Phần thứ ba, phẩm "Không thể nghĩ bàn…", thứ mười sáu.
Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho vị tăng có đức) Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ đưa sang bờ bên kia: trí tuệ thấy rõ tướng chân thật của mọi sự vật, đưa người vượt khỏi sinh tử) rất sâu vì việc lớn mà xuất hiện ở đời, vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện ở đời, vì việc không thể cân lường mà xuất hiện ở đời, vì việc không thể đếm lường mà xuất hiện ở đời, vì việc vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái vốn không thể sánh) mà xuất hiện ở đời."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Thiện Hiện! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc lớn mà xuất hiện ở đời? Nghĩa là chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chánh trọn khắp) đều lấy việc cứu vớt tất cả hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức), không lúc nào rời bỏ dù chốc lát, làm việc lớn. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc ấy mà xuất hiện ở đời.
Thiện Hiện! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện ở đời? Nghĩa là Phật tánh (tánh giác ngộ của Phật), Như Lai tánh (tánh như như của Như Lai), tự nhiên giác tánh (tánh tự mình giác ngộ, không do thầy dạy), nhất thiết trí tánh (tánh của trí biết tất cả) của chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thể nghĩ bàn. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc ấy mà xuất hiện ở đời.
Thiện Hiện! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc không thể cân lường mà xuất hiện ở đời? Nghĩa là Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh của chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thì không có loài hữu tình nào có thể cân lường được. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc ấy mà xuất hiện ở đời.
Thiện Hiện! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc không thể đếm lường mà xuất hiện ở đời? Nghĩa là Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh của chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thì không ai có thể biết đúng như thật số lượng. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc ấy mà xuất hiện ở đời.
Thiện Hiện! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc vô đẳng đẳng mà xuất hiện ở đời? Nghĩa là Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh của chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thì không có gì ngang bằng, huống là có gì vượt hơn. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu vì việc ấy mà xuất hiện ở đời."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Chỉ có Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng, hay còn có pháp nào khác nữa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Không chỉ có Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng, mà còn có các pháp khác cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng. Đó là sắc (phần vật chất), thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình tướng), hành (hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết), nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn mọi tướng sai khác của tất cả các pháp), cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng. Tất cả các pháp như thế cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng. Trong tánh chân thật của tất cả các pháp, tâm và tâm sở (các trạng thái, tác dụng đi kèm với tâm) đều không thể nắm bắt. Vì sao? Vì sắc cho đến thức không thể thi thiết (đặt tên, lập ra bằng khái niệm), nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng; nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí không thể thi thiết, nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng."
Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Lại do nhân duyên gì mà sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không thể thi thiết nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, vì không có tự tánh (bản chất riêng tồn tại độc lập) nên không thể thi thiết; vì không thể thi thiết nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Do nhân duyên gì mà sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không có tự tánh?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, thì tánh có thể nghĩ bàn, có thể cân lường, có số lượng, bình đẳng hay không bình đẳng đều không thể nắm bắt."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Do nhân duyên gì mà sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, thì tánh có thể nghĩ bàn, cân lường, số lượng, bình đẳng hay không bình đẳng đều không thể nắm bắt?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, tự tánh không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng, vì tự tánh là không. Lại nữa, Thiện Hiện! Sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không thể nắm bắt, nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng."
Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Lại do nhân duyên gì mà sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không thể nắm bắt, nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không có giới hạn đo lường nên không thể nắm bắt; vì không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng."
Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Lại do nhân duyên gì mà sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không có giới hạn đo lường nên không thể nắm bắt?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng, nên không có giới hạn đo lường; vì không có giới hạn đo lường nên đều không thể nắm bắt. Lại nữa, Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Trong chỗ không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng của sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, thì sắc cho đến thức, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí có thể nắm bắt được không?"
Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không thể."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Do nhân duyên ấy, tất cả các pháp đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng. Thiện Hiện nên biết! Vì tất cả các pháp đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng, nên Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp (pháp tự giác ngộ không thầy), nhất thiết trí pháp (pháp của trí biết tất cả) của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng.
Thiện Hiện nên biết! Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thể nghĩ bàn vì sự nghĩ bàn đã diệt; không thể cân lường vì sự cân lường đã diệt; không thể đếm lường vì sự đếm lường đã diệt; vô đẳng đẳng vì sự so sánh ngang bằng đã diệt. Do nhân duyên ấy, tất cả các pháp cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng.
Thiện Hiện nên biết! Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thể nghĩ bàn vì vượt quá sự nghĩ bàn; không thể cân lường vì vượt quá sự cân lường; không thể đếm lường vì vượt quá sự đếm lường; vô đẳng đẳng vì vượt quá sự so sánh ngang bằng. Do nhân duyên ấy, tất cả các pháp cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng.
Thiện Hiện nên biết! Cái gọi là "không thể nghĩ bàn" chỉ là tăng ngữ (lời gọi thêm, tên gọi giả đặt) "không thể nghĩ bàn"; cái gọi là "không thể cân lường" chỉ là tăng ngữ "không thể cân lường"; cái gọi là "không thể đếm lường" chỉ là tăng ngữ "không thể đếm lường"; cái gọi là "vô đẳng đẳng" chỉ là tăng ngữ "vô đẳng đẳng". Do nhân duyên ấy, Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng.
Thiện Hiện nên biết! Gọi là không thể nghĩ bàn, vì như hư không không thể nghĩ bàn; nói rộng ra cho đến gọi là vô đẳng đẳng, vì như hư không vô đẳng đẳng. Do nhân duyên ấy, Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng.
Thiện Hiện nên biết! Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp của tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thì các bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng), Độc giác (người tự giác ngộ không nhờ thầy), cùng trời, người, A-tố-lạc (tức A-tu-la, loài thần có phước lớn nhưng hay ganh ghét, gây chiến với chư thiên) v.v. ở thế gian đều hoàn toàn không thể nghĩ bàn, cân lường, đếm lường, so sánh ngang bằng. Do nhân duyên ấy nên nói Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng."
Khi Phật nói phẩm "Không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể đếm lường, vô đẳng đẳng" như thế, trong hội chúng có năm trăm bí-sô (tức tỳ-kheo, nam tu sĩ xuất gia) không còn tiếp nhận các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), tâm được giải thoát; lại có hai nghìn bí-sô-ni (tức tỳ-kheo-ni, nữ tu sĩ xuất gia) cũng không còn tiếp nhận các lậu, tâm được giải thoát; lại có sáu vạn ổ-ba-sách-ca (tức ưu-bà-tắc, nam cư sĩ tại gia giữ giới) đối với các pháp xa lìa bụi bặm, lìa cấu nhơ, sinh được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, tức chứng được quả thánh đầu tiên); lại có ba vạn ổ-ba-tư-ca (tức ưu-bà-di, nữ cư sĩ tại gia giữ giới) cũng đối với các pháp xa lìa bụi bặm, lìa cấu nhơ, sinh được pháp nhãn thanh tịnh; lại có hai mươi vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc, không lay chuyển vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt), được thọ ký (được Phật báo trước) sẽ thành Phật trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, thời kỳ có một nghìn đức Phật ra đời).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video