Thiên 598 — Hội 2 · Phẩm 79 Không thiếu sót · phần 2

 Phần thứ hai, phẩm Vô Khuyết (phẩm "Không thiếu sót"), phẩm thứ bảy mươi chín, đoạn hai.

 Này Xá-lợi-tử (Śāriputra, vị đệ tử được xem là trí tuệ bậc nhất của Phật)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ những Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giải thoát, thấy rõ thật tướng của mọi pháp là không) sâu xa, thì biết đúng như thật rằng bản tính của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng, mọi điều có thể nói đến) đều không thể nắm bắt. Nghĩa là: từ Bát-nhã Ba-la-mật-đa cho đến Bố thí Ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt (đây là sáu Ba-la-mật-đa, sáu hạnh tu đưa sang bờ giải thoát: bố thí là cho đi; tịnh giới là giữ giới luật trong sạch; an nhẫn là nhẫn chịu, không giận; tinh tấn là siêng năng; tĩnh lự là thiền định; bát-nhã là trí tuệ).

 Sắc cho đến thức cũng không thể nắm bắt (đây là năm uẩn, năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc là phần vật chất, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình ảnh và khái niệm, hành là ý muốn và các hoạt động của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt). Nhãn xứ cho đến ý xứ cũng không thể nắm bắt (sáu xứ bên trong, tức sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Sắc xứ cho đến pháp xứ cũng không thể nắm bắt (sáu xứ bên ngoài, tức sáu loại đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và "pháp" tức các đối tượng của ý). Nhãn giới cho đến ý giới cũng không thể nắm bắt (sáu giác quan xét như sáu "giới", tức sáu yếu tố riêng biệt trong mười tám giới). Sắc giới cho đến pháp giới cũng không thể nắm bắt (sáu loại đối tượng của giác quan xét như sáu giới). Nhãn thức giới cho đến ý thức giới cũng không thể nắm bắt (sáu thức: sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Nhãn xúc cho đến ý xúc cũng không thể nắm bắt (sự tiếp xúc khi giác quan, đối tượng và thức gặp nhau, từ mắt cho đến ý). Các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra cũng không thể nắm bắt (các cảm nhận vui, khổ, không vui không khổ phát sinh nhờ sự tiếp xúc). Địa giới cho đến thức giới cũng không thể nắm bắt (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, hư không và thức). Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên cũng không thể nắm bắt (bốn duyên, bốn loại điều kiện làm sự vật sinh ra: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là niệm tâm trước nối liền làm điều kiện cho niệm tâm sau; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản). Các pháp do duyên sinh ra cũng không thể nắm bắt. Vô minh cho đến lão tử cũng không thể nắm bắt (mười hai nhân duyên, chuỗi mười hai mắt xích nối nhau tạo nên vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh tức sự mê muội không thấy chân lý, kết thúc ở già và chết). Nội không cho đến vô tính tự tính không cũng không thể nắm bắt (các loại "không", tức sự trống rỗng, không có bản chất cố định, xét trên nhiều mặt: từ cái không của thân tâm bên trong cho đến cái không của chính tự tính, vì tự tính vốn không có tự tính). Chân như cho đến bất tư nghị giới cũng không thể nắm bắt (các tên gọi của bản tính chân thật của mọi pháp: chân như là thật như vậy, không hề thay đổi… cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn). Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế cũng không thể nắm bắt (bốn chân lý của bậc thánh: khổ là nỗi khổ của đời sống, tập là nguyên nhân gây khổ, diệt là sự chấm dứt khổ, đạo là con đường dẫn đến dứt khổ). Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi cũng không thể nắm bắt (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ, mở đầu bằng bốn niệm trụ, tức bốn phép chú tâm quán xét thân, cảm thọ, tâm và các pháp, và kết thúc bằng tám chi thánh đạo, tức tám con đường chân chính như thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng…). Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc) cũng không thể nắm bắt. Bát giải thoát cho đến thập biến xứ cũng không thể nắm bắt (các phép thiền quán: tám phép giải thoát giúp lìa bỏ tham đắm… cho đến mười phép quán một yếu tố như đất, nước, lửa, màu xanh… trùm khắp mọi nơi). Không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không thể nắm bắt (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không; không có tướng trạng nào để bám vào; không còn mong cầu tạo tác). Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa cũng không thể nắm bắt (mười địa vị tu chứng chung cho các hàng tu, từ giai đoạn quán chiếu trong sạch ban đầu cho đến địa vị của Phật). Cực hỷ địa cho đến pháp vân địa cũng không thể nắm bắt (mười địa vị tu chứng của Bồ-tát, từ địa thứ nhất "rất vui mừng" đến địa thứ mười "mây pháp"). Mọi đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ, gìn giữ mọi điều thiện không quên mất) và tam-ma-địa môn (các pháp môn định, tức tâm chuyên chú vững vàng vào một chỗ) cũng không thể nắm bắt. Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước, thấy xa, và dứt sạch phiền não) cũng không thể nắm bắt. Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp cũng không thể nắm bắt (các đức riêng của Phật: mười năng lực hiểu biết đặc biệt… cho đến mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có, không chung với các hàng khác). Ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân của bậc đại nhân, tức Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ theo cũng không thể nắm bắt. Vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (tâm luôn an trú trong sự buông xả, bình thản) cũng không thể nắm bắt. Nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở phương diện chung), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng chung lẫn tướng riêng của mọi pháp, là trí của Phật) cũng không thể nắm bắt. Dự lưu quả cho đến Độc giác bồ-đề cũng không thể nắm bắt (các quả vị chứng đắc: Dự lưu là bậc mới bước vào dòng thánh; Nhất lai là bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần; Bất hoàn là bậc không còn trở lại cõi Dục; A-la-hán là bậc đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử; Độc giác bồ-đề là sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự giác ngộ không nhờ thầy dạy). Mọi hạnh của các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không thể nắm bắt. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) cũng không thể nắm bắt. Mọi dị sinh (phàm phu, người chưa vào hàng thánh, cứ sinh ra trong các loài khác nhau), Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giải thoát), Độc giác, Bồ-tát, Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) cũng không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi-tử! Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng bản tính của mọi pháp không thể nắm bắt, nên đối với mọi pháp đều không bị chướng ngại. Này Xá-lợi-tử! Ba-la-mật-đa "không thể nắm bắt" này chính là Ba-la-mật-đa "không chướng ngại". Ba-la-mật-đa không chướng ngại như vậy chính là Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên học ở trong đó. Này Xá-lợi-tử! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát nào học được ở trong đó, thì đối với mọi pháp đều hoàn toàn không có gì để đạt được; ngay cả việc học cũng không đạt được, huống gì đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, huống gì đạt được Bát-nhã Ba-la-mật-đa, huống gì đạt được các pháp của phàm phu, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và Phật. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử! Không có một pháp nhỏ nào thật có tự tính. Trong mọi pháp không có tự tính, thì cái gì là pháp của phàm phu? Cái gì là pháp của bậc Dự lưu? Cái gì là pháp của bậc Nhất lai? Cái gì là pháp của bậc Bất hoàn? Cái gì là pháp của bậc A-la-hán? Cái gì là pháp của bậc Độc giác? Cái gì là pháp của Bồ-tát? Cái gì là pháp của Như Lai? Này Xá-lợi-tử! Các pháp ấy đã không thể có được, thì dựa vào pháp nào mà có thể đặt ra rằng có bổ-đặc-già-la (con người, cái "người" được xem là chủ thể sống chết luân hồi)? Bổ-đặc-già-la đã không thể có được, thì làm sao có thể nói đây là phàm phu, đây là Dự lưu, đây là Nhất lai, đây là Bất hoàn, đây là A-la-hán, đây là Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là Như Lai?

 Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu mọi pháp đều hoàn toàn không có tự tính, đều không thật có, thì dựa vào điều gì mà có thể biết rõ đây là phàm phu, đây là pháp của phàm phu, nói rộng ra cho đến đây là Như Lai, đây là pháp của Như Lai?" Phật bảo Xá-lợi-tử: "Ý ông nghĩ sao? Sắc có thật có, đã từng có hoặc sẽ có, đúng như những phàm phu ngu si chấp giữ hay không? Thọ, tưởng, hành, thức có thật có, đã từng có hoặc sẽ có, đúng như những phàm phu ngu si chấp giữ hay không? Cứ như vậy cho đến: mọi hạnh của các Bồ-tát Ma-ha-tát có thật có, đã từng có hoặc sẽ có, đúng như những phàm phu ngu si chấp giữ hay không? Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật có thật có, đã từng có hoặc sẽ có, đúng như những phàm phu ngu si chấp giữ hay không? Phàm phu, Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai có thật có, đã từng có hoặc sẽ có, đúng như những phàm phu ngu si chấp giữ hay không?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không phải vậy. Chỉ vì những phàm phu ngu si mê lầm điên đảo nên mới có sự chấp giữ như thế."

 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ phương tiện thiện xảo (sự khéo léo dùng những cách thích hợp để dẫn dắt), tuy quán thấy các pháp đều hoàn toàn không có tự tính, đều không thật có, nhưng vẫn dựa theo thế tục (theo cách gọi tên, quy ước thông thường của thế gian) mà cầu hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, và vì các loài hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức) mà khéo léo giảng nói, khiến họ có được sự hiểu biết đúng đắn, lìa bỏ các điều điên đảo."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ phương tiện thiện xảo, tuy quán thấy các pháp đều hoàn toàn không có tự tính, đều không thật có, nhưng vẫn dựa theo thế tục mà cầu hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, và vì các loài hữu tình mà khéo léo giảng nói, khiến họ có được sự hiểu biết đúng đắn, lìa bỏ các điều điên đảo?" Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có được phương tiện thiện xảo như thế này: hoàn toàn không thấy có một pháp thật nhỏ nào để có thể trụ vào. Vì trụ vào đó mà có vướng mắc; vì vướng mắc nên có thối lui chìm đắm; vì thối lui chìm đắm nên tâm trở nên yếu kém; vì tâm yếu kém nên sinh ra lười biếng. Này Xá-lợi-tử! Vì mọi pháp đều hoàn toàn không có thực chất, lìa cái ta và cái của ta, đều lấy 'không có tự tính' làm tự tính, bản tính vốn trống rỗng vắng lặng, tự tướng cũng trống rỗng vắng lặng. Chỉ có những phàm phu ngu si mê lầm điên đảo mới chấp giữ sắc uẩn cho đến thức uẩn; chấp giữ nhãn xứ cho đến ý xứ; chấp giữ sắc xứ cho đến pháp xứ; chấp giữ nhãn giới cho đến ý giới; chấp giữ sắc giới cho đến pháp giới; chấp giữ nhãn thức giới cho đến ý thức giới; chấp giữ nhãn xúc cho đến ý xúc; chấp giữ các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra; chấp giữ địa giới cho đến thức giới; chấp giữ nhân duyên cho đến tăng thượng duyên; chấp giữ các pháp do duyên sinh ra; chấp giữ vô minh cho đến lão tử; chấp giữ Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; chấp giữ nội không cho đến vô tính tự tính không; chấp giữ chân như cho đến bất tư nghị giới; chấp giữ Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; chấp giữ tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; chấp giữ tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; chấp giữ bát giải thoát cho đến thập biến xứ; chấp giữ không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; chấp giữ tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; chấp giữ cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; chấp giữ mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; chấp giữ ngũ nhãn, lục thần thông; chấp giữ Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; chấp giữ ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; chấp giữ vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; chấp giữ nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; chấp giữ Dự lưu quả cho đến Độc giác bồ-đề; chấp giữ mọi hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; chấp giữ Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật; chấp giữ phàm phu, Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai.

 Vì lý do ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát quán thấy mọi pháp đều hoàn toàn không có thực chất, lìa cái ta và cái của ta, đều lấy 'không có tự tính' làm tự tính, bản tính trống rỗng vắng lặng, tự tướng trống rỗng vắng lặng, rồi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tự mình đứng như một nhà ảo thuật mà thuyết pháp cho các loài hữu tình: với kẻ keo kiệt tham lam thì giảng về bố thí; với kẻ phá giới thì giảng về tịnh giới; với kẻ hay giận dữ thì giảng về an nhẫn; với kẻ lười biếng thì giảng về tinh tấn; với kẻ tâm tán loạn thì giảng về tĩnh lự; với kẻ ngu si thì giảng về bát-nhã. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sau khi đã giúp các loài hữu tình an trụ trong bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, lại giảng cho họ những pháp thánh thù thắng có thể đưa ra khỏi sinh tử, khiến các loài hữu tình nương theo đó tu học: có người đạt quả Dự lưu, có người đạt quả Nhất lai, có người đạt quả Bất hoàn, có người đạt quả A-la-hán, có người đạt Độc giác bồ-đề, có người bước vào chính tính ly sinh của Bồ-tát (giai đoạn bước hẳn vào hàng thánh, lìa bỏ tính phàm phu), có người trụ ở địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, có người chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, vì sao không gọi là người 'có chỗ đắc' (có cái để nắm bắt, đạt được)? Nghĩa là: các loài hữu tình thật ra không có gì cả, vậy mà vẫn khiến họ an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, lại giảng cho họ những pháp thánh thù thắng có thể đưa ra khỏi sinh tử, khiến có người đạt quả Dự lưu, cho đến có người chứng đắc Vô thượng chánh đẳng bồ-đề?" Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, đối với các loài hữu tình không phải là có chỗ đắc. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, không thấy có chút hữu tình thật nào có thể nắm bắt; chỉ có hữu tình được gọi tạm theo thế tục mà thôi. Này Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong nhị đế (hai tầng chân lý) mà giảng chánh pháp cho các loài hữu tình. Thế nào là nhị đế? Một là thế tục đế (chân lý theo quy ước thông thường của thế gian), hai là thắng nghĩa đế (chân lý tối cao, thật tướng của các pháp). Này Xá-lợi-tử! Tuy trong cả hai tầng chân lý, việc đặt ra danh xưng 'hữu tình' đều không thể nắm bắt, nhưng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa vẫn dùng phương tiện thiện xảo giảng chánh pháp cho các loài hữu tình, khiến các loài hữu tình nghe chánh pháp rồi thì ngay trong đời hiện tại còn không thấy có cái ta, huống gì sẽ đạt được quả chứng mình mong cầu và người chứng đắc. Như vậy, này Xá-lợi-tử, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ phương tiện thiện xảo, tuy giảng chánh pháp cho hữu tình, khiến họ tu hạnh chân chính và đạt được quả chứng, nhưng trong tâm đối với những điều đó hoàn toàn không có chỗ đắc, vì thấu suốt rằng mọi pháp đều không thể nắm bắt."

 Bấy giờ cụ thọ (lời tôn xưng dành cho vị tăng có đức hạnh và tuổi đạo cao) Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát này tuy đối với các pháp không thấy có tính đồng nhất, không thấy có tính khác biệt, không thấy có tính tổng thể, không thấy có tính riêng lẻ, nhưng vẫn khoác lên áo giáp công đức lớn như thế (ví với lời nguyện lớn và quyết tâm vững chắc). Nhờ khoác áo giáp công đức lớn như thế, nên không hiện ra ở cõi Dục (cõi có ham muốn về ăn uống, dục tình…), không hiện ra ở cõi Sắc (cõi đã lìa ham muốn thô nhưng còn thân hình vi tế), không hiện ra ở cõi Vô sắc (cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm thức), không hiện ra ở cõi hữu vi (lĩnh vực các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không hiện ra ở cõi vô vi (lĩnh vực các pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt). Tuy giáo hóa hữu tình khiến họ ra khỏi tam giới (ba cõi: Dục, Sắc, Vô sắc), nhưng đối với hữu tình hoàn toàn không có chỗ đắc, cũng không thấy có việc đặt ra danh xưng 'hữu tình'. Vì việc đặt ra danh xưng hữu tình không thể nắm bắt, nên không có trói buộc cũng không có giải thoát. Vì không có trói buộc và giải thoát nên không có nhiễm ô cũng không có trong sạch. Vì không có nhiễm ô và trong sạch nên sự khác biệt giữa các nẻo tái sinh (như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời…) không thể biết rõ. Vì sự khác biệt giữa các nẻo tái sinh không thể biết rõ, nên không có nghiệp (hành động tạo quả báo) cũng không có phiền não. Vì không có nghiệp và phiền não nên cũng không có quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác thời và khác tính chất với nghiệp đã gây). Đã không có quả dị thục, thì làm sao có được cái ta và hữu tình trôi lăn trong các nẻo, hiện ra những sự khác biệt đủ loại như ba cõi…?"

 Phật bảo Xá-lợi-tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Này Xá-lợi-tử! Nếu các loài hữu tình trước có mà sau không, thì Bồ-tát và chư Phật hẳn có lỗi. Nếu sinh tử trong các nẻo trước có mà sau không, thì Bồ-tát và chư Phật cũng có lỗi. Còn trước không mà sau có thì về lý cũng không đúng. Cho nên, này Xá-lợi-tử, dù Phật ra đời hay không ra đời, thì tướng của pháp vẫn thường trụ; chân như, pháp giới, tính không hư dối trước sau không hề thay đổi. Vì pháp tính, pháp giới, pháp trụ, pháp định, chân như, thực tế, tính không hư dối, tính không biến đổi của mọi pháp (đều là những tên gọi khác nhau của bản tính chân thật, bất biến của mọi pháp) giống như hư không. Trong đó còn không có cái ta… để có thể nắm bắt, huống gì có sắc… và các pháp để nắm bắt. Đã không có sắc… và các pháp để nắm bắt, thì làm sao có sinh tử trong các nẻo? Sinh tử trong các nẻo đã không thể nắm bắt, thì làm sao có việc giáo hóa cho hữu tình thuần thục rồi khiến họ giải thoát? Chỉ là dựa theo thế tục mà tạm nói là có.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nghe từ chư Phật quá khứ rằng tự tính của mọi pháp đều là không, chỉ vì các loài hữu tình điên đảo chấp giữ. Nghe xong, các vị chuyên tâm suy nghĩ đúng như thật; vì muốn giúp hữu tình thoát khỏi chấp giữ điên đảo mà cầu hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Khi cầu hướng như vậy, các vị không nghĩ rằng: 'Ta đối với pháp này đã đạt được, sẽ đạt được; ta khiến các hữu tình kia đã vượt qua, sẽ vượt qua những nỗi khổ sinh tử ở chỗ họ chấp giữ.' Này Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn giúp hữu tình thoát khỏi chấp giữ điên đảo, nên khoác áo giáp công đức, lấy lời thệ nguyện lớn làm trang sức, dũng mãnh siêng năng chân chính, không chút lưu luyến, không thối lui khỏi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đối với sự giác ngộ không bao giờ khởi lòng do dự rằng: 'Ta sẽ chứng hay không chứng?' Mà chỉ giữ chánh niệm rằng: 'Ta nhất định sẽ chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà ta mong cầu, làm lợi ích chân thật cho các loài hữu tình', tức là giúp họ thoát khỏi sự mê lầm điên đảo, khỏi phải qua lại trong các nẻo mà chịu khổ sinh tử. Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy giúp hữu tình thoát khỏi mê lầm điên đảo và sinh tử trong các nẻo, nhưng không có chỗ đắc; chỉ dựa theo thế tục mà nói là có việc ấy.

 Này Xá-lợi-tử! Ví như một nhà ảo thuật giỏi hay học trò của ông ta, dùng thuật lưới Đế Thích (phép ảo thuật hóa hiện ra vô số hình ảnh như những viên ngọc trên tấm lưới của trời Đế Thích phản chiếu lẫn nhau) hóa ra vô lượng trăm nghìn câu-chi (đơn vị số rất lớn, thường hiểu là mười triệu) loài hữu tình, lại hóa ra đủ loại thức ăn uống thượng hạng ngon lành, đem cho những hữu tình được hóa ra ấy, khiến tất cả đều no đủ. Làm xong việc ấy, ông vui mừng xướng lên rằng: 'Ta đã có được một khối phước lớn lao.' Ý ông nghĩ sao? Nhà ảo thuật giỏi ấy hay học trò của ông ta có thật khiến hữu tình được no đủ không?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Xá-lợi-tử: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Từ khi mới phát tâm, vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình, nên tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; an trụ nội không cho đến vô tính tự tính không; an trụ chân như cho đến bất tư nghị giới; an trụ Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; tu hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; tu hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; tu hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ; tu hành không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; tu hành cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; tu hành mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; tu hành ngũ nhãn, lục thần thông; tu hành Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; tu hành ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; tu hành vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; làm tròn đầy con đường đại bồ-đề (con đường lớn dẫn đến giác ngộ) của Bồ-tát; giáo hóa hữu tình cho thuần thục, trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật. Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy làm những việc ấy, nhưng đối với hữu tình và mọi pháp đều hoàn toàn không có chỗ đắc, không nghĩ rằng: 'Ta dùng pháp này điều phục các loài hữu tình như thế, khiến họ xa lìa chấp giữ điên đảo, không còn luân hồi sinh tử trong các nẻo nữa.'"

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện (Subhūti, còn gọi là Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật nổi tiếng thấu hiểu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là con đường đại bồ-đề của Bồ-tát, mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành con đường ấy, nhờ phương tiện thiện xảo giáo hóa hữu tình cho thuần thục, trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật, mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề?" Phật bảo Thiện Hiện: "Những gì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành từ khi mới phát tâm: Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; nội không cho đến vô tính tự tính không; chân như cho đến bất tư nghị giới; Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; bát giải thoát cho đến thập biến xứ; không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; ngũ nhãn, lục thần thông; Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác — tất cả đều là con đường đại bồ-đề của Bồ-tát. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành con đường này, nhờ phương tiện thiện xảo giáo hóa hữu tình cho thuần thục, trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật, mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng không có ý tưởng về hữu tình, cõi Phật…"

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa, nhờ phương tiện thiện xảo mà giáo hóa hữu tình cho thuần thục?" Phật bảo Thiện Hiện: "Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa, nhờ phương tiện thiện xảo, tự mình bố thí, cũng khuyên người khác bố thí, ân cần răn dạy, chỉ bảo họ rằng: 'Này các thiện nam tử, chớ đắm chấp vào việc bố thí. Nếu đắm chấp vào bố thí thì sẽ phải thọ thân khác nữa (tái sinh). Nếu lại thọ thân thì từ đó cứ nối tiếp nhau, sẽ phải chịu vô lượng nỗi khổ lớn dữ dội. Này các thiện nam tử, trong thắng nghĩa đế hoàn toàn không có bố thí, cũng không có người cho, người nhận, vật cho và quả của việc cho. Các pháp như thế đều có bản tính là không. Trong bản tính không ấy, không có pháp nào để nắm lấy; ngay cả tính không của các pháp cũng không thể nắm lấy.' Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa, tuy đối với hữu tình tự mình bố thí và cũng khuyên người khác bố thí, nhưng đối với việc bố thí, người cho, người nhận, vật cho, quả của việc cho đều không có chỗ đắc. Bố thí Ba-la-mật-đa như vậy gọi là Ba-la-mật-đa vô sở đắc (không có chỗ nắm bắt). Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, lúc đối với các pháp này không có chỗ đắc, nhờ phương tiện thiện xảo có thể giáo hóa hữu tình trụ ở quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc Độc giác bồ-đề, hoặc hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa thì giáo hóa hữu tình cho thuần thục, khiến họ đạt được lợi ích thù thắng.

 Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình bố thí, cũng khuyên người khác bố thí, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp bố thí, vui mừng tán thán người bố thí. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy bố thí như vậy rồi, hoặc sinh vào dòng lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc, võ tướng ở Ấn Độ xưa), hoặc sinh vào dòng lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ, học thuật), hoặc sinh vào dòng lớn trưởng giả (người giàu có, có đức vọng), hoặc sinh vào dòng lớn cư sĩ (người tại gia giàu có) dồi dào của cải châu báu; hoặc làm tiểu vương ở một nước nhỏ, giàu sang tự tại; hoặc làm đại vương ở một nước lớn, giàu sang tự tại; hoặc làm Luân vương (Chuyển luân vương, vị vua lý tưởng dùng chánh pháp cai trị cả thế giới) ở cõi bốn châu (bốn đại lục quanh núi Tu-di theo quan niệm vũ trụ của nhà Phật), giàu sang tự tại. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sinh vào những nơi tôn quý như vậy, dùng tứ nhiếp sự (bốn cách thu phục, gắn bó người khác: bố thí, nói lời thương yêu, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) để thu phục các loài hữu tình. Trước hết dạy hữu tình an trụ trong bố thí; nhờ nhân duyên bố thí mà tâm họ được điều hòa hiền thiện; dần dần lại khiến họ an trụ trong giới, nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã; lại khiến họ an trụ trong tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; lại khiến họ an trụ trong tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; lại khiến họ an trụ trong không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sau khi khiến các hữu tình trụ trong những pháp lành như thế, thì hoặc khiến họ bước vào chính tính ly sinh, đạt quả Dự lưu cho đến đạt quả A-la-hán; hoặc khiến họ bước vào chính tính ly sinh, dần dần chứng đắc Độc giác bồ-đề; hoặc khiến họ bước vào chính tính ly sinh, dần dần tu học các địa vị Bồ-tát, mau hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Lại bảo họ rằng: 'Này các thiện nam tử, hãy phát nguyện lớn, mau hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, làm những việc thù thắng đem lợi ích cho các loài hữu tình. Các loài hữu tình phân biệt sai lầm hư dối; những pháp mà họ chấp giữ đều hoàn toàn không có tự tính, chỉ vì điên đảo mà lầm chấp là có. Vì thế các ông phải luôn siêng năng tự trừ bỏ điên đảo, cũng khuyên người khác dứt bỏ; tự mình thoát sinh tử, cũng khiến người khác thoát; tự mình được lợi lớn, cũng khiến người khác được.'

 Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải luôn tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa như vậy. Nhờ Bố thí Ba-la-mật-đa này, từ khi mới phát tâm cho đến rốt ráo, không rơi vào các đường ác, không sinh vào chốn nghèo hèn, nơi biên địa hẻo lánh. Vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình, nên phần nhiều sinh vào cõi người, làm Chuyển luân vương, giàu sang tự tại, làm nhiều điều lợi ích. Vì sao vậy? Vì theo sức mạnh của nghiệp mà được quả như thế. Nghĩa là khi vị Bồ-tát ấy làm Luân vương, thấy người xin đến thì liền nghĩ: 'Ta vì việc gì mà trôi lăn trong sinh tử, làm Chuyển luân vương? Há chẳng phải ta vì làm lợi ích cho hữu tình mà ở trong sinh tử nhận lấy quả báo thù thắng này, chứ không vì việc gì khác sao?' Nghĩ vậy rồi bảo người xin rằng: 'Ngươi cần gì ta đều sẽ cho. Khi ngươi lấy vật, hãy như lấy vật của chính mình, chớ nghĩ là của người khác. Vì sao vậy? Vì ta vì muốn các ngươi được lợi ích mà nhận lấy thân này và tích chứa của cải. Cho nên của cải này là của các ngươi. Cứ tùy ý tự lấy, hoặc tự mình dùng, hoặc đem cho lại người khác, chớ có nghi ngại.' Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thương xót các loài hữu tình như vậy, thì vô duyên đại bi (lòng thương xót lớn không dựa vào một đối tượng nào, phát sinh từ chỗ thấy mọi pháp đều là không) mau được tròn đầy. Nhờ đại bi này mau tròn đầy, nên tuy luôn làm lợi ích cho vô lượng hữu tình, nhưng đối với hữu tình hoàn toàn không có chỗ đắc, cũng không thấy có quả thù thắng mình đạt được. Vị ấy biết đúng như thật rằng: những việc làm lợi ích cho đủ loại hữu tình chỉ là do lời nói và cách đặt tên của thế tục; lại biết đúng như thật rằng những việc được đặt tên ấy đều như tiếng vang trong hang núi, tuy hiện ra như có mà không có thật. Vì thế đối với các pháp hoàn toàn không nắm giữ gì cả.

 Này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải luôn tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa như vậy: đối với hữu tình hoàn toàn không tiếc nuối gì, cho đến có thể bố thí cả xương thịt của chính thân mình, huống gì không thể bỏ ra các vật dụng bên ngoài. Nghĩa là dùng các vật dụng để thu nhận hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết." Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Những vật dụng nào thu nhận hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là vật dụng Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; hoặc vật dụng nội không cho đến vô tính tự tính không; hoặc vật dụng chân như cho đến bất tư nghị giới; hoặc vật dụng Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; hoặc vật dụng tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; hoặc vật dụng tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; hoặc vật dụng bát giải thoát cho đến thập biến xứ; hoặc vật dụng không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; hoặc vật dụng tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; hoặc vật dụng cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; hoặc vật dụng mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; hoặc vật dụng ngũ nhãn, lục thần thông; hoặc vật dụng Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; hoặc vật dụng vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; hoặc vật dụng nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; hoặc vật dụng Dự lưu quả cho đến Độc giác bồ-đề; hoặc vật dụng mọi hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; hoặc vật dụng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Này Thiện Hiện! Những vật dụng pháp lành như thế thu nhận hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thường dùng những vật dụng đủ loại như thế để thu nhận hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình bố thí, khuyên các hữu tình bố thí rồi, nếu thấy hữu tình nào hủy phạm tịnh giới thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: 'Các ngươi nay nên thọ trì tịnh giới. Ta sẽ cho các ngươi đủ loại vật dụng để không thiếu thốn gì. Các ngươi vì thiếu các vật dụng nuôi sống nên mới hủy phạm tịnh giới, làm các nghiệp ác; ta sẽ tùy theo vật dụng các ngươi thiếu mà cung cấp đầy đủ. Các ngươi an trụ trong luật nghi giới (giới luật ngăn ngừa điều ác) rồi, dần dần sẽ có thể đi đến tận cùng của khổ, nương theo pháp tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) tùy theo căn cơ thích hợp mà ra khỏi sinh tử, đến được niềm vui rốt ráo.' Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình thọ trì tịnh giới, cũng khuyên người khác thọ trì tịnh giới, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp thọ trì tịnh giới, vui mừng tán thán người thọ trì tịnh giới. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình an trụ trong tịnh giới, thoát khỏi mọi sinh, già, bệnh, chết, chứng đắc lợi ích và an vui rốt ráo.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, nếu thấy hữu tình giận dữ lẫn nhau thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: 'Các ngươi vì cớ gì mà giận dữ lẫn nhau? Nếu các ngươi vì có điều thiếu thốn mà nương vào nhau gây ra các điều ác, thì hãy đến xin ta, ta sẽ giúp các ngươi. Các ngươi cần đủ loại vật dụng gì, ta đều sẽ cho, khiến không thiếu thốn. Các ngươi không nên giận dữ lẫn nhau, hãy tu an nhẫn, cùng khởi tâm từ ái.' Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình tu an nhẫn rồi, muốn khiến họ vững chắc, lại bảo rằng: 'Nguyên nhân của giận dữ hoàn toàn không có gì cố định, có thật, đều do sự phân biệt hư dối sinh ra, vì bản tính của mọi pháp là không. Các ngươi vì cớ gì đối với những việc không thật mà lầm khởi giận dữ, làm hại lẫn nhau? Các ngươi chớ do phân biệt hư dối mà giận dữ lẫn nhau, tạo các nghiệp ác, rồi sẽ rơi vào địa ngục, loài bàng sinh (súc sinh, loài vật), cõi quỷ và những chốn ác khác, chịu các nỗi khổ dữ dội. Nỗi khổ ấy đau đớn độc hại, cứng rắn mãnh liệt, bức bách thân tâm, cực kỳ khó chịu đựng. Các ngươi chớ chấp vào những việc không thật có mà lầm giận dữ nhau, tạo nghiệp ác này. Do nghiệp ác này, còn khó có được thân người thấp kém, huống gì được sinh lên cõi trời, hoặc được gặp Phật, nghe chánh pháp và tu hành đúng như lời dạy. Các ngươi nên biết: thân người khó được, gặp đời có Phật khó, sinh được lòng tin lại càng khó. Các ngươi nay đã có đủ những điều ấy, chớ vì giận dữ mà để mất thời cơ tốt. Nếu để mất thời cơ này thì không thể cứu vãn được. Vì thế các ngươi đối với các loài hữu tình chớ khởi giận dữ, hãy tu an nhẫn.' Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình thực hành an nhẫn, cũng khuyên người khác thực hành an nhẫn, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp an nhẫn, vui mừng tán thán người thực hành an nhẫn. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình tu hành an nhẫn; các loài hữu tình nhờ đó mà nối tiếp dần dần nương theo tam thừa mà được giải thoát.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình thân tâm lười biếng thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: 'Các ngươi vì cớ gì không siêng năng tinh tấn tu các pháp lành mà lại sinh lười biếng?' Họ thưa rằng: 'Chúng tôi thiếu vật dụng nên không thể siêng năng tu các việc lành.' Bồ-tát bảo: 'Ta có thể cho các ngươi những vật dụng còn thiếu. Các ngươi hãy siêng năng tu các pháp bố thí, tịnh giới, an nhẫn…' Khi ấy các hữu tình nhận được vật dụng do vị Bồ-tát ấy ban cho, không còn thiếu thốn gì, liền có thể phát khởi tinh tấn cả thân lẫn tâm, tu các pháp lành mau được tròn đầy. Nhờ các pháp lành được tròn đầy, dần dần dẫn sinh các pháp vô lậu (các pháp trong sạch, không còn phiền não rỉ chảy). Nhờ các pháp vô lậu mà đạt quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc Độc giác bồ-đề, hoặc có người bước vào các địa vị Bồ-tát, dần dần đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình thực hành tinh tấn, cũng khuyên người khác thực hành tinh tấn, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp tinh tấn, vui mừng tán thán người thực hành tinh tấn. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, khiến các hữu tình xa lìa lười biếng, siêng tu các điều lành, mau chứng giải thoát, lại có thể đem lợi ích và an vui cho các loài hữu tình.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình các giác quan tán loạn, quên mất chánh niệm, thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: 'Các ngươi vì cớ gì không tu tĩnh lự, để tâm tán loạn, mất chánh niệm, chìm đắm trong sinh tử, chịu khổ không cùng?' Họ thưa rằng: 'Chúng tôi thiếu vật dụng nên không thể siêng tu tĩnh lự.' Bồ-tát bảo: 'Ta có thể cho các ngươi những vật dụng còn thiếu. Từ nay các ngươi không nên khởi lên tầm tứ hư dối (tầm là tâm suy tìm thô thiển, tứ là tâm dò xét tinh tế; ở đây chỉ những suy nghĩ lan man sai lầm), bám víu vào trong ngoài làm rối loạn tâm mình.' Khi ấy các hữu tình nhận được vật dụng do vị Bồ-tát ấy ban cho, không còn thiếu thốn gì, liền có thể chế ngự và dứt bỏ tầm tứ hư dối, vào tĩnh lự thứ nhất, dần dần lại vào tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư. Nương vào các tĩnh lự lại có thể dẫn phát bốn tâm vô lượng là từ, bi, hỷ, xả, lấy tĩnh lự và vô lượng làm chỗ nương. Lại có thể dẫn phát bốn định vô sắc. Dùng tĩnh lự, vô lượng, vô sắc điều phục tâm cho mềm dịu rồi, tu tứ niệm trụ, nối tiếp cho đến bát thánh đạo chi. Nhờ đó lại có thể dẫn khởi những pháp lành thù thắng như không, vô tướng, vô nguyện…, tùy theo căn cơ mà đạt quả của tam thừa. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình tu tĩnh lự, cũng khuyên người khác tu tĩnh lự, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp tĩnh lự, vui mừng tán thán người tu tĩnh lự. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình xa lìa tán loạn, tu các tĩnh lự, được lợi ích và an vui lớn.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình ngu si điên đảo thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: 'Các ngươi vì cớ gì không tu trí tuệ nhiệm mầu, để ngu si điên đảo, chịu khổ không cùng?' Họ thưa rằng: 'Chúng tôi thiếu vật dụng nên không thể siêng tu trí tuệ nhiệm mầu.' Bồ-tát bảo: 'Ta có thể cho các ngươi những vật dụng còn thiếu, các ngươi hãy nhận lấy. Trước hãy tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự cho tròn đầy, rồi nên xét kỹ thật tướng của các pháp mà tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nghĩa là lúc ấy nên xét kỹ: có chút pháp nào có thể nắm bắt được không? Nghĩa là: cái ta, hữu tình, nói rộng cho đến người biết, người thấy (các tên gọi khác nhau của cái "ta") có thể nắm bắt được không? Sắc cho đến thức có thể nắm bắt được không? Nhãn xứ cho đến ý xứ có thể nắm bắt được không? Sắc xứ cho đến pháp xứ có thể nắm bắt được không? Nhãn giới cho đến ý giới có thể nắm bắt được không? Sắc giới cho đến pháp giới có thể nắm bắt được không? Nhãn thức giới cho đến ý thức giới có thể nắm bắt được không? Nhãn xúc cho đến ý xúc có thể nắm bắt được không? Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra có thể nắm bắt được không? Địa giới cho đến thức giới có thể nắm bắt được không? Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên có thể nắm bắt được không? Các pháp do duyên sinh ra có thể nắm bắt được không? Vô minh cho đến lão tử có thể nắm bắt được không? Cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc có thể nắm bắt được không? Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa có thể nắm bắt được không? Nội không cho đến vô tính tự tính không có thể nắm bắt được không? Chân như cho đến bất tư nghị giới có thể nắm bắt được không? Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế có thể nắm bắt được không? Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi có thể nắm bắt được không? Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định có thể nắm bắt được không? Bát giải thoát cho đến thập biến xứ có thể nắm bắt được không? Không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có thể nắm bắt được không? Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa có thể nắm bắt được không? Cực hỷ địa cho đến pháp vân địa có thể nắm bắt được không? Mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn có thể nắm bắt được không? Ngũ nhãn, lục thần thông có thể nắm bắt được không? Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp có thể nắm bắt được không? Ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ có thể nắm bắt được không? Vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính có thể nắm bắt được không? Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thể nắm bắt được không? Dự lưu quả cho đến Độc giác bồ-đề có thể nắm bắt được không? Mọi hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát có thể nắm bắt được không? Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật có thể nắm bắt được không?'

 Các hữu tình ấy đã nhận được vật dụng, không còn thiếu thốn gì, nương theo lời Bồ-tát, trước tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự cho tròn đầy, rồi lại xét kỹ thật tướng của các pháp, tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Khi xét kỹ như đã nói ở trên, thì thấy thật tính của các pháp đều không thể nắm bắt. Vì không thể nắm bắt nên không chấp giữ gì; vì không chấp giữ nên không thấy chút pháp nào có sinh có diệt, có nhiễm ô có trong sạch. Khi đối với các pháp không có chỗ đắc, thì ở mọi nơi họ đều không khởi phân biệt: nghĩa là không phân biệt đây là địa ngục, loài bàng sinh, cõi quỷ, hay A-tố-lạc (A-tu-la, loài thần có phước lớn nhưng hay ganh ghét, gây chiến với chư thiên), hay người, hay trời; cũng không phân biệt đây là giữ giới, đây là phạm giới; cũng không phân biệt đây là phàm phu, đây là bậc thánh, đây là Dự lưu, đây là Nhất lai, đây là Bất hoàn, đây là A-la-hán, đây là Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là Phật, đây là hữu vi, đây là vô vi. Nhờ không phân biệt như vậy, họ tùy theo căn cơ dần dần chứng đắc niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và khổ đau, ra khỏi sinh tử) của tam thừa, an vui rốt ráo. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình tu bát-nhã, cũng khuyên người khác tu bát-nhã, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp bát-nhã, vui mừng tán thán người tu bát-nhã. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình siêng tu bát-nhã, khiến họ đạt được lợi ích và an vui rốt ráo.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình thực hành Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng khuyên người khác thực hành Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa rồi, lại thấy các hữu tình luân hồi trong các nẻo, chịu vô lượng khổ mà chưa được giải thoát. Vì muốn họ thoát khỏi khổ sinh tử, nên trước dùng đủ loại vật dụng làm lợi ích cho họ, sau dùng các pháp vô lậu xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) mà khéo léo thu nhận họ. Các hữu tình ấy đã nhận được vật dụng, không còn thiếu thốn gì, thân tâm dũng mãnh quyết đoán, có thể an trụ nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng có thể an trụ chân như cho đến bất tư nghị giới; cũng có thể an trụ Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; cũng có thể tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; cũng có thể tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; cũng có thể tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ; cũng có thể tu không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cũng có thể tu tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; cũng có thể tu cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; cũng có thể tu mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; cũng có thể tu ngũ nhãn, lục thần thông; cũng có thể tu Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; cũng có thể tu vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; cũng có thể tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng có thể tu vô lượng vô biên Phật pháp khác. Các hữu tình ấy nhờ được các pháp vô lậu thu nhận nên thoát khỏi sinh tử, chứng đắc niết-bàn, an vui rốt ráo. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, tự mình thực hành đủ loại pháp vô lậu thù thắng, cũng khuyên người khác thực hành đủ loại pháp vô lậu thù thắng, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp thực hành đủ loại pháp vô lậu thù thắng, vui mừng tán thán người thực hành đủ loại pháp vô lậu thù thắng. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, dùng pháp vô lậu thu nhận hữu tình, khiến họ thoát khỏi mọi khổ sinh tử, chứng đắc niết-bàn thường còn an vui rốt ráo, lại có thể làm lợi ích lớn cho người khác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bố thí Ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình không có chỗ nương tựa, nhiều khổ não, thiếu thốn đủ thứ, thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà an ủi rằng: 'Ta có thể làm chỗ nương tựa cho các ngươi, khiến các ngươi thoát khỏi những khổ sở đang chịu. Các ngươi cần thức ăn uống, quần áo, đồ nằm, xe cộ, nhà cửa, hương hoa, nhạc kỹ, đèn đuốc, của báu, tôi tớ, cùng các vật dụng cần thiết khác, cứ tùy ý xin, chớ có nghi ngại. Ta sẽ theo những gì các ngươi xin mà cho tất cả, khiến các ngươi được lợi ích an vui lâu dài. Khi các ngươi nhận vật ta cho, hãy như lấy vật của chính mình, chớ nghĩ là của người khác. Vì sao vậy? Vì ta trong suốt thời gian dài tích chứa của cải, chỉ là để các ngươi được lợi ích an vui. Nay các ngươi hãy với lòng không ngại ngần mà tùy ý nhận lấy của cải này. Nhận rồi, trước hết hãy tự mình dùng đúng đắn để tu các nghiệp lành; sau đó đem vật này cho các hữu tình khác, cũng khiến họ tu điều lành.' Nghĩa là khiến họ tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; cũng khiến họ an trụ nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng khiến họ an trụ chân như cho đến bất tư nghị giới; cũng khiến họ an trụ Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; cũng khiến họ tu hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; cũng khiến họ tu hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; cũng khiến họ tu hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ; cũng khiến họ tu hành không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cũng khiến họ tu hành tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; cũng khiến họ tu hành cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; cũng khiến họ tu hành mọi đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; cũng khiến họ tu hành ngũ nhãn, lục thần thông; cũng khiến họ tu hành Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; cũng khiến họ tu hành vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; cũng khiến họ tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng khiến họ tu hành vô lượng vô biên Phật pháp khác. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dạy dỗ dẫn dắt các hữu tình như vậy rồi, lại tùy theo căn cơ khiến họ tu tập các pháp vô lậu, trụ ở quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc Độc giác bồ-đề, hoặc Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bố thí Ba-la-mật-đa, nhờ phương tiện thiện xảo giáo hóa hữu tình cho thuần thục, khiến họ thoát khỏi đường ác và sinh tử, tùy căn cơ mà chứng đắc niết-bàn của tam thừa, làm lợi ích cho mình và người, an vui rốt ráo."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa và các con đường đại bồ-đề khác của Bồ-tát, nhờ phương tiện thiện xảo mà giáo hóa hữu tình cho thuần thục?" Phật bảo Thiện Hiện: "Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa, nhờ phương tiện thiện xảo, thấy các hữu tình thiếu thốn của cải, phiền não hừng hực, không thể tu điều lành, thì thương xót bảo rằng: 'Nếu các ngươi vì thiếu thốn phương tiện sinh sống mà không thể tu điều lành, ta sẽ cho các ngươi đủ loại vật dụng. Các ngươi chớ khởi phiền não và nghiệp ác, hãy tu tập đúng đắn các điều lành như bố thí…' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong Tịnh giới Ba-la-mật-đa, tùy theo căn cơ mà thu nhận các loài hữu tình: kẻ keo kiệt tham lam thì khiến tu bố thí, không tiếc thân mạng và của cải; kẻ phá giới thì khiến tu tịnh giới, có thể thọ nhận và thực hành đúng đắn thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), trụ trong luật nghi giới, không phá không thủng (giữ giới trọn vẹn, không sứt mẻ), không ô uế không pha tạp, cũng không chấp giữ; kẻ hay giận dữ thì khiến tu an nhẫn; kẻ lười biếng thì khiến tu tinh tấn; kẻ tâm tán loạn thì khiến tu tĩnh lự; kẻ ngu si thì khiến tu trí tuệ nhiệm mầu; kẻ chấp các pháp thì khiến tu pháp không (quán thấy các pháp đều không có tự tính); kẻ không có những công đức thù thắng khác thì khiến tu học đầy đủ. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Tịnh giới Ba-la-mật-đa, giáo hóa hữu tình cho thuần thục bằng phương tiện thiện xảo, khiến họ thoát khỏi đường ác và sinh tử, tùy căn cơ mà chứng đắc niết-bàn của tam thừa, làm lợi ích cho mình và người, an vui rốt ráo. Này Thiện Hiện, nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bốn Ba-la-mật-đa còn lại và các con đường đại bồ-đề khác của Bồ-tát, mỗi một đều có thể dùng phương tiện thiện xảo, lấy mọi điều lành mà giáo hóa hữu tình cho thuần thục, khiến họ thoát khỏi đường ác và sinh tử, tùy căn cơ mà chứng đắc niết-bàn của tam thừa, làm lợi ích cho mình và người, an vui rốt ráo. Mỗi một điều đều nói rộng như phần bố thí ở trên."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bảy mươi lăm.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười sáu (?).

 Tam tạng pháp sư (danh hiệu tôn xưng vị cao tăng thông suốt cả ba kho giáo pháp: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người đã sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video