Phần thứ hai (hội thuyết pháp thứ hai của bộ kinh Đại Bát-nhã) — Phẩm "Con đường tu và Cõi Phật" (?), phẩm thứ tám mươi.
Bấy giờ Cụ thọ (cách gọi tôn kính các vị tu hành lâu năm, đức hạnh cao) Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nghĩa "không") nghĩ thầm: "Thế nào là đạo (con đường tu hành) của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài)? Các Bồ-tát Ma-ha-tát đứng vững trên con đường này thì có thể khoác đủ loại áo giáp công đức thù thắng, đem lại lợi ích thật sự cho tất cả hữu tình (chúng sinh, tức mọi loài có tình cảm và nhận thức)."
Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật) biết điều ngài đang nghĩ, liền bảo: "Thiện Hiện nên biết! Từ bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Ba-la-mật-đa nghĩa là hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ. Có sáu pháp: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, và Bát-nhã tức trí tuệ thấy rõ thực tướng "không" của mọi sự.)
Từ tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là ba mươi bảy pháp hỗ trợ con đường giác ngộ. Mở đầu là tứ niệm trụ, tức bốn phép quán để giữ tỉnh giác về thân, cảm thọ, tâm và các pháp. Kết thúc là bát thánh đạo chi, tức tám nhánh của con đường chân chính.)
Từ nội không cho đến vô tính tự tính không là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là mười tám cách quán "không". Mọi thứ, từ thân tâm bên trong cho đến chính bản tính của chúng, đều không có thực thể cố định.)
Từ chân như cho đến bất tư nghị giới là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là những tên gọi khác nhau của bản tính chân thật, vốn như thế và không thay đổi, của mọi pháp. Tên cuối cùng là "cảnh giới không thể nghĩ bàn".)
Khổ, tập, diệt, đạo thánh đế là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, và con đường dứt khổ.)
Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Tứ tĩnh lự là bốn tầng thiền định của cõi Sắc. Tứ vô lượng là bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả. Tứ vô sắc định là bốn tầng định vượt ra ngoài mọi hình sắc.)
Từ bát giải thoát cho đến thập biến xứ là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là các phép thiền quán: tám phép giải thoát khỏi sự trói buộc, tám phép quán làm chủ đối tượng, và mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, màu xanh… lan trùm khắp mọi nơi.)
Không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là ba cửa ngõ dẫn tới giải thoát: thấy mọi pháp là không; thấy không có hình tướng nào để nắm giữ; và không còn mong cầu điều gì.)
Từ Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đây là mười địa, tức mười bậc tu chứng của Bồ-tát. Bậc thứ nhất là "Rất vui mừng", bậc thứ mười là "Mây pháp".)
Tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Đà-la-ni môn là các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp. Tam-ma-địa môn là các pháp môn định, tức trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ.)
Ngũ nhãn và lục thần thông là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Ngũ nhãn là năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật. Lục thần thông là sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước…)
Từ Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến. Đây là các đức tính riêng của Phật: từ mười trí lực của Như Lai cho đến mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có, không chung với ai khác.)
Vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Vô vong thất pháp là phẩm chất không bao giờ quên sót. Hằng trụ xả tính là tâm luôn an trú trong sự buông xả, bình thản.)
Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát. (Nhất thiết trí là trí biết tổng quát tất cả các pháp. Đạo tướng trí là trí biết rõ mọi con đường tu và những điểm khác nhau của chúng. Nhất thiết tướng trí là trí biết trọn vẹn mọi khía cạnh của mọi pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật.)
Các Phật pháp khác nhiều vô lượng vô biên cũng là đạo của các Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tóm lại, tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý) đều là đạo của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Có pháp nào mà các Bồ-tát Ma-ha-tát không nên học, và không học pháp ấy mà vẫn đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật) chăng?"
Thiện Hiện đáp: "Thưa Thế Tôn, không có."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Chắc chắn không có pháp nào mà các Bồ-tát Ma-ha-tát không nên học. Nếu không học pháp ấy, họ nhất định không thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Vì sao? Vì nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không học tất cả các pháp thì nhất định không thể đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ của Phật)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu tất cả các pháp đều tự tính là không (không có bản chất riêng tự tồn tại), thì Bồ-tát Ma-ha-tát học ở chỗ nào? Bạch Thế Tôn, nếu có cái để học, há chẳng phải là ở chỗ không có hí luận (những lời bàn suông, phân biệt hư vọng) mà lại bày ra hí luận sao?
Tức là cho rằng có các pháp: đây là cái này, kia là cái kia; do cái này mà thành cái này. Đây là thế gian, đây là xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian). Đây là hữu lậu (còn phiền não rò rỉ), đây là vô lậu (đã sạch phiền não). Đây là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), đây là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt).
Đây là pháp của dị sinh (phàm phu, những người do nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau), đây là pháp của bậc Dự lưu (quả thánh thứ nhất, đã bước vào dòng của bậc thánh). Đây là pháp của bậc Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), đây là pháp của bậc Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục). Đây là pháp của A-la-hán (quả thánh thứ tư, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), đây là pháp của Độc giác (bậc tự mình giác ngộ vào thời không có Phật ra đời). Đây là pháp của Bồ-tát, đây là pháp của Như Lai."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Mọi pháp đều tự tính là không. Nếu tất cả các pháp không phải tự tính là không, thì Bồ-tát Ma-ha-tát lẽ ra không thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Chính vì tất cả các pháp đều tự tính là không, cho nên Bồ-tát Ma-ha-tát mới có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thiện Hiện! Ông có nói: "Nếu tất cả các pháp đều tự tính là không, thì Bồ-tát Ma-ha-tát học ở chỗ nào? Bạch Thế Tôn, nếu có cái để học, há chẳng phải là ở chỗ không có hí luận mà lại bày ra hí luận, tức là cho rằng có các pháp: đây là cái này, kia là cái kia, do cái này mà thành cái này", nói rộng ra cho đến "đây là pháp của Như Lai".
Thiện Hiện! Nếu chúng sinh đều biết tất cả các pháp tự tính là không, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát không cần học tất cả các pháp để chứng được nhất thiết trí trí, rồi vì chúng sinh mà xây dựng giáo pháp và giảng nói. Nhưng chính vì chúng sinh không biết các pháp đều tự tính là không, nên các Bồ-tát Ma-ha-tát nhất định phải học tất cả các pháp để chứng được nhất thiết trí trí, rồi vì chúng sinh mà xây dựng giáo pháp và giảng nói.
Thiện Hiện nên biết! Khi các Bồ-tát Ma-ha-tát mới bắt đầu tu học con đường Bồ-tát, phải xem xét kỹ để thấy rằng tự tính của các pháp hoàn toàn không thể nắm bắt được. Chúng chỉ là thứ do chấp trước mà có, do các duyên hòa hợp tạo nên. Bồ-tát nghĩ: "Ta phải xem xét kỹ rằng tự tính của các pháp rốt ráo là không, không nên chấp trước vào bất cứ điều gì trong đó."
Nghĩa là: không nên chấp trước sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm giác, tri giác, các hoạt động tạo tác của tâm, và sự nhận biết phân biệt). Không nên chấp trước nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn, tức sáu cửa nhận biết: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Không nên chấp trước sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu trần, tức sáu đối tượng của sáu căn: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, và các đối tượng của ý). Không nên chấp trước nhãn giới cho đến ý giới, không nên chấp trước sắc giới cho đến pháp giới, không nên chấp trước nhãn thức giới cho đến ý thức giới (mười tám giới, tức mười tám yếu tố cấu thành sự nhận thức: sáu căn, sáu trần và sáu thức; "sắc giới" ở đây là yếu tố hình sắc mà mắt thấy).
Không nên chấp trước nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa căn, trần và thức, từ mắt cho đến ý). Không nên chấp trước các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Không nên chấp trước địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian, và thức). Không nên chấp trước nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên giúp các pháp sinh khởi: nguyên nhân trực tiếp, duyên nối tiếp không gián đoạn, duyên đối tượng, và duyên trợ lực bên ngoài). Không nên chấp trước các pháp sinh ra từ duyên. Không nên chấp trước vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên, chuỗi mắt xích luân hồi, khởi đầu là vô minh tức sự mê muội không thấy chân lý, kết thúc là già và chết).
Không nên chấp trước bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không nên chấp trước nội không cho đến vô tính tự tính không. Không nên chấp trước chân như cho đến bất tư nghị giới. Không nên chấp trước khổ, tập, diệt, đạo thánh đế. Không nên chấp trước tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi. Không nên chấp trước tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Không nên chấp trước bát giải thoát cho đến thập biến xứ. Không nên chấp trước không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Không nên chấp trước Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (các bậc tu chứng chung cho cả ba thừa, từ bậc "Quán xét thanh tịnh" của người mới tu cho đến bậc Như Lai). Không nên chấp trước Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa. Không nên chấp trước tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn. Không nên chấp trước ngũ nhãn, lục thần thông. Không nên chấp trước Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Không nên chấp trước ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (những dấu hiệu tốt đẹp trên thân của bậc đại nhân, tức Phật). Không nên chấp trước vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính. Không nên chấp trước nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Không nên chấp trước quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác. Không nên chấp trước tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Không nên chấp trước Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Vì sao? Vì tất cả các pháp đều tự tính là không, mà tính không thì không nên chấp trước. Trong cái không của tính không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt, huống gì lại có một tính không có thể chấp trước cái không.
Thiện Hiện! Khi các Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét tất cả các pháp như vậy, tuy không chấp trước vào tính của các pháp, nhưng vẫn học các pháp mà không hề chán mỏi. Bồ-tát Ma-ha-tát này an trú trong sự học ấy, quán xét những chỗ khác nhau trong tâm và hành vi của chúng sinh, tức là xem xét kỹ tâm của những chúng sinh này đang vận hành ở đâu. Quán xét xong, Bồ-tát biết đúng như thật rằng tâm họ chỉ chạy theo những điều chấp trước hư dối.
Khi ấy Bồ-tát liền nghĩ: "Tâm họ đã chỉ chạy theo những điều chấp trước hư dối, thì ta giúp họ giải thoát chắc chắn không khó." Nghĩ vậy rồi, Bồ-tát Ma-ha-tát này an trú trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo (sự khéo léo chọn cách thích hợp với từng người) mà răn dạy và chỉ bảo chúng sinh rằng: "Các người nay đều nên xa lìa những điều chấp trước hư dối, bước vào chánh pháp, tu các hạnh lành."
Bồ-tát lại nói: "Các người nay nên thực hành bố thí, sẽ được của cải vật dụng không thiếu thốn. Nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong ấy hoàn toàn không có gì bền chắc thật sự. Các người nay nên thực hành giới thanh tịnh, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ Bát-nhã, sẽ được đầy đủ mọi công đức. Nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong ấy hoàn toàn không có gì bền chắc thật sự.
Các người nay nên thực hành nội không cho đến vô tính tự tính không; nên thực hành chân như cho đến bất tư nghị giới; nên thực hành khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; nên thực hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; nên thực hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; nên thực hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ; nên thực hành không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; nên thực hành Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; nên thực hành Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; nên thực hành tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; nên thực hành ngũ nhãn, lục thần thông; nên thực hành Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; nên thực hành vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính; nên thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; nên thực hành quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác; nên thực hành tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; nên thực hành Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; nên thực hành vô lượng Phật pháp khác. Nhưng chớ cậy vào đó mà sinh kiêu căng buông thả. Vì sao? Vì trong ấy hoàn toàn không có gì bền chắc thật sự."
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát này an trú trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo răn dạy và chỉ bảo chúng sinh, thì vẫn đi trên con đường Bồ-tát mà không chấp trước gì cả. Vì sao? Vì tính của tất cả các pháp không nên chấp trước. Người chấp trước, cái bị chấp trước, lúc chấp trước và chỗ chấp trước đều không có tự tính, bởi vì tất cả các pháp tự tính là không.
Như vậy, Thiện Hiện! Khi các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành con đường Bồ-tát như thế, thì đối với tất cả các pháp đều không bám trụ vào đâu, và lấy chính sự không bám trụ làm phương tiện. Tuy thực hành bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành nội không cho đến vô tính tự tính không, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành chân như cho đến bất tư nghị giới, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành khổ, tập, diệt, đạo thánh đế, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nhưng không hề bám trụ vào đó.
Tuy thực hành Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành ngũ nhãn, lục thần thông, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, nhưng không hề bám trụ vào đó. Tuy thực hành vô lượng Phật pháp khác, nhưng không hề bám trụ vào đó.
Vì sao? Vì tự tính, người thực hành và hình tướng của việc thực hành như thế đều là không, cho nên không hề bám trụ vào đó.
Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát tuy có thể đạt được quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác, nhưng không muốn chứng lấy rồi dừng lại ở đó. Vì sao? Vì có hai lý do. Hai lý do ấy là gì? Một là các quả ấy đều không có tự tính; người dừng trụ và chỗ dừng trụ đều không thể nắm bắt được. Hai là Bồ-tát không thấy vui đủ với các quả ấy. Vì thế mà không muốn chứng lấy rồi dừng lại ở đó.
Các Bồ-tát thường nghĩ: "Ta nhất định sẽ đạt được quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác, không phải là không đạt được. Nhưng ta không nên chứng lấy rồi dừng lại ở đó. Vì sao? Vì từ khi mới phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đến nay, lúc nào ta cũng không có ý nghĩ nào khác, chỉ cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Ta nhất định sẽ chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lẽ nào lại dừng lại ở quả nào khác giữa chừng."
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này, từ lúc mới phát tâm cho đến khi bước vào chính tính ly sinh mà Bồ-tát đạt được (bậc mà Bồ-tát đã chứng nhập chân lý, lìa hẳn tính phàm phu và không còn thoái lui), chưa từng có ý nghĩ nào khác, chỉ cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này, từ khi đạt địa thứ nhất rồi lần lượt tiến lên cho đến địa thứ mười, chưa từng có ý nghĩ nào khác, chỉ cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này một lòng chuyên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lúc nào tâm cũng không tán loạn. Mọi việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ (thân, ngữ, ý nghiệp) đều luôn đi cùng với tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh). Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này an trú trong tâm Bồ-đề mà khởi tu con đường Bồ-đề, không để việc gì khác làm rối loạn tâm mình."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp rốt ráo không sinh, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tu con đường Bồ-đề?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói, tất cả các pháp đều không sinh. Thế thì vì sao những bậc không còn tạo tác, không còn hướng tới đâu lại tu đạo? Chính là vì họ biết tất cả các pháp đều không sinh (?)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Chẳng phải dù chư Phật có ra đời hay không ra đời, thì pháp giới (bản tính chân thật) của các pháp vẫn tự nhiên thường còn hay sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Nhưng chúng sinh không hiểu được rằng pháp giới của các pháp vốn tự nhiên thường còn, nên cứ trôi lăn trong sinh tử, chịu mọi khổ não. Các Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho họ mà khởi tu con đường Bồ-đề. Nhờ con đường Bồ-đề, Bồ-tát giúp chúng sinh rốt ráo thoát khỏi mọi khổ đau của sinh tử, chứng được Niết-bàn (sự dứt sạch phiền não và khổ đau) thường còn, an vui, mát mẻ."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng con đường có sinh để đạt Bồ-đề chăng?" Phật đáp: "Không." "Bạch Thế Tôn, dùng con đường không sinh để đạt Bồ-đề chăng?" Phật đáp: "Không." "Bạch Thế Tôn, dùng con đường vừa sinh vừa không sinh để đạt Bồ-đề chăng?" Phật đáp: "Không." "Bạch Thế Tôn, dùng con đường chẳng phải sinh cũng chẳng phải không sinh để đạt Bồ-đề chăng?" Phật đáp: "Không."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu vậy thì do đâu mà đạt được Bồ-đề?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-đề không phải do con đường mà đạt, cũng không phải do chẳng phải con đường mà đạt. Vì sao? Vì Bồ-đề chính là con đường, con đường chính là Bồ-đề. Cho nên không phải do con đường hay chẳng phải con đường mà đạt được."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-đề chính là con đường, con đường chính là Bồ-đề, thì chẳng phải Bồ-tát Ma-ha-tát đã đạt được con đường Bồ-đề tức là đã đạt được Bồ-đề rồi sao? Nếu vậy, cớ sao đức Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Ứng nghĩa là bậc đáng được cúng dường, Chánh Đẳng Giác nghĩa là bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn) lại còn giảng cho các Bồ-tát về Như Lai thập lực, tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn năng lực hiểu biết và giảng nói thông suốt không trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp phụ và vô lượng vô biên Phật pháp khác, để họ tu tập và chứng đắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ông cho rằng Phật đạt được Bồ-đề chăng?"
Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Vì Phật chính là Bồ-đề, Bồ-đề chính là Phật, nên không thể nói Phật đạt được Bồ-đề."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Còn điều ông hỏi: "Chẳng phải Bồ-tát Ma-ha-tát đã đạt được con đường Bồ-đề tức là đã đạt được Bồ-đề rồi sao?" Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát tu con đường Bồ-đề mà chưa được viên mãn, thì làm sao có thể nói là đã đạt được Bồ-đề?
Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát phải viên mãn từ bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; viên mãn từ nội không cho đến vô tính tự tính không; viên mãn từ chân như cho đến bất tư nghị giới; viên mãn khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; viên mãn từ tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; viên mãn tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; viên mãn từ bát giải thoát cho đến thập biến xứ; viên mãn không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; viên mãn từ Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; viên mãn tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn; viên mãn ngũ nhãn, lục thần thông; viên mãn từ Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ; viên mãn vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính; viên mãn nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; viên mãn vô lượng vô biên Phật pháp khác.
Ngay sau đó, không gián đoạn, trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), nhờ trí tuệ mầu nhiệm đi cùng với Kim cương dụ định (tầng định được ví như kim cương, vững chắc và sắc bén, phá tan mọi phiền não còn sót, là tầng định cuối cùng trước khi thành Phật), Bồ-tát dứt hẳn mọi thô trọng và tập khí của hai chướng vốn nối tiếp nhau không dứt. (Hai chướng là phiền não chướng, tức chướng ngại do phiền não, và sở tri chướng, tức chướng ngại che lấp trí hiểu biết. Thô trọng là phần nặng nề, thô cứng còn lại khiến thân tâm không nhẹ nhàng tự tại. Tập khí là dấu vết của thói quen đã thấm sâu.) Bấy giờ mới chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề và được gọi là Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác, được đại tự tại đối với tất cả các pháp, mãi đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích cho chúng sinh."
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát làm thế nào để nghiêm tịnh Phật độ (làm cho cõi Phật mà mình sẽ ở và giáo hóa trở nên trang nghiêm, thanh tịnh)?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát, từ khi mới phát tâm cho đến thân cuối cùng (đời chót trước khi thành Phật), thường tự làm sạch ba thứ thô trọng của thân, lời nói và ý (ở đây chỉ những lỗi lầm và nhơ bẩn nặng nề nơi thân, lời, ý), lại cũng làm sạch ba thứ thô trọng ấy cho người khác. Vì vậy mà có thể nghiêm tịnh cõi Phật nơi mình sẽ ở."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là ba thứ thô trọng của thân, lời nói và ý của Bồ-tát Ma-ha-tát?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Giết hại mạng sống, lấy của không được cho, tà dâm: đó là thô trọng của thân. Nói dối, nói lời gây chia rẽ, nói lời thô ác, nói lời thêu dệt nhảm nhí: đó là thô trọng của lời nói. Tham lam, sân giận, tà kiến (thấy biết sai lầm): đó là thô trọng của ý.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của Bồ-tát Ma-ha-tát đều không thanh tịnh, thì cũng gọi là thô trọng. (Năm uẩn này là năm khối công đức của bậc thánh: giới hạnh, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và sự thấy biết rõ ràng về sự giải thoát ấy.)
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm keo kiệt tham lam, tâm phạm giới, tâm giận dữ, tâm biếng nhác, tâm tán loạn, tâm hiểu biết sai trái, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp hỗ trợ con đường giác ngộ, từ bốn phép quán giữ tỉnh giác cho đến tám nhánh của con đường chân chính), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám cách quán "không"), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi của bản tính chân thật, không thay đổi của mọi pháp), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định (bốn tầng thiền của cõi Sắc; bốn tâm từ, bi, hỷ, xả không giới hạn; bốn tầng định vượt ngoài hình sắc), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa bát giải thoát cho đến thập biến xứ (các phép thiền quán giải thoát khỏi trói buộc), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (ba cửa ngõ đưa tới giải thoát), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn (các pháp môn ghi nhớ giữ gìn giáo pháp và các pháp môn định), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa ngũ nhãn, lục thần thông (năm thứ mắt và sáu năng lực siêu phàm), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (các đức tính riêng của Phật, từ mười trí lực cho đến mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính (phẩm chất không bao giờ quên sót và tâm luôn an trú trong buông xả), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí (ba loại trí tuệ, từ trí biết tổng quát mọi pháp cho đến trí tuệ viên mãn của Phật), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm xa lìa Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tham đắm quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác (các quả vị của những người tu cầu giải thoát cho riêng mình, từ quả thánh thứ nhất cho đến sự giác ngộ của bậc tự giác ngộ), thì cũng gọi là thô trọng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tưởng (nảy ra ý niệm phân biệt, cho là thật có) về sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn hợp thành con người), thì cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của sáu căn), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nhãn giới cho đến ý giới, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về sắc giới cho đến pháp giới (ở đây "sắc giới" là yếu tố hình sắc mà mắt thấy), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nhãn thức giới cho đến ý thức giới, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nhãn xúc cho đến ý xúc, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, cũng gọi là thô trọng.
Khởi tưởng về địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian, thức), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên giúp các pháp sinh khởi), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về các pháp sinh ra từ duyên, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích của vòng luân hồi), cũng gọi là thô trọng.
Khởi tưởng về bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nội không cho đến vô tính tự tính không, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về chân như cho đến bất tư nghị giới, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về khổ, tập, diệt, đạo thánh đế, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về bát giải thoát cho đến thập biến xứ, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, cũng gọi là thô trọng.
Khởi tưởng về Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (các bậc tu chứng chung cho mọi người tu, từ bậc mới tu cho đến bậc Như Lai), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về ngũ nhãn, lục thần thông, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (những dấu hiệu tốt đẹp trên thân Phật), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về quả Dự lưu cho đến quả giác ngộ của Độc giác, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, cũng gọi là thô trọng.
Khởi tưởng về dị sinh (phàm phu), tưởng về Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), tưởng về Độc giác, tưởng về Bồ-tát, tưởng về Như Lai, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về địa ngục, tưởng về bàng sinh (loài súc vật), tưởng về cõi quỷ, tưởng về loài người, tưởng về cõi trời, tưởng về nam, tưởng về nữ, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục), tưởng về cõi Sắc (ở đây "sắc giới" là cõi của các vị trời đã lìa dục nhưng vẫn còn thân thể vi tế), tưởng về cõi Vô sắc (cõi của các vị trời không còn thân thể, chỉ còn tâm thức), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về pháp thiện, tưởng về pháp chẳng thiện, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về pháp hữu ký (pháp có thể xếp là thiện hay ác), tưởng về pháp vô ký (pháp không thể xếp là thiện hay ác), cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về pháp hữu lậu, tưởng về pháp vô lậu, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về pháp thế gian, tưởng về pháp xuất thế gian, cũng gọi là thô trọng. Khởi tưởng về pháp hữu vi, tưởng về pháp vô vi, cũng gọi là thô trọng.
Thiện Hiện! Tất cả vô lượng vô biên những sự chấp trước các pháp như vậy, cùng những sự phân biệt hư dối của chúng sinh, những việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ do đó mà khởi lên, và tính trạng nặng nề không thể làm được việc gì của những thứ ấy, đều gọi là thô trọng. Các Bồ-tát Ma-ha-tát đều phải xa lìa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, xa lìa những thô trọng vừa kể. Bồ-tát tự mình thực hành bố thí ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành bố thí ba-la-mật-đa. Nếu chúng sinh cần thức ăn thì cho thức ăn, cần nước uống thì cho nước uống, cần xe cộ thì cho xe cộ, cần quần áo thì cho quần áo; họ cần mọi thứ vật dụng khác thì tùy lúc tùy nơi đều đem cho. Tự mình làm thế nào thì dạy người khác cũng làm như vậy.
Bố thí như vậy rồi, Bồ-tát đem căn lành (công đức lành làm gốc rễ cho quả tốt) này chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng (hướng công đức về một mục đích) về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi mình sẽ ở, để mau chóng viên mãn việc làm lợi ích và an vui cho chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát này tự mình thực hành giới thanh tịnh, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác thực hành từ giới thanh tịnh cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Làm việc ấy xong, Bồ-tát đem căn lành này chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi mình sẽ ở, để mau chóng viên mãn việc làm lợi ích và an vui cho chúng sinh.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức thần thông và sức nguyện, đem bảy thứ báu tuyệt hảo (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não) chất đầy cả tam thiên đại thiên thế giới (một thế giới lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một vị Phật) để cúng dường Phật, Pháp, Tăng. Cúng dường xong, Bồ-tát vui mừng, phát lời thề nguyện rộng lớn: "Ta đem căn lành đã gieo như vậy chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi ta sẽ ở. Nguyện cho cõi của ta được trang hoàng bằng bảy thứ báu, mọi chúng sinh tùy ý dùng các thứ châu báu quý đẹp mà không tham đắm."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức thần thông và sức nguyện, tấu lên vô lượng thứ nhạc hay của cõi trời và cõi người để cúng dường Tam bảo (ba ngôi quý báu: Phật, Pháp, Tăng) và chế-đa của Phật (tháp thờ xá-lợi hoặc nơi thờ Phật). Cúng dường xong, Bồ-tát vui mừng, phát lời thề nguyện rộng lớn: "Ta đem căn lành đã gieo như vậy chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi ta sẽ ở. Nguyện cho cõi của ta thường vang lên những tiếng nhạc tuyệt hảo như thế, chúng sinh nào nghe được cũng thấy thân tâm vui sướng mà không tham đắm."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức thần thông và sức nguyện, đem các thứ hương và hoa đẹp của cõi người và cõi trời chất đầy cả tam thiên đại thiên thế giới để cúng dường Tam bảo và chế-đa của Phật. Cúng dường xong, Bồ-tát vui mừng, phát lời thề nguyện rộng lớn: "Ta đem căn lành đã gieo như vậy chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi ta sẽ ở. Nguyện cho cõi của ta thường có các thứ hương hoa đẹp như thế, chúng sinh dùng đến thì thân tâm vui sướng mà không tham đắm."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức thần thông và sức nguyện, sắm sửa đồ ăn thức uống tuyệt hảo đủ trăm vị để cúng dường chư Phật, các vị Độc giác, Thanh văn và chúng Bồ-tát Ma-ha-tát. Cúng dường xong, Bồ-tát vui mừng, phát lời thề nguyện rộng lớn: "Ta đem căn lành đã gieo như vậy chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi ta sẽ ở. Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta đều được ăn đồ ăn thức uống trăm vị như thế, nuôi dưỡng thân tâm vui tươi mà không tham đắm."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức thần thông và sức nguyện, sắm sửa đủ loại hương xoa thơm quý cùng quần áo mềm mịn của cõi người và cõi trời để dâng lên chư Phật, các vị Độc giác, Thanh văn và chúng Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc dâng cúng Pháp và chế-đa của Phật. Dâng cúng xong, Bồ-tát vui mừng, phát lời thề nguyện rộng lớn: "Ta đem căn lành đã gieo như vậy chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi ta sẽ ở. Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta thường có quần áo và hương xoa như thế, tùy ý dùng mà không tham đắm."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức thần thông và sức nguyện, sắm sửa đủ loại cảnh vui thích của năm giác quan (hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc êm dịu) của cõi người và cõi trời, muốn gì có nấy, để cúng dường chư Phật, chế-đa của Phật, các vị Độc giác, Thanh văn và chúng Bồ-tát Ma-ha-tát, lại đem cho các chúng sinh khác. Cho xong, Bồ-tát vui mừng, phát lời thề nguyện rộng lớn: "Ta đem căn lành đã gieo như vậy chia đều cho tất cả chúng sinh, cùng hồi hướng về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh nơi ta sẽ ở. Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta, hễ lòng ưa thích hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc tuyệt diệu nào thì cảnh ấy liền hiện ra theo ý nghĩ, họ vui vẻ hưởng dùng mà không tham đắm."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình an trú trong nội không cho đến vô tính tự tính không, cũng dạy người khác an trú trong nội không cho đến vô tính tự tính không. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa nội không cho đến vô tính tự tính không."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình an trú trong chân như cho đến bất tư nghị giới, cũng dạy người khác an trú trong chân như cho đến bất tư nghị giới. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa chân như cho đến bất tư nghị giới."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình an trú trong khổ, tập, diệt, đạo thánh đế, cũng dạy người khác an trú trong khổ, tập, diệt, đạo thánh đế. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa khổ, tập, diệt, đạo thánh đế."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, cũng dạy người khác tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, cũng dạy người khác tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ, cũng dạy người khác tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa bát giải thoát cho đến thập biến xứ."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, cũng dạy người khác tu không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, cũng dạy người khác tu Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn, cũng dạy người khác tu tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa tất cả đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu ngũ nhãn, lục thần thông, cũng dạy người khác tu ngũ nhãn, lục thần thông. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa ngũ nhãn, lục thần thông."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, cũng dạy người khác tu Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ, cũng dạy người khác tu ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính, cũng dạy người khác tu vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cũng dạy người khác tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng dạy người khác tu tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mạnh mẽ siêng năng chân chính mà phát lời thề nguyện rộng lớn. Bồ-tát tự mình tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, cũng dạy người khác tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Làm việc ấy xong, Bồ-tát lại phát nguyện: "Khi ta thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, nguyện cho mọi loài chúng sinh trong cõi của ta không xa lìa Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật."
Như vậy, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ những hạnh nguyện ấy mà có thể nghiêm tịnh cõi Phật nơi mình sẽ ở.
Thiện Hiện nên biết! Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này cần đi trên con đường Bồ-đề bao lâu mới viên mãn được những hạnh nguyện đã phát, thì suốt bấy lâu đều siêng năng tu học. Nhờ nhân duyên ấy, tự mình thành tựu được tất cả pháp lành, cũng giúp người khác dần dần thành tựu tất cả pháp lành. Tự mình tu được thân trang nghiêm bằng những tướng tốt và vẻ đẹp thù thắng, cũng giúp người khác dần dần tu được thân trang nghiêm bằng những tướng tốt và vẻ đẹp thù thắng. Đó là nhờ phước đức rộng lớn nâng đỡ.
Thiện Hiện nên biết! Khi hạnh nguyện đã tu được viên mãn, chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này mỗi vị ở trong cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh của mình mà chứng thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác. Lúc ấy, những chúng sinh mà các vị giáo hóa cũng sinh về cõi ấy, cùng hưởng niềm vui giáo pháp Đại thừa (cỗ xe lớn, tức giáo pháp đưa mọi chúng sinh đến giác ngộ) nơi cõi tịnh.
Thiện Hiện nên biết! Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này nên nghiêm tịnh cõi Phật như sau. Trong cõi ấy không bao giờ nghe nói có ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh). Cũng không nghe nói có các loại thấy biết sai lầm. Cũng không nghe nói có ba độc tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội). Cũng không nghe nói có hình tướng nam nữ. Cũng không nghe nói có Thanh văn, Độc giác. Cũng không nghe nói có những điều không vừa ý như khổ đau, vô thường. Cũng không nghe nói có việc thu giữ của cải vật dụng làm của riêng. Cũng không nghe nói có sự chấp "ta" và "cái của ta", có tùy miên (phiền não ngấm ngầm như đang ngủ, luôn bám theo chúng sinh), triền kết (phiền não trói buộc), hay sự chấp trước điên đảo. Cũng không nghe nói có việc đặt ra những thứ bậc quả vị khác nhau cho chúng sinh.
Ở đó chỉ nghe những âm thanh nói về không, vô tướng, vô nguyện, không sinh, không diệt, không tự tính…, tùy theo sở thích khác nhau của chúng sinh. Trong rừng cây và các vật trong ngoài thường có gió nhẹ thổi, chạm vào nhau phát ra đủ loại âm thanh vi diệu. Trong các âm thanh ấy nói rằng: tất cả các pháp đều không có tự tính; vì không có tự tính nên là không; vì không nên không có tướng; vì không có tướng nên không có gì để mong cầu; vì không mong cầu nên không sinh; vì không sinh nên không diệt. Cho nên các pháp xưa nay vốn vắng lặng, tự tính chính là Niết-bàn. Dù Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp giới của các pháp vẫn tự nhiên thường còn, tức là tất cả các pháp đều không có tự tính, đều là không… Mọi loài chúng sinh trong cõi Phật ấy, dù ngày hay đêm, dù đi, đứng, ngồi hay nằm, đều thường nghe những âm thanh diệu pháp như thế.
Thiện Hiện nên biết! Khi chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này, mỗi vị ở trong cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh của mình, chứng thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, thì chư Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác ở khắp mười phương đều cùng ca ngợi danh hiệu của các vị Phật ấy. Chúng sinh nào được nghe danh hiệu của các vị Phật như thế thì chắc chắn sẽ không thoái lui trên con đường tiến tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết! Khi chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này, mỗi vị ở trong cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh của mình, chứng thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, rồi vì chúng sinh mà giảng nói chánh pháp, thì chúng sinh nghe xong chắc chắn không sinh nghi ngờ rằng đây là pháp hay chẳng phải pháp. Vì sao? Vì những chúng sinh ấy thấu suốt rằng tất cả các pháp đều chính là chân như, pháp giới, pháp tính; tất cả đều là pháp, không có gì là chẳng phải pháp. Như vậy, Thiện Hiện! Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này đều có thể nghiêm tịnh cõi Phật như thế.
Lại nữa, Thiện Hiện! Trong số những chúng sinh mà chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này cần giáo hóa, có kẻ mang đầy gốc rễ bất thiện. Họ chưa từng gieo căn lành nơi chư Phật, Bồ-tát, Độc giác hay Thanh văn. Vì bị bạn xấu lôi kéo, xa lìa bạn lành, nên không được nghe chánh pháp. Họ thường bị các kiến chấp cho rằng có "ta", có chúng sinh, cùng các loại thấy biết sai lầm khác giam giữ, rơi vào hai cực đoan một chiều là đoạn kiến (cho rằng chết là hết) và thường kiến (cho rằng có cái "ta" thường còn mãi). Những chúng sinh này tự mình khởi chấp sai, lại thường dạy người khác khởi chấp sai. Họ coi những thứ không phải Tam bảo là Tam bảo, còn Tam bảo thật thì cho là không phải Tam bảo. Họ chê bai chánh pháp, khen ngợi tà pháp. Vì nhân duyên ấy, khi thân hoại mạng chung, họ rơi vào các đường ác, chịu mọi khổ đau cùng cực.
Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này, mỗi vị ở trong cõi của mình, sau khi chứng thành bậc Vô thượng Chánh đẳng Giác, thấy những chúng sinh ấy chìm đắm trong sinh tử, chịu vô lượng khổ, liền dùng sức thần thông và phương tiện mà giáo hóa, khiến họ bỏ thấy biết xấu ác, an trú trong thấy biết chân chính, ra khỏi đường ác mà sinh vào cõi người. Khi họ đã sinh vào cõi người, Bồ-tát lại dùng đủ mọi thần thông và phương tiện giáo hóa, khiến họ đứng vào chính định tụ (nhóm chúng sinh chắc chắn sẽ đạt giác ngộ). Nhờ vậy, họ rốt ráo không còn rơi vào đường ác. Bồ-tát lại khiến họ siêng tu những hạnh nguyện thù thắng, để khi mạng chung được sinh về cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, hưởng niềm vui giáo pháp Đại thừa nơi cõi tịnh. Như vậy, Thiện Hiện! Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này đều có thể nghiêm tịnh cõi Phật như thế.
Vì cõi mình ở cực kỳ thanh tịnh, nên chúng sinh sinh về đó không khởi nghi ngờ đối với bất cứ pháp nào, như: đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian; đây là pháp hữu lậu, đây là pháp vô lậu; đây là pháp hữu vi, đây là pháp vô vi. Những sự nghi ngờ và phân biệt như thế rốt ráo không sinh khởi. Nhờ nhân duyên ấy, những chúng sinh ấy chắc chắn đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện! Đó là những đặc điểm công đức của việc Bồ-tát Ma-ha-tát nghiêm tịnh cõi Phật."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bảy mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười bảy (có lẽ là quyển bốn trăm bảy mươi bảy) (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video