhất thiết trí trí không có tự tính, việc dứt hẳn phiền não cùng tập khí nối tiếp cũng không có tự tính. Pháp nào không có tự tính thì không thể hý luận. Vì thế, Thiện Hiện, vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức không thể hý luận, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không nên hý luận. Như vậy cho đến vì Nhất thiết trí trí, việc dứt hẳn phiền não cùng tập khí nối tiếp không thể hý luận, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không nên hý luận. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu có thể đối với tất cả pháp lìa mọi hý luận như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách tu và cách giúp người), thì liền vào được chính tính ly sinh của Bồ-tát; khi đã vào được rồi, sẽ mau chóng chứng đắc Nhất thiết trí trí."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm sáu mươi bốn.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười lăm (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video