Phần thứ hai, phẩm "Thực Tế" (thực tế: chân lý tối hậu, thực tại rốt ráo của mọi sự), thứ bảy mươi tám, đoạn 2.
Này Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không"), ông nên biết: giả như có một đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng là bậc xứng đáng nhận cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ đúng đắn, trọn vẹn khắp tất cả) hóa hiện ra bốn chúng (bốn hạng đệ tử Phật). Bốn chúng đó là bật-sô (tỳ-kheo, nam tu sĩ xuất gia), bật-sô-ni (tỳ-kheo-ni, nữ tu sĩ xuất gia), ổ-ba-sách-ca (cận sự nam, nam cư sĩ tại gia giữ giới) và ổ-ba-tư-ca (cận sự nữ, nữ cư sĩ tại gia giữ giới). Giả sử vị Phật do hóa hiện ấy, trải qua một kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) hoặc hơn một kiếp, giảng nói chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) cho bốn chúng ấy. Ý ông nghĩ sao? Những chúng do hóa hiện ấy có ai đạt được quả nào không? Đó là quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc Thánh, mới bước vào dòng Thánh), quả Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), hoặc Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, tức người tự mình giác ngộ không cần thầy chỉ dạy). Hoặc có ai được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật) sẽ đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) không?
Thiện Hiện đáp: "Thưa Thế Tôn (danh xưng tôn kính Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), không ạ. Vì sao vậy? Vì những chúng do hóa hiện ấy hoàn toàn không có thực. Một thứ không có thực thì không thể đắc quả, cũng không thể được thọ ký."
Phật bảo Thiện Hiện: "Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) cũng như vậy. Tất cả đều bản tánh không (tự tánh vốn rỗng không, không có một thực thể riêng tồn tại độc lập), hoàn toàn không có gì là thực. Vậy trong đó, có vị Bồ-tát ma-ha-tát nào (Bồ-tát: người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn) lại nói pháp gì cho hữu tình (chúng sinh có tình thức) nào, để có thể khiến họ chứng được quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán hay Độc giác bồ-đề, hoặc được thọ ký Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các Bồ-tát ma-ha-tát tuy giảng nói pháp không cho các hữu tình, nhưng thật ra không thể nắm bắt được các hữu tình ấy. Các ngài thương xót họ đang rơi vào pháp điên đảo (cách thấy biết sai lệch, trái ngược với sự thật), nên cứu vớt họ, khiến họ an trụ nơi pháp không điên đảo. Không điên đảo nghĩa là không phân biệt (không vọng tưởng chia chẻ, đặt ra "cái này, cái kia"). Vì không phân biệt nên không điên đảo. Nếu có phân biệt thì có điên đảo, vì điên đảo là đẳng lưu (kết quả cùng loại tuôn ra từ nguyên nhân) của phân biệt.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: điên đảo, xét đến cùng, chính là pháp không điên đảo. Trong cái không điên đảo, không có ngã (cái "tôi" thường còn, làm chủ), không có hữu tình, nói rộng cho đến không có tri giả (kẻ biết), không có kiến giả (kẻ thấy).
Cũng không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất; thọ là cảm giác; tưởng là tri giác, hình dung; hành là các hoạt động tạo tác của tâm ý; thức là sự nhận biết phân biệt). Cũng không có nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu nội xứ: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, là sáu giác quan làm chỗ dựa cho nhận thức). Cũng không có sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu ngoại xứ: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và "pháp" là đối tượng của ý). Cũng không có nhãn giới cho đến ý giới (giới: yếu tố cấu thành; ở đây là sáu giác quan xét như sáu yếu tố). Cũng không có sắc giới cho đến pháp giới (sáu đối tượng của giác quan xét như sáu yếu tố; "sắc giới" ở đây không phải cõi Sắc). Cũng không có nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Cũng không có nhãn xúc cho đến ý xúc (xúc: sự gặp gỡ giữa giác quan, đối tượng và thức). Cũng không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Cũng không có địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, và thức). Cũng không có nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là niệm trước mở đường cho niệm sau; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở). Cũng không có các pháp do duyên sinh ra. Cũng không có vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh là sự mê muội không thấy sự thật, cuối cùng là già và chết).
Cũng không có bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác; có sáu pháp: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự tức thiền định, và bát-nhã tức trí tuệ thấu suốt lý không). Cũng không có nội không cho đến vô tánh tự tánh không (các loại "không" mà kinh liệt kê, từ "nội không" là các giác quan bên trong đều rỗng không, cho đến "vô tánh tự tánh không" là cả cái không có tự tánh lẫn tự tánh đều rỗng không). Cũng không có chân như cho đến bất tư nghì giới (các tên gọi khác nhau của thực tánh mọi pháp, từ chân như là tánh chân thật, như vậy, không đổi, cho đến bất tư nghì giới là cảnh giới không thể nghĩ bàn). Cũng không có Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn sự thật cao quý: khổ đau, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, và con đường đưa đến chấm dứt khổ). Cũng không có tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các pháp hỗ trợ giác ngộ, từ bốn chỗ an trú chánh niệm là quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp, cho đến tám nhánh của con đường Thánh). Cũng không có tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn hình sắc). Cũng không có bát giải thoát cho đến thập biến xứ (các pháp thiền quán, từ tám pháp giải thoát khỏi sự trói buộc, cho đến mười pháp quán một đối tượng trùm khắp tất cả). Cũng không có các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa vào giải thoát: quán các pháp là rỗng không, là không có hình tướng cố định, là không có gì để mong cầu).
Cũng không có tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười giai vị tu chung cho các thừa, từ giai vị quán xét thanh tịnh của người mới tu, cho đến giai vị của Như Lai). Cũng không có cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười giai vị của Bồ-tát, từ địa thứ nhất "vui mừng tột bậc" đến địa thứ mười "mây pháp" che trùm khắp nơi). Cũng không có tất cả các pháp môn đà-la-ni (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để quên mất) và các pháp môn tam-ma-địa (tam-ma-địa: định, tâm chuyên chú vào một cảnh không tán loạn). Cũng không có ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm, như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại tự tại, dứt sạch phiền não). Cũng không có thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (các đức tính riêng của Phật, từ mười năng lực trí tuệ, cho đến mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có, không chung với ai). Cũng không có ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (những tướng tốt đặc biệt trên thân Phật). Cũng không có vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tánh (tánh luôn an trụ trong sự buông xả, không dính mắc). Cũng không có nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp, là trí của Phật). Cũng không có quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề. Cũng không có tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Cũng không có Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Này Thiện Hiện, cái "không có gì cả" này chính là bản tánh không. Các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì an trụ trong đó. Các ngài thấy các hữu tình rơi vào tưởng điên đảo, nên dùng phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, thích hợp với từng người) khiến họ được giải thoát. Tức là khiến họ thoát khỏi cái tưởng cho là có ngã, nơi cái vốn không có ngã; thoát khỏi cái tưởng cho là có hữu tình, nơi cái vốn không có hữu tình; nói rộng cho đến thoát khỏi cái tưởng cho là có kẻ biết, nơi cái vốn không có kẻ biết; thoát khỏi cái tưởng cho là có kẻ thấy, nơi cái vốn không có kẻ thấy.
Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là thường còn, nơi cái vô thường; thoát khỏi tưởng cho là vui, nơi cái không vui; thoát khỏi tưởng cho là sạch, nơi cái không sạch.
Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nơi chỗ không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nhãn xứ cho đến ý xứ, nơi chỗ không có nhãn xứ cho đến ý xứ. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có sắc xứ cho đến pháp xứ, nơi chỗ không có sắc xứ cho đến pháp xứ. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nhãn giới cho đến ý giới, nơi chỗ không có nhãn giới cho đến ý giới. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có sắc giới cho đến pháp giới, nơi chỗ không có sắc giới cho đến pháp giới. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nhãn thức giới cho đến ý thức giới, nơi chỗ không có nhãn thức giới cho đến ý thức giới. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nhãn xúc cho đến ý xúc, nơi chỗ không có nhãn xúc cho đến ý xúc. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, nơi chỗ không có các cảm thọ ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có địa giới cho đến thức giới, nơi chỗ không có địa giới cho đến thức giới. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nhân duyên cho đến tăng thượng duyên, nơi chỗ không có nhân duyên cho đến tăng thượng duyên. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có các pháp do duyên sinh ra, nơi chỗ không có các pháp do duyên sinh ra. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có vô minh cho đến lão tử, nơi chỗ không có vô minh cho đến lão tử.
Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, nơi chỗ không có bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nội không cho đến vô tánh tự tánh không, nơi chỗ không có nội không cho đến vô tánh tự tánh không. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có chân như cho đến bất tư nghì giới, nơi chỗ không có chân như cho đến bất tư nghì giới. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, nơi chỗ không có Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, nơi chỗ không có tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, nơi chỗ không có tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có bát giải thoát cho đến thập biến xứ, nơi chỗ không có bát giải thoát cho đến thập biến xứ. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, nơi chỗ không có các cửa giải thoát ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có tịnh quán địa cho đến Như Lai địa, nơi chỗ không có tịnh quán địa cho đến Như Lai địa. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có cực hỷ địa cho đến pháp vân địa, nơi chỗ không có cực hỷ địa cho đến pháp vân địa. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa, nơi chỗ không có các pháp môn ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có ngũ nhãn, lục thần thông, nơi chỗ không có ngũ nhãn, lục thần thông. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, nơi chỗ không có những pháp ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, nơi chỗ không có những tướng ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh, nơi chỗ không có vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nơi chỗ không có những trí ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, nơi chỗ không có quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, nơi chỗ không có các hạnh ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi tưởng cho là có Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, nơi chỗ không có Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Cũng khiến họ thoát khỏi các pháp hữu lậu (pháp còn dính phiền não, còn trôi lăn trong sinh tử) như năm thủ uẩn (năm uẩn còn bị bám chấp). Cũng khiến họ thoát khỏi các pháp vô lậu (pháp không còn dính phiền não) như tứ niệm trụ. Vì sao vậy? Vì các pháp vô lậu như tứ niệm trụ cũng không giống như thắng nghĩa (chân lý tối thượng, sự thật rốt ráo). Thắng nghĩa thì không sinh, không diệt, không có tướng, vô vi (không do tạo tác mà có), không hý luận (không có lời bàn luận suông, hư vọng), không phân biệt. Vì thế cũng nên thoát khỏi các pháp ấy. Thắng nghĩa chân thật của các pháp ấy chính là bản tánh không. Bản tánh không này chính là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà chư Phật đã chứng.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: trong đó không thể nắm bắt được ngã, cho đến kẻ thấy. Cũng không thể nắm bắt được sắc cho đến thức. Cũng không thể nắm bắt được nhãn xứ cho đến ý xứ. Cũng không thể nắm bắt được sắc xứ cho đến pháp xứ. Cũng không thể nắm bắt được nhãn giới cho đến ý giới. Cũng không thể nắm bắt được sắc giới cho đến pháp giới. Cũng không thể nắm bắt được nhãn thức giới cho đến ý thức giới. Cũng không thể nắm bắt được nhãn xúc cho đến ý xúc. Cũng không thể nắm bắt được các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Cũng không thể nắm bắt được địa giới cho đến thức giới. Cũng không thể nắm bắt được nhân duyên cho đến tăng thượng duyên. Cũng không thể nắm bắt được các pháp do duyên sinh ra. Cũng không thể nắm bắt được vô minh cho đến lão tử. Cũng không thể nắm bắt được bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Cũng không thể nắm bắt được nội không cho đến vô tánh tự tánh không. Cũng không thể nắm bắt được chân như cho đến bất tư nghì giới. Cũng không thể nắm bắt được Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Cũng không thể nắm bắt được tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi. Cũng không thể nắm bắt được tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Cũng không thể nắm bắt được bát giải thoát cho đến thập biến xứ. Cũng không thể nắm bắt được các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện. Cũng không thể nắm bắt được tịnh quán địa cho đến Như Lai địa. Cũng không thể nắm bắt được cực hỷ địa cho đến pháp vân địa. Cũng không thể nắm bắt được tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa. Cũng không thể nắm bắt được ngũ nhãn, lục thần thông. Cũng không thể nắm bắt được thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Cũng không thể nắm bắt được ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ. Cũng không thể nắm bắt được vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh. Cũng không thể nắm bắt được nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Cũng không thể nắm bắt được quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề. Cũng không thể nắm bắt được tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Cũng không thể nắm bắt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các Bồ-tát ma-ha-tát không phải vì con đường dẫn tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà cầu hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; chỉ vì các pháp vốn bản tánh không mà cầu hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Bản tánh không này, ở thời trước, thời sau hay thời giữa (quá khứ, vị lai, hiện tại), lúc nào cũng là bản tánh không, chưa từng không phải là không. Các Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi ba-la-mật-đa của bản tánh không. Vì muốn độ thoát các loài hữu tình còn chấp vào tưởng về hữu tình và tưởng về pháp, nên các ngài thực hành đạo tướng trí. Khi Bồ-tát ma-ha-tát này thực hành đạo tướng trí thì liền được tất cả các đạo, tức là đạo Thanh văn (con đường của người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu quả A-la-hán), đạo Độc giác, đạo Bồ-tát và đạo của chư Phật.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: Bồ-tát ma-ha-tát này, sau khi đã viên mãn tất cả các đạo, liền có thể làm cho các hữu tình mình giáo hóa được thành thục, cũng có thể trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi Phật mà mình mong cầu. Ngài giữ lại các thọ hành (sức duy trì sự sống, tuổi thọ) để tiến tới chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khi đã chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, ngài có thể khiến Phật nhãn (con mắt của Phật, tức sự thấy biết chân thật của Phật) luôn không bị đứt mất, hư hoại. Thế nào gọi là Phật nhãn? Đó chính là bản tánh không. Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại ở khắp mười phương thế giới, khi giảng nói chánh pháp cho các hữu tình, không vị nào không lấy bản tánh không này làm Phật nhãn.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: chắc chắn không có vị Phật nào ra đời mà rời bỏ bản tánh không. Chư Phật ra đời, không vị nào không giảng nói ý nghĩa bản tánh không. Các hữu tình được giáo hóa, phải nghe Phật nói lý bản tánh không thì mới vào được Thánh đạo (con đường của bậc Thánh) và đạt được quả của Thánh đạo. Ngoài bản tánh không, không có phương cách nào khác. Vì thế, này Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nên an trụ đúng đắn nơi lý bản tánh không mà tu hành sáu pháp ba-la-mật-đa và các hạnh khác của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu an trụ đúng đắn nơi lý bản tánh không mà tu hành sáu pháp ba-la-mật-đa và các hạnh khác của Bồ-tát ma-ha-tát, thì rốt cuộc không bao giờ thối lui, mất đi nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, trí tuệ tối thượng của Phật), và luôn có thể làm lợi ích, an vui cho tất cả hữu tình."
Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo, nghĩa là bậc đủ tuổi thọ, đức hạnh) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát thật là hiếm có! Tuy thực hành theo lý tất cả các pháp đều bản tánh không, nhưng đối với bản tánh không thì luôn không làm mất, làm hư hoại nó. Nghĩa là: không chấp sắc cho đến thức là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nhãn xứ cho đến ý xứ là khác với bản tánh không. Cũng không chấp sắc xứ cho đến pháp xứ là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nhãn giới cho đến ý giới là khác với bản tánh không. Cũng không chấp sắc giới cho đến pháp giới là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nhãn thức giới cho đến ý thức giới là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nhãn xúc cho đến ý xúc là khác với bản tánh không. Cũng không chấp các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là khác với bản tánh không. Cũng không chấp địa giới cho đến thức giới là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nhân duyên cho đến tăng thượng duyên là khác với bản tánh không. Cũng không chấp các pháp do duyên sinh ra là khác với bản tánh không. Cũng không chấp vô minh cho đến lão tử là khác với bản tánh không. Cũng không chấp bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nội không cho đến vô tánh tự tánh không là khác với bản tánh không. Cũng không chấp chân như cho đến bất tư nghì giới là khác với bản tánh không. Cũng không chấp Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo là khác với bản tánh không. Cũng không chấp tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là khác với bản tánh không. Cũng không chấp tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định là khác với bản tánh không. Cũng không chấp bát giải thoát cho đến thập biến xứ là khác với bản tánh không. Cũng không chấp các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện là khác với bản tánh không. Cũng không chấp tịnh quán địa cho đến Như Lai địa là khác với bản tánh không. Cũng không chấp cực hỷ địa cho đến pháp vân địa là khác với bản tánh không. Cũng không chấp tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa là khác với bản tánh không. Cũng không chấp ngũ nhãn, lục thần thông là khác với bản tánh không. Cũng không chấp thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là khác với bản tánh không. Cũng không chấp ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ là khác với bản tánh không. Cũng không chấp vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh là khác với bản tánh không. Cũng không chấp nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là khác với bản tánh không. Cũng không chấp quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề là khác với bản tánh không. Cũng không chấp tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát là khác với bản tánh không. Cũng không chấp Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là khác với bản tánh không.
Thưa Thế Tôn, sắc chính là bản tánh không, bản tánh không chính là sắc. Cứ như thế, cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật chính là bản tánh không, bản tánh không chính là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các Bồ-tát ma-ha-tát thật là hiếm có! Tuy thực hành theo lý tất cả các pháp đều bản tánh không, nhưng đối với bản tánh không thì luôn không làm mất, làm hư hoại nó.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: sắc không khác bản tánh không, bản tánh không không khác sắc; sắc chính là bản tánh không, bản tánh không chính là sắc. Cứ như thế, cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không khác bản tánh không, bản tánh không không khác Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật chính là bản tánh không, bản tánh không chính là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: giả như sắc khác bản tánh không, bản tánh không khác sắc, sắc không phải là bản tánh không, bản tánh không không phải là sắc; cứ như thế, cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật khác bản tánh không, bản tánh không khác Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không phải là bản tánh không, bản tánh không không phải là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, thì các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã không nên quán tất cả các pháp đều bản tánh không, và cũng không thể chứng được nhất thiết trí trí. Chính vì sắc không khác bản tánh không, bản tánh không không khác sắc, sắc chính là bản tánh không, bản tánh không chính là sắc; cứ như thế, cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không khác bản tánh không, bản tánh không không khác Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật chính là bản tánh không, bản tánh không chính là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, nên các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì quán tất cả các pháp đều bản tánh không, mà vẫn có thể chứng được nhất thiết trí trí.
Vì sao vậy? Ngoài bản tánh không, không có một pháp nào là thật, là thường còn, có thể bị hoại, có thể bị dứt. Trong bản tánh không cũng không có một pháp nào là thật, là thường còn, có thể bị hoại, có thể bị dứt. Chỉ có những kẻ phàm phu ngu muội, mê lầm điên đảo, khởi lên tưởng phân biệt khác nhau. Tức là họ phân biệt sắc khác với bản tánh không, hoặc phân biệt thọ, tưởng, hành, thức khác với bản tánh không; cứ như thế, cho đến hoặc phân biệt tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát khác với bản tánh không, hoặc phân biệt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật khác với bản tánh không.
Những kẻ phàm phu ngu muội ấy phân biệt các pháp, cho rằng chúng có sai khác với bản tánh không, nên không biết đúng như thật về sắc, không biết đúng như thật về thọ, tưởng, hành, thức. Vì không biết nên liền bám chấp vào sắc, bám chấp vào thọ, tưởng, hành, thức. Vì bám chấp nên liền đối với sắc mà chấp là ngã và ngã sở (cái thuộc về ta), đối với thọ, tưởng, hành, thức mà chấp là ngã và ngã sở. Vì chấp sai lầm như thế nên họ dính mắc vào các vật bên trong và bên ngoài, rồi nhận lấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức của thân đời sau. Do đó họ không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, sầu lo, khổ não trong các nẻo luân hồi, cứ qua lại trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), xoay vần mãi không cùng.
Vì lẽ ấy, các Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi ba-la-mật-đa của bản tánh không mà thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Các ngài không chấp giữ sắc, cũng không phá hoại sắc, dù sắc là không hay không phải không. Không chấp giữ thọ, tưởng, hành, thức, cũng không phá hoại thọ, tưởng, hành, thức, dù chúng là không hay không phải không. Cứ như thế, cho đến không chấp giữ tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, cũng không phá hoại tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, dù chúng là không hay không phải không. Không chấp giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, cũng không phá hoại Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, dù nó là không hay không phải không.
Vì sao vậy? Sắc không phá hoại cái không, cái không cũng không phá hoại sắc, theo kiểu tách ra mà nói "đây là sắc, đây là không". Thọ, tưởng, hành, thức không phá hoại cái không, cái không cũng không phá hoại thọ, tưởng, hành, thức, theo kiểu tách ra mà nói "đây là thọ, tưởng, hành, thức, đây là không". Cứ như thế, cho đến tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không phá hoại cái không, cái không cũng không phá hoại tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, theo kiểu tách ra mà nói "đây là tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, đây là không". Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không phá hoại cái không, cái không cũng không phá hoại Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, theo kiểu tách ra mà nói "đây là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, đây là không".
Ví như hư không không phá hoại hư không; khoảng hư không bên trong không phá hoại khoảng hư không bên ngoài, khoảng hư không bên ngoài không phá hoại khoảng hư không bên trong. Cũng vậy, này Thiện Hiện, sắc không phá hoại cái không, cái không không phá hoại sắc; thọ, tưởng, hành, thức không phá hoại cái không, cái không không phá hoại thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, không thể phân biệt mà nói "đây là không, đây là không phải không". Cứ như thế, cho đến tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không phá hoại cái không, cái không không phá hoại tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không phá hoại cái không, cái không không phá hoại Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh, không thể phân biệt mà nói "đây là không, đây là không phải không"."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, nếu tất cả các pháp đều bản tánh không, hoàn toàn không có sai khác, thì các Bồ-tát ma-ha-tát an trụ ở đâu mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không có hành tướng hai bên (cách vận hành của tâm chia làm hai, đối đãi nhau), và không phải dùng hành tướng hai bên mà có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cúi mong Thế Tôn thương xót giảng nói cho."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không có hành tướng hai bên, và không phải dùng hành tướng hai bên mà có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao vậy? Vì bồ-đề (sự giác ngộ) không có hai, cũng không có phân biệt. Nếu đối với bồ-đề mà vận hành theo tướng hai bên, có phân biệt, thì chắc chắn không thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các Bồ-tát ma-ha-tát không vận hành theo tướng hai bên đối với bồ-đề, cũng không phân biệt, hoàn toàn không an trụ vào đâu cả, mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Các Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp không vận hành theo tướng hai bên, cũng không phân biệt, hoàn toàn không có chỗ vận hành, thì có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà các Bồ-tát ma-ha-tát mong cầu không phải do vận hành theo tướng hai bên mà chứng được. Bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát hoàn toàn không có chỗ vận hành. Tức là không vận hành nơi sắc, cũng không vận hành nơi thọ, tưởng, hành, thức; cứ như thế, cho đến không vận hành nơi tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, cũng không vận hành nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát không dựa vào tên gọi, lời nói mà chấp ngã, ngã sở. Tức là không nghĩ rằng: "Ta vận hành nơi sắc, ta vận hành nơi thọ, tưởng, hành, thức"; cứ như thế, cho đến không nghĩ rằng: "Ta vận hành nơi tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, ta vận hành nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật".
Lại nữa, này Thiện Hiện, bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát không phải vì nắm giữ mà vận hành, không phải vì buông bỏ mà vận hành."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Thưa Thế Tôn, nếu bồ-đề của Bồ-tát ma-ha-tát không phải vì nắm giữ mà vận hành, không phải vì buông bỏ mà vận hành, thì bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát sẽ vận hành ở đâu?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Bồ-đề của hóa thân Như Lai (thân do Phật hóa hiện ra) sẽ vận hành ở đâu? Là vì nắm giữ mà vận hành, hay vì buông bỏ mà vận hành?"
Thiện Hiện đáp: "Thưa Thế Tôn, không phải vậy. Hóa thân của Như Lai thật ra không có gì cả, làm sao có thể nói rằng bồ-đề của nó có chỗ vận hành, hoặc nắm giữ, hoặc buông bỏ?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Bồ-đề trong giấc mộng của các vị A-la-hán sẽ vận hành ở đâu? Là vì nắm giữ mà vận hành, hay vì buông bỏ mà vận hành?"
Thiện Hiện đáp: "Thưa Thế Tôn, không phải vậy. Các vị A-la-hán đã dứt hẳn mọi lậu (phiền não rỉ chảy, khiến trôi lăn sinh tử); các triền cái (phiền não che lấp, trói buộc tâm) như hôn trầm (tâm mờ mịt, nặng nề) và thụy miên (buồn ngủ) đều đã diệt hết, nên hoàn toàn không có mộng. Làm sao có bồ-đề trong mộng mà có chỗ vận hành, hoặc nắm giữ, hoặc buông bỏ?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các vị A-la-hán hoàn toàn không có mộng, vì hôn trầm, thụy miên và phân biệt đã dứt hết. Bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy: không phải vì nắm giữ mà vận hành, không phải vì buông bỏ mà vận hành, hoàn toàn không có chỗ vận hành, vì đã thấu suốt tất cả các pháp đều bản tánh không."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mà bồ-đề của các ngài không phải vì nắm giữ mà vận hành, không phải vì buông bỏ mà vận hành, hoàn toàn không có chỗ vận hành, tức là không vận hành nơi sắc, cũng không vận hành nơi thọ, tưởng, hành, thức; cứ như thế, cho đến không vận hành nơi tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, cũng không vận hành nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, thì há chẳng phải là Bồ-tát ma-ha-tát, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, mà không thực hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; không thực hành nội không cho đến vô tánh tự tánh không; không thực hành chân như cho đến bất tư nghì giới; không thực hành Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; không thực hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; không thực hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; không thực hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ; không thực hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; không thực hành cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; không thực hành tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa; không thực hành ngũ nhãn, lục thần thông; không thực hành thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; không thực hành ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; không thực hành vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh; không thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát để thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho đến lúc chín muồi, đủ sức giác ngộ) và nghiêm tịnh cõi Phật (trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi nước nơi mình sẽ thành Phật), mà vẫn đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát tuy không có chỗ vận hành, nhưng các Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, nên phải thực hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; cứ như thế, cho đến phải thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; phải an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát để thành thục hữu tình, nghiêm tịnh cõi Phật, thì mới đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Nếu bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát không có chỗ vận hành, thì chẳng lẽ Bồ-tát ma-ha-tát, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, lại không an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu tập lâu dài cho viên mãn; cứ như thế, cho đến không an trụ nơi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà tu tập lâu dài cho viên mãn; không an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát để thành thục hữu tình, nghiêm tịnh cõi Phật mà tu tập lâu dài cho viên mãn, mà vẫn đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-đề của các Bồ-tát ma-ha-tát tuy không có chỗ vận hành, nhưng các Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, nên phải an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu tập lâu dài cho viên mãn; cứ như thế, cho đến phải an trụ nơi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà tu tập lâu dài cho viên mãn; phải an trụ nơi thần thông thù thắng của Bồ-tát để thành thục hữu tình, nghiêm tịnh cõi Phật mà tu tập lâu dài cho viên mãn, thì mới đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu các thiện căn (gốc lành, những việc thiện làm nền tảng cho quả tốt về sau) mà chưa viên mãn hết thảy, thì rốt cuộc không thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nên an trụ nơi bản tánh không của sắc, nên an trụ nơi bản tánh không của thọ, tưởng, hành, thức; cứ như thế, cho đến nên an trụ nơi bản tánh không của tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, nên an trụ nơi bản tánh không của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, nên an trụ nơi bản tánh không của tất cả các pháp, nên an trụ nơi bản tánh không của tất cả hữu tình. Rồi tu hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cho được viên mãn; cứ như thế, cho đến tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cho được viên mãn; tu hành thần thông thù thắng của Bồ-tát, thành thục hữu tình, nghiêm tịnh cõi Phật. Sau khi đã viên mãn, liền đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: lý bản tánh không của tất cả các pháp, và lý bản tánh không của các hữu tình, là vắng lặng tột cùng. Không có một pháp nhỏ nào có thể làm cho nó tăng hay giảm, sinh hay diệt, đứt đoạn hay thường còn, nhiễm ô hay thanh tịnh, đắc quả hay hiện quán (trực tiếp thấy rõ chân lý).
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các Bồ-tát ma-ha-tát là dựa theo thế tục (sự thật theo quy ước, cách nói của thế gian) mà nói rằng tu bát-nhã ba-la-mật-đa, sau khi biết rõ đúng như thật về bản tánh không thì chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; không phải dựa theo thắng nghĩa. Vì sao vậy? Vì trong thắng nghĩa chân thật, không thể nắm bắt được sắc, cũng không thể nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức; cứ như thế, cho đến không thể nắm bắt được tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, cũng không thể nắm bắt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; không thể nắm bắt được người thực hành tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, cũng không thể nắm bắt được người thực hành Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Này Thiện Hiện, các pháp như thế đều là dựa theo lời nói thế tục mà đặt ra, không phải dựa theo thắng nghĩa.
Này Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, từ lúc mới phát tâm, tuy hết sức mạnh mẽ vì các hữu tình mà làm hạnh bồ-đề, nhưng đối với tâm ấy hoàn toàn không có chỗ nắm bắt, đối với các hữu tình cũng không có chỗ nắm bắt, đối với đại bồ-đề cũng không có chỗ nắm bắt, đối với chư Phật và Bồ-tát cũng không có chỗ nắm bắt, vì tất cả các pháp và tất cả hữu tình đều không thể nắm bắt được."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, nếu tất cả các pháp hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được, thì Bồ-tát ma-ha-tát làm sao thực hành hạnh bồ-đề? Làm sao có thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu? Ai thực hành hạnh bồ-đề? Ai lại có thể chứng đắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Trước kia ông nương vào đoạn giới (cảnh giới dứt trừ phiền não) (?), dứt các phiền não, được các căn vô lậu (những năng lực tu tập không còn dính phiền não), an trụ trong định vô gián (định liền ngay trước lúc chứng quả, không bị gián đoạn) mà được quả Dự lưu, kế đến quả Nhất lai, kế đến quả Bất hoàn, sau cùng là quả A-la-hán. Vào lúc ấy, ông có thấy hữu tình, hoặc tâm, hoặc đạo, hoặc các quả của đạo là có thể nắm bắt được không?"
Thiện Hiện đáp: "Thưa Thế Tôn, không ạ."
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu lúc ấy ông nương vào đoạn giới, dứt các phiền não, được các căn vô lậu, mà đối với hữu tình, tâm, đạo và quả của đạo đều không có chỗ nắm bắt, thì sao lại nói là được quả A-la-hán?"
Thiện Hiện đáp: "Đó là dựa theo thế tục mà nói, không phải dựa theo thắng nghĩa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy: dựa theo thế tục mà nói là thực hành đạo bồ-đề và đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không phải dựa theo thắng nghĩa.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: dựa theo thế tục mà tạm nói là có sắc, thọ, tưởng, hành, thức; cứ như thế, cho đến dựa theo thế tục mà tạm nói là có tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; dựa theo thế tục mà tạm nói là có hữu tình, Bồ-tát và chư Phật; không phải dựa theo thắng nghĩa.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các Bồ-tát ma-ha-tát không thấy có pháp nào có thể làm cho Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề tăng hay giảm, được thêm hay bị tổn, vì tất cả các pháp đều bản tánh không.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các Bồ-tát ma-ha-tát quán bản tánh không nơi tất cả các pháp, mà ngay cái bản tánh không ấy còn không thể nắm bắt được, huống gì tâm phát lúc ban đầu lại có thể nắm bắt được. Tâm phát lúc ban đầu còn không thể nắm bắt được, huống gì việc tu bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa lại có thể nắm bắt được; huống gì việc an trụ nơi nội không cho đến vô tánh tự tánh không lại có thể nắm bắt được; huống gì việc an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghì giới lại có thể nắm bắt được; huống gì việc an trụ nơi Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu cực hỷ địa cho đến pháp vân địa lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu ngũ nhãn, lục thần thông lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát lại có thể nắm bắt được; huống gì việc tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật lại có thể nắm bắt được.
Này Thiện Hiện, nếu các Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả Phật pháp mà mình tu tập, an trụ lại có chỗ nắm bắt, thì không có lẽ ấy. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng phương tiện mà tu hành hạnh đại bồ-đề, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích, an vui cho hữu tình mãi không gián đoạn."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video