Phần thứ hai, phẩm "Vô Khuyết" (không thiếu sót), thứ bảy mươi chín, đoạn 1.
Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo, nghĩa là bậc đủ tuổi thọ, đức hạnh) Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không") bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (danh xưng tôn kính Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), giả như Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn) tuy siêng năng tinh tấn tu hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác; có sáu pháp: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự tức thiền định, và bát-nhã tức trí tuệ thấu suốt lý không); an trụ nơi nội không cho đến vô tánh tự tánh không (các loại "không" mà kinh liệt kê, từ "nội không" là các giác quan bên trong đều rỗng không, cho đến "vô tánh tự tánh không" là cả cái không có tự tánh lẫn tự tánh đều rỗng không); an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghì giới (các tên gọi khác nhau của thực tánh mọi pháp, từ chân như là tánh chân thật, như vậy, không đổi, cho đến bất tư nghì giới là cảnh giới không thể nghĩ bàn); an trụ nơi Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn sự thật cao quý: khổ đau, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, và con đường đưa đến chấm dứt khổ); tu hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các pháp hỗ trợ giác ngộ, từ bốn chỗ an trú chánh niệm là quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp, cho đến tám nhánh của con đường Thánh); tu hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn hình sắc); tu hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ (các pháp thiền quán, từ tám pháp giải thoát khỏi sự trói buộc, cho đến mười pháp quán một đối tượng trùm khắp tất cả); tu hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa vào giải thoát: quán các pháp là rỗng không, là không có hình tướng cố định, là không có gì để mong cầu); tu hành cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười giai vị của Bồ-tát, từ địa thứ nhất "vui mừng tột bậc" đến địa thứ mười "mây pháp" che trùm khắp nơi); tu hành tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để quên mất) và tam-ma-địa (định, tâm chuyên chú vào một cảnh không tán loạn); tu hành ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm, như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại tự tại, dứt sạch phiền não); tu hành thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (các đức tính riêng của Phật, từ mười năng lực trí tuệ, cho đến mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có, không chung với ai; Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật); tu hành ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (những tướng tốt đặc biệt trên thân Phật); tu hành vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tánh (tánh luôn an trụ trong sự buông xả, không dính mắc); tu hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp, là trí của Phật); tu hành tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; tu hành Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) của chư Phật; nhưng nếu tu đạo bồ-đề (con đường dẫn tới giác ngộ) chưa viên mãn thì không thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Thưa Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát tu đạo bồ-đề như thế nào để được viên mãn, có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà đầy đủ phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, thích hợp) thù thắng, thì nhờ sức của phương tiện thiện xảo ấy, khi tu hành bố thí ba-la-mật-đa, ngài không nắm bắt việc bố thí, không nắm bắt người bố thí, không nắm bắt người nhận; nhưng cũng không xa lìa các pháp ấy mà thực hành bố thí ba-la-mật-đa. Bồ-tát ma-ha-tát này khi bố thí như vậy thì có thể soi sáng đầy đủ ba đạo bồ-đề (ba con đường giác ngộ: của Thanh văn, của Độc giác và của Phật), tu đạo bồ-đề mau chóng thành tựu. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng phương tiện thiện xảo tu đạo bồ-đề, khiến được viên mãn, có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Cũng như vậy, này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà đầy đủ phương tiện thiện xảo thù thắng, thì nhờ sức của phương tiện thiện xảo ấy mà tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến tu hành tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; tùy theo chỗ thích ứng, đều nên nói rộng ra như vậy."
Bấy giờ cụ thọ Xá-lợi-tử (một trong các đại đệ tử của Phật, được xem là trí tuệ bậc nhất) bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì dũng mãnh, siêng năng đúng đắn tu đạo bồ-đề?"
Phật bảo Xá-lợi-tử: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng phương tiện thiện xảo mà không gom hợp sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất; thọ là cảm giác; tưởng là tri giác, hình dung; hành là các hoạt động tạo tác của tâm ý; thức là sự nhận biết phân biệt), cũng không tách rời sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không gom hợp nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu nội xứ: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, là sáu giác quan làm chỗ dựa cho nhận thức), không tách rời nhãn xứ cho đến ý xứ; không gom hợp sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu ngoại xứ: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và "pháp" là đối tượng của ý), không tách rời sắc xứ cho đến pháp xứ; không gom hợp nhãn giới cho đến ý giới (giới: yếu tố cấu thành; ở đây là sáu giác quan xét như sáu yếu tố), không tách rời nhãn giới cho đến ý giới; không gom hợp sắc giới cho đến pháp giới (sáu đối tượng của giác quan xét như sáu yếu tố; "sắc giới" ở đây không phải cõi Sắc), không tách rời sắc giới cho đến pháp giới; không gom hợp nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), không tách rời nhãn thức giới cho đến ý thức giới; không gom hợp nhãn xúc cho đến ý xúc (xúc: sự gặp gỡ giữa giác quan, đối tượng và thức), không tách rời nhãn xúc cho đến ý xúc; không gom hợp các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, không tách rời các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không gom hợp địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, khoảng không, và thức), không tách rời địa giới cho đến thức giới; không gom hợp nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là niệm trước mở đường cho niệm sau; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở), không tách rời nhân duyên cho đến tăng thượng duyên; không gom hợp các pháp do duyên sinh ra, không tách rời các pháp do duyên sinh ra; không gom hợp vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh là sự mê muội không thấy sự thật, cuối cùng là già và chết), không tách rời vô minh cho đến lão tử. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh để có thể gom hợp hay tách rời.
Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng phương tiện thiện xảo mà không gom hợp bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, không tách rời bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; không gom hợp nội không cho đến vô tánh tự tánh không, không tách rời nội không cho đến vô tánh tự tánh không; không gom hợp chân như cho đến bất tư nghì giới, không tách rời chân như cho đến bất tư nghì giới; không gom hợp Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, không tách rời Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; không gom hợp tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, không tách rời tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; không gom hợp tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không tách rời tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; không gom hợp bát giải thoát cho đến thập biến xứ, không tách rời bát giải thoát cho đến thập biến xứ; không gom hợp các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, không tách rời các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; không gom hợp tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười giai vị tu chung cho các thừa, từ giai vị quán xét thanh tịnh của người mới tu, cho đến giai vị của Như Lai), không tách rời tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; không gom hợp cực hỷ địa cho đến pháp vân địa, không tách rời cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; không gom hợp tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa, không tách rời tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa; không gom hợp ngũ nhãn, lục thần thông, không tách rời ngũ nhãn, lục thần thông; không gom hợp thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, không tách rời thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; không gom hợp ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, không tách rời ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; không gom hợp vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh, không tách rời vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh; không gom hợp nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, không tách rời nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không gom hợp quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc Thánh, mới bước vào dòng Thánh) cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, tức người tự mình giác ngộ không cần thầy chỉ dạy), không tách rời quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề; không gom hợp tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, không tách rời tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; không gom hợp Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, không tách rời Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì các pháp như thế đều không có tự tánh để có thể gom hợp hay tách rời. Như vậy, này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì dũng mãnh, siêng năng đúng đắn tu đạo bồ-đề."
Khi ấy Xá-lợi-tử lại bạch Phật rằng: "Nếu tất cả các pháp đều không có tự tánh để có thể gom hợp hay tách rời, thì Bồ-tát ma-ha-tát làm sao dẫn khởi bát-nhã ba-la-mật-đa và tu học trong đó? Thưa Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát không học bát-nhã ba-la-mật-đa thì rốt cuộc không thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu."
Phật bảo Xá-lợi-tử: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không học bát-nhã ba-la-mật-đa thì rốt cuộc không thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát phải học bát-nhã ba-la-mật-đa thì mới có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Này Xá-lợi-tử, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà các Bồ-tát ma-ha-tát mong cầu phải có phương tiện thiện xảo thì mới chứng được, không phải không có phương tiện thiện xảo mà chứng được.
Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu thấy có pháp nào mà tự tánh có thể nắm bắt được thì mới nên nắm giữ; đã không thấy có pháp nào mà tự tánh có thể nắm bắt được thì nắm giữ cái gì? Tức là không nắm giữ ý niệm: "Đây là bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến bố thí ba-la-mật-đa; đây là sắc cho đến thức; đây là nhãn xứ cho đến ý xứ; đây là sắc xứ cho đến pháp xứ; đây là nhãn giới cho đến ý giới; đây là sắc giới cho đến pháp giới; đây là nhãn thức giới cho đến ý thức giới; đây là nhãn xúc cho đến ý xúc; đây là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; đây là địa giới cho đến thức giới; đây là nhân duyên cho đến tăng thượng duyên; đây là các pháp do duyên sinh ra; đây là vô minh cho đến lão tử; đây là nội không cho đến vô tánh tự tánh không; đây là chân như cho đến bất tư nghì giới; đây là Thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; đây là tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; đây là tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đây là bát giải thoát cho đến thập biến xứ; đây là các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; đây là tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; đây là cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; đây là tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa; đây là ngũ nhãn, lục thần thông; đây là thập lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; đây là ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; đây là vô vong thất pháp, hằng trụ xả tánh; đây là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; đây là quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề; đây là tất cả các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; đây là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; đây là dị sinh (phàm phu, chúng sinh chưa vào hàng Thánh); đây là Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu quả A-la-hán); đây là Độc giác; đây là Bồ-tát; đây là Như Lai."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bảy mươi bốn.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười lăm (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba tạng kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video