Thiên 665 — Hội 3 · Phẩm 24 Lúc tu học

 Hội thứ ba, phẩm Lúc Học, thứ hai mươi bốn.

 Bấy giờ Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật giỏi nhất về hiểu lý "không") bạch Phật: "Thế nào là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ muôn loài), mà các Bồ-tát Ma-ha-tát học trong đó nên gọi là học bình đẳng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không", tức thấy mọi sự đều trống rỗng không có tự tính cố định, từ sự trống rỗng của các giác quan bên trong cho đến sự trống rỗng của chính cái tự tính vốn không có tự tính) là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát; các Bồ-tát Ma-ha-tát học trong đó nên gọi là học bình đẳng. Nhờ học bình đẳng mà mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật).

 Lại nữa, Thiện Hiện: sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tri giác, hành ý chí, nhận thức) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, các ý niệm) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn giới cho đến ý giới (sáu giác quan xét như những yếu tố cấu thành) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sắc giới cho đến pháp giới (sáu đối tượng xét như những yếu tố cấu thành) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu thức: sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và thức, từ mắt cho đến ý) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc cho đến các cảm thọ sinh ra do duyên ý xúc (những cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh từ sự tiếp xúc ấy) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian, thức) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện làm sự vật sinh ra: nguyên nhân trực tiếp, điều kiện nối tiếp, đối tượng, và các điều kiện hỗ trợ khác) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vô minh cho đến lão tử (mười hai khâu duyên khởi tạo nên vòng sinh tử, từ sự mê muội không hiểu chân lý cho đến già chết) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nội không cho đến vô tính tự tính không cũng là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi của thực tướng chân thật của mọi sự vật, như "chân như" là như thật không đổi, cho đến "cõi không thể nghĩ bàn") là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: đời là khổ; khổ có nguyên nhân; khổ có thể diệt; có con đường dẫn đến diệt khổ) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ, từ bốn phép quán chú tâm vào thân, cảm thọ, tâm và các pháp, cho đến tám nẻo chánh đạo) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt khỏi hình sắc) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba phép quán: mọi sự trống rỗng; không có tướng trạng để bám; không có gì để mong cầu) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bát giải thoát cho đến thập biến xứ (các phép thiền định để thoát khỏi ràng buộc, từ tám phép giải thoát cho đến mười phép quán một yếu tố trùm khắp mọi nơi) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (các bậc tu chứng, từ bậc quán xét trong sạch ban đầu cho đến bậc của Phật) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc vui mừng tột độ cho đến bậc mây pháp che khắp) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp) và tam-ma-địa (các phép định tâm chuyên nhất) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thập lực của Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật) cho đến thập bát bất cộng pháp (từ mười năng lực trí tuệ của Phật cho đến mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương lớn ban vui, lòng xót lớn cứu khổ, lòng vui lớn trước hạnh phúc của người, lòng buông bỏ lớn không thiên vị) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (những tướng tốt nổi bật và những nét đẹp nhỏ đi kèm trên thân Phật) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Pháp không quên mất (trí nhớ không bao giờ sai sót) và tính luôn an trụ trong xả (tâm luôn bình thản không dao động) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí (ba thứ trí: trí biết tổng quát mọi pháp đều không; trí biết mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh; trí của Phật biết rõ hết thảy mọi tướng trạng của mọi pháp) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Quả Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, mới bước vào dòng thánh) cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của người tự mình ngộ đạo mà không giáo hóa ai) là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là không, đó là tính bình đẳng của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các Bồ-tát Ma-ha-tát học trong đó nên gọi là học bình đẳng; nhờ học bình đẳng mà mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có tuổi đạo) Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học vì để sắc (hình sắc, vật chất) cho đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật cạn hết, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ viên mãn của Phật) không? Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học vì để lìa sắc cho đến lìa Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí không? Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học vì để diệt sắc cho đến diệt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí không? Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học vì để sắc cho đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không sinh, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí không?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Như ông hỏi, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học vì để sắc cho đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật cạn hết, lìa bỏ, diệt mất, không sinh, thì đó có phải là học nhất thiết trí trí không — Thiện Hiện, ý ông thế nào? Chân như của sắc cho đến chân như của Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật có cạn hết, lìa bỏ, diệt mất, đứt đoạn không?" Thiện Hiện đáp: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), không. Thưa Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), không." Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chân như có thể học như vậy, thì đó là học nhất thiết trí trí. Thiện Hiện, nên biết: chân như không cạn hết, không lìa, không diệt, không đứt đoạn, không thể chứng đắc như một vật. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chân như có thể học như vậy, thì đó là học nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, là học bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; là học nội không cho đến vô tính tự tính không; là học chân như cho đến bất tư nghị giới; là học bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; là học tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; là học tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; là học ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; là học bát giải thoát cho đến thập biến xứ; là học trí từ tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; là học cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; là học các pháp môn đà-la-ni, tam-ma-địa; là học ngũ nhãn, lục thần thông; là học thập lực của Như Lai cho đến thập bát bất cộng pháp; là học đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; là học nhân của ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ; là học pháp không quên mất và tính luôn an trụ trong xả; là học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; là học tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; là học Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể học như vậy từ Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, thì chính là học nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì đến được bờ bên kia rốt ráo của mọi sự học. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì tất cả thiên ma (ma vương ở cõi trời) và các ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật pháp) đều không thể khuất phục. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì mau đến bậc bất thoái chuyển của Bồ-tát (bậc không còn thối lui trên đường thành Phật). Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy là đi theo chỗ đi của tổ phụ mình là các đức Như Lai. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì đối với việc giữ gìn chánh pháp, thuận theo không sai lệch, làm được những việc cần làm để xua tan bóng tối. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì khéo làm thành thục (dìu dắt đến chỗ chín muồi giác ngộ) tất cả hữu tình (các loài có tình thức, tức chúng sinh), khéo làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật của mình. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy gọi là khéo học đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả và vô lượng vô biên Phật pháp khác. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy là học bánh xe pháp vô thượng ba lần chuyển, mười hai hành tướng (bài giảng đầu tiên của Phật về bốn thánh đế, mỗi đế giảng qua ba bước: chỉ rõ, khuyên tu, chứng nhận, thành mười hai phương diện); là học cách an trí trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (con số cực lớn; câu-chi là mười triệu, na-dữu-đa là một số còn lớn hơn) chúng sinh vào cõi vô dư y bát niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân thể và phiền não nào), khiến họ nhập niết-bàn. Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy là học không làm dứt dòng giống Như Lai; là học mở cửa cam lộ (cửa thuốc bất tử, ví với giáo pháp đưa đến niết-bàn) của chư Phật; là học an lập vô lượng, vô số, vô biên hữu tình trụ vào pháp tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát); là học chỉ bày cho tất cả hữu tình cõi vô vi chân thật, vắng lặng rốt ráo (cõi không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt). Đó là tu học nhất thiết trí trí. Học như vậy là điều mà các hữu tình thấp kém không thể học được. Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khéo cứu vớt tất cả hữu tình khỏi nỗi khổ lớn sinh tử thì nên học như vậy.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, chắc chắn không rơi vào địa ngục, bàng sinh (loài súc vật) và cõi của Diêm-ma vương (vua cõi chết, tức cõi quỷ đói); chắc chắn không sinh ở vùng biên địa (vùng hẻo lánh không có Phật pháp), không sinh vào giữa các dân đạt-nhứ, miệt-lệ-xa (các giống người man rợ, không biết lễ nghĩa, không biết Phật pháp); chắc chắn không sinh vào nhà chiên-đồ-la (giai cấp hạ tiện nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề giết mổ, hành hình), nhà bổ-yết-sa (giai cấp thấp hèn làm nghề dọn dẹp ô uế) và các nhà nghèo khó, hèn kém, làm nghề bất luật nghi (nghề trái giới luật như săn bắn, chài lưới, giết mổ); trọn không bị mù, điếc, câm, ngọng, co quắp, què quặt, các giác quan và tay chân tàn khuyết, gù lưng, động kinh, ung nhọt, ghẻ lở, hủi lác, trĩ, mụn độc; không quá cao, không quá thấp, cũng không đen sạm, và không mắc các thứ bệnh ghẻ lở dơ bẩn xấu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, đời đời thường được quyến thuộc đầy đủ, hình dáng đoan trang, lời nói oai nghiêm, được mọi người kính mến. Ở nơi mình sinh ra, lìa bỏ việc giết hại sinh mạng cho đến tà kiến (cái thấy sai lầm); trọn không tiếp nhận pháp tà dối, không dùng cách tà để nuôi sống mình, cũng không nhận những hữu tình phá giới, có tà kiến, phỉ báng chánh pháp làm bạn thân.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy, trọn không sinh vào cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu, chìm đắm trong vui sướng của thiền định nên ít trí tuệ, không gặp được Phật pháp), nơi ham vui mà ít trí. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu sức mạnh của phương tiện khéo léo; nhờ sức mạnh của phương tiện khéo léo này, tuy có thể nhiều lần nhập tĩnh lự, vô lượng và vô sắc định, mà không theo sức mạnh của các định ấy để thọ sinh. Do được Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nâng đỡ nên thành tựu phương tiện khéo léo như vậy; đối với các định, tuy thường được ra vào tự tại, mà không theo sức mạnh của các định ấy sinh lên cõi trời trường thọ, bỏ phế việc tu hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì đối với tất cả các pháp đều được thanh tịnh; nhờ thanh tịnh nên không rơi xuống các bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để giải thoát riêng mình), Độc giác (người tự mình ngộ đạo mà giải thoát, không giáo hóa ai)." Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Nếu tất cả các pháp vốn có bản tính thanh tịnh, thì vì sao các Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy lại được thanh tịnh đối với tất cả các pháp?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói, các pháp xưa nay tự tính vốn thanh tịnh. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy ở trong bản tính thanh tịnh của tất cả các pháp, tinh cần tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, dùng phương tiện khéo léo thông đạt đúng như thật, tâm không chìm đắm, cũng không vướng mắc, xa lìa mọi sự nhiễm ô bám chấp của phiền não; vì thế nói rằng Bồ-tát khi học như vậy thì được thanh tịnh đối với tất cả các pháp. Lại nữa, Thiện Hiện: tuy tất cả các pháp bản tính thanh tịnh, nhưng các dị sinh (phàm phu, những kẻ còn trôi lăn sinh ra trong các cõi khác nhau) không biết, không thấy, không hiểu. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn cho họ biết, thấy, hiểu, nên tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì đối với thập lực của Phật, tứ vô sở úy (bốn đức không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn tài biện giải không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, và thập bát bất cộng pháp v.v... đều được viên mãn, rốt ráo thanh tịnh. Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì đối với sự sai khác trong tâm và hành vi của các hữu tình đều thông đạt đến tận bờ bên kia, dùng phương tiện khéo léo khiến các hữu tình biết tất cả các pháp bản tính thanh tịnh, chứng đắc niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và khổ đau) mát mẻ rốt ráo.

 Thiện Hiện, nên biết: ví như trên mặt đất, chỉ ít chỗ sinh ra vàng bạc và các thứ báu, còn nhiều chỗ sinh ra cát đá, ngói sỏi; các loài hữu tình cũng như vậy, chỉ số ít có thể học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, còn phần nhiều học pháp của bậc Thanh văn, Độc giác. Thiện Hiện, nên biết: ví như trong loài người, chỉ số ít có thể tu nghiệp làm chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), còn phần nhiều nhận làm nghiệp vua nước nhỏ; các loài hữu tình cũng như vậy, chỉ số ít có thể tu con đường nhất thiết trí trí, còn phần nhiều nhận đi con đường Thanh văn, Độc giác. Thiện Hiện, nên biết: trong các Bồ-tát cầu hướng tới Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, số ít đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, phần nhiều rơi xuống bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Thiện Hiện, nên biết: những người con trai lành theo Bồ-tát thừa (con đường tu hành để thành Phật cứu độ chúng sinh), nếu không xa lìa phương tiện khéo léo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, chắc chắn có thể bước vào bậc bất thoái chuyển; nếu có ai xa lìa phương tiện khéo léo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, chắc chắn sẽ thối lui đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì vậy, các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt bậc bất thoái chuyển của Bồ-tát, muốn vào hàng Bồ-tát bất thoái chuyển, nên siêng tu học phương tiện khéo léo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học phương tiện khéo léo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thì trọn không khởi lên những tâm đi kèm với keo kiệt, phá giới, giận dữ, lười biếng, tán loạn, trí tuệ xấu ác; cũng không khởi lên những tâm đi kèm với tham dục, sân hận, ngu si, kiêu mạn; cũng không khởi lên những tâm đi kèm với buông lung, sai lầm và các lỗi khác; cũng không khởi lên tâm bám chấp sắc uẩn cho đến thức uẩn; nói rộng ra cho đến cũng không khởi lên tâm bám chấp Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành phương tiện khéo léo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, không thấy có pháp nào có thể nắm bắt được; vì không có gì để nắm bắt nên không khởi tâm bám chấp các pháp như sắc v.v...

 Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học phương tiện khéo léo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thì có thể thâu tóm tất cả các ba-la-mật-đa, có thể gom tụ tất cả các ba-la-mật-đa, có thể dẫn dắt tất cả các ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì trong Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có bao hàm tất cả các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nên biết: như ngụy thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân năm uẩn này là "ta" thật có) bao trùm được cả sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của các ngoại đạo thời Phật), Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, bao hàm tất cả các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, ví như người chết, vì mạng căn (sức sống duy trì sự sống) đã diệt nên các giác quan cũng theo đó mà diệt; Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, tất cả các ba-la-mật-đa được học đều theo nó. Nếu không có Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì cũng không có tất cả các ba-la-mật-đa. Vì vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đến bờ bên kia rốt ráo của tất cả các ba-la-mật-đa, nên siêng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể siêng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì trong các hữu tình là bậc cao nhất, hơn hết. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể siêng tu học pháp vô thượng. Lại nữa, Thiện Hiện, ý ông thế nào? Các loài hữu tình trong cõi tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) này có nhiều không?" Thiện Hiện đáp: "Các loài hữu tình trong châu Thiệm-bộ (châu lục loài người ở phía nam núi Tu-di) còn nhiều vô số, huống gì các loài hữu tình trong cõi tam thiên đại thiên thế giới, sao lại không nhiều!" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Thiện Hiện, nên biết: giả sử các loài hữu tình trong cõi tam thiên đại thiên thế giới cùng một lúc đều được thân người; được thân người rồi, cùng một lúc đều phát tâm cầu giác ngộ vô thượng chánh đẳng, tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; tu hành viên mãn rồi, cùng một lúc đều đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Có Bồ-tát Ma-ha-tát suốt cả đời mình đem đủ thứ đồ dùng tốt đẹp bậc nhất để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ca ngợi các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn vẹn) ấy. Ý ông thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều không?" Thiện Hiện đáp: "Rất nhiều, thưa Thế Tôn! Rất nhiều, thưa Thiện Thệ!" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu những người con trai lành theo Bồ-tát thừa có thể đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy thường thích lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, thông suốt rốt ráo, suy ngẫm đúng lý, y theo lời dạy mà tu hành, chép viết, lưu truyền, thì công đức đạt được nhiều hơn công đức trước vô lượng vô số lần. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có ý nghĩa và công dụng lớn, có thể khiến các Bồ-tát Ma-ha-tát mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Vì vậy, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đứng đầu tất cả hữu tình, muốn làm lợi ích khắp cho tất cả hữu tình — người không có ai cứu giúp thì làm người cứu giúp, người không có chỗ nương tựa thì làm chỗ nương tựa, người không có nơi hướng về thì làm nơi hướng về, người không có mắt thì làm đôi mắt, người không có ánh sáng thì làm ánh sáng, người lạc đường chánh thì chỉ cho đường chánh, người chưa được niết-bàn thì giúp được niết-bàn — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy. Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, muốn đi trong cảnh giới mà chư Phật đã đi, muốn dạo chơi nơi chư Phật dạo chơi, muốn cất tiếng rống sư tử lớn của Như Lai (ví với lời thuyết pháp oai hùng khiến tà thuyết phải khuất phục), muốn đánh trống pháp vô thượng của chư Phật, muốn gióng chuông pháp vô thượng của chư Phật, muốn thổi tù và pháp vô thượng của chư Phật (các hình ảnh ví với việc truyền bá giáo pháp vang xa, thức tỉnh chúng sinh), muốn lên tòa pháp vô thượng của chư Phật, muốn giảng nghĩa pháp vô thượng của chư Phật, muốn gỡ lưới nghi ngờ cho tất cả hữu tình, muốn vào cõi pháp cam lộ của chư Phật, muốn hưởng niềm vui pháp vi diệu của chư Phật, muốn chứng công đức tròn đầy thanh tịnh của Như Lai, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy.

 Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thì không có công đức thiện căn (gốc lành, những việc lành làm nền cho quả tốt) nào mà không đạt được. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa là chỗ nương của mọi loại công đức thiện căn." Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, chẳng lẽ cũng đạt được công đức thiện căn của Thanh văn, Độc giác sao?" Phật bảo Thiện Hiện: "Công đức thiện căn của Thanh văn, Độc giác, các Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng đều đạt được; nhưng ở trong đó không dừng lại, không bám chấp, dùng trí thấy thù thắng mà quán xét đúng đắn rồi, vượt qua bậc Thanh văn và Độc giác, bước vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn trên chánh đạo, lìa hẳn tính phàm phu). Vì thế các Bồ-tát Ma-ha-tát này không có công đức thiện căn nào mà không đạt được.

 Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì đã gần kề nhất thiết trí trí, mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì là phúc điền (ruộng phúc, tức đối tượng mà cúng dường vào sẽ sinh ra phúc lớn như gieo hạt vào ruộng tốt) chân thật cho tất cả trời, người, A-tố-lạc (loài thần hiếu chiến, còn gọi là A-tu-la) v.v... trong thế gian, vượt trên các phúc điền là sa-môn (người xuất gia tu hành), phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn), Thanh văn, Độc giác trong thế gian, mau chứng đắc nhất thiết trí trí. Lại nữa, Thiện Hiện: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy thì sinh ra ở đâu cũng không bỏ Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, không lìa Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thường thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy. Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, nên biết đã được bất thoái chuyển đối với nhất thiết trí trí, có thể giác biết đúng đắn tất cả các pháp, xa lìa các bậc Thanh văn, Độc giác, gần gũi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mà nghĩ thế này: 'Đây là Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đây là lúc tu, đây là chỗ tu; ta có thể tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa này; ta nhờ Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy mà bỏ được những pháp cần bỏ như thế, chắc chắn sẽ chứng đắc nhất thiết trí trí', thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không phải là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng không hiểu rõ Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa không nghĩ thế này: 'Ta là Bát-nhã Ba-la-mật-đa; đây là lúc tu; đây là chỗ tu; đây là người tu; đây là pháp mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa xa lìa; đây là pháp mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa soi rõ; đây là Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa chứng được.' Nếu biết như vậy, đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Thiện Hiện: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mà nghĩ thế này: 'Đây không phải là Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đây không phải là lúc tu, đây không phải là chỗ tu, đây không phải là người tu; không phải nhờ Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà xa lìa tất cả những pháp cần bỏ; không phải nhờ Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà chắc chắn chứng đắc Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mình mong cầu.' Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều trụ trong chân như, pháp giới (cõi chân lý trùm khắp mọi sự vật), pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật), nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới; ở trong đó tất cả đều không có sai khác. Thiện Hiện, nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như vậy là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, mau chứng đắc được nhất thiết trí trí."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm hai mươi.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười một (?).

 Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video