Thiên 600 — Hội 2 · Phẩm 81 Chánh định

 Phần thứ hai, phẩm Chánh Định, thứ tám mươi mốt.

 Bấy giờ, Cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo trưởng lão) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính Không) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) ấy đứng trong chánh tính định tụ (nhóm những người đã chắc chắn đi tới giác ngộ chân chính, không còn thoái lui) hay đứng trong bất định tụ (nhóm những người chưa chắc chắn, có thể tiến lên mà cũng có thể sa xuống)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đều đứng trong chánh tính định tụ, không phải trong bất định tụ."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đứng trong chánh tính định tụ nào? Của Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng đệ tử nghe Phật giảng mà tu, cầu tự mình ra khỏi sinh tử), của Độc giác thừa (cỗ xe của người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, sinh vào đời không có Phật), hay của Bồ-tát thừa (cỗ xe của người cầu thành Phật để cứu độ tất cả)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đều đứng trong chánh tính định tụ của Bồ-tát, không đứng trong chánh tính định tụ của hai thừa kia."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đứng vào chánh tính định tụ từ lúc nào? Từ lúc mới phát tâm (lúc vừa phát nguyện cầu thành Phật), từ địa vị bất thoái (giai vị không còn lùi bước trên đường tu), hay ở thân tối hậu (đời sống cuối cùng trước khi thành Phật)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, dù lúc mới phát tâm, dù ở địa vị bất thoái, hay ở thân tối hậu, đều đứng trong chánh tính định tụ của Bồ-tát."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bồ-tát Ma-ha-tát đứng trong chánh tính định tụ có rơi vào ác thú (các nẻo khổ xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) không?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát Ma-ha-tát đứng trong chánh tính định tụ chắc chắn không rơi vào các ác thú." Phật lại bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Bậc Đệ bát (người ở bậc thứ tám, tức người đang tu hướng tới quả Dự lưu), bậc Dự lưu (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh), bậc Nhất lai (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), bậc Bất hoàn (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), bậc A-la-hán (quả thứ tư, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), bậc Độc giác có rơi vào ác thú không?"

 Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Từ lúc mới phát tâm, họ tu hành Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn thiện đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, và bát-nhã tức trí tuệ thấu suốt), cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác, dứt bỏ các pháp ác. Vì nhân duyên ấy, không có chuyện họ rơi vào các ác thú.

 Cũng không có chuyện họ sinh vào cõi trời Trường thọ (cõi trời sống rất lâu nhưng không có điều kiện tu tập), vì ở nơi ấy các pháp lành thù thắng không thể hiện hành được.

 Không có chuyện vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sinh ở vùng biên địa hẻo lánh, hoặc sinh giữa giống Đạt-nhứ hay Miệt-lệ-xa (các giống người bị xem là man rợ, không biết đến chánh pháp), vì ở những nơi ấy không thể tu hành pháp lành thù thắng, người ta phần nhiều khởi tà kiến, không tin nhân quả, thường thích làm các việc dơ xấu, không được nghe danh hiệu Phật, danh hiệu Pháp, danh hiệu Tăng, cũng không có bốn chúng, tức là bí-sô (tỳ-kheo, người xuất gia nam), bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, người xuất gia nữ), ổ-ba-sách-ca (ưu-bà-tắc, nam cư sĩ tại gia) và ổ-ba-tư-ca (ưu-bà-di, nữ cư sĩ tại gia).

 Không có chuyện vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sinh vào nhà tà kiến, vì sinh vào nhà ấy thì bám chấp các thứ kiến giải xấu ác, phủ nhận rằng không có việc làm tốt, việc làm xấu và quả báo của chúng, không tu điều lành mà thích làm điều ác. Vì vậy các vị Bồ-tát không sinh vào nhà ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cầu quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng (giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp, tức quả Phật), không có chuyện cố ý mạnh mẽ làm theo mười nghiệp đạo bất thiện (mười điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến)."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm đã thành tựu công đức căn lành như vậy, không sinh vào nơi xấu ác, thì vì sao Như Lai mỗi lần vì đại chúng kể lại các chuyện tiền thân của chính Ngài, có đến nhiều trăm nghìn loại, trong đó cũng có những đời sinh vào các nơi xấu ác? Lúc ấy căn lành ở đâu?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không phải do nghiệp dơ xấu mà nhận thân ở ác thú, mà chỉ vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình (chúng sinh có tình thức), nên cố ý phát nguyện mà nhận thân ấy. Vì thế không nên dẫn việc đó ra để vặn hỏi."

 Phật lại bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Có vị Độc giác hay A-la-hán nào có phương tiện khéo léo như các Bồ-tát, thành tựu phương tiện khéo léo thù thắng, nhận thân bàng sinh (loài vật, súc sinh) như voi trắng, thấy kẻ thù giặc cướp đến định làm hại, liền khởi lòng an nhẫn (chịu đựng điều trái ý mà tâm vẫn yên) và từ bi cao nhất, vì muốn cho người kia được lợi lạc mà tự bỏ thân mạng, không làm hại họ không?"

 Thiện Hiện thưa: "Các vị Độc giác v.v. không có việc như thế."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Do nhân duyên ấy, nên biết Bồ-tát vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình, vì muốn lòng đại từ đại bi mau được viên mãn, nên tuy hiện nhận các loại thân bàng sinh, mà không bị lỗi lầm của loài bàng sinh làm nhiễm ô."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đứng trên căn lành nào mà vì muốn làm lợi ích cho các loài hữu tình lại nhận thân bàng sinh?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có căn lành nào mà không cần viên mãn? Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì cầu quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng nên tất cả căn lành đều phải viên mãn. Nghĩa là các Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề vi diệu (chỗ ngồi nơi chứng thành Phật), không có căn lành nào là không cần viên mãn. Phải đầy đủ trọn vẹn mọi pháp lành mới được quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Nếu còn một pháp lành chưa viên mãn mà được quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng thì không có lẽ ấy.

 Vì thế Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề vi diệu, trong khoảng giữa ấy luôn học cho viên mãn mọi pháp lành. Học xong sẽ được Nhất thiết tướng trí (trí tuệ biết rõ mọi tướng trạng sai khác của tất cả các pháp), dứt hẳn sự nối tiếp của mọi tập khí (thói quen, dấu vết phiền não vi tế còn sót lại), mới chứng được Nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật)."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào mà Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành tựu bạch pháp (các pháp trong sạch, thiện lành) và chân thánh trí (trí tuệ chân thật của bậc thánh), lại sinh vào ác thú, nhận thân bàng sinh?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Như Lai có thành tựu mọi bạch pháp và chân thánh trí không?"

 Thiện Hiện thưa: "Như Lai thành tựu mọi bạch pháp và chân thánh trí."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Như Lai có hóa ra thân loài bàng sinh để làm lợi ích cho hữu tình, làm Phật sự (công việc giáo hóa của Phật) không?"

 Thiện Hiện thưa: "Như Lai có hóa ra thân loài bàng sinh để làm lợi ích cho hữu tình, làm các Phật sự."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Khi Như Lai hóa ra thân bàng sinh, đó có phải là bàng sinh thật, chịu cái khổ của loài ấy không?"

 Thiện Hiện thưa: "Khi Như Lai hóa ra thân bàng sinh, đó không phải bàng sinh thật, không chịu cái khổ ấy."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Tuy đã thành tựu bạch pháp và chân thánh trí, nhưng vì muốn giáo hóa cho các hữu tình được thành thục, nên dùng phương tiện khéo léo nhận thân bàng sinh, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa cho các loài hữu tình được thành thục.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ý ông thế nào? Có vị A-la-hán đã dứt hẳn các lậu (phiền não, thứ làm tâm rỉ chảy theo sinh tử), có thể hóa ra thân để làm các việc, và nhờ các việc ấy mà khiến người khác sinh lòng vui mừng không?"

 Thiện Hiện thưa: "Có vị A-la-hán đã dứt hẳn các lậu, có thể hóa ra thân để làm các việc, và nhờ các việc ấy mà khiến người khác rất vui mừng."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Tuy đã thành tựu bạch pháp và chân thánh trí, nhưng vì làm lợi ích cho các loài hữu tình, nên dùng phương tiện khéo léo nhận thân ở ác thú, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa cho các loài hữu tình được thành thục. Tuy nhận thân ấy nhưng không giống họ mà chịu các khổ não, cũng không bị lỗi lầm của nẻo ấy làm ô nhiễm.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Ý ông thế nào? Có thầy ảo thuật khéo tay hoặc đệ tử của ông ta, dùng ảo thuật làm ra các thứ voi, ngựa v.v., khiến mọi người xem vui mừng hớn hở. Trong đó có voi, ngựa v.v. thật không?"

 Thiện Hiện thưa: "Trong đó không có voi, ngựa v.v. thật."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Tuy đã thành tựu bạch pháp và chân thánh trí, nhưng vì làm lợi ích cho các loài hữu tình, nên hiện nhận các loại thân bàng sinh v.v. Tuy nhận thân ấy nhưng thật ra không phải là loài ấy, cũng không bị lỗi lầm của loài ấy làm dơ bẩn."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện khéo léo rộng lớn như vậy: tuy thành tựu bạch pháp và chân thánh trí, mà vì hữu tình nhận đủ loại thân, tùy chỗ thích hợp mà làm lợi ích. Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đứng trên pháp gì mà có thể làm được phương tiện khéo léo như thế, tuy nhận đủ loại hình thân trong các nẻo, mà không bị lỗi lầm của chúng làm dơ bẩn?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên có thể làm được phương tiện khéo léo như thế. Nhờ sức phương tiện khéo léo ấy, tuy đi đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng; ví cho số nhiều không đếm xuể), hiện đủ loại thân để làm lợi ích, an vui cho các loài hữu tình ở đó, mà ở trong ấy không khởi lòng nhiễm đắm.

 Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tất cả các pháp đều không nắm bắt được gì, nghĩa là hoàn toàn không thấy có cái làm nhiễm, cái bị nhiễm, và nhân duyên của sự nhiễm. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều tự tính không (tự nó không có bản chất riêng cố định).

 Thiện Hiện nên biết! Cái không không thể làm nhiễm đắm cái không, cái không cũng không thể làm nhiễm đắm pháp khác, cũng không có pháp nào khác làm nhiễm đắm được cái không. Vì sao vậy? Vì trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt, huống gì có pháp khác mà nắm bắt được. Như thế gọi là bất khả đắc không (cái không mà trong đó chẳng nắm bắt được gì). Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong đó, có thể chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, luôn làm lợi ích cho các hữu tình."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu mà làm được phương tiện khéo léo như thế, hay cũng còn an trụ trong các pháp khác nữa?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Há có pháp nào khác không được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa bao gồm, mà nay ông lại sinh nghi như thế?"

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu đã là tự tính không, thì sao có thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu bao gồm tất cả các pháp? Trong cái không thì không thể nói có pháp được bao gồm hay không được bao gồm."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Há chẳng phải các pháp, tính của các pháp đều là không sao?"

 Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, đúng vậy."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu tất cả các pháp, mọi tính đều không, thì há chẳng phải trong cái không bao gồm tất cả các pháp sao?"

 Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, đúng vậy."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Do nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu bao gồm tất cả các pháp. Nên biết Bồ-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể làm được phương tiện khéo léo như thế."

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong tự tính không của các pháp, mà phát khởi Thần thông ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về năng lực thần thông), an trụ trong Thần thông ba-la-mật-đa, có thể đi đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, cúng dường cung kính chư Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật nghe nhận chánh pháp, gieo trồng vô lượng căn lành thù thắng?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán khắp các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già cùng chư Phật và đại chúng, và các pháp được giảng nói, thấy tự tính đều là không, chỉ có tên gọi tạm đặt theo quy ước thế gian, gọi là thế giới, chúng Phật và pháp. Những tên gọi tạm đặt theo thế gian như thế cũng tự tính là không.

 Thiện Hiện nên biết! Nếu các thế giới mười phương, chư Phật và đại chúng, và các pháp được nói, với những tên gọi tạm đặt ấy, mà tự tính không phải là không, thì cái không đã nói lẽ ra chỉ thành một phần (chứ không trọn khắp). Vì cái không đã nói không phải chỉ là một phần, nên tất cả các pháp tự tính đều là không, lẽ ấy tròn đầy khắp cả, không hai, không khác.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ phương tiện khéo léo quán khắp tính không mà phát khởi Thần thông ba-la-mật-đa, an trụ trong Thần thông ba-la-mật-đa, liền có thể phát khởi các thần thông: thiên nhãn (mắt thấy xa, thấy suốt mọi nơi, thấy chúng sinh chết đây sinh kia), thiên nhĩ (tai nghe xa, nghe mọi âm thanh), thần cảnh (biến hóa, đi lại tự tại không bị ngăn ngại), tha tâm (biết tâm ý người khác), túc trụ tùy niệm (nhớ lại các đời trước), và trí tuệ thần thông vi diệu biết lậu tận (biết rõ phiền não đã dứt sạch).

 Thiện Hiện nên biết! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu lìa Thần thông ba-la-mật-đa thì không thể tự tại giáo hóa hữu tình cho thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng. Vì thế Thần thông ba-la-mật-đa là con đường đi đến Bồ-đề (giác ngộ). Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đều nương con đường này mà cầu đến quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng.

 Khi đang cầu đến, họ có thể tự mình viên mãn mọi pháp lành, cũng có thể dạy người khác tu các pháp lành. Tuy làm việc ấy nhưng đối với pháp lành hoàn toàn không chấp trước. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết các pháp lành đều tự tính không, mà cái tự tính không thì không có gì để chấp trước. Nếu có chấp trước thì có ái vị (sự đắm say, ham thích hương vị). Vì không chấp trước nên cũng không có ái vị. Trong tự tính không không có ái vị, vì cái biết vị, cái bị nếm vị và nhân duyên của sự nếm vị, ở trong pháp không đều không thể nắm bắt.

 Thiện Hiện nên biết! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong Thần thông ba-la-mật-đa, phát khởi thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn mắt người. Dùng thiên nhãn ấy quán tất cả các pháp, thấy tự tính đều là không. Vì thấy tự tính của tất cả các pháp là không, nên không dựa vào tướng của pháp mà tạo tác các nghiệp. Tuy vì hữu tình mà giảng nói pháp như thế, nhưng cũng không nắm bắt tướng của các hữu tình và những gì đặt bày cho họ.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy sự không nắm bắt làm phương tiện, phát khởi thần thông thù thắng của Bồ-tát, dùng thần thông ấy làm mọi công việc cần làm. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thiên nhãn cực kỳ thanh tịnh vượt hơn mắt người, quán khắp các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già. Thấy rồi, phát khởi trí thông thần cảnh, đi đến đó làm lợi ích cho các loài hữu tình.

 Hoặc dùng Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa để làm lợi ích. Hoặc dùng bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm: quán thân không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp vô ngã) cho đến tám chi thánh đạo (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng; khoảng giữa gồm bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi) để làm lợi ích.

 Hoặc dùng bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn đến mọi chúng sinh), bốn vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc) để làm lợi ích. Hoặc dùng tám giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi ràng buộc của sắc và tưởng) cho đến mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức, trải ra khắp mọi nơi) để làm lợi ích. Hoặc dùng ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (quán các pháp là không, không có tướng để nắm bắt, không có gì để mong cầu) để làm lợi ích. Hoặc dùng các pháp lành thù thắng khác để làm lợi ích. Hoặc dùng pháp của Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và chư Phật để làm lợi ích.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy ở các thế giới mười phương, nếu thấy hữu tình phần nhiều keo kiệt tham lam, liền sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: "Các ngươi, những hữu tình, nên thực hành bố thí! Kẻ keo kiệt tham lam phải chịu khổ nghèo cùng. Vì nghèo cùng nên không có uy đức, không thể tự làm lợi cho mình, huống gì làm lợi cho người. Vì thế các ngươi nên siêng làm bố thí, đã tự mình an vui lại làm cho người khác an vui. Đừng vì nghèo cùng mà ăn nuốt lẫn nhau, rồi cùng nhau không thoát được cái khổ của các ác thú."

 Nếu thấy hữu tình phạm giới thanh tịnh, liền sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: "Các ngươi, những hữu tình, nên giữ giới thanh tịnh! Kẻ phá giới phải chịu khổ ở ác thú. Người phá giới không có uy đức, không thể tự làm lợi cho mình, huống gì làm lợi cho người. Do nhân duyên phá giới mà rơi vào ba ác thú (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), chịu quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác thời với lúc tạo nhân) đau khổ, đắng cay độc hại khó chịu đựng, không thể tự cứu mình, huống gì cứu người. Vì thế các ngươi nên giữ giới thanh tịnh, không nên dung chứa tâm phá giới dù chỉ trong khoảng một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), huống gì lâu dài. Đừng tự buông thả lòng mình để về sau buồn lo hối hận."

 Nếu thấy hữu tình giận ghét lẫn nhau, cứ thế kết oán, làm hại phiền não nhau, liền sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: "Các ngươi, những hữu tình, nên tu an nhẫn! Đừng giận dữ nhau, kết oán hại nhau. Những tâm giận oán không thuận với pháp lành, làm tăng trưởng pháp ác, chuốc lấy suy tổn ngay trước mắt. Các ngươi do tâm giận oán ấy, khi thân hoại mạng chung sẽ rơi vào ác thú, chịu các khổ cực độ, khó có ngày ra. Vì thế các ngươi không nên dung chứa tâm giận oán dù chỉ trong khoảng một sát-na, huống gì để nó nối tiếp lâu dài. Các ngươi nay đã có duyên với nhau, nên khởi lòng từ, làm việc lợi ích cho nhau."

 Nếu thấy hữu tình lười biếng trễ nải, liền sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: "Các ngươi, những hữu tình, nên siêng năng tinh tấn, đừng lười biếng trễ nải đối với pháp lành! Kẻ lười biếng thì đối với các pháp lành và các việc tốt đẹp đều không thể làm nên. Các ngươi vì thế mà rơi vào các ác thú, chịu vô lượng khổ. Vì thế các ngươi không nên dung chứa tâm lười biếng dù chỉ trong khoảng một sát-na, huống gì để nó nối tiếp lâu dài."

 Nếu thấy hữu tình mất chánh niệm, tán loạn, tâm không yên lặng, liền sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: "Các ngươi, những hữu tình, nên tu tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên)! Đừng sinh tâm mất chánh niệm và tán loạn. Tâm như thế không thuận với pháp lành, làm tăng trưởng pháp ác, chuốc lấy suy tổn ngay trước mắt. Các ngươi vì thế khi thân hoại mạng chung sẽ rơi vào các ác thú, chịu vô lượng khổ. Vì thế các ngươi không nên dung chứa tâm đi kèm với sự mất chánh niệm và tán loạn dù chỉ trong khoảng một sát-na, huống gì để nó nối tiếp lâu dài."

 Nếu thấy hữu tình ngu si, trí tuệ xấu ác, liền sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: "Các ngươi, những hữu tình, nên tu trí tuệ thù thắng, đừng khởi trí tuệ xấu ác! Người khởi trí tuệ xấu ác thì đến các nẻo lành còn không đến được, huống gì được giải thoát. Các ngươi do nhân duyên trí tuệ xấu ác ấy mà rơi vào các ác thú, chịu vô lượng khổ. Vì thế các ngươi không nên dung chứa tâm đi kèm với ngu si và trí tuệ xấu ác dù chỉ trong khoảng một sát-na, huống gì để nó nối tiếp lâu dài."

 Nếu thấy hữu tình nặng tham dục, liền sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán bất tịnh (quán thân thể dơ uế để trừ lòng tham dục). Nếu thấy hữu tình nặng sân hận, liền sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán từ bi. Nếu thấy hữu tình nặng ngu si, liền sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán duyên khởi (quán mọi sự đều do nhân duyên nối nhau mà sinh ra). Nếu thấy hữu tình nặng kiêu mạn, liền sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán phân biệt giới (quán thân chỉ là sự hợp lại của các yếu tố như đất, nước, lửa, gió..., không có gì để kiêu căng). Nếu thấy hữu tình nặng tầm tứ (tâm suy tính, tìm xét lăng xăng), liền sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép trì tức niệm (chú tâm theo dõi hơi thở ra vào).

 Nếu thấy hữu tình lạc mất chánh đạo, liền sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện dạy dỗ dẫn dắt khiến họ vào chánh đạo, tức là đạo Thanh văn, hoặc đạo Độc giác, hoặc đạo Như Lai. Dùng phương tiện nói cho họ pháp như sau: "Những gì các ngươi chấp giữ đều tự tính không. Trong pháp không thì không thể có gì để chấp giữ, vì sự không có gì để chấp giữ chính là tướng của cái không."

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, phải an trụ trong Thần thông ba-la-mật-đa mới có thể tự tại tuyên thuyết chánh pháp, làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình. Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát xa lìa Thần thông ba-la-mật-đa thì không thể tự tại tuyên thuyết chánh pháp, làm việc lợi ích cho các hữu tình.

 Thiện Hiện nên biết! Như con chim không có cánh thì không thể tự tại bay lượn trên không trung để đến được nơi xa. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, nếu không có Thần thông ba-la-mật-đa thì không thể tự tại tuyên thuyết chánh pháp, làm việc lợi ích cho các hữu tình. Vì thế, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên phát khởi Thần thông ba-la-mật-đa. Nếu phát khởi Thần thông ba-la-mật-đa thì có thể tự tại tuyên thuyết chánh pháp, tùy ý làm lợi lạc cho các loài hữu tình.

 Thiện Hiện nên biết! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát dùng thiên nhãn cực kỳ thanh tịnh vượt hơn mắt người, quán khắp các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, và quán các loài hữu tình sinh ở đó. Thấy rồi, phát khởi trí thông thần cảnh, trong khoảnh khắc đi đến cõi ấy, dùng trí tha tâm biết đúng như thật tâm và tâm sở (tâm chính và các trạng thái tâm đi kèm như vui, buồn, tham, giận...) của các hữu tình ở đó, tùy chỗ thích hợp mà giảng cho họ những pháp thiết yếu.

 Tức là nói Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc nói bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; hoặc nói bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; hoặc nói tám giải thoát cho đến mười biến xứ; hoặc nói ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; hoặc nói tất cả các pháp môn Đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên) và pháp môn Tam-ma-địa (thiền định, tâm chuyên chú một chỗ); hoặc nói nội không cho đến vô tính tự tính không (các loại tính Không, từ cái không của các giác quan bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính); hoặc nói chân như (thực tướng như thế, không biến đổi của các pháp) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn; các tên gọi khác nhau của bản thể chân thật);

 hoặc nói các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý của bậc thánh: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); hoặc nói nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp, đẳng vô gián duyên là tâm trước dẫn tâm sau liền nhau, sở duyên duyên là đối tượng của tâm, tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ); hoặc nói các pháp do duyên sinh ra; hoặc nói vô minh cho đến già chết (mười hai mắt xích nhân duyên của vòng sinh tử, từ sự mê muội ban đầu đến già và chết); hoặc nói các pháp môn uẩn, xứ, giới (uẩn: năm nhóm cấu thành con người gồm sắc, thọ, tưởng, hành, thức; xứ: mười hai xứ gồm sáu giác quan và sáu đối tượng; giới: mười tám giới gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức); hoặc nói đạo Thanh văn; hoặc nói đạo Độc giác; hoặc nói đạo Bồ-tát; hoặc nói Bồ-đề; hoặc nói Niết-bàn (sự dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử, tịch tĩnh an lạc). Khiến các hữu tình ấy nghe pháp rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thiên nhĩ cực kỳ thanh tịnh vượt hơn tai người, có thể nghe tất cả tiếng của người và phi nhân (các loài không phải người như trời, rồng, quỷ thần). Nhờ thiên nhĩ ấy, nghe khắp chánh pháp do tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như, đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn khắp) ở các thế giới chư Phật mười phương nhiều như cát sông Căng-già giảng nói. Nghe rồi thọ trì, suy nghĩ ý nghĩa, tùy pháp đã nghe mà có thể vì hữu tình tuyên nói đúng như thật: hoặc nói Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến hoặc nói Bồ-đề, hoặc nói Niết-bàn, khiến các hữu tình ấy nghe pháp rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng trí thông tha tâm cực kỳ thanh tịnh, biết đúng như thật tâm và tâm sở của các loài hữu tình, tùy chỗ thích hợp mà giảng cho họ những pháp thiết yếu: tức là nói Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến hoặc nói Bồ-đề, hoặc nói Niết-bàn, khiến các hữu tình ấy nghe pháp rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng trí thông túc trụ tùy niệm thanh tịnh, có thể nhớ các chuyện đời trước của mình và của người. Nhờ trí thông túc trụ tùy niệm ấy, nhớ biết đúng như thật các sự khác biệt về danh hiệu v.v. của chư Phật quá khứ và chúng đệ tử. Nếu có hữu tình thích nghe chuyện các đời trước trong quá khứ mà được lợi ích, liền vì họ kể các chuyện đời trước, nhân phương tiện ấy mà nói chánh pháp: tức là nói Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến hoặc nói Bồ-đề, hoặc nói Niết-bàn, khiến các hữu tình ấy nghe pháp rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng trí thông thần cảnh cực kỳ nhanh chóng, đi đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật gieo các căn lành, rồi trở về cõi của mình, vì hữu tình kể chuyện các cõi Phật, nhân phương tiện ấy mà nói chánh pháp: tức là nói Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến hoặc nói Bồ-đề, hoặc nói Niết-bàn, khiến các hữu tình nghe pháp rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng trí thông lậu tận tùy theo mức đã đạt được, biết đúng như thật các loài hữu tình ai đã dứt sạch phiền não, ai chưa dứt, cũng biết đúng như thật phương tiện để dứt sạch phiền não, rồi vì người chưa dứt mà giảng pháp thiết yếu: tức là nói Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến hoặc nói Bồ-đề, hoặc nói Niết-bàn, khiến các hữu tình nghe pháp rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên phát khởi Thần thông ba-la-mật-đa. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì tu tập Thần thông ba-la-mật-đa được viên mãn, nên tùy ý muốn mà nhận đủ loại thân, không bị lỗi lầm của khổ vui làm nhiễm ô, như hóa thân của Phật tuy có thể làm đủ mọi việc, mà không bị lỗi lầm của khổ vui ấy làm ô nhiễm.

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên dạo chơi tự tại trong Thần thông ba-la-mật-đa. Nếu dạo chơi tự tại trong Thần thông ba-la-mật-đa thì có thể giáo hóa hữu tình cho thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, mau chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng.

 Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không giáo hóa hữu tình cho thành thục, không trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thì rốt cuộc không thể đạt được quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng mà mình mong cầu. Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu chưa viên mãn tư lương Bồ-đề (vốn liếng công đức và trí tuệ cần tích lũy để đạt giác ngộ), thì chắc chắn không thể chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng mà mình mong cầu."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Những gì gọi là tư lương Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát viên mãn tư lương Bồ-đề ấy rồi mới có thể chứng quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng mà mình mong cầu?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Tất cả pháp lành đều là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Những gì gọi là tất cả pháp lành?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, tu hành Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, trong đó hoàn toàn không phân biệt chấp trước, nghĩa là không khởi ý nghĩ: "Đây là bố thí cho đến bát-nhã; do cái này (người tu); vì cái này (đối tượng)" mà tu bố thí cho đến bát-nhã. Ba thứ phân biệt chấp trước ấy hoàn toàn không có, vì biết tất cả các pháp tự tính là không.

 Nhờ vậy, sáu ba-la-mật-đa như bố thí v.v. được tu ấy có thể tự làm lợi ích cho mình, cũng có thể làm lợi ích cho tất cả hữu tình, vì khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng Niết-bàn, nên gọi là pháp lành, cũng gọi là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát, cũng gọi là con đường của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát trong quá khứ, vị lai, hiện tại vì đi con đường này nên đã được, sẽ được, đang được quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, cũng khiến các hữu tình đã, sẽ, đang vượt qua biển lớn sinh tử, được niềm vui Niết-bàn.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, tu hành bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; an trụ nội không cho đến vô tính tự tính không; an trụ chân như cho đến bất tư nghị giới; an trụ các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; tu hành tám giải thoát cho đến mười biến xứ; tu hành ba cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; tu hành các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát (các giai vị tu chứng của Bồ-tát); tu hành tất cả các pháp môn Đà-la-ni và pháp môn Tam-ma-địa;

 tu hành mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết nghiệp báo ba đời...) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác; khoảng giữa gồm bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả); tu hành pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót) và tính luôn an trụ nơi xả (tâm luôn bình thản, không dao động); tu hành Nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều là không), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và Nhất thiết tướng trí. Trong đó hoàn toàn không phân biệt chấp trước, nghĩa là không khởi ý nghĩ: "Đây là bốn niệm trụ cho đến Nhất thiết tướng trí; do cái này; vì cái này" mà tu bốn niệm trụ cho đến Nhất thiết tướng trí. Ba thứ phân biệt chấp trước ấy hoàn toàn không có, vì biết tất cả các pháp tự tính là không.

 Nhờ vậy, bốn niệm trụ cho đến Nhất thiết tướng trí được tu ấy có thể tự làm lợi ích cho mình, cũng có thể làm lợi ích cho tất cả hữu tình, vì khiến họ ra khỏi sinh tử, được Niết-bàn, nên gọi là pháp lành, cũng gọi là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát, cũng gọi là con đường của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát trong quá khứ, vị lai, hiện tại vì đi con đường này nên đã được, sẽ được, đang được quả giác ngộ vô thượng chánh đẳng, cũng khiến các hữu tình đã, sẽ, đang vượt qua biển lớn sinh tử, được niềm vui Niết-bàn.

 Thiện Hiện nên biết! Lại còn vô lượng công đức mà các chúng Bồ-tát tu tập, đều gọi là pháp lành, cũng gọi là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát, cũng gọi là con đường của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải tu các pháp lành thù thắng như thế cho thật viên mãn mới có thể chứng được Nhất thiết trí trí. Phải đã chứng được Nhất thiết trí trí rồi mới có thể chuyển bánh xe chánh pháp (giảng dạy giáo pháp chân chính) không sai lệch, khiến các hữu tình được an vui rốt ráo."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video