Hội thứ ba, phẩm Thiên Đế thứ tư, phần thứ nhất.
Bấy giờ, trong cõi Phật tam thiên đại thiên (một đại thế giới gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có mặt trời, mặt trăng, núi Tu-di… riêng) này, tất cả các vị Tứ Đại Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương, ở lưng chừng núi Tu-di) và các vị thiên đế (vua các cõi trời), lần lượt lên đến các vị trời Sắc Cứu Cánh (tầng trời cao nhất của cõi Sắc), mỗi vị cùng với vô lượng trăm nghìn câu-chi (một câu-chi là mười triệu) na-dữu-đa (một đơn vị số cực lớn) quyến thuộc đều đến ngồi trong hội. Ánh sáng thân của các chúng trời ấy, là quả dị thục (quả báo chín muồi) do nghiệp lành trong sạch chiêu cảm, tuy có thể chiếu rực rỡ, nhưng so với ánh sáng thường hằng mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) hiện ra thì không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, cho đến không bằng một phần ổ-ba-ni-sát-đàm (phần cực nhỏ, nhỏ đến mức gần như không thể chia thêm). Vì sao? Vì ánh sáng thường hằng của thân Phật có oai đức rực rỡ, trong các thứ ánh sáng là tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, mầu nhiệm nhất, không gì sánh, không gì bằng, vô thượng đệ nhất, che lấp ánh sáng của chư thiên khiến chúng đều không hiện ra, như vầng trăng tròn mùa thu làm lu mờ các vì sao.
Khi ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, tức trời Ba Mươi Ba, một vị hộ trì Phật pháp) thưa với Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ Không): Nay trong tam thiên đại thiên thế giới này, tất cả các vị Tứ Đại Thiên Vương và các vị thiên đế, lần lượt lên đến các vị trời Sắc Cứu Cánh, mỗi vị cùng quyến thuộc đều đến tụ hội, muốn nghe Đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn) tuyên thuyết Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính Không của mọi pháp; Ba-la-mật-đa là pháp tu trọn vẹn đưa người sang bờ giải thoát). Kính xin Đại đức thương xót mà nói cho. Thưa Đại đức! Thế nào là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài)? Bồ-tát Ma-ha-tát nên an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế nào?
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo lâu năm, có đức hạnh) Thiện Hiện bảo Thiên Đế Thích: Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích, dùng để gọi ngài)! Các chúng trời các ông đều nên lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ. Tôi sẽ nhờ sức oai thần của Phật, thuận theo ý Như Lai, vì chúng Bồ-tát Ma-ha-tát tuyên thuyết Bát-nhã Ba-la-mật-đa, để Bồ-tát Ma-ha-tát có thể ở trong đó mà an trụ như vậy, học như vậy. Kiều-thi-ca! Những vị trời trong các ông chưa phát tâm Vô thượng Bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ cao tột của Phật) thì nay đều nên phát. Kiều-thi-ca! Những ai đã vào chính tính ly sinh (giai vị chắc chắn bước vào dòng thánh, lìa hẳn địa vị phàm phu) của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, hướng đến quả A-la-hán) hay Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không nghe ai dạy) thì không còn có thể phát tâm đại bồ-đề nữa. Vì sao? Kiều-thi-ca! Vì họ đã tự đặt bờ ngăn đối với dòng sinh tử (tức đã quyết thoát ra, không còn trở lại sinh tử để cứu độ chúng sinh). Trong số họ nếu có ai có thể phát tâm Vô thượng Bồ-đề, thì tôi cũng tùy hỷ (vui mừng theo). Vì sao? Vì những người ưu tú nên cầu pháp ưu tú; tôi không bao giờ ngăn trở phẩm chất lành thù thắng của người khác.
Kiều-thi-ca! Ông hỏi thế nào là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát — hãy lắng nghe, lắng nghe, tôi sẽ nói cho ông. Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí (trí tuệ của Phật biết trọn vẹn hết thảy mọi pháp), lấy vô sở đắc (không nắm bắt, không thấy có gì để được) làm phương tiện, suy xét sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh, khái niệm, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt) là vô thường, là khổ, là vô ngã (không có cái tôi thật), là bất tịnh (không trong sạch); là không, là vô tướng (không có tướng để bám), là vô nguyện (không có gì để mong cầu); là tịch tĩnh (vắng lặng), là viễn ly (xa lìa); như bệnh tật, như ung nhọt, như mũi tên cắm vào thân, như vết thương; là nóng bức phiền muộn, là bức bách; là hư hoại, là suy tàn mục nát; là biến động, là mau diệt; là đáng sợ, là đáng chán; là có tai họa, có hoạn nạn bất ngờ, có dịch bệnh, có ôn dịch; là không yên ổn, không thể tin cậy; không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không tạo tác, không làm nên.
Suy xét nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan làm chỗ dựa cho sự nhận biết: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); suy xét sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu loại đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, đối tượng của ý); suy xét nhãn giới cho đến ý giới (giới ở đây là yếu tố cấu thành kinh nghiệm; đây là sáu yếu tố giác quan); suy xét sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng, từ hình sắc đến đối tượng của ý); suy xét nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); suy xét nhãn xúc cho đến ý xúc (sự gặp gỡ giữa giác quan, đối tượng và cái biết); suy xét các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh nhờ sự tiếp xúc làm điều kiện); suy xét địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian và thức); suy xét vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích nhân duyên làm nên vòng sinh tử, từ sự mê mờ không thấy chân lý cho đến già và chết) — cũng đều như vậy. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, suy xét: vô minh (sự mê mờ, không thấy chân lý) làm duyên (điều kiện) cho hành (các tạo tác nghiệp), hành làm duyên cho thức (thức tái sinh), thức làm duyên cho danh sắc (thân và tâm sơ khởi), danh sắc làm duyên cho sáu xứ (sáu giác quan), sáu xứ làm duyên cho xúc (sự tiếp xúc), xúc làm duyên cho thọ (cảm giác), thọ làm duyên cho ái (lòng khát khao ham muốn), ái làm duyên cho thủ (sự bám giữ), thủ làm duyên cho hữu (sự hình thành đời sống mới), hữu làm duyên cho sinh, sinh làm duyên cho lão tử (già và chết), cho đến cả khối khổ lớn thuần túy tập khởi. Rồi lại lấy vô sở đắc làm phương tiện, suy xét: vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì sáu xứ diệt, sáu xứ diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt, thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì lão tử cho đến cả khối khổ lớn thuần túy đều diệt. Các sự diệt như thế là vô ngã, không, vô tướng, vô nguyện, tịch tĩnh, viễn ly, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không tạo tác, không làm nên. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, suy xét nội không cho đến vô tính tự tính không (các mức độ quán tính Không, từ cái không của các pháp bên trong thân tâm cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính) là không có ta và cái của ta, vô tướng, vô nguyện, tịch tĩnh, viễn ly, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không tạo tác, không làm nên. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, suy xét chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi của thực tại chân thật: chân như là cái như thật không đổi, pháp giới, pháp tính… cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn) là không có ta và cái của ta, vô tướng, vô nguyện, tịch tĩnh, viễn ly, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không tạo tác, không làm nên. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, suy xét đoạn giới cho đến vô vi giới (các cảnh giới của sự giải thoát: cảnh giới dứt phiền não, lìa tham, diệt khổ… cho đến cảnh giới vô vi, tức không do nhân duyên tạo tác) là không có ta và cái của ta, vô tướng, vô nguyện, tịch tĩnh, viễn ly, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không tạo tác, không làm nên. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, suy xét bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo của Bồ-tát: bố thí, tịnh giới tức giữ giới trong sạch, an nhẫn tức nhẫn nhịn, tinh tiến tức siêng năng, tĩnh lự tức thiền định, và bát-nhã tức trí tuệ); suy xét bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo (ba mươi bảy pháp tu trợ giúp giác ngộ, từ bốn pháp quán chiếu thân, cảm thọ, tâm, pháp cho đến tám nhánh của con đường chân chính); suy xét bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), bốn vô sắc định (bốn tầng định cao nhất, vượt khỏi mọi hình sắc); suy xét tám giải thoát (tám pháp định giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và vô sắc) và chín thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt từ thấp đến cao, không xen tâm tạp); suy xét ba môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (ba cửa vào giải thoát); suy xét tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười giai vị tu chứng chung của các hàng hành giả, từ bậc mới quán xét thanh tịnh cho đến bậc Phật); suy xét cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười địa, tức mười giai vị tu chứng của Bồ-tát, từ Cực Hỷ — vui mừng tột bậc — đến Pháp Vân — mây pháp che rợp khắp nơi); suy xét năm nhãn (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa, tai nghe xa, mắt thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não); suy xét mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười năng lực trí tuệ của Phật cùng các công đức riêng chỉ Phật mới có); suy xét pháp vô vong thất (pháp không bao giờ quên mất) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình đẳng); suy xét tất cả các môn đà-la-ni (pháp tổng trì, ghi nhớ giữ gìn mọi điều lành không để mất) và các môn tam-ma-địa (các pháp định, tâm chuyên chú vào một cảnh); suy xét nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí của Phật biết trọn vẹn mọi tướng trạng riêng chung của các pháp) — đều là vô thường, vô ngã, không, vô tướng, vô nguyện, tịch tĩnh, viễn ly, biến động mau diệt, không thể tin cậy, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không tạo tác, không làm nên. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, an trụ trong nội không cho đến vô tính tự tính không, an trụ trong chân như cho đến bất tư nghị giới, an trụ trong đoạn giới cho đến vô vi giới, an trụ trong Khổ Thánh đế cho đến Đạo Thánh đế (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ). Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm tương ứng với nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu hành bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; tu hành bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; tu hành tám giải thoát, chín thứ đệ định; tu hành ba môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; tu hành cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; tu hành năm nhãn, sáu thần thông; tu hành mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; tu hành pháp vô vong thất và hằng trụ xả tính; tu hành tất cả các môn đà-la-ni và các môn tam-ma-địa; tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; tu hành tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; tu hành Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm chín mươi tám.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười chín (?).
Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video