Thiên 591 — Hội 2 · Phẩm 76 Tướng các đức · phần 4
Phần thứ hai, phẩm "Chúng Đức Tướng" (phẩm nói về tướng trạng của các công đức) thứ bảy mươi sáu, đoạn thứ tư. Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng một vị tỳ-kheo có tuổi đạo cao, đáng kính) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Nếu chân pháp giới (cõi chân thật của mọi pháp, tức bản tính chung chân thật của mọi sự vật), chân như (cái "như vậy" chân thật, bản tính không đổi của mọi sự vật) và thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của sự thật) không chuyển đổi, không vượt sang cái khác, thì sắc cho đến thức (năm uẩn, tức năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể và vật chất; thọ là cảm giác; tưởng là nhận biết, hình dung; hành là ý chí và các hoạt động của tâm; thức là sự nhận biết phân biệt) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn, tức sáu chỗ dựa bên trong để nhận biết: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu cảnh, tức sáu loại đối tượng bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, và các đối tượng của ý) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nhãn giới cho đến ý giới (sáu căn xét theo phương diện "giới", tức từng loại yếu tố riêng biệt: yếu tố mắt cho đến yếu tố ý) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Sắc giới cho đến pháp giới (ở đây là sáu cảnh xét theo phương diện yếu tố: yếu tố hình sắc cho đến yếu tố đối tượng của ý) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: cái biết sinh ra nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa căn, cảnh và thức, từ ở mắt cho đến ở ý) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ phát sinh nhờ sự tiếp xúc ấy) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là niệm trước nối liền làm điều kiện cho niệm sau; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Các pháp do duyên sinh ra có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên, chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh tức sự mê muội không thấy sự thật, cho đến lão tử tức già và chết) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu ba-la-mật-đa, tức sáu hạnh tu đưa người qua bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, tĩnh lự tức thiền định, và bát-nhã tức trí tuệ thấy rõ tính không của mọi pháp) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ đi đến giác ngộ, mở đầu bằng bốn niệm trụ tức bốn phép quán chiếu thân, cảm thọ, tâm và pháp, kết thúc bằng tám chi thánh đạo tức tám con đường chân chánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tiến, chánh niệm, chánh định) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: quán mọi pháp là trống không, không có tướng trạng, không có gì để mong cầu) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nội không cho đến vô tính tự tính không (hai mươi cách quán tính không, từ cái không của các pháp bên trong thân tâm cho đến cái không của cả "không có tự tính" lẫn "tự tính") có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: khổ là sự khổ của đời sống; tập là nguyên nhân gây khổ; diệt là sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn; đạo là con đường dẫn đến chấm dứt khổ) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Tám giải thoát cho đến mười biến xứ (các pháp thiền định: tám giải thoát là tám phép định giúp thoát khỏi ràng buộc; tiếp theo là tám thắng xứ, chín thứ đệ định; và mười biến xứ là mười phép quán một thứ như đất, nước, màu xanh… trải khắp mọi nơi) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa chung cho cả ba thừa, từ địa quán chiếu thanh tịnh của người mới tu cho đến địa của Như Lai) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa, tức mười cấp bậc tu chứng của Bồ-tát, từ địa Rất Vui Mừng đến địa Mây Pháp) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Tất cả các môn đà-la-ni (pháp tổng trì, năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp) và các môn tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú vững chắc vào một đối tượng) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Năm nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt thấy khắp, và dứt sạch phiền não) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Mười lực của Như Lai (Như Lai là danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến; mười lực là mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt trên thân bậc vĩ nhân, tức thân Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Pháp không quên mất (trí nhớ không bao giờ sai sót, quên sót) và tính luôn an trụ trong xả (tâm luôn bình thản, buông bỏ) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Nhất thiết trí (trí biết rõ tướng chung của mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng chung và tướng riêng của mọi pháp, là trí của Phật) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Quả dự lưu cho đến độc giác bồ-đề (các quả chứng: dự lưu là quả đầu tiên, người vừa bước vào dòng thánh; rồi đến nhất lai, bất hoàn, a-la-hán; và độc giác bồ-đề là sự giác ngộ của bậc tự tu tự ngộ không cần thầy) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại hữu tình phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) và vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn khắp) của chư Phật có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Pháp thiện và pháp không thiện có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Pháp hữu ký và pháp vô ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác, và pháp không thể xác định là thiện hay ác) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Pháp hữu lậu và pháp vô lậu (pháp còn dính phiền não, còn "rỉ chảy" khiến trôi lăn sinh tử, và pháp không còn phiền não) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Pháp thế gian và pháp xuất thế gian (pháp thuộc về đời và pháp vượt khỏi đời) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không? Pháp hữu vi và pháp vô vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt; và pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) có khác với chân pháp giới, chân như, thật tế hay không?" Phật bảo Thiện Hiện: "Sắc cho đến thức không khác chân pháp giới, chân như, thật tế. Như vậy cho đến tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật cũng không khác chân pháp giới, chân như, thật tế. Pháp thiện, pháp không thiện không khác chân pháp giới, chân như, thật tế. Pháp hữu ký, pháp vô ký không khác chân pháp giới, chân như, thật tế. Pháp hữu lậu, pháp vô lậu không khác chân pháp giới, chân như, thật tế. Pháp thế gian, pháp xuất thế gian không khác chân pháp giới, chân như, thật tế. Pháp hữu vi, pháp vô vi không khác chân pháp giới, chân như, thật tế." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Nếu các pháp như sắc… không khác với chân pháp giới, chân như, thật tế, thì vì sao Thế Tôn lại đặt ra: nghiệp đen có quả dị thục (quả báo chín muồi vào thời điểm khác, mang tính chất khác với nghiệp đã gây ra) đen, tức là chuốc lấy địa ngục, bàng sinh (loài súc vật) và cõi quỷ; nghiệp trắng có quả dị thục trắng, tức là chuốc lấy cõi người, cõi trời; nghiệp vừa đen vừa trắng có quả dị thục vừa đen vừa trắng, tức là chuốc lấy một phần bàng sinh, cõi quỷ và một phần cõi người; nghiệp không đen không trắng có quả dị thục không đen không trắng, tức là chuốc lấy quả dự lưu, nhất lai, bất hoàn, a-la-hán, độc giác bồ-đề và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ta dựa vào thế tục (chân lý quy ước, theo cách nói thông thường của thế gian) mà đặt ra sự sai khác của nhân quả như vậy, chứ không dựa vào thắng nghĩa (chân lý tối thượng, sự thật rốt ráo). Vì trong thắng nghĩa không thể nói có sự sai khác của nhân quả. Vì sao vậy? Theo lý của thắng nghĩa đế, tính và tướng của các pháp không thể phân biệt, không thể nói, không thể chỉ ra, thì làm sao lại có sự sai khác của nhân quả? Thiện Hiện nên biết: Trong thắng nghĩa đế, sắc cho đến thức không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không (cái không rốt ráo, tuyệt đối) và vô tế không (cái không không có bờ mé đầu cuối). Nhãn xứ cho đến ý xứ không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Sắc xứ cho đến pháp xứ không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Nhãn giới cho đến ý giới không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Sắc giới cho đến pháp giới không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Nhãn thức giới cho đến ý thức giới không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Nhãn xúc cho đến ý xúc không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Địa giới cho đến thức giới không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Các pháp do duyên sinh ra không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Vô minh cho đến lão tử không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Nội không cho đến vô tính tự tính không không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Chân như cho đến bất tư nghị giới (mười hai tên gọi của thực tại chân thật, từ chân như, pháp giới, pháp tính… cho đến cõi không thể nghĩ bàn) không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Thánh đế khổ, tập, diệt, đạo không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Tám giải thoát cho đến mười biến xứ không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Tất cả các môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Năm nhãn, sáu thần thông không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong xả không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Quả dự lưu cho đến độc giác bồ-đề không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Pháp thiện, pháp không thiện không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Pháp hữu ký, pháp vô ký không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Pháp hữu lậu, pháp vô lậu không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Pháp thế gian, pháp xuất thế gian không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không. Pháp hữu vi, pháp vô vi không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, vì là tất cánh không, vô tế không." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Nếu dựa vào thế tục mà đặt ra sự sai khác về nhân quả và các giai vị, không dựa vào thắng nghĩa, thì lẽ ra tất cả phàm phu ngu muội (người thường chưa thấy chân lý, do nghiệp khác nhau mà sinh vào các loài khác nhau) cũng có quả dự lưu, nhất lai, bất hoàn, a-la-hán, độc giác bồ-đề và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Phàm phu ngu muội có hiểu đúng như thật lý của hai đế thế tục và thắng nghĩa hay không? Nếu họ hiểu đúng như thật lý của hai đế thì họ cũng lẽ ra có quả dự lưu, nhất lai, bất hoàn, a-la-hán, độc giác bồ-đề và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật. Nhưng vì các phàm phu ngu muội không hiểu đúng như thật thế tục và thắng nghĩa, nên họ không có thánh đạo (con đường của bậc thánh), không có sự tu thánh đạo, không thể đặt ra các giai vị sai khác của quả thánh. Chỉ có các bậc thánh mới hiểu đúng như thật thế tục và thắng nghĩa, nên có thánh đạo, có sự tu thánh đạo, nhờ đó mà có sự sai khác của các quả thánh." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Tu thánh đạo thì được quả thánh chăng?" Phật nói: "Không phải." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Không tu thánh đạo thì được quả thánh chăng?" Phật nói: "Không phải. Thiện Hiện nên biết: không phải tu thánh đạo mà được quả thánh, cũng không phải không tu thánh đạo mà được quả thánh; không phải lìa thánh đạo mà được quả thánh, cũng không phải trụ trong thánh đạo mà được quả thánh. Vì sao vậy? Vì trong thắng nghĩa đế, đạo và quả của đạo, tu hay không tu, đều không thể nắm bắt được. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy vì hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) mà đặt ra đủ loại sai khác của quả thánh, nhưng không phân biệt rằng các giai vị sai khác của quả thánh được đặt ra trong cõi hữu vi hay trong cõi vô vi." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Nếu không phân biệt rằng các giai vị sai khác của quả thánh được đặt ra trong cõi hữu vi hay cõi vô vi, thì vì sao Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến; bậc đáng được cúng dường; bậc giác ngộ chân chánh trọn khắp) lại nói: dứt ba kết (ba trói buộc: chấp thân này có cái ta thật; chấp giữ giới cấm và nghi thức sai lầm; ngờ vực chánh pháp) gọi là quả dự lưu; làm mỏng tham dục và sân hận gọi là quả nhất lai; dứt sạch hẳn năm kết thuận hạ phần (năm trói buộc giữ người lại ở cõi dục bên dưới: ba kết trên cùng với tham dục và sân hận) gọi là quả bất hoàn; dứt sạch hẳn năm kết thuận thượng phần (năm trói buộc ở các cõi trên: tham cõi sắc, tham cõi vô sắc, xao động, kiêu mạn, vô minh) gọi là quả a-la-hán; biết mọi pháp có sinh khởi đều là pháp phải diệt gọi là độc giác bồ-đề; dứt hẳn sự nối tiếp của tập khí phiền não (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) gọi là vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật? Bạch Thế Tôn, con phải hiểu thế nào về ý nghĩa rất sâu mà Phật nói, tức là không phân biệt rằng các giai vị sai khác của quả thánh được đặt ra trong cõi hữu vi hay cõi vô vi?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Những quả thánh được nói đến, như quả dự lưu, nhất lai, bất hoàn, a-la-hán, độc giác bồ-đề và vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật, là hữu vi hay là vô vi?" Thiện Hiện đáp: "Những quả thánh ấy chỉ là vô vi." Phật bảo Thiện Hiện: "Trong pháp vô vi có phân biệt chăng?" Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) thông suốt rằng tất cả hữu vi và vô vi đều cùng một tướng, tức là vô tướng (không có tướng trạng), thì lúc ấy họ có phân biệt gì đối với các pháp rằng đây là hữu vi hay là vô vi chăng?" Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy. Khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy vì hữu tình mà giảng nói các pháp, nhưng không phân biệt tướng của các pháp được nói, vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này tự mình không chấp trước (bám giữ, cho là thật) điều gì nơi các pháp, cũng có thể dạy người khác không chấp trước điều gì nơi các pháp. Tức là đối với bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không chấp trước; cũng đối với bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc không chấp trước; cũng đối với bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo không chấp trước; cũng đối với các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện không chấp trước; cũng đối với nội không cho đến vô tính tự tính không không chấp trước; cũng đối với chân như cho đến bất tư nghị giới không chấp trước; cũng đối với thánh đế khổ, tập, diệt, đạo không chấp trước; cũng đối với tám giải thoát cho đến mười biến xứ không chấp trước; cũng đối với Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa không chấp trước; cũng đối với tất cả các môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa không chấp trước; cũng đối với năm nhãn, sáu thần thông không chấp trước; cũng đối với mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không chấp trước; cũng đối với pháp không quên mất, tính luôn an trụ trong xả không chấp trước; cũng đối với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không chấp trước; cũng đối với tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không chấp trước; cũng đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không chấp trước; cũng đối với nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết hết thảy mọi điều) không chấp trước. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì không chấp trước nên ở mọi chỗ đều không bị ngăn ngại. Giống như những người do các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác biến hóa ra, tuy thực hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng đối với quả của các hạnh ấy không nhận lấy, không dừng lại, chỉ vì muốn cho hữu tình được bát-niết-bàn (nhập niết-bàn, tức diệt hết mọi khổ, giải thoát hoàn toàn). Như vậy cho đến tuy thực hành nhất thiết trí trí, nhưng đối với quả ấy không nhận lấy, không dừng lại, chỉ vì muốn cho hữu tình được bát-niết-bàn. Các Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy: khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với tất cả pháp, dù là thiện hay không thiện, hữu ký hay vô ký, hữu lậu hay vô lậu, thế gian hay xuất thế gian, hữu vi hay vô vi, đều không chấp trước, cũng không bị ngăn ngại. Vì sao vậy? Vì đã khéo thông suốt tướng chân thật của các pháp."