Hội thứ hai, phẩm "Học Khắp" (Biến học: học trọn hết thảy các con đường tu) thứ bảy mươi hai, phần hai.
Bấy giờ Cụ thọ (tiếng tôn xưng dành cho vị tỳ-kheo đáng kính) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đức Phật, bậc được thế gian tôn kính)! Nếu tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không có tự tính (bản chất riêng tự có), lìa mọi hý luận (những suy luận, phân biệt theo khái niệm che lấp chân lý), không thể nắm bắt được, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại hành giả phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) do đạo nào mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị chắc chắn của Bồ-tát, đã lìa hẳn tính phàm phu, không còn thoái lui)? Là do đạo Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), do đạo Độc giác (bậc tự ngộ đạo không cần thầy), hay do đạo Như Lai (đạo của Phật)?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không do đạo Thanh văn, không do đạo Độc giác, không do đạo Như Lai mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát. Nhưng sau khi đã học khắp, học trọn các đạo, thì do đạo Bồ-tát mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát. Ví như bậc Đệ bát (người đang hướng tới quả Dự lưu, tính ngược từ quả A-la-hán thì là bậc thứ tám) trước học các đạo, sau do đạo của chính mình mà được vào chính tính ly sinh của thừa mình (giai vị thánh chắc chắn trong con đường tu của mình); cho đến khi chưa khởi được đạo quả viên mãn thì chưa chứng được quả tột cùng của thừa mình. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: trước học khắp, học trọn các đạo, sau do đạo của mình mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát; cho đến khi chưa khởi định Kim cương dụ (thiền định cứng chắc như kim cương, phá được những phiền não vi tế sau cùng) thì vẫn chưa đạt được Nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật). Nếu khởi được định này, thì nhờ trí bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực tướng) tương ứng trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), mới có thể chứng đắc Nhất thiết trí trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát trước học khắp, học trọn các đạo, sau do đạo của mình mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát — bạch Thế Tôn, há chẳng phải đạo của bậc Đệ bát, Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), Độc giác, Như Lai, ở giai đoạn hướng (đang tiến tới) và giai đoạn quả (đã chứng), mỗi bậc đều khác nhau sao? Bạch Thế Tôn! Các đạo như thế nếu mỗi đạo đều khác nhau, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát trước học khắp, học trọn các đạo, sau do đạo của mình mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát? Nghĩa là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu khởi đạo Đệ bát thì lẽ ra thành bậc Đệ bát; nếu khởi đạo Cụ kiến (thấy đầy đủ chân lý) thì lẽ ra thành Dự lưu; nếu khởi đạo tu tiến lên thì lẽ ra thành Nhất lai, Bất hoàn; nếu khởi đạo Vô học (không còn gì phải học) thì lẽ ra thành A-la-hán; nếu khởi đạo Độc giác thì lẽ ra thành Độc giác.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành bậc Đệ bát rồi mà còn vào được chính tính ly sinh của Bồ-tát thì nhất định không có lẽ ấy; không vào chính tính ly sinh của Bồ-tát mà chứng đắc được Nhất thiết trí trí thì cũng không có lẽ ấy. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác rồi mà còn vào được chính tính ly sinh của Bồ-tát thì nhất định không có lẽ ấy; không vào chính tính ly sinh của Bồ-tát mà chứng đắc được Nhất thiết trí trí thì cũng không có lẽ ấy. Bạch Thế Tôn! Làm sao khiến con biết đúng như thật rằng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải học khắp, học trọn các đạo rồi mới vào chính tính ly sinh của Bồ-tát mà không trái lẽ?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành bậc Đệ bát, nói rộng ra cho đến đã thành Độc giác rồi, mà còn vào được chính tính ly sinh của Bồ-tát thì nhất định không có lẽ ấy; không vào chính tính ly sinh của Bồ-tát mà chứng đắc được Nhất thiết trí trí cũng không có lẽ ấy."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu vậy thì làm sao các vị Bồ-tát Ma-ha-tát trước học khắp, học trọn các đạo, sau do đạo của mình mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát; đã vào chính tính ly sinh của Bồ-tát rồi, dần dần chứng đắc Nhất thiết trí trí, dứt hẳn tất cả tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) nối tiếp?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, mạnh mẽ tinh tiến tu hành sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ), dùng trí thấy thù thắng mà vượt qua tám địa (tám bậc tu), tức từ Tịnh quán địa (bậc người mới tu quán sát thanh tịnh) cho đến Độc giác địa (bậc của Độc giác). Tuy đối với tám địa đã nói như thế đều học khắp cả, nhưng có thể dùng trí thấy thù thắng mà vượt qua; do đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu, trí của Bồ-tát) mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát. Đã vào chính tính ly sinh của Bồ-tát rồi, dần dần lại do nhất thiết tướng trí (trí biết trọn mọi tướng trạng chi tiết của mọi pháp) mà chứng đắc Nhất thiết trí trí viên mãn, dứt hẳn tất cả tập khí nối tiếp.
Thiện Hiện nên biết: trí của bậc Đệ bát chính là nhẫn (trí an nhận, an trụ vững chắc nơi chân lý) của Bồ-tát Ma-ha-tát; trí và đoạn (sự dứt trừ phiền não) của Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác cũng là nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát. Như vậy, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát trước học khắp, học trọn các đạo, sau do đạo của mình mà được vào chính tính ly sinh của Bồ-tát; đã vào chính tính ly sinh của Bồ-tát rồi, dần dần chứng đắc Nhất thiết trí trí; đã chứng đắc Nhất thiết trí trí rồi, đem quả ấy làm lợi ích cho tất cả hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức)."
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như lời dạy rằng chúng Bồ-tát Ma-ha-tát cần học để biết khắp tướng trạng của tất cả các đạo — hoặc đạo Thanh văn, hoặc đạo Độc giác, hoặc đạo Bồ-tát, hoặc đạo Như Lai — biết mọi loại tướng trạng của các đạo ấy gọi là đạo tướng trí. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao khởi được đạo tướng trí này?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Những hành tướng, dáng trạng, đặc tướng (?) nào có thể hiển bày đúng đắn đạo tướng trí, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với khắp các hành tướng, dáng trạng, đặc tướng ấy đều hiện đẳng giác (tự mình giác ngộ trực tiếp và trọn vẹn). Giác ngộ rồi, đúng như thật mà vì người khác tuyên nói, chỉ bày, đặt bày, lập ra, khiến các hữu tình hiểu biết không điên đảo, tùy theo khả năng mà hướng tới điều lợi ích an vui mình mong cầu. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cần đối với tất cả âm thanh ngôn ngữ đều đạt được môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: ghi nhớ, giữ gìn không quên) khéo léo. Nhờ môn đà-la-ni khéo léo này, phát ra đủ loại âm thanh ngôn ngữ, khắp vì các loài hữu tình trong ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) mà tuyên nói chính pháp, khiến họ biết rằng những gì mình nghe đều như tiếng vang trong hang núi (có âm thanh mà không có thực thể), tuy có lĩnh hội nhưng không chấp trước.
Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát do nhân duyên này cần học cho viên mãn các đạo tướng trí. Đã học viên mãn đạo tướng trí rồi, cần biết đúng như thật mọi sự sai khác về ý lạc (chí hướng, điều ưa muốn trong lòng) và tùy miên (phiền não ngầm ẩn nằm trong tâm, luôn theo đuổi người ta) của tất cả hữu tình, để tùy chỗ thích hợp mà làm lợi ích an vui cho họ. Nghĩa là biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của hữu tình ở địa ngục cùng nhân quả của chúng; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường dẫn vào đó. Cũng biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của hữu tình loài bàng sinh (súc vật) cùng nhân quả của chúng; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường ấy. Cũng biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của hữu tình cõi quỷ cùng nhân quả của chúng; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường ấy. Cũng biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của các loài Rồng, Dược-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, hay bay đi nhanh), A-tố-lạc (tức A-tu-la, loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên) v.v. cùng nhân quả của chúng; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường ấy. Cũng biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của loài người và chư thiên cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc) cùng nhân quả của họ; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường ấy. Cũng biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của trời Phạm chúng cho đến trời Sắc cứu cánh (từ tầng trời đầu đến tầng trời cao nhất của cõi Sắc — cõi có thân hình vi tế, đã lìa dục) cùng nhân quả của họ; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường ấy. Cũng biết đúng như thật ý lạc, tùy miên của trời Không vô biên xứ cho đến trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ (các tầng của cõi Vô sắc — cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm thức trong định) cùng nhân quả của họ; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường ấy.
Cũng biết đúng như thật bốn niệm trụ (bốn phép chú tâm quán sát thân, cảm thọ, tâm, pháp) cho đến tám chi Thánh đạo (tám nhánh của con đường chân chính) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật ba cửa giải thoát (Không, Vô tướng, Vô nguyện) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng vô lượng), bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật tám giải thoát (tám phép thiền quán thoát khỏi đắm trước), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ đối tượng), chín định thứ lớp (chín tầng định nhập lần lượt liền nhau), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp tất cả) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý): khổ, tập (nguyên nhân khổ), diệt (dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật nội không (các căn bên trong vốn không có thực thể) cho đến vô tính tự tính không (ngay cả tính "không có tự tính" cũng là không) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật chân như (thực tính như như, không đổi của mọi pháp) cho đến bất tư nghì giới (cõi thực tính vượt ngoài nghĩ bàn) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chung cho cả ba thừa, từ người mới tu đến bậc Phật) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười bậc tu riêng của Bồ-tát) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật tất cả môn đà-la-ni, tất cả môn tam-ma-địa (các pháp môn định, giữ tâm chuyên chú một chỗ) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật năm loại mắt (nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót) và tính hằng trụ xả (tâm luôn bình thản buông xả) cùng nhân quả của chúng. Cũng biết đúng như thật nhất thiết trí (trí biết chung mọi pháp đều không, trí của Thanh văn, Độc giác), đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cùng nhân quả của chúng.
Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã biết đúng như thật đạo Thanh văn v.v. cùng nhân quả của chúng rồi, thì tùy theo chỗ thích hợp, an lập hữu tình vào đạo ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát), khiến họ siêng năng tu học, mỗi người đều đạt đến chỗ rốt ráo. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cần khởi các đạo tướng trí như thế. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể học các đạo tướng trí như thế, thì đối với đủ loại căn tính, ý lạc, tùy miên của các hữu tình đều có thể thấu hiểu. Đã thấu hiểu rồi, tùy chỗ thích hợp mà vì họ nói chính pháp, khiến ai nấy đều đạt được quả thù thắng mình mong cầu, rốt cuộc không uổng phí. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thông đạt căn cơ hơn kém của các hữu tình, hiểu rõ đúng như thật mọi sự sai khác về tâm và tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm tâm) của tất cả hữu tình khi qua lại trong sống chết, cho nên pháp được nói ra rốt cuộc không uổng phí. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cần thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa của các đạo như thế. Vì sao vậy? Vì các pháp bồ-đề phần (những pháp trợ giúp đạt giác ngộ) là đạo mà tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát cần học, không pháp nào không được thâu nhiếp trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát học trong đây đều đạt đến chỗ rốt ráo."
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu mọi loại pháp bồ-đề phần cho đến bồ-đề (sự giác ngộ), hết thảy như thế đều chẳng hợp chẳng tan, vô sắc (không có hình sắc), vô kiến (không thể thấy), vô đối (không có sự đối chạm, ngăn ngại), chỉ một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng), thì làm sao các pháp bồ-đề phần như thế có thể nắm lấy được bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Hết thảy pháp chẳng hợp chẳng tan, vô sắc, vô kiến, vô đối, chỉ một tướng, tức là vô tướng, thì không đối với pháp khác mà có nắm lấy hay buông bỏ. Ví như hư không đối với tất cả pháp không nắm lấy, không buông bỏ, vì tự tính vốn không. Các pháp cũng vậy, tự tính đều không, không đối với pháp khác mà có nắm lấy hay buông bỏ. Làm sao có thể nói các pháp bồ-đề phần như bốn niệm trụ v.v. có thể nắm lấy được bồ-đề?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì tất cả pháp tự tính đều không, không nắm lấy, không buông bỏ. Nhưng các hữu tình đối với nghĩa tự tính không của tất cả pháp không thể hiểu rõ; vì muốn làm lợi ích cho họ nên dùng phương tiện mà nói rằng các pháp bồ-đề phần có thể nắm lấy được bồ-đề.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả những gì là sắc (phần vật chất, hình thể), thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt); hoặc nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); hoặc sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của sáu căn); hoặc nhãn giới cho đến ý giới (sáu căn xét như yếu tố cấu thành); hoặc sắc giới cho đến pháp giới (sáu đối tượng xét như yếu tố; 'sắc giới' ở đây là yếu tố hình sắc mắt thấy, không phải cõi Sắc); hoặc nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức); hoặc nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa căn, đối tượng và thức); hoặc các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; hoặc địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức); hoặc nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên, tức bốn loại điều kiện sinh ra các pháp); hoặc vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) cho đến lão tử (già và chết) — tức mười hai nhân duyên; hoặc Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc nội không cho đến vô tính tự tính không; hoặc chân như cho đến bất tư nghì giới; hoặc bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; hoặc bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; hoặc bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; hoặc ba cửa giải thoát; hoặc tám giải thoát cho đến mười biến xứ; hoặc Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; hoặc Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; hoặc tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa; hoặc năm loại mắt, sáu thần thông; hoặc mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; hoặc ba mươi hai tướng Đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ theo (các đặc điểm thân tướng tốt đẹp của Phật); hoặc pháp không quên mất, tính hằng trụ xả; hoặc nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; hoặc quả Dự lưu cho đến bồ-đề của Độc giác; hoặc tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; hoặc Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật; hoặc việc dứt phiền não (những tâm trạng ô nhiễm như tham, giận, si mê) cùng tập khí nối tiếp; hoặc Nhất thiết trí trí — tất cả các pháp như thế, ở trong Thánh pháp Tỳ-nại-da (giáo pháp và giới luật của bậc Thánh; tỳ-nại-da nghĩa là điều phục, giới luật), đều chẳng hợp chẳng tan, vô sắc, vô kiến, vô đối, chỉ một tướng, tức là vô tướng. Như Lai vì muốn lợi ích các loài hữu tình, khiến họ sinh hiểu biết chân chính, vào được thực tướng của các pháp, nên nương theo thế tục (cách nói theo quy ước thông thường của thế gian) mà nói, chứ không nương theo thắng nghĩa (chân lý tối hậu, vượt ngoài lời nói).
Thiện Hiện nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp như thế cần học trí thấy. Học trí thấy rồi, thông đạt đúng như thật rằng những pháp như thế có thể thọ dụng (dùng đến, nhận làm của mình), những pháp như thế không nên thọ dụng."
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với những pháp nào học trí thấy rồi, thông đạt đúng như thật là không nên thọ dụng? Đối với những pháp nào học trí thấy rồi, thông đạt đúng như thật là có thể thọ dụng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với pháp thuộc địa vị Thanh văn, Độc giác, học trí thấy rồi, thông đạt đúng như thật là không nên thọ dụng. Đối với các pháp tương ứng với Nhất thiết trí trí, học trí thấy rồi, thông đạt đúng như thật mọi loại tướng, thì có thể thọ dụng. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong Thánh pháp Tỳ-nại-da này cần học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Ngài nói Thánh pháp Tỳ-nại-da — vậy Thánh pháp Tỳ-nại-da là gì?" Phật bảo Thiện Hiện: "Hoặc các Thanh văn, hoặc các Độc giác, hoặc các Bồ-tát, hoặc các Như Lai, đối với tham, sân (giận), si (mê muội) chẳng hợp chẳng tan; đối với năm thuận hạ phần kết (năm sự trói buộc giữ chúng sinh lại ở cõi Dục: chấp thân là ta, chấp giới cấm sai lầm, nghi ngờ, tham dục, sân giận) chẳng hợp chẳng tan; đối với năm thuận thượng phần kết (năm sự trói buộc giữ chúng sinh ở cõi Sắc và cõi Vô sắc: tham cõi Sắc, tham cõi Vô sắc, tâm xao động, kiêu mạn, vô minh) chẳng hợp chẳng tan; đối với bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc chẳng hợp chẳng tan; đối với bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo chẳng hợp chẳng tan; đối với bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo chẳng hợp chẳng tan; đối với ba cửa giải thoát chẳng hợp chẳng tan; đối với tám giải thoát cho đến mười biến xứ chẳng hợp chẳng tan; đối với Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa chẳng hợp chẳng tan; đối với năm loại mắt, sáu thần thông chẳng hợp chẳng tan; đối với Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng hợp chẳng tan; đối với nội không cho đến vô tính tự tính không chẳng hợp chẳng tan; đối với chân như cho đến bất tư nghì giới chẳng hợp chẳng tan; đối với Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa chẳng hợp chẳng tan; đối với tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa chẳng hợp chẳng tan; đối với mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật chẳng hợp chẳng tan; đối với ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ theo chẳng hợp chẳng tan; đối với pháp không quên mất, tính hằng trụ xả chẳng hợp chẳng tan; đối với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chẳng hợp chẳng tan; đối với quả Dự lưu cho đến bồ-đề của Độc giác chẳng hợp chẳng tan; đối với tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng hợp chẳng tan; đối với Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật chẳng hợp chẳng tan; đối với việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp chẳng hợp chẳng tan; đối với Nhất thiết trí trí chẳng hợp chẳng tan; đối với cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) chẳng hợp chẳng tan; đối với cõi vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt) chẳng hợp chẳng tan.
Thiện Hiện! Những vị ấy gọi là bậc Thánh; đây là Thánh pháp Tỳ-nại-da của các vị ấy, vì thế gọi là Thánh pháp Tỳ-nại-da. Vì sao vậy? Vì tất cả pháp này vô sắc, vô kiến, vô đối, chỉ một tướng, tức là vô tướng, các bậc Thánh ấy thấy trực tiếp đúng như thật. Thiện Hiện nên biết: pháp vô sắc với pháp vô sắc chẳng hợp chẳng tan; pháp vô kiến với pháp vô kiến chẳng hợp chẳng tan; pháp vô đối với pháp vô đối chẳng hợp chẳng tan; pháp một tướng với pháp một tướng chẳng hợp chẳng tan; pháp vô tướng với pháp vô tướng chẳng hợp chẳng tan. Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vô sắc, vô kiến, vô đối, một tướng, vô tướng này cần thường xuyên tu học; học rồi thì không nắm lấy tướng của bất cứ pháp nào."
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát há chẳng nên học nơi tướng của sắc cho đến tướng của thức sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nhãn xứ cho đến tướng của ý xứ sao? Há chẳng nên học nơi tướng của sắc xứ cho đến tướng của pháp xứ sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nhãn giới cho đến tướng của ý giới sao? Há chẳng nên học nơi tướng của sắc giới cho đến tướng của pháp giới sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nhãn thức giới cho đến tướng của ý thức giới sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nhãn xúc cho đến tướng của ý xúc sao? Há chẳng nên học nơi tướng của các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến tướng của các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên sao? Há chẳng nên học nơi tướng của địa giới cho đến tướng của thức giới sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nhân duyên cho đến tướng của tăng thượng duyên sao? Há chẳng nên học nơi tướng của vô minh cho đến tướng của lão tử sao? Há chẳng nên học nơi tướng của Bố thí ba-la-mật-đa cho đến tướng của Bát-nhã ba-la-mật-đa sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nội không cho đến tướng của vô tính tự tính không sao? Há chẳng nên học nơi tướng của chân như cho đến tướng của bất tư nghì giới sao? Há chẳng nên học nơi tướng của bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo sao? Há chẳng nên học nơi tướng của bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc sao? Há chẳng nên học nơi tướng của bốn niệm trụ cho đến tướng của tám chi Thánh đạo sao? Há chẳng nên học nơi tướng của tám giải thoát cho đến tướng của mười biến xứ sao? Há chẳng nên học nơi tướng của cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện sao? Há chẳng nên học nơi tướng của Tịnh quán địa cho đến tướng của Như Lai địa sao? Há chẳng nên học nơi tướng của Cực hỷ địa cho đến tướng của Pháp vân địa sao? Há chẳng nên học nơi tướng của tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa sao? Há chẳng nên học nơi tướng của năm loại mắt, sáu thần thông sao? Há chẳng nên học nơi tướng của mười lực của Như Lai cho đến tướng của mười tám pháp bất cộng của Phật sao? Há chẳng nên học nơi tướng của ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ theo sao? Há chẳng nên học nơi tướng của pháp không quên mất, tính hằng trụ xả sao? Há chẳng nên học nơi tướng của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí sao? Há chẳng nên học nơi tướng của quả Dự lưu cho đến tướng của bồ-đề Độc giác sao? Há chẳng nên học nơi tướng của tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật sao? Há chẳng nên học nơi tướng của việc dứt hẳn phiền não cùng tập khí nối tiếp và Nhất thiết trí trí sao? Há chẳng nên học nơi tướng của việc biết khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo sao? Há chẳng nên học nơi tướng của phép quán duyên khởi (sự sinh khởi do nương nhau của mười hai nhân duyên) theo chiều thuận và chiều nghịch sao? Há chẳng nên học nơi tướng của pháp Thánh của tất cả bậc Thánh sao? Há chẳng nên học nơi tướng của cõi hữu vi, cõi vô vi sao?
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không học nơi tướng của các pháp như thế, thì cũng lẽ ra không học nơi các hành tướng (cách thức, đặc điểm của các việc tu hành). Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tướng của các pháp và các hành tướng đã không thể học, thì làm sao vượt qua được địa vị của tất cả Thanh văn và Độc giác? Nếu không vượt qua được địa vị của tất cả Thanh văn và Độc giác, thì làm sao vào được chính tính ly sinh của Bồ-tát? Nếu không vào được chính tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm sao đạt được Nhất thiết trí trí? Nếu không đạt được Nhất thiết trí trí, thì làm sao chuyển được bánh xe pháp mầu nhiệm (tức giảng dạy chính pháp để cứu độ chúng sinh)? Nếu không chuyển được bánh xe pháp mầu nhiệm, thì làm sao dùng chính pháp ba thừa an lập hữu tình, khiến họ ra khỏi biển khổ sống chết vô bờ?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu tất cả pháp có tướng thật, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên học nơi đó. Vì tất cả pháp không có tướng thật, nên chúng Bồ-tát Ma-ha-tát không học nơi tướng, cũng không học nơi pháp vô tướng. Vì sao vậy? Vì dù Phật ra đời hay không ra đời, pháp giới (thực tính chung của mọi pháp) vẫn thường còn, các pháp chỉ một tướng, tức là vô tướng. Vô tướng như thế đã chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không có tướng, cho nên không thể học."
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả pháp đều chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không có tướng, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể tu Bát-nhã ba-la-mật-đa? Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không thể tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lẽ ra không thể vượt qua địa vị Thanh văn và địa vị Độc giác. Nếu không thể vượt qua địa vị Thanh văn và địa vị Độc giác, thì lẽ ra không thể vào chính tính ly sinh của Bồ-tát. Nếu không thể vào chính tính ly sinh của Bồ-tát, thì lẽ ra không thể khởi vô sinh pháp nhẫn (sự nhận biết và an trụ vững chắc nơi chân lý các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát. Nếu không thể khởi vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát, thì lẽ ra không thể phát ra thần thông thù thắng mầu nhiệm của Bồ-tát. Nếu không thể phát ra thần thông thù thắng mầu nhiệm của Bồ-tát, thì lẽ ra không thể làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp chúng sinh thành thục căn lành. Nếu không thể làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp chúng sinh thành thục, thì lẽ ra không thể chứng đắc Nhất thiết trí trí. Nếu không thể chứng đắc Nhất thiết trí trí, thì lẽ ra không thể chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm. Nếu không thể chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm, thì lẽ ra không thể an lập hữu tình khiến họ trụ vào quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc bồ-đề Độc giác, hoặc Vô thượng chính đẳng bồ-đề; cũng lẽ ra không thể an lập hữu tình khiến họ trụ vào phúc nghiệp sự (việc làm tạo phúc) thuộc tính bố thí, hoặc phúc nghiệp sự thuộc tính giữ giới, hoặc phúc nghiệp sự thuộc tính tu tập (thiền định), để sẽ được giàu sang, an vui, tự tại ở cõi người, cõi trời."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Tất cả pháp chẳng phải có tướng, chẳng phải không có tướng. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết rằng tất cả pháp, dù có tướng hay không có tướng, đều cùng một tướng, tức là vô tướng, rồi tu vô tướng này, thì đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu vô tướng này, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu việc trừ bỏ tất cả pháp, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu việc trừ bỏ tất cả pháp, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu việc trừ bỏ sắc, thọ, tưởng, hành, thức, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nhãn xứ cho đến ý xứ, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ sắc xứ cho đến pháp xứ, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nhãn giới cho đến ý giới, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ sắc giới cho đến pháp giới, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nhãn thức giới cho đến ý thức giới, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nhãn xúc cho đến ý xúc, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ địa giới cho đến thức giới, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nhân duyên cho đến tăng thượng duyên, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ vô minh cho đến lão tử, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Tu việc trừ bỏ phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham dục), đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ các tùy niệm (luôn nhớ nghĩ đến): niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm xả (bố thí buông bỏ), niệm thiên (chư thiên), niệm tịch tĩnh (niết-bàn vắng lặng), và niệm giữ hơi thở ra vào, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ các tưởng (ý niệm nhận biết): tưởng vô thường, tưởng khổ, tưởng vô ngã, tưởng không (bốn tưởng về khổ đế); tưởng tập, tưởng nhân, tưởng sinh, tưởng duyên (bốn tưởng về tập đế); tưởng diệt, tưởng tĩnh, tưởng diệu, tưởng ly (bốn tưởng về diệt đế); tưởng đạo, tưởng như, tưởng hành, tưởng xuất (bốn tưởng về đạo đế), đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tưởng về ngã (cái tôi), tưởng về hữu tình cho đến tưởng về người biết, tưởng về người thấy, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tưởng thường, tưởng lạc, tưởng ngã, tưởng tịnh (bốn cái thấy điên đảo: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là ngã, nhơ là sạch), đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tưởng về duyên khởi, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tưởng về thánh đế, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ ba cửa giải thoát, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tám giải thoát cho đến mười biến xứ, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ định có tầm có tứ (tầm: sự tìm xét thô; tứ: sự dò xét tinh tế), định không tầm chỉ có tứ, định không tầm không tứ, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Tu việc trừ bỏ khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí (trí biết rõ từng chân lý trong bốn thánh đế), pháp trí (trí biết bốn thánh đế ở cõi Dục), loại trí (trí suy loại biết bốn thánh đế ở cõi Sắc và Vô sắc), thế tục trí (trí biết theo lẽ thường của thế gian), tha tâm trí (trí biết tâm người khác), tận trí (trí biết mình đã dứt sạch phiền não), vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại), như thuyết trí (trí biết đúng như thật, như lời đã nói), đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nội không cho đến vô tính tự tính không, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ chân như cho đến bất tư nghì giới, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ năm loại mắt, sáu thần thông, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ theo, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ pháp không quên mất, tính hằng trụ xả, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ quả Dự lưu cho đến bồ-đề Độc giác, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ Nhất thiết trí trí, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tu việc trừ bỏ việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu việc trừ bỏ sắc, thọ, tưởng, hành, thức, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; như vậy cho đến tu việc trừ bỏ việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải trừ bỏ sắc, thọ, tưởng, hành, thức, chẳng phải tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; như vậy cho đến nếu nghĩ rằng có việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, thì chẳng phải trừ bỏ việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, chẳng phải tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Còn các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nghĩ rằng có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, thì đó là trừ bỏ sắc, thọ, tưởng, hành, thức, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; như vậy cho đến không nghĩ rằng có việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, thì đó là trừ bỏ việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì người còn có tưởng chấp 'có' thì không thể tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu việc trừ bỏ sắc, thọ, tưởng, hành, thức, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa; như vậy cho đến tu việc trừ bỏ việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Người trụ vào tưởng chấp 'có' thì không thể tu Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không thể tu bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; cũng không thể trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng không thể trụ nơi chân như cho đến bất tư nghì giới; cũng không thể trụ nơi bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; cũng không thể tu cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; cũng không thể tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc thù thắng; cũng không thể tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ; cũng không thể tu Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; cũng không thể tu tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa; cũng không thể tu năm loại mắt, sáu thần thông; cũng không thể tu mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng không thể tu pháp không quên mất, tính hằng trụ xả; cũng không thể tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng không thể tu tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; cũng không thể tu Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật; cũng không thể tu Nhất thiết trí trí; cũng không thể tu việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp. Vì sao vậy? Vì người trụ vào tưởng chấp 'có' thì ắt sẽ chấp có ngã (cái tôi) và ngã sở (cái của tôi); do chấp như thế nên liền dính mắc hai bên cực đoan (như có và không, thường còn và đoạn diệt); vì dính mắc hai bên nên nhất định không thể giải thoát khỏi sống chết, không có đạo, không có niết-bàn (sự tắt hết phiền não, giải thoát hoàn toàn), thì làm sao có thể tu đúng như thật sáu ba-la-mật-đa, cho đến việc dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp?"
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là 'có'? Thế nào là 'chẳng có'?" Phật bảo Thiện Hiện: "Hai (đối đãi thành cặp) là có; không hai là chẳng có." Thiện Hiện lại hỏi: "Thế nào là hai? Thế nào là không hai?" Thế Tôn đáp: "Tưởng về sắc cho đến tưởng về thức là hai; tưởng về sắc là không cho đến tưởng về thức là không, là không hai. Tưởng về nhãn xứ cho đến tưởng về ý xứ là hai; tưởng về nhãn xứ là không cho đến tưởng về ý xứ là không, là không hai. Tưởng về sắc xứ cho đến tưởng về pháp xứ là hai; tưởng về sắc xứ là không cho đến tưởng về pháp xứ là không, là không hai. Tưởng về nhãn giới cho đến tưởng về ý giới là hai; tưởng về nhãn giới là không cho đến tưởng về ý giới là không, là không hai. Tưởng về sắc giới cho đến tưởng về pháp giới là hai; tưởng về sắc giới là không cho đến tưởng về pháp giới là không, là không hai. Tưởng về nhãn thức giới cho đến tưởng về ý thức giới là hai; tưởng về nhãn thức giới là không cho đến tưởng về ý thức giới là không, là không hai. Tưởng về nhãn xúc cho đến tưởng về ý xúc là hai; tưởng về nhãn xúc là không cho đến tưởng về ý xúc là không, là không hai. Tưởng về các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến tưởng về các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là hai; tưởng về các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không cho đến tưởng về các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là không, là không hai. Tưởng về địa giới cho đến tưởng về thức giới là hai; tưởng về địa giới là không cho đến tưởng về thức giới là không, là không hai. Tưởng về nhân duyên cho đến tưởng về tăng thượng duyên là hai; tưởng về nhân duyên là không cho đến tưởng về tăng thượng duyên là không, là không hai. Tưởng về vô minh cho đến tưởng về lão tử là hai; tưởng về vô minh là không cho đến tưởng về lão tử là không, là không hai.
Tưởng về Bố thí ba-la-mật-đa cho đến tưởng về Bát-nhã ba-la-mật-đa là hai; tưởng về Bố thí ba-la-mật-đa là không cho đến tưởng về Bát-nhã ba-la-mật-đa là không, là không hai. Tưởng về nội không cho đến tưởng về vô tính tự tính không là hai; tưởng về nội không là không cho đến tưởng về vô tính tự tính không là không, là không hai. Tưởng về chân như cho đến tưởng về bất tư nghì giới là hai; tưởng về chân như là không cho đến tưởng về bất tư nghì giới là không, là không hai. Tưởng về bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo là hai; tưởng về bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo là không, là không hai. Tưởng về bốn niệm trụ cho đến tưởng về tám chi Thánh đạo là hai; tưởng về bốn niệm trụ là không cho đến tưởng về tám chi Thánh đạo là không, là không hai. Tưởng về bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc là hai; tưởng về bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc là không, là không hai. Tưởng về tám giải thoát cho đến tưởng về mười biến xứ là hai; tưởng về tám giải thoát là không cho đến tưởng về mười biến xứ là không, là không hai. Tưởng về cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện là hai; tưởng về cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện là không, là không hai. Tưởng về Tịnh quán địa cho đến tưởng về Như Lai địa là hai; tưởng về Tịnh quán địa là không cho đến tưởng về Như Lai địa là không, là không hai. Tưởng về Cực hỷ địa cho đến tưởng về Pháp vân địa là hai; tưởng về Cực hỷ địa là không cho đến tưởng về Pháp vân địa là không, là không hai. Tưởng về môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa là hai; tưởng về môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa là không, là không hai. Tưởng về năm loại mắt, sáu thần thông là hai; tưởng về năm loại mắt, sáu thần thông là không, là không hai.
Tưởng về mười lực của Như Lai cho đến tưởng về mười tám pháp bất cộng của Phật là hai; tưởng về mười lực của Như Lai là không cho đến tưởng về mười tám pháp bất cộng của Phật là không, là không hai. Tưởng về ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ theo là hai; tưởng về ba mươi hai tướng Đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ theo là không, là không hai. Tưởng về pháp không quên mất, tính hằng trụ xả là hai; tưởng về pháp không quên mất, tính hằng trụ xả là không, là không hai. Tưởng về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là hai; tưởng về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không, là không hai. Tưởng về quả Dự lưu cho đến tưởng về bồ-đề Độc giác là hai; tưởng về quả Dự lưu là không cho đến tưởng về bồ-đề Độc giác là không, là không hai. Tưởng về tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật là hai; tưởng về tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật là không, là không hai. Tưởng về cõi hữu vi, cõi vô vi là hai; tưởng về cõi hữu vi, cõi vô vi là không, là không hai.
Thiện Hiện! Cho đến hết thảy tưởng đều là hai; cho đến hết thảy cái hai đều là có; cho đến hết thảy cái có đều có sống chết. Cái gì có sống chết thì không thể giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, sầu than, khổ đau, lo buồn, phiền não. Thiện Hiện! Các tưởng đã là không thì đều là không hai; cái gì không hai thì đều là chẳng có; cái gì chẳng có thì đều không có sống chết; cái gì không có sống chết thì liền có thể giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, sầu than, khổ đau, lo buồn, phiền não.
Thiện Hiện! Do nhân duyên ấy, nên biết rằng tất cả những người có tưởng về hai thì nhất định không có Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không có chứng đắc, không có hiện quán (thấy biết trực tiếp chân lý), thấp nhất cho đến thuận nhẫn (giai đoạn nhẫn nhận thuận theo chân lý, còn thấp hơn vô sinh pháp nhẫn) họ còn chẳng có, huống chi là có thể biết khắp sắc, thọ, tưởng, hành, thức; như vậy cho đến huống chi là có thể biết khắp Nhất thiết trí trí. Họ còn không thể tu bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo, huống chi có thể đạt được quả Dự lưu cho đến bồ-đề Độc giác, huống chi lại có thể đạt được Nhất thiết trí trí và có thể dứt hẳn tất cả phiền não cùng tập khí nối tiếp."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video