Phần thứ ba, phẩm Thiện Hiện, thứ ba, đoạn thứ chín.
Lại nữa, Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật)! Tướng Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", con đường tu hành cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) chính là bốn vô ngại giải (bốn thứ hiểu biết và diễn đạt thông suốt, không bị ngăn trở). Bốn thứ ấy là gì? Một là nghĩa vô ngại giải (thông suốt không ngăn ngại về ý nghĩa của mọi giáo lý). Hai là pháp vô ngại giải (thông suốt không ngăn ngại về danh từ, câu chữ của giáo pháp). Ba là từ vô ngại giải (thông suốt không ngăn ngại về các thứ tiếng nói, ngôn ngữ). Bốn là biện vô ngại giải (thuyết giảng lưu loát, ứng đáp không ngăn ngại). Này Thiện Hiện! Bốn vô ngại giải như vậy, nếu lấy vô sở đắc (không nắm giữ, không thấy có gì để đạt được hay chiếm hữu) làm phương tiện (cách thức, phương pháp khéo léo để tu hành), thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi sự vật, giúp vượt qua bờ mê sinh tử để đến bờ giác ngộ) sâu xa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chính là mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng Thanh văn, Bồ-tát). Mười tám điều ấy là gì? Đó là: các đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như), Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn khắp), bắt đầu từ đêm chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật), cho đến đêm vào vô dư y Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, khi thân xác cũng không còn, không còn chút gì làm chỗ nương của sinh tử), trong khoảng giữa ấy: thường không có lầm lỗi; không có tiếng nói vội vàng thô bạo; không có quên mất chánh niệm (sự ghi nhớ, tỉnh thức chân chính); không có các thứ ý nghĩ phân biệt khác nhau; không có tâm không ở trong định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên nhất); không có sự buông xả mà không biết rõ; chí nguyện không thoái lui; tinh tấn (siêng năng nỗ lực tu hành) không thoái lui; niệm không thoái lui; định không thoái lui; tuệ không thoái lui; giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã được giải thoát) không thoái lui; mọi việc làm của thân đều lấy trí tuệ dẫn đầu, theo trí tuệ mà vận hành; mọi lời nói đều lấy trí tuệ dẫn đầu, theo trí tuệ mà vận hành; mọi ý nghĩ đều lấy trí tuệ dẫn đầu, theo trí tuệ mà vận hành; sự thấy biết về đời quá khứ không vướng mắc, không ngăn ngại; sự thấy biết về đời vị lai không vướng mắc, không ngăn ngại; sự thấy biết về đời hiện tại không vướng mắc, không ngăn ngại. Mười tám pháp bất cộng của Phật như vậy, không pháp nào không lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên biết đó là tướng Đại thừa của các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Tướng Đại thừa của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chính là các cửa Đà-la-ni văn tự (Đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp; ở đây là phép tu dùng từng chữ cái làm cửa ngõ để thấu hiểu ý nghĩa của mọi pháp). Thế nào là các cửa Đà-la-ni văn tự? Đó là tính bình đẳng của chữ, tính bình đẳng của lời, đi vào các cửa chữ. Thế nào là tính bình đẳng của chữ, tính bình đẳng của lời, đi vào các cửa chữ? Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lấy vô sở đắc làm phương tiện:
Vào cửa chữ A (?) (âm Phạn "a"), thì hiểu rõ mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn không sinh. Vào cửa chữ Lạc (âm Phạn "ra"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa bụi bặm dơ bẩn. Vào cửa chữ Bả (âm Phạn "pa"), thì hiểu rõ mọi pháp là lời dạy về thắng nghĩa (chân lý tối cao, sự thật rốt ráo). Vào cửa chữ Giả (âm Phạn "ca"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa xa chết và sinh, dù chết hay sinh đều lấy vô sở đắc làm phương tiện. Vào cửa chữ Na (âm Phạn "na"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa xa tên gọi và hình tướng, dù tên gọi hay hình tướng đều lấy vô sở đắc làm phương tiện. Vào cửa chữ Khả (âm Phạn "la"), thì hiểu rõ mọi pháp vượt ra ngoài thế gian, vì nhân duyên của sợi dây ái dục (?) không còn hiện ra. Vào cửa chữ Đà (âm Phạn "da"), thì hiểu rõ mọi pháp được điều phục, vắng lặng, chân như (bản thể chân thật, như nhiên không đổi của mọi sự vật) bình đẳng, không phân biệt. Vào cửa chữ Bà (âm Phạn "ba"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa cả trói buộc lẫn cởi mở. Vào cửa chữ Đồ (âm Phạn "ḍa"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa phiền nóng, quanh co, dơ bẩn mà được thanh tịnh. Vào cửa chữ Sa (âm Phạn "ṣa"), thì hiểu rõ mọi pháp không vướng mắc ngăn ngại. Vào cửa chữ Phược (âm Phạn "va"), thì hiểu rõ mọi pháp dứt hẳn con đường ngôn ngữ âm thanh. Vào cửa chữ Đa (?) (âm Phạn "ta"), thì hiểu rõ chân như của mọi pháp không lay động. Vào cửa chữ Dã (âm Phạn "ya"), thì hiểu rõ mọi pháp đúng như thật mà không sinh. Vào cửa chữ Sắt-tra (âm Phạn "ṣṭa"), thì hiểu rõ tướng chế ngự và giữ gìn của mọi pháp đều không thể nắm bắt được.
Vào cửa chữ Ca (âm Phạn "ka"), thì hiểu rõ người tạo tác của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Sa (âm Phạn "sa"), thì hiểu rõ tính bình đẳng về thời gian của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Ma (âm Phạn "ma"), thì hiểu rõ tính chấp giữ "cái của ta" nơi mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Già (âm Phạn "ga"), thì hiểu rõ tính vận hành, chuyển động, nắm giữ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Tha (âm Phạn "tha"), thì hiểu rõ tính làm chỗ nương tựa của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Xà (âm Phạn "ja"), thì hiểu rõ cái sinh ra và cái được sinh ra của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Thấp-phược (âm Phạn "śva"), thì hiểu rõ tính an ổn của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Đạt (âm Phạn "dha"), thì hiểu rõ tính giới (yếu tố, cõi) có khả năng gìn giữ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Xá (âm Phạn "śa"), thì hiểu rõ tính xa-ma-tha (sự dừng lặng, định tâm vắng lặng) của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Khư (âm Phạn "kha"), thì hiểu rõ tính bình đẳng như hư không bao la của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Sạn (âm Phạn "kṣa"), thì hiểu rõ tính cùng tận của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Tát-đa (?) (âm Phạn "sta"), thì hiểu rõ tính giữ gìn của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Nhã (âm Phạn "jña"), thì hiểu rõ tính cái biết và cái được biết của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Lạt-tha (âm Phạn "rtha"), thì hiểu rõ tính nghĩa lý bị chấp trước của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Ha (âm Phạn "ha"), thì hiểu rõ tính có thể làm nguyên nhân của mọi pháp không thể nắm bắt được.
Vào cửa chữ Bạc (âm Phạn "bha"), thì hiểu rõ tính có thể bị phá hoại của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Xước (âm Phạn "cha"), thì hiểu rõ tính bị ham muốn khoái lạc che phủ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Táp-ma (âm Phạn "sma"), thì hiểu rõ tính có thể nhớ nghĩ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Hạp-phược (âm Phạn "hva"), thì hiểu rõ tính có thể kêu gọi của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Tha (âm Phạn "tsa"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa sự dũng mãnh. Vào cửa chữ Kiện (âm Phạn "gha"), thì hiểu rõ tính dày đặc và bình đẳng của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Sủy (?) (âm Phạn "ṭha"), thì hiểu rõ tính tích tụ của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Noa (âm Phạn "ṇa"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa sự ồn ào hỗn tạp. Vào cửa chữ Phả (âm Phạn "pha"), thì hiểu rõ mọi pháp không có quả báo. Vào cửa chữ Tắc-ca (âm Phạn "ska"), thì hiểu rõ mọi pháp lìa tính uẩn (các nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Vào cửa chữ Dật-sa (âm Phạn "ysa"), thì hiểu rõ tính và tướng già yếu suy tàn của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Chước (âm Phạn "śca"), thì hiểu rõ mọi pháp không có dấu chân. Vào cửa chữ Tra (âm Phạn "ṭa"), thì hiểu rõ tính xua đuổi, ép bức lẫn nhau của mọi pháp không thể nắm bắt được. Vào cửa chữ Trạch (âm Phạn "ḍha"), thì hiểu rõ chỗ rốt ráo của mọi pháp không thể nắm bắt được.
Thiện Hiện nên biết! Cửa chữ Trạch này có thể giúp hiểu thấu đến tận cùng biên giới của tính không của các pháp. Ngoài các chữ này ra, để biểu thị tính không của các pháp thì không còn chữ nào khác có thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì ý nghĩa của các chữ này không thể nói ra, không thể bày tỏ, không thể viết ra mà giữ, không thể nắm lấy, không thể quan sát, vì lìa mọi hình tướng. Thiện Hiện nên biết! Ví như hư không là nơi mọi vật đều quy về; các cửa chữ này cũng như vậy, ý nghĩa tính không của các pháp đều phải vào cửa này mới được hiển bày rõ ràng.
Thiện Hiện nên biết! Vào chữ A (?) v.v. như thế gọi là vào các cửa chữ. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu đối với việc vào các cửa chữ như vậy mà có được trí tuệ khéo léo, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mọi lời nói âm thanh, những gì được diễn đạt, những gì được biểu thị đều không vướng ngại; đối với tính không bình đẳng của mọi pháp đều có thể chứng ngộ và giữ gìn trọn vẹn; đối với mọi lời nói âm thanh đều được khéo léo thông thạo. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể lắng nghe những tướng ấn, câu ấn (những chữ, những câu có tính như con dấu xác nhận chân lý) của việc vào các cửa chữ như vậy, nghe xong thì tiếp nhận giữ gìn, đọc tụng thông thuộc, giảng giải cho người khác mà không chấp trước, không chạy theo danh tiếng, lợi lộc, sự cung kính, thì nhờ nhân duyên ấy được ba mươi thứ công đức lợi ích thù thắng.
Ba mươi thứ ấy là gì? Đó là: được trí nhớ mạnh mẽ; được lòng biết hổ thẹn (hổ với mình, thẹn với người khi làm điều sai) vượt bậc; được sức mạnh bền chắc; được thấu ý chỉ của giáo pháp; được sự giác ngộ ngày càng tăng tiến; được trí tuệ đặc biệt vượt trội; được tài biện luận không ngăn ngại; được cửa tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp); được không còn nghi ngờ; được nghe lời trái ý hay thuận ý cũng không sinh ưa thích hay giận dữ; được an trụ bình đẳng không cao không thấp; được khéo léo về tiếng nói của các loài hữu tình (chúng sinh có tình thức); được khéo léo về uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức); được khéo léo về giới (mười tám yếu tố của nhận thức: sáu căn, sáu cảnh, sáu thức); được khéo léo về xứ (mười hai chỗ sinh ra nhận thức: sáu căn và sáu cảnh); được khéo léo về đế (bốn chân lý: khổ, tập, diệt, đạo); được khéo léo về duyên khởi (giáo lý mọi sự do các điều kiện nương nhau mà sinh ra, gồm mười hai mắt xích); được khéo léo về nhân (nguyên nhân chính); được khéo léo về duyên (các điều kiện phụ trợ); được khéo léo về pháp; được khéo léo về trí biết căn cơ hơn kém của chúng sinh; được khéo léo về tha tâm trí (trí biết được tâm người khác); được khéo léo về thần cảnh trí (năng lực thần thông biến hóa, đi lại tự tại); được khéo léo về thiên nhĩ trí (tai thần nghe được mọi âm thanh xa gần); được khéo léo về túc trụ tùy niệm trí (trí nhớ lại các đời trước); được khéo léo về tử sinh trí (trí thấy rõ chúng sinh chết đây sinh kia theo nghiệp); được khéo léo về lậu tận trí (trí biết mình đã dứt sạch mọi phiền não); được khéo léo về xứ phi xứ trí (trí biết điều gì hợp lẽ có thể xảy ra, điều gì không hợp lẽ không thể xảy ra); được khéo léo về trí biết sự đi lại (của chúng sinh trong các cõi); được khéo léo về trí biết các oai nghi (cách đi, đứng, nằm, ngồi đúng phép). Đó là ba mươi thứ công đức lợi ích thù thắng.
Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, mà đạt được các cửa Đà-la-ni văn tự như vậy, thì nên biết đó là tướng Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Điều ông hỏi tiếp theo: "Đến mức nào thì nên biết các Bồ-tát Ma-ha-tát đã phát tâm tiến bước trên Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật)?" Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) siêng năng thực hành sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), từ một địa (một bậc, một giai đoạn trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) tiến lên một địa khác, thì đến mức ấy nên biết các Bồ-tát Ma-ha-tát đã phát tâm tiến bước trên Đại thừa.
Cụ thọ (lời tôn xưng bậc tu hành đáng kính) Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng thực hành sáu ba-la-mật-đa, từ một địa tiến lên một địa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết rằng mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Vì sao vậy? Vì mọi pháp không đi, không đến, không từ đâu, không về đâu, do các pháp ấy không biến đổi, hư hoại. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với địa mình rời đi và địa mình tiến đến không nhớ nghĩ, không suy tính; tuy tu sửa các việc làm của địa mà không thấy có địa ấy. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng thực hành sáu ba-la-mật-đa, từ một địa tiến lên một địa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu sửa các việc làm của địa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ nhất, nên khéo tu sửa mười việc làm thù thắng. Mười việc ấy là gì? Một là lấy vô sở đắc (không nắm giữ, không thấy có gì để đạt được hay chiếm hữu) làm phương tiện (cách thức tu hành khéo léo), nên khéo tu sửa việc làm có ý muốn thanh tịnh và cao thượng, vì hình tướng của việc làm lợi ích là không thể nắm bắt được. Hai là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm có tâm bình đẳng với tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức), vì tất cả hữu tình là không thể nắm bắt được. Ba là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm buông bỏ bố thí tất cả, vì người cho, người nhận và vật được cho đều không thể nắm bắt được. Bốn là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm gần gũi bạn lành (người thầy, người bạn dẫn dắt mình trên đường tu), vì đối với các bạn lành không chấp trước. Năm là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm siêng năng cầu chánh pháp, vì các pháp được cầu đều không thể nắm bắt được. Sáu là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm thường ưa xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu), vì cái nhà được rời bỏ là không thể nắm bắt được. Bảy là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm yêu kính thân Phật, vì nhân của các tướng tốt, vẻ đẹp (nơi thân Phật) là không thể nắm bắt được. Tám là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm mở bày giáo pháp, vì các pháp được phân tích giảng giải là không thể nắm bắt được. Chín là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm phá bỏ kiêu mạn, vì các pháp hưng thịnh là không thể nắm bắt được. Mười là lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm thường ưa nói lời chân thật, vì mọi lời nói là không thể nắm bắt được. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ nhất, nên khéo tu sửa mười việc làm thù thắng này, nhờ đó địa thứ nhất mau được viên mãn.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ hai, nên tu tập suy nghĩ về tám pháp, khiến cho mau được viên mãn. Tám pháp ấy là gì? Một là thi-la (giới hạnh, giới luật) thanh tịnh. Hai là biết ơn và đền ơn. Ba là an trụ nơi sức an nhẫn (nhẫn nại, chịu đựng mà tâm vẫn yên). Bốn là đón nhận niềm hoan hỷ vượt bậc. Năm là không bỏ rơi chúng sinh. Sáu là thường khởi tâm đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh). Bảy là đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, lấy lòng kính tin mà thưa hỏi, vâng theo, cúng dường như thờ các đức Phật. Tám là siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ hai, đối với tám pháp này nên suy nghĩ đúng đắn, nên siêng năng tu học, khiến cho mau được viên mãn.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ ba, nên tinh chuyên an trụ nơi năm pháp. Năm pháp ấy là gì? Một là siêng cầu học hỏi nhiều, luôn không biết chán đủ, mà đối với pháp đã nghe không chấp vào câu chữ. Hai là với tâm không nhiễm ô thường thực hành pháp thí (bố thí bằng cách giảng dạy giáo pháp); tuy rộng mở dạy dỗ người khác mà không tự cao. Ba là vì trang nghiêm cõi Phật thanh tịnh mà gieo trồng các căn lành; tuy dùng căn lành ấy để hồi hướng (đem công đức hướng về mục đích giác ngộ và lợi ích chúng sinh) mà không tự đề cao mình. Bốn là vì giáo hóa chúng sinh, tuy không chán mỏi sinh tử vô biên mà không kiêu căng buông thả. Năm là tuy an trụ nơi lòng biết hổ thẹn mà không chấp trước. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ ba, nên thường an trụ nơi năm pháp như vậy, không được tạm bỏ.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ tư, nên tiếp nhận giữ gìn mười pháp không bỏ. Mười pháp ấy là gì? Một là ở nơi a-luyện-nhã (chốn rừng vắng, nơi thanh tịnh xa làng xóm để tu hành), thường không rời bỏ. Hai là thường ưa ít ham muốn. Ba là thường ưa biết đủ. Bốn là thường không rời bỏ công đức của hạnh đỗ-đa (tức hạnh đầu-đà: lối sống khổ hạnh giản dị để gột bỏ tham đắm). Năm là đối với các học xứ (các giới điều cần học giữ) thường không bỏ. Sáu là đối với các dục lạc (khoái lạc của giác quan) sinh lòng nhàm chán sâu sắc muốn lìa xa. Bảy là thường ưa khởi tâm hướng về Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não khổ đau). Tám là đối với mọi vật thường ưa buông bỏ. Chín là trong mọi lúc tâm không chìm đắm, ủ dột. Mười là đối với mọi việc thường không luyến tiếc vướng mắc. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ tư, đối với mười pháp như vậy nên tiếp nhận giữ gìn không bỏ.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ năm, nên lìa xa mười pháp. Mười pháp ấy là gì? Một là nên lìa xa đời sống gia đình. Hai là nên lìa xa các bật-sô-ni (nữ tu sĩ đã thọ đủ giới, tức tỳ-kheo-ni). Ba là nên lìa xa lòng bủn xỉn đối với nhà thí chủ. Bốn là nên lìa xa đám đông tụ họp và sự giận dữ tranh cãi. Năm là nên lìa xa việc khen mình chê người. Sáu là nên lìa xa mười con đường nghiệp ác. Bảy là nên lìa xa tăng thượng mạn (tự cho mình đã chứng đắc điều mình chưa chứng) và ngạo mạn. Tám là nên lìa xa điên đảo (cái thấy sai lệch, trái với sự thật). Chín là nên lìa xa sự do dự. Mười là nên lìa xa tham, sân (giận dữ), si (mê muội). Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ năm, đối với mười pháp này thường nên lìa xa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ sáu, nên làm viên mãn sáu pháp và nên lìa xa sáu pháp. Thế nào gọi là làm viên mãn sáu pháp? Đó là nên làm viên mãn sáu ba-la-mật-đa: bố thí v.v. Thế nào gọi là lìa xa sáu pháp? Đó là nên lìa xa sáu thứ tâm thấp kém. Sáu thứ ấy là gì? Một là nên lìa xa tâm Thanh văn (hàng tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Hai là nên lìa xa tâm Độc giác (hàng tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy, cũng chỉ cầu giải thoát riêng mình). Ba là nên lìa xa tâm nóng nảy bức bối. Bốn là nên lìa xa tâm thấy người xin đến thì không vui, buồn bực. Năm là nên lìa xa tâm sau khi bỏ của cải mình có ra cho thì còn luyến tiếc, buồn rầu hối hận. Sáu là nên lìa xa tâm dùng mưu mẹo dối trá với người đến xin. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ sáu, thường nên làm viên mãn sáu pháp nói trước và nên lìa xa sáu pháp nói sau.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ bảy, đối với hai mươi pháp thường nên lìa xa, đối với hai mươi pháp thường nên làm viên mãn. Thế nào gọi là đối với hai mươi pháp thường nên lìa xa? Một là thường nên lìa xa sự chấp có "ta", cho đến chấp có "người thấy". Hai là thường nên lìa xa sự chấp đoạn (cho rằng chết là mất hẳn). Ba là thường nên lìa xa sự chấp thường (cho rằng có cái thường còn mãi). Bốn là thường nên lìa xa sự chấp vào hình tướng và ý tưởng. Năm là thường nên lìa xa sự chấp vào các kiến giải. Sáu là thường nên lìa xa sự chấp vào danh sắc (phần tinh thần và phần vật chất hợp thành chúng sinh). Bảy là thường nên lìa xa sự chấp vào uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Tám là thường nên lìa xa sự chấp vào xứ (mười hai chỗ sinh ra nhận thức: sáu căn và sáu cảnh). Chín là thường nên lìa xa sự chấp vào giới (mười tám yếu tố nhận thức: sáu căn, sáu cảnh, sáu thức). Mười là thường nên lìa xa sự chấp vào đế (bốn chân lý: khổ, tập, diệt, đạo). Mười một là thường nên lìa xa sự chấp vào duyên khởi (giáo lý mọi sự do các điều kiện nương nhau mà sinh). Mười hai là thường nên lìa xa sự chấp bám trụ vào ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử). Mười ba là thường nên lìa xa sự chấp vào mọi pháp. Mười bốn là thường nên lìa xa sự chấp vào việc các pháp hợp lẽ hay không hợp lẽ. Mười lăm là thường nên lìa xa sự chấp vào kiến giải dựa nơi Phật. Mười sáu là thường nên lìa xa sự chấp vào kiến giải dựa nơi Pháp. Mười bảy là thường nên lìa xa sự chấp vào kiến giải dựa nơi Tăng. Mười tám là thường nên lìa xa sự chấp vào kiến giải dựa nơi giới. Mười chín là thường nên lìa xa sự chấp vào kiến giải dựa nơi tính không. Hai mươi là thường nên lìa xa sự chán ghét, sợ hãi tính không.
Thế nào gọi là đối với hai mươi pháp thường nên làm viên mãn? Một là thường nên viên mãn sự thông đạt tính không (mọi pháp không có tự tính cố định). Hai là thường nên viên mãn sự chứng vô tướng (thấy mọi pháp không có hình tướng cố định để nắm giữ). Ba là thường nên viên mãn sự hiểu biết vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác điều gì). Bốn là thường nên viên mãn ba luân thanh tịnh (khi làm việc lành như bố thí, không chấp vào người làm, người nhận và vật cho). Năm là thường nên viên mãn lòng thương xót chúng sinh mà đối với chúng sinh không chấp trước. Sáu là thường nên viên mãn cái thấy tính bình đẳng của mọi pháp mà trong đó không chấp trước. Bảy là thường nên viên mãn cái thấy tính bình đẳng của mọi chúng sinh mà trong đó không chấp trước. Tám là thường nên viên mãn sự thông đạt rốt ráo ý thú của chân lý mà trong đó không chấp trước. Chín là thường nên viên mãn trí vô sinh nhẫn (trí an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Mười là thường nên viên mãn việc giảng nói ý thú mọi pháp chỉ có một tướng. Mười một là thường nên viên mãn sự diệt trừ phân biệt. Mười hai là thường nên viên mãn sự lìa xa các ý tưởng. Mười ba là thường nên viên mãn sự lìa xa các kiến giải. Mười bốn là thường nên viên mãn sự lìa xa phiền não. Mười lăm là thường nên viên mãn sự khéo léo về chỉ quán (chỉ: dừng lặng tâm; quán: quán chiếu sáng suốt). Mười sáu là thường nên viên mãn việc điều phục tâm tính. Mười bảy là thường nên viên mãn tâm tính vắng lặng. Mười tám là thường nên viên mãn trí tuệ không ngăn ngại. Mười chín là thường nên viên mãn sự không ưa thích nhiễm đắm. Hai mươi là thường nên viên mãn việc tùy ý muốn mà đi đến các cõi Phật, tự hiện thân trong hội chúng của Phật. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ bảy, đối với hai mươi pháp trước thường nên lìa xa, đối với hai mươi pháp sau thường nên làm viên mãn.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ tám, đối với bốn pháp thường nên làm viên mãn. Bốn pháp ấy là gì? Một là thường nên viên mãn việc hiểu thấu tâm hành của tất cả chúng sinh. Hai là thường nên viên mãn việc dạo chơi thần thông (dùng thần thông một cách tự tại như chơi đùa để giáo hóa). Ba là thường nên viên mãn việc thấy các cõi Phật, rồi như điều mình đã thấy mà tự trang nghiêm làm thanh tịnh các cõi Phật. Bốn là thường nên viên mãn việc phụng sự cúng dường chư Phật Thế Tôn, và đối với thân Như Lai quán xét đúng như thật. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ tám, đối với bốn pháp này thường nên làm viên mãn.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ chín, đối với bốn pháp thường nên làm viên mãn. Bốn pháp ấy là gì? Một là thường nên viên mãn trí biết căn cơ hơn kém của chúng sinh. Hai là thường nên viên mãn việc trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật. Ba là thường nên viên mãn đẳng trì như huyễn (trạng thái định thấy mọi sự như ảo ảnh) và thường xuyên nhập vào các định. Bốn là thường nên viên mãn việc tùy theo căn lành của chúng sinh đã đến lúc chín muồi mà vào các cõi, tự hiện thân hóa sinh. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ chín, đối với bốn pháp này thường nên làm viên mãn.
Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ mười, đối với mười hai pháp thường nên làm viên mãn. Mười hai pháp ấy là gì? Một là thường nên viên mãn việc thâu nhận những đại nguyện về vô biên nơi chốn, hễ nguyện điều gì đều khiến chứng được. Hai là thường nên viên mãn trí hiểu tiếng nói của các loài khác nhau như trời, rồng, dược-xoa (một loại quỷ thần), kiện-đạt-phược (thần nhạc của trời), a-tố-lạc (loài thần hiếu chiến, tức a-tu-la), yết-lộ-đồ (chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (thần ca hát), mạc-hô-lạc-già (thần rắn lớn), người và những loài không phải người. Ba là thường nên viên mãn tài biện thuyết không ngăn ngại. Bốn là thường nên viên mãn sự đầy đủ khi vào thai mẹ. Năm là thường nên viên mãn sự đầy đủ khi ra đời. Sáu là thường nên viên mãn sự đầy đủ về gia tộc. Bảy là thường nên viên mãn sự đầy đủ về dòng giống. Tám là thường nên viên mãn sự đầy đủ về quyến thuộc. Chín là thường nên viên mãn sự đầy đủ về thân được sinh ra. Mười là thường nên viên mãn sự đầy đủ về xuất gia. Mười một là thường nên viên mãn sự đầy đủ về trang nghiêm cây bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo). Mười hai là thường nên viên mãn sự đầy đủ về thành tựu mọi công đức. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ mười, thường nên làm viên mãn mười hai pháp này. Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã ở địa thứ mười, thì những pháp thù thắng của các địa đã tu trước đó đều được viên mãn, nên nói rằng không khác gì các đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như).
Cụ thọ Thiện Hiện bạch rằng: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm có ý muốn thanh tịnh và cao thượng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tác ý (sự hướng tâm, chú ý) tương ưng với nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả mọi thứ một cách trọn vẹn của Phật) để tu tập gom góp tất cả căn lành thù thắng, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm có ý muốn thanh tịnh và cao thượng."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm có tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tác ý tương ưng với nhất thiết trí trí mà khơi dậy bốn tâm vô lượng (bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn): từ (ban vui), bi (cứu khổ), hỷ (vui mừng với hạnh phúc của người), xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm có tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm buông bỏ bố thí tất cả?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh không phân biệt gì mà thực hành bố thí, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm buông bỏ bố thí tất cả."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm gần gũi bạn lành?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các bạn lành khuyên bảo giáo hóa chúng sinh, khiến họ tu tập nhất thiết trí trí, liền gần gũi, cung kính, cúng dường, tôn trọng, khen ngợi, thưa hỏi và tiếp nhận chánh pháp, ngày đêm vâng theo phụng sự không có lòng lười biếng mỏi mệt, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm gần gũi bạn lành."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm siêng năng cầu chánh pháp?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tác ý tương ưng với nhất thiết trí trí mà siêng năng cầu chánh pháp vô thượng của Như Lai, không rơi vào các địa vị của Thanh văn, Độc giác v.v., đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm siêng năng cầu chánh pháp."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm thường ưa xuất gia?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ở bất cứ nơi nào sinh ra, luôn chán ghét đời sống gia đình ồn ào chật chội như ngục tù, thường vui thích việc xuất gia thanh tịnh trong Phật pháp, vắng lặng vô vi (không tạo tác, không bị điều kiện chi phối) như hư không không ngăn ngại, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm thường ưa xuất gia."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm yêu kính thân Phật?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vừa được thấy hình tướng của Phật một lần, thì cho đến khi chứng được nhất thiết trí trí, trọn không bỏ tác ý niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm yêu kính thân Phật."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm mở bày giáo pháp?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi Phật còn tại thế và sau khi Phật nhập Niết-bàn, vì các chúng sinh mà mở bày giáo pháp — giáo pháp ấy phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt lành, lời văn và ý nghĩa khéo léo tuyệt diệu, thuần nhất, viên mãn, trong sạch, là phạm hạnh (hạnh sống thanh tịnh) — tức là: khế kinh (lời Phật dạy bằng văn xuôi), ứng tụng (kệ lặp lại ý văn xuôi), ký biệt (lời Phật thọ ký, báo trước việc thành Phật), phúng tụng (kệ đứng riêng), tự thuyết (lời Phật tự nói không cần ai hỏi), bản sự (chuyện đời trước của các đệ tử), bản sinh (chuyện các đời trước của Phật), duyên khởi (chuyện nhân duyên dẫn đến lời dạy), thí dụ, phương quảng (giáo lý rộng lớn sâu xa), hy pháp (chuyện hiếm có, thần kỳ) và luận nghị (phần bàn luận phân tích giáo lý) — đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm mở bày giáo pháp."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm phá bỏ kiêu mạn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường giữ lòng khiêm cung kính trọng, hàng phục tâm kiêu mạn, nhờ đó không sinh vào dòng họ thấp hèn, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm phá bỏ kiêu mạn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm thường ưa nói lời chân thật?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng thế nào thì nói thế ấy, lời nói và việc làm phù hợp nhau, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên khéo tu sửa việc làm thường ưa nói lời chân thật. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ nhất, nên khéo tu sửa mười việc làm thù thắng này, khiến cho mau được viên mãn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát giữ thi-la (giới hạnh) thanh tịnh?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không khởi tâm Thanh văn, Độc giác v.v., cùng các pháp phá giới khác làm chướng ngại bồ-đề (sự giác ngộ), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát giữ thi-la thanh tịnh."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết ơn và đền ơn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành các hạnh thù thắng của Bồ-tát, nhận chút ơn nhỏ của người còn có thể đền đáp trọng hậu, huống chi ơn huệ lớn mà lại không đáp đền. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát biết ơn và đền ơn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi sức an nhẫn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát, giả sử tất cả chúng sinh đều xâm hại mình, mà vẫn có thể đối với họ không có lòng giận dữ, muốn hại, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi sức an nhẫn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đón nhận niềm hoan hỷ vượt bậc?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các chúng sinh đã được thuần thục trong việc tu hành ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) mà trong lòng vui mừng sâu xa, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đón nhận niềm hoan hỷ vượt bậc."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát không bỏ rơi chúng sinh?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường cứu vớt khắp tất cả chúng sinh, khiến họ thoát khỏi khổ nạn, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát không bỏ rơi chúng sinh."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thường khởi tâm đại bi?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành các hạnh thù thắng của Bồ-tát thường nghĩ thế này: 'Ta vì làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, giả sử phải trải qua số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều vô lượng vô số như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ) cho mỗi chúng sinh, ở trong địa ngục lớn chịu các khổ nặng nề — hoặc bị đốt, hoặc bị nấu, hoặc bị chặt, hoặc bị cắt, hoặc bị đâm, hoặc bị treo, hoặc bị mài, hoặc bị giã — chịu vô lượng việc khổ như vậy, cho đến khi khiến các loài chúng sinh ấy ngồi cỗ xe của Như Lai mà vào viên tịch (Niết-bàn trọn vẹn). Như vậy cho đến khi cõi chúng sinh hết sạch, tâm đại bi của ta vẫn thường không lười bỏ.' Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thường khởi tâm đại bi."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, lấy lòng kính tin mà thưa hỏi, vâng theo, cúng dường như thờ các đức Phật?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật) mà cung kính thuận theo thầy và bậc trưởng thượng, không có gì vướng bận luyến tiếc, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, lấy lòng kính tin mà thưa hỏi, vâng theo, cúng dường như thờ các đức Phật."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với khắp tất cả các ba-la-mật-đa chuyên tâm tu học, không màng đến việc khác, vì muốn làm cho tất cả chúng sinh được thuần thục, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ hai, đối với tám pháp này nên suy nghĩ, nên tu học, khiến cho mau được viên mãn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng cầu học hỏi nhiều, luôn không biết chán đủ, mà đối với pháp đã nghe không chấp vào câu chữ?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát phát khởi tinh tấn (siêng năng nỗ lực), nghĩ thế này: 'Chánh pháp mà tất cả các đức Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn khắp) ở cõi Phật này hay ở mười phương thế giới đã nói, ta đều sẽ lắng nghe, tiếp nhận giữ gìn, đọc tụng, tu học đến rốt ráo, không để sót điều gì', mà trong đó không chấp vào câu chữ, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng cầu học hỏi nhiều, luôn không biết chán đủ, mà đối với pháp đã nghe không chấp vào câu chữ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm không nhiễm ô thường thực hành pháp thí, tuy rộng mở dạy dỗ mà không tự cao?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì các chúng sinh mà giảng nói chánh pháp, còn không vì chính mình mà đem căn lành ấy hồi hướng về bồ-đề, huống chi cầu những việc khác; tuy giáo hóa dẫn dắt nhiều người mà không kiêu căng buông thả, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát với tâm không nhiễm ô thường thực hành pháp thí, tuy rộng mở dạy dỗ mà không tự cao."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì trang nghiêm cõi Phật thanh tịnh mà gieo trồng các căn lành, tuy dùng để hồi hướng mà không tự đề cao mình?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dũng mãnh tinh tấn tu các căn lành, vì muốn trang nghiêm cõi nước thanh tịnh của chư Phật, và vì làm thanh tịnh mảnh đất tâm của mình và của người, tuy làm việc ấy mà không tự cao, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì trang nghiêm cõi Phật thanh tịnh mà gieo trồng các căn lành, tuy dùng để hồi hướng mà không tự đề cao mình."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì giáo hóa chúng sinh, tuy không chán mỏi sinh tử vô biên mà không kiêu căng buông thả?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm cho tất cả chúng sinh được thuần thục, gieo trồng các căn lành, trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật, cho đến khi chưa viên mãn nhất thiết trí trí, chưa thành tựu trọn vẹn mọi Phật pháp, tuy chịu khổ nhọc trong sinh tử vô biên mà không chán mỏi, cũng không tự cao, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì giáo hóa chúng sinh, tuy không chán mỏi sinh tử vô biên mà không kiêu căng buông thả."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tuy an trụ nơi lòng biết hổ thẹn mà không chấp trước?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát chuyên cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đối với các tác ý của Thanh văn, Độc giác, vì có đủ lòng biết hổ thẹn nên trọn không tạm khởi lên; mà trong đó cũng không chấp trước, không sinh lòng chán ghét chê bai, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát tuy an trụ nơi lòng biết hổ thẹn mà không chấp trước. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ ba, nên thường an trụ nơi năm pháp như vậy, tinh chuyên tu tập, khiến cho mau được viên mãn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi a-luyện-nhã thường không rời bỏ?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vượt lên trên các địa vị của Thanh văn, Độc giác v.v., nên thường không rời chốn a-luyện-nhã, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi a-luyện-nhã thường không rời bỏ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa ít ham muốn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát còn không vì chính mình mà mong cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề, huống chi ham muốn những việc của thế gian và của hai thừa (Thanh văn và Độc giác), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa ít ham muốn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa biết đủ?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát chuyên cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên đối với các việc khác không sinh chấp trước, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa biết đủ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thường không rời bỏ công đức của hạnh đỗ-đa?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường đối với Phật pháp sâu xa khởi lên pháp nhẫn quán xét chân thật (sự chấp nhận, thấu hiểu vững vàng chân lý sau khi xét kỹ), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thường không rời bỏ công đức của hạnh đỗ-đa."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các học xứ thường không bỏ?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với giới đã học thì giữ gìn vững chắc không thay đổi, mà trong đó có thể không chấp vào hình tướng, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các học xứ thường không bỏ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các dục lạc sinh lòng nhàm chán sâu sắc muốn lìa xa?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các khoái lạc tuyệt diệu không khởi tâm ham muốn, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các dục lạc sinh lòng nhàm chán sâu sắc muốn lìa xa."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa khởi tâm hướng về Niết-bàn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấu rõ mọi pháp thường không khởi lên, không tạo tác, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa khởi tâm hướng về Niết-bàn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với mọi vật thường ưa buông bỏ?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các pháp bên trong (thân tâm mình) và bên ngoài (cảnh vật) thường không nắm giữ, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với mọi vật thường ưa buông bỏ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát trong mọi lúc tâm không chìm đắm, ủ dột?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các thức trụ (những chỗ mà thức, tức tâm phân biệt, bám vào để tồn tại) tâm thường không đắm trước, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát trong mọi lúc tâm không chìm đắm, ủ dột."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với mọi việc thường không luyến tiếc vướng mắc?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với mọi việc không có gì để suy tính bám víu, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với mọi việc thường không luyến tiếc vướng mắc. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ tư, đối với mười pháp như vậy, thường nên tiếp nhận giữ gìn, không được tạm bỏ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa đời sống gia đình?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát chí hướng ưa dạo đến các cõi Phật, tùy nơi nào sinh ra cũng thường ưa xuất gia, cạo bỏ râu tóc, cầm bình bát (đồ đựng thức ăn khất thực của người tu), mặc ba y pháp (ba tấm áo theo phép của người xuất gia), hiện làm sa-môn (người tu hành đã xuất gia), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa đời sống gia đình."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa bật-sô-ni (nữ tu sĩ, tức tỳ-kheo-ni)?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường nên lìa xa các bật-sô-ni, không ở chung với họ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay, cũng không đối với họ khởi lòng khác lạ, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa bật-sô-ni."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa lòng bủn xỉn đối với nhà thí chủ?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ thế này: 'Ta phải trong đêm dài (suốt thời gian lâu xa của sinh tử) đem lợi ích, an vui cho tất cả chúng sinh. Nay những chúng sinh này tự nhờ sức phước của mình mà có được những nhà thí chủ tốt như vậy, cho nên ta ở trong đó không nên bủn xỉn, ganh ghét.' Suy nghĩ như vậy rồi, lìa xa lòng bủn xỉn đối với nhà thí chủ. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa lòng bủn xỉn đối với nhà thí chủ."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa đám đông tụ họp và sự giận dữ tranh cãi?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ thế này: 'Nếu ở giữa đám đông tụ họp, trong đó có thể có người Thanh văn, Độc giác, hoặc nói những pháp yếu tương ưng với hai thừa, khiến ta thoái mất tâm đại bồ-đề, vì vậy nhất định phải lìa xa đám đông tụ họp.' Lại nghĩ thế này: 'Những sự giận dữ tranh cãi có thể khiến chúng sinh khởi lòng sân hận muốn hại, tạo ra đủ thứ nghiệp ác bất thiện, đến cõi lành còn trái ngược, huống chi đại bồ-đề, vì vậy nhất định phải lìa xa sự giận dữ tranh cãi.' Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa đám đông tụ họp và sự giận dữ tranh cãi."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa việc khen mình chê người?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các pháp bên trong và bên ngoài đều không thấy có gì, nên lìa xa việc khen mình chê người. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa việc khen mình chê người."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa mười con đường nghiệp ác?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ thế này: 'Mười điều ác như vậy (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lời chia rẽ, nói lời thô ác, nói lời thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến) còn có thể ngăn trở cõi lành của người và trời, huống chi đối với Thánh đạo và đại bồ-đề mà lại không làm chướng ngại; cho nên ta đối với chúng nhất định phải lìa xa.' Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa mười con đường nghiệp ác."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tăng thượng mạn và ngạo mạn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không thấy có pháp bên trong, bên ngoài nào có thể làm khởi lên tăng thượng mạn và ngạo mạn, vì vậy nhất định phải lìa xa tăng thượng mạn và ngạo mạn như vậy. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tăng thượng mạn và ngạo mạn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa điên đảo?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét thấy những điều điên đảo đều không thể nắm bắt được, vì vậy nhất định phải lìa xa điên đảo. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa điên đảo."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa sự do dự?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét thấy những điều do dự đều không thể nắm bắt được, vì vậy nhất định phải lìa xa sự do dự. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa sự do dự."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tham, sân, si?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát hoàn toàn không thấy có việc tham, sân, si, nên lìa xa ba độc (ba thứ phiền não gốc độc hại: tham, sân, si) như vậy. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tham, sân, si. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ năm, đối với mười pháp này thường nên lìa xa, không nên tập quen gần gũi."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên làm viên mãn sáu ba-la-mật-đa?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát làm viên mãn sáu ba-la-mật-đa, thì vượt lên trên các địa vị của Thanh văn, Độc giác v.v. Lại nữa, an trụ nơi sáu ba-la-mật-đa này, chúng thánh ba thừa có thể vượt qua đến bờ bên kia của năm loại điều cần biết. Năm loại ấy là gì? Một là quá khứ. Hai là vị lai. Ba là hiện tại. Bốn là vô vi (cái không do điều kiện tạo thành, không sinh không diệt). Năm là cái không thể nói ra. Vì vậy Bồ-tát nhất định phải làm viên mãn sáu ba-la-mật-đa: bố thí v.v. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên làm viên mãn sáu ba-la-mật-đa."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm Thanh văn?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Tâm của thừa Thanh văn không phải là con đường chứng vô thượng bồ-đề, cho nên phải lìa xa.' Vì sao vậy? Vì tâm ấy chán ghét sinh tử. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm Thanh văn."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm Độc giác?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Tâm của thừa Độc giác không phải là con đường chứng vô thượng bồ-đề, cho nên phải lìa xa.' Vì sao vậy? Vì tâm ấy ưa thích Niết-bàn (cho riêng mình). Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm Độc giác."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm nóng nảy bức bối?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Tâm sợ hãi sinh tử, nóng nảy bức bối không phải là con đường chứng vô thượng bồ-đề, cho nên phải lìa xa.' Vì sao vậy? Vì tâm ấy sợ sinh tử. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm nóng nảy bức bối."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm thấy người xin đến thì không vui, buồn bực?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Tâm không vui, buồn bực này không phải là con đường chứng vô thượng bồ-đề, cho nên phải lìa xa.' Vì sao vậy? Vì nó trái với lòng từ bi. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm thấy người xin đến thì không vui, buồn bực."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm sau khi bỏ của cải mình có ra cho thì còn luyến tiếc, buồn rầu hối hận?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Tâm hối tiếc này không phải là con đường chứng vô thượng bồ-đề, cho nên phải lìa xa.' Vì sao vậy? Vì nó trái với bản nguyện (lời nguyện ban đầu). Nghĩa là lúc trước khi ta mới phát tâm bồ-đề, đã nguyện rằng: 'Mọi thứ ta có, đem cho người đến xin, tùy họ muốn gì cũng không để họ về tay không.' Sao nay cho rồi lại hối tiếc? Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lìa xa tâm sau khi bỏ của cải mình có ra cho thì còn luyến tiếc, buồn rầu hối hận."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm dùng mưu mẹo dối trá với người đến xin?" "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Tâm dối trá này không phải là con đường chứng vô thượng bồ-đề, cho nên phải lìa xa.' Vì sao vậy? Vì nó trái với lời thề ban đầu. Nghĩa là lúc trước khi ta mới phát tâm bồ-đề, đã thề rằng: 'Hễ những gì ta có, đem cho người đến xin, tùy họ muốn gì cũng không để họ về tay không.' Sao nay lại dối trá với họ? Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa xa tâm dùng mưu mẹo dối trá với người đến xin. Thiện Hiện nên biết! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở địa thứ sáu, nên thường làm viên mãn sáu pháp nói trước, và nên lìa xa sáu pháp nói sau, mà trong đó không chấp giữ điều gì."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm chín mươi.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười một (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video