Hội thứ ba, Phẩm “Thấy Phật Bất Động” thứ hai mươi lăm, phần hai.
Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật nổi tiếng về hiểu lý Không)! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy (Bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi loài; Ma-ha-tát nghĩa là “bậc lớn”, chỉ đại Bồ-tát) có tâm vững chắc hơn cả kim cương. Giả sử tất cả hữu tình (chúng sinh có tình cảm và nhận biết) trong các thế giới chư Phật ở mười phương, nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ), đều biến thành ma; mỗi con ma ấy lại hóa ra ngần ấy ác ma nữa; các ác ma này đều có thần lực vô lượng vô số. Dù các ác ma ấy dùng hết thần lực cũng không thể ngăn trở vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, khiến ngài không thực hành được Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa (trí tuệ hoàn hảo thấy rõ thật tướng của mọi sự, đưa người tu sang bờ giác ngộ). Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã có được phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách tu và cách giúp người) của Bát-nhã Ba-la-mật-đa, biết rằng tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không thể nắm bắt được.
Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu hai điều thì mọi ác ma không thể ngăn trở khiến ngài không thực hành được Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Hai điều ấy là gì? Một là quán sát mọi pháp đều là không (không có tự tánh cố định, riêng biệt). Hai là không bỏ rơi các loài hữu tình. Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu hai điều thì mọi ác ma không thể cản trở khiến ngài không thực hành được Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Hai điều ấy là gì? Một là nói sao làm được như vậy. Hai là luôn được chư Phật hộ niệm (che chở, nhớ nghĩ đến).
Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì các thiên tử (các vị trời) thường đến lễ kính, gần gũi, cúng dường, thưa hỏi, khích lệ, nói rằng: “Lành thay, bậc đại sĩ! Muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn khắp tất cả, tức quả vị Phật) thì nên siêng năng an trú nơi không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp không có tự tánh; không bám vào hình tướng; không mong cầu tạo tác gì).” Vì sao? “Này thiện nam tử! Nếu siêng năng an trú nơi không, vô tướng, vô nguyện thì đối với tất cả hữu tình: ai không có chỗ nương tựa, ngài làm được chỗ nương tựa; ai không có nơi quay về, ngài làm được nơi quay về; ai không có người cứu giúp, ngài làm được người cứu giúp; ai không có chốn để hướng đến, ngài làm được chốn để hướng đến; ai không có nhà cửa, ngài làm được nhà cửa; ai không có bãi cồn (chỗ đặt chân giữa dòng nước, ví nơi an toàn giữa biển khổ), ngài làm được bãi cồn; với người ở trong tối tăm, ngài làm được ánh sáng; với người điếc mù, ngài làm được tai mắt.” Vì sao? “Này thiện nam tử! An trú nơi không, vô tướng, vô nguyện như thế chính là an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Nếu có thể an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.”
Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như vậy thì chư Phật hiện đang ở trong vô lượng, vô số, vô biên thế giới mười phương, ở giữa đại chúng, tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức (những phẩm chất tốt lành do tu tập mà có) của vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, tức là công đức chân thật thanh tịnh của việc an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.
Thiện Hiện nên biết: như nay Ta vì chúng hội mà giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát như Bồ-tát Ma-ha-tát Bảo Tràng, Bồ-tát Ma-ha-tát Thi Khí…, cùng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khác hiện đang ở chỗ Phật Bất Động (tức Phật A-súc ở thế giới phương đông) tu tập phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, giữ giới, lìa dục) trong sạch, an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa — tức là công đức chân thật thanh tịnh của việc an trú nơi Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Hiện nay tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn) ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới phương đông đang vì chúng hội giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa; ở đó cũng có các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu tập phạm hạnh trong sạch, không rời Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ấy, mỗi vị ở giữa chúng hội tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, tức là công đức chân thật thanh tịnh của việc không rời Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Các phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ (đông nam, tây nam, tây bắc, đông bắc), phương trên và phương dưới cũng đều như vậy.
Thiện Hiện nên biết: có vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm đã thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, dần dần viên mãn con đường đại Bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ lớn), dần dần viên mãn Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, cho đến khi sẽ đạt được nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi hình tướng, mọi chi tiết của tất cả các pháp). Vị ấy cũng được tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới mười phương, ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức, tức là công đức chân thật thanh tịnh của việc tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm được việc khó làm, không để hạt giống Phật bị dứt mất, đem lợi ích và an vui cho tất cả hữu tình.
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật rằng: Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát nào được Phật Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức? Đó là bậc bất thoái chuyển (đã vững chắc, không còn lui sụt trên đường thành Phật) hay bậc còn có thể thoái chuyển?
Phật bảo Thiện Hiện: Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú ở bậc bất thoái chuyển, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, được Phật Thế Tôn ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức. Lại có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy chưa được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) nhưng tu phương tiện thiện xảo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng được chư Phật ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức.
Cụ thọ (bậc trưởng lão, tiếng tôn xưng tu sĩ) Thiện Hiện lại bạch Phật: Những vị được nói đến đó là Bồ-tát nào?
Phật bảo Thiện Hiện: Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát noi theo những gì Phật Bất Động đã tu khi còn làm Bồ-tát mà học, đã được an trú ở địa vị bất thoái chuyển. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy được Phật Thế Tôn ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức. Lại có vị Bồ-tát Ma-ha-tát noi theo những gì các Bồ-tát Ma-ha-tát Bảo Tràng, Thi Khí… đã tu mà học. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy chưa được thọ ký nhưng siêng năng tinh tấn, thực hành phương tiện thiện xảo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, cũng được chư Phật ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa: đối với tánh vô sinh (không thật có sinh ra) của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ thấu suốt và an nhiên chấp nhận rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt, không còn dao động); đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh tất cánh không (rốt ráo là không, không còn chút gì có tự tánh) của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh vắng lặng của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh xa lìa (lìa mọi tướng, mọi tự tánh) của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh không có gì của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh không tự chủ của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh không bền chắc của tất cả pháp, tuy tin hiểu sâu sắc nhưng chưa chứng được vô sinh pháp nhẫn. Thiện Hiện! Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát như thế cũng được chư Phật ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức.
Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát được Phật Thế Tôn ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vượt qua các địa vị của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, cầu giải thoát cho riêng mình), Độc giác (người tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, nhưng không giáo hóa rộng rãi)…, chắc chắn đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện thiện xảo của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, được Phật Thế Tôn ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng dõi và các công đức thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chắc chắn sẽ an trú ở địa vị bất thoái chuyển; an trú ở địa vị ấy rồi sẽ mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng ý nghĩa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà không nghi, không ngờ, không mê, không rối, chỉ nghĩ rằng: “Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như lời Phật nói, lý ấy chắc chắn đúng, không có gì sai lệch”, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nhờ đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa phát sinh lòng tin trong sạch sâu sắc, dần dần sẽ được nghe rộng Bát-nhã Ba-la-mật-đa ở chỗ Phật Bất Động và chỗ các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, đối với ý nghĩa ấy phát sinh sự tin hiểu sâu sắc. Đã tin hiểu rồi sẽ được an trú ở địa vị bất thoái chuyển; an trú ở địa vị ấy rồi sẽ mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ cần nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà có thể tin hiểu, không chê bai, còn đạt được nhiều căn lành (gốc rễ của điều thiện, đem lại quả tốt) thù thắng, huống chi có thể thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, thông thuộc, dựa vào lý chân như (bản chất chân thật, như thế mãi không đổi của mọi pháp) mà chú tâm suy nghĩ, an trú nơi chân như mà tinh tấn tu học. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sẽ mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai đem lợi ích an vui cho tất cả.
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật rằng: Tánh thật của các pháp đều không thể nắm bắt được, sao lại có thể nói rằng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi chân như, tinh tấn tu học, sẽ mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai đem lợi ích an vui cho tất cả?
Phật bảo Thiện Hiện: Như người do Phật hóa hiện ra an trú nơi chân như, tu các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, sẽ mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình; các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy: an trú nơi chân như, tu các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, sẽ mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình.
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: Người do Như Lai hóa hiện ra hoàn toàn không có thật; ngoài chân như ra, pháp rốt cuộc không thể nắm bắt được. Vậy ai an trú nơi chân như tu hạnh Bồ-tát? Ai sẽ an trú ở địa vị bất thoái chuyển? Ai chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Ai làm lợi ích lớn cho hữu tình? Bạch Thế Tôn! Chân như còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có việc an trú nơi chân như tu hạnh Bồ-tát, mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình! Nếu cho những điều đó là có thật thì chắc chắn không có lẽ ấy.
Phật bảo Thiện Hiện: Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Người do Như Lai hóa hiện ra hoàn toàn không có thật; ngoài chân như ra, pháp rốt cuộc không thể nắm bắt được. Ai an trú nơi chân như tu hạnh Bồ-tát? Ai sẽ an trú ở địa vị bất thoái chuyển? Ai chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Ai làm lợi ích lớn cho hữu tình? Thiện Hiện! Chân như còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có việc an trú nơi chân như tu hạnh Bồ-tát, mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình! Nếu cho những điều đó là có thật thì chắc chắn không có lẽ ấy. Vì sao? Vì dù Như Lai ra đời hay không ra đời, các pháp vốn tự nhiên như vậy, không rời chân như, pháp giới (cảnh giới bản chất chung của mọi pháp), pháp tánh (tánh chân thật của các pháp), nói rộng cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn). Chắc chắn không có ai an trú nơi chân như tu hạnh Bồ-tát, mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm việc lợi ích cho các hữu tình. Vì sao? Vì chân như của các pháp không sinh không diệt, cũng không có chút phần nào của sự trụ lại hay biến đổi có thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Nếu pháp không sinh không diệt, cũng không có chút phần nào của sự trụ lại hay biến đổi có thể nắm bắt được, thì ai ở trong đó tu hạnh Bồ-tát? Ai sẽ an trú ở địa vị bất thoái chuyển? Ai chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Ai làm lợi ích lớn cho hữu tình? Nếu cho những điều đó là có thật thì chắc chắn không có lẽ ấy; chỉ là theo cách nói của thế gian mà tạm đặt ra là có.
Khi ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba) bạch Phật rằng: Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế thật vi diệu, sâu xa, cực kỳ khó tin hiểu. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tuy biết các pháp đều không thể nắm bắt được mà vẫn cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn làm lợi ích lớn cho hữu tình, thật là việc rất khó. Vì sao? Vì chắc chắn không có ai an trú nơi chân như tu hạnh Bồ-tát, mau an trú ở địa vị bất thoái chuyển, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm việc lợi ích cho các hữu tình; vậy mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, quán thấy tất cả pháp đều hoàn toàn không có gì, mà đối với pháp tánh sâu xa, tâm không chìm đắm, không ngờ, không nghi, không kinh, không sợ, cũng không mê rối. Những việc như thế thật là hiếm có.
Bấy giờ Thiện Hiện nói với Đế Thích: Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích)! Như ông nói rằng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, quán thấy tất cả pháp đều hoàn toàn không có gì, mà đối với pháp tánh sâu xa, tâm không chìm đắm, không ngờ, không nghi, không kinh, không sợ, cũng không mê rối, những việc như thế là rất hiếm có. Kiều-thi-ca! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, quán thấy bản tánh của tất cả pháp đều là không; trong cái không ấy hoàn toàn không có gì: ai chìm, ai đắm, ai ngờ, ai nghi, ai kinh, ai sợ, ai mê, ai rối? Vì vậy, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mà đối với pháp tánh sâu xa, tâm không chìm đắm, không ngờ, không nghi, không kinh, không sợ, cũng không mê rối, thì cũng chưa phải là hiếm có.
Khi ấy Thiên Đế Thích nói với Thiện Hiện: Những điều tôn giả nói không điều nào không dựa vào tánh không, nên lời nói luôn không vướng mắc ngăn ngại. Ví như bắn mũi tên ngửa lên hư không, dù gần hay xa đều không bị vướng mắc ngăn ngại; lời tôn giả nói cũng như thế. Ai có thể ở trong đó mà dám gây khó dễ?
Khi ấy Thiên Đế Thích bạch Phật: Con nói như thế, khen như thế, xác định như thế, có thuận với lời chân thật, lời đúng pháp của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, có hợp với pháp và theo đúng pháp, là sự xác định đúng đắn chăng?
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: Kiều-thi-ca! Ông nói như thế, khen như thế, xác định như thế, đều thuận với lời chân thật, lời đúng pháp của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, hợp với pháp và theo đúng pháp, là sự xác định không sai lệch.
Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật: Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Những điều đại đức Thiện Hiện nói ra không điều nào không dựa vào không, vô tướng, vô nguyện; cũng dựa vào tứ niệm trụ (bốn phép quán chiếu: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); cũng dựa vào tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định ở cõi sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc); cũng dựa vào bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi ràng buộc) cho đến thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu sắc… trải khắp mọi nơi); cũng dựa vào bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo của Bồ-tát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); cũng dựa vào nội không (bên trong thân tâm là không) cho đến vô tánh tự tánh không (mười tám hay hai mươi phép quán về tánh không, cái cuối là: ngay cả tự tánh của sự không có tự tánh cũng là không); cũng dựa vào chân như cho đến bất tư nghị giới; cũng dựa vào các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý của bậc thánh: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ); cũng dựa vào các địa (các cấp bậc tu chứng) của Bồ-tát Ma-ha-tát; cũng dựa vào tất cả các môn đà-la-ni (pháp ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp) và môn tam-ma-địa (các loại định, tâm an trú chuyên nhất); cũng dựa vào ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa, nghe xa, nhìn xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não); cũng dựa vào thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ của Phật) cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); cũng dựa vào đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, lòng thương cứu khổ, lòng vui theo, lòng buông xả bình đẳng ở mức lớn lao); cũng dựa vào ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai nét tướng tốt nổi bật trên thân Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm); cũng dựa vào pháp vô vong thất (không bao giờ quên mất điều gì) và tánh hằng trụ xả (luôn ở trong trạng thái buông xả, tâm bình thản); cũng dựa vào nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí; cũng dựa vào hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật.
Bấy giờ Thế Tôn bảo Thiên Đế Thích: Kiều-thi-ca! Cụ thọ Thiện Hiện an trú nơi tánh không của các pháp, quán thấy bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người thực hành bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa có thể nắm bắt được! Quán thấy tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi có thể nắm bắt được! Quán thấy tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người tu tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định có thể nắm bắt được! Quán thấy bát giải thoát cho đến thập biến xứ còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ có thể nắm bắt được! Quán thấy nội không cho đến vô tánh tự tánh không còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người an trú nơi nội không cho đến vô tánh tự tánh không có thể nắm bắt được! Quán thấy chân như cho đến bất tư nghị giới còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người an trú nơi chân như cho đến bất tư nghị giới có thể nắm bắt được! Quán thấy các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo có thể nắm bắt được! Quán thấy các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện có thể nắm bắt được! Quán thấy các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người tu các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát có thể nắm bắt được! Quán thấy môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người tu môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa có thể nắm bắt được! Quán thấy ngũ nhãn, lục thần thông còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người phát khởi ngũ nhãn, lục thần thông có thể nắm bắt được! Quán thấy thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người phát khởi thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp có thể nắm bắt được! Quán thấy đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người an trú nơi đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả có thể nắm bắt được! Quán thấy ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người dùng các tướng tốt ấy trang nghiêm thân có thể nắm bắt được! Quán thấy pháp vô vong thất, tánh hằng trụ xả còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người phát khởi pháp vô vong thất, tánh hằng trụ xả có thể nắm bắt được! Quán thấy nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người phát khởi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thể nắm bắt được! Quán thấy tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người có thể thực hành tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát có thể nắm bắt được! Quán thấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật có thể nắm bắt được! Quán thấy nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, trí của mọi trí) còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người có thể đạt nhất thiết trí trí có thể nắm bắt được! Quán thấy các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người có thể chuyển bánh xe Pháp vô thượng (giảng dạy giáo pháp cao tột) có thể nắm bắt được! Quán thấy pháp không sinh diệt còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có người có thể chứng pháp không sinh diệt có thể nắm bắt được!
Vì sao? Kiều-thi-ca! Vì cụ thọ Thiện Hiện đối với tất cả pháp: trú trong sự an trú xa lìa, trú trong sự an trú vắng lặng, trú trong sự an trú không có gì, trú trong sự an trú không nắm bắt được gì, trú trong sự an trú không, trú trong sự an trú vô tướng, trú trong sự an trú vô nguyện. Kiều-thi-ca! Cụ thọ Thiện Hiện đối với tất cả pháp an trú trong vô lượng sự an trú thù thắng như thế; nhưng so với sự an trú trong hạnh sâu xa vi diệu của Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, cho đến một phần ưu-ba-ni-sát-đàm (đơn vị chia nhỏ đến cùng cực, không thể nhỏ hơn) cũng không bằng. Vì sao? Kiều-thi-ca! Trừ sự an trú của chư Phật ra, sự an trú trong hạnh sâu xa vi diệu của Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú, so với sự an trú của các bậc Thanh văn, Độc giác…, là tột bậc, là thù thắng, là tôn quý, là cao cả, là tuyệt diệu, là vi diệu, là bậc trên, là không gì trên được. Vì thế, Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn ở trên tất cả hữu tình thì nên an trú trong hạnh sâu xa vi diệu của Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao? Kiều-thi-ca! Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong sự an trú ấy thì vượt qua các địa vị của Thanh văn, Độc giác…, chứng nhập chánh tánh ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn trên đường thành Phật, lìa hẳn tâm phàm phu), mau viên mãn tất cả Phật pháp, dứt hẳn sự tiếp nối của phiền não và tập khí (những thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), mau chứng được nhất thiết trí trí, được gọi là Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, rốt ráo đem lợi ích an vui cho tất cả hữu tình, khiến họ an trú nơi cõi người, cõi trời và sự giải thoát của ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát).
Lúc ấy, trong hội chúng, vô lượng vô số chư thiên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi Đế Thích làm vua) vui mừng hớn hở, mỗi vị lấy hoa Diệu Âm (một loại hoa trời nhiệm mầu) trên cõi trời rải cúng Như Lai và các đệ tử. Lúc ấy, trong hội chúng có tám trăm vị bí-sô (tức tỳ-kheo, tu sĩ nam xuất gia) cùng đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu lễ chân Phật, khoác áo che vai trái, gối phải chạm đất, khom mình cung kính, chắp tay hướng về Phật, ngước nhìn dung nhan của Phật, mắt không rời giây lát. Nhờ thần lực của Phật, trong lòng bàn tay mỗi vị tự nhiên đầy hoa Diệu Âm. Chúng bí-sô ấy vui mừng hớn hở, được điều chưa từng có, mỗi vị đem hoa ấy rải lên Phật và các Bồ-tát. Rải hoa xong, cùng phát nguyện rằng: “Chúng con nguyện dùng sức căn lành thù thắng này thường an trú trong hạnh vi diệu của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa — điều mà Thanh văn, Độc giác không thể an trú — mau tiến đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vượt qua các địa vị của Thanh văn, Độc giác…”
Bấy giờ Như Lai biết ý nguyện của chúng bí-sô thanh tịnh, chắc chắn không thoái chuyển, liền mỉm cười. Theo lệ thường của chư Phật, từ nơi mặt Ngài phóng ra nhiều thứ ánh sáng: xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tía, biếc, lục, vàng ròng, bạc, pha lê, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thống gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, phạm vi giáo hóa của một đức Phật). Ánh sáng ấy dần dần thu lại, quay về nhiễu quanh thân Phật ba vòng rồi đi vào từ đỉnh đầu.
Khi ấy A-nan-đà (vị thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) thấy điềm lành ấy, vui mừng hớn hở, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, lễ Phật, chắp tay bạch rằng: Bạch Thế Tôn! Vì nhân gì, duyên gì mà Ngài hiện ra nụ cười này? Chư Phật hiện ra nụ cười không phải là không có nhân duyên. Cúi xin Như Lai thương xót nói cho.
Bấy giờ Phật bảo A-nan-đà: Các vị bí-sô này, ở đời vị lai, trong kiếp Tinh Dụ (tên một kiếp; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), đều sẽ thành Phật, cùng có tên là Tán Hoa, đầy đủ mười danh hiệu (mười danh xưng tôn quý của một đức Phật). Thọ mạng, cõi nước, đệ tử bí-sô của các đức Phật ấy hết thảy đều giống nhau. Các đức Như Lai ấy đều trụ thế một nghìn năm. Từ lúc mới sinh, lúc xuất gia và sau khi thành Phật, ở bất cứ nơi nào, dù ngày hay đêm, thường có mưa hoa Diệu Âm năm màu. Vì nhân duyên ấy nên Ta mỉm cười.
Vì vậy, Khánh Hỷ (tức A-nan-đà; tên này nghĩa là “Vui Mừng”)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được an trú trong sự an trú thù thắng nhất thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được an trú trong sự an trú của Như Lai thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân tinh tấn tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, đời trước hoặc từ cõi người chết đi rồi trở lại sinh nơi này, hoặc từ cõi trời Đổ-sử-đa (tức cõi trời Đâu-suất, nơi các Bồ-tát sắp thành Phật ở) chết đi rồi đến sinh vào nhân gian. Đời trước họ hoặc ở cõi người, hoặc ở cõi trời, nhờ từng được nghe rộng Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên đời này có thể siêng năng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.
Khánh Hỷ nên biết: Như Lai thấy rõ trước mắt rằng nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân có thể siêng năng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, không tiếc thân mạng và của cải, thì nên biết chắc chắn đó là đại Bồ-tát.
Lại nữa, Khánh Hỷ! Nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân ưa thích nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, thông thuộc, tinh tấn tu học, suy nghĩ đúng lý, vì những thiện nam tử… theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, cầu thành Phật) mà giảng nói, chỉ bày, răn dạy, truyền dạy, thì nên biết người ấy là đại Bồ-tát. Vì trong quá khứ họ đã từng tự mình nghe Như Lai giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, thông thuộc, tinh tấn tu học, suy nghĩ đúng lý, cũng từng vì người khác giảng nói, chỉ bày, răn dạy, truyền dạy Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên đời này có thể làm được việc ấy.
Khánh Hỷ nên biết: các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy vì trong quá khứ đã từng gieo các căn lành ở chỗ vô lượng đức Phật, nên đời này có thể làm được việc ấy. Các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy nên nghĩ rằng: “Trước đây ta không phải nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế từ Thanh văn, Độc giác, mà chắc chắn đã nghe từ chư Phật. Trước đây ta không phải gần gũi, cúng dường, gieo căn lành nơi Thanh văn, Độc giác, mà chắc chắn đã gần gũi, cúng dường, gieo căn lành nơi các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác. Do nhân duyên ấy nên nay được nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa này, ưa thích thọ trì, đọc tụng, thông thuộc, tinh tấn tu học, suy nghĩ đúng lý, rộng vì hữu tình giảng nói không mỏi mệt.”
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân ưa thích nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, thông thuộc, tinh tấn tu học, suy nghĩ đúng lý, dù là pháp, là nghĩa, là văn, là ý, đều thông suốt khéo léo và tu hành thuận theo, thì các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy chính là được thấy tận mắt chúng Ta, các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác.
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe giảng ý nghĩa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tâm sâu xa tin hiểu, không sinh chê bai, không gì có thể làm lay chuyển, thì các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đã từng cúng dường vô lượng đức Phật, đã gieo nhiều căn lành ở chỗ chư Phật, cũng được vô lượng bạn lành dìu dắt.
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân có thể gieo các căn lành nơi ruộng phước (ví bậc đáng cúng dường như ruộng tốt, gieo vào sẽ gặt nhiều phước) thù thắng là Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, thì tuy chắc chắn sẽ đạt được hoặc quả Thanh văn, hoặc quả Độc giác, hoặc quả Như Lai; nhưng muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải đối với ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa thông suốt khéo léo không vướng ngại, tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, an trú nơi nội không cho đến vô tánh tự tánh không, an trú nơi chân như cho đến bất tư nghị giới, an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, tu hành tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, tu hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, tu hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, tu hành bát giải thoát cho đến thập biến xứ, tu hành các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát, tu hành tất cả môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa, tu hành ngũ nhãn, lục thần thông, tu hành thập lực của Như Lai cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, tu hành đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, tu hành pháp vô vong thất, tánh hằng trụ xả, tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cho đến cực kỳ viên mãn.
Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể đối với ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa thông suốt khéo léo không vướng ngại, tu hành bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến nhất thiết tướng trí, cho đến cực kỳ viên mãn, mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại không chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, mà dừng ở địa vị Thanh văn, Độc giác, thì chắc chắn không có lẽ ấy. Vì vậy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nên đối với ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa thông suốt khéo léo không vướng ngại, tu hành bố thí Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến nhất thiết tướng trí, cho đến cực kỳ viên mãn.
Vì vậy, Khánh Hỷ! Ta đem kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa giao phó cho ông, ông nên đúng đắn thọ trì, đọc tụng, thông thuộc, đừng để quên mất. Khánh Hỷ nên biết: ngoài kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa này ra, ông thọ trì các pháp khác mà Ta đã nói, dù có quên mất thì tội vẫn còn nhẹ; nhưng nếu đối với kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không khéo thọ trì, cho đến chỉ quên mất một câu thôi, thì tội rất nặng. Khánh Hỷ nên biết: nếu đối với kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cho đến chỉ một câu mà có thể khéo thọ trì không quên mất, thì được phước vô lượng; nếu đối với kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa không khéo thọ trì, cho đến chỉ một câu mà có quên mất, thì tội nặng phải chịu cũng bằng lượng phước nói trên.
Vì vậy, Khánh Hỷ! Ta ân cần giao phó kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa cho ông. Ông nên đúng đắn thọ trì, đọc tụng, thông thuộc, suy nghĩ đúng lý, rộng vì người khác giảng nói, phân tích chỉ bày, khiến người thọ trì rốt ráo hiểu rõ văn, nghĩa và ý chỉ. Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thọ trì, đọc tụng, rốt ráo thông thuộc, suy nghĩ đúng lý, rộng vì người khác giảng nói, phân tích chỉ bày khiến họ hiểu rõ, thì chính là thọ trì và nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại đã chứng.
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân khởi tâm ân cần thanh tịnh, muốn đem các thứ tràng hoa tốt đẹp nhất cho đến đèn sáng đến chỗ Ta hiện tại mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen không biết mỏi mệt, thì nên đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, rốt ráo thông thuộc, suy nghĩ đúng lý, rộng vì người khác giảng nói, phân tích chỉ bày khiến họ hiểu rõ; hoặc chép kinh ra, dùng các thứ báu trang hoàng, thường đem các thứ tràng hoa tốt đẹp nhất cho đến đèn sáng mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không được lơ là ngừng nghỉ.
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì chính là ngay trước mắt cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Ta và chư Phật ba đời ở mười phương. Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi tâm ân cần thanh tịnh, cung kính ưa thích, thì chính là đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại đã chứng, khởi tâm ân cần thanh tịnh, cung kính ưa thích.
Khánh Hỷ! Nếu ông yêu kính Ta, không rời bỏ Ta, thì cũng nên yêu kính, không rời bỏ kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cho đến một câu cũng đừng để quên mất. Khánh Hỷ! Ta nói về nhân duyên giao phó kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế, dù trải qua vô lượng trăm nghìn đại kiếp cũng không thể nói hết. Nói tóm lại: như Ta là bậc Đại Sư (người thầy lớn) của các ông, thì nên biết Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa cũng là bậc Đại Sư của các ông. Các ông, chư thiên và loài người, kính trọng Ta thì cũng nên kính trọng Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.
Vì vậy, Khánh Hỷ! Ta dùng vô lượng phương tiện khéo léo, giao phó cho ông kinh điển sâu xa Bát-nhã Ba-la-mật-đa; ông nên thọ trì, đừng để quên mất. Nay Ta đem Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa này, trước vô lượng đại chúng gồm chư thiên, loài người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hay gây chiến với chư thiên)…, giao phó cho ông; ông nên đúng đắn thọ trì, đừng để quên mất. Khánh Hỷ! Nay Ta nói thật với ông: những ai có lòng tin trong sạch, muốn không rời bỏ Phật, muốn không rời bỏ Pháp, muốn không rời bỏ Tăng, lại muốn không rời bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà chư Phật ba đời đã chứng, thì nhất định không được rời bỏ Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Đó gọi là pháp mà chư Phật chúng Ta dùng để răn dạy, truyền dạy các đệ tử.
Khánh Hỷ nên biết: nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân ưa thích nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thọ trì, đọc tụng, rốt ráo thông thuộc, suy nghĩ đúng lý, dùng vô lượng cách rộng vì người khác giảng nói, phân tích chỉ bày, đặt bày xây dựng, khiến họ hiểu rõ mà tinh tấn tu hành, thì các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, gần viên mãn được nhất thiết trí trí. Vì sao? Vì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề và nhất thiết trí trí của chư Phật đều dựa vào Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà sinh ra.
Khánh Hỷ nên biết: chư Phật ba đời đều dựa vào Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà sinh ra Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì vậy, Khánh Hỷ! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nên siêng năng tinh tấn tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa là mẹ của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, sinh ra các vị Bồ-tát Ma-ha-tát.
Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát siêng học sáu pháp Ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì vậy, Khánh Hỷ! Ta lại đem sáu pháp Ba-la-mật-đa này giao phó cho ông; ông nên đúng đắn thọ trì, đừng để quên mất. Vì sao? Vì sáu pháp Ba-la-mật-đa như thế là kho pháp vô tận của các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, tất cả Phật pháp đều từ đây sinh ra. Khánh Hỷ nên biết: những pháp yếu (giáo pháp cốt lõi) mà chư Phật Thế Tôn ba đời mười phương đã nói đều từ kho pháp vô tận là sáu pháp Ba-la-mật-đa mà tuôn ra. Khánh Hỷ nên biết: chư Phật Thế Tôn ba đời mười phương đều dựa vào kho pháp vô tận là sáu pháp Ba-la-mật-đa mà tinh tấn tu học, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khánh Hỷ nên biết: các đệ tử Thanh văn của chư Phật Thế Tôn ba đời mười phương đều dựa vào kho pháp vô tận là sáu pháp Ba-la-mật-đa mà tinh tấn tu học, đã nhập, đang nhập, sẽ nhập Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, khi thân tâm không còn sót lại gì, dứt hẳn sinh tử).
Lại nữa, Khánh Hỷ! Giả sử ông vì người theo Thanh văn thừa giảng nói pháp Thanh văn, nhờ pháp ấy mà tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới đều đắc quả A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử), thì vẫn chưa làm được việc mà một đệ tử Phật nên làm cho Ta. Nếu ông có thể vì người theo Bồ-tát thừa giảng nói dù chỉ một câu pháp tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì đó mới gọi là làm được việc mà một đệ tử Phật nên làm cho Ta. Đối với việc ấy Ta rất vui theo, hơn cả việc ông giáo hóa tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới đều đắc quả A-la-hán.
Lại nữa, Khánh Hỷ! Giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới, nhờ sức giáo hóa của người khác, không trước không sau, đều được thân người, cùng một lúc chứng được quả A-la-hán. Những việc làm phước của các vị A-la-hán ấy, gồm phước do bố thí, phước do giữ giới, phước do tu thiền định, ý ông thế nào, những việc làm phước ấy có nhiều chăng? Khánh Hỷ đáp: Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ (bậc khéo đi qua bờ bên kia, một danh hiệu của Phật)! Những việc làm phước ấy vô lượng vô biên. Phật bảo Khánh Hỷ: Nếu có vị Thanh văn có thể vì Bồ-tát giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa, trải qua một ngày một đêm, thì khối phước đạt được còn nhiều hơn thế rất nhiều.
Khánh Hỷ nên biết: hãy gác lại một ngày một đêm, chỉ trải qua một ngày; lại gác một ngày, chỉ trải qua nửa ngày; lại gác nửa ngày, chỉ trải qua một thời (một khoảng thời gian trong ngày, ước chừng vài giờ); lại gác một thời, chỉ trải qua khoảng một bữa ăn; lại gác khoảng một bữa ăn, chỉ trải qua một lát; lại gác một lát, chỉ trải qua chốc lát; lại gác chốc lát, chỉ trải qua khoảng một cái búng tay — vị Thanh văn ấy có thể vì Bồ-tát giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì khối phước đạt được còn nhiều hơn trước rất nhiều. Vì sao? Vì khối phước mà vị Thanh văn ấy đạt được vượt hơn tất cả căn lành của Thanh văn, Độc giác.
Lại nữa, Khánh Hỷ! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì người Thanh văn giảng nói các thứ pháp thuộc Thanh văn thừa, giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới nhờ pháp ấy mà đều chứng quả A-la-hán, đều đầy đủ các thứ công đức thù thắng. Ý ông thế nào, khối phước mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đạt được do nhân duyên đó có nhiều chăng? Khánh Hỷ đáp: Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Khối phước mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đạt được vô lượng vô biên. Phật bảo Khánh Hỷ: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì những thiện nam tử… theo Thanh văn thừa, hoặc Độc giác thừa, hoặc Vô thượng thừa (con đường tu cao tột, tức Bồ-tát thừa) giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa, trải qua một ngày một đêm, thì khối phước đạt được còn nhiều hơn trước rất nhiều.
Khánh Hỷ nên biết: hãy gác lại một ngày một đêm, chỉ trải qua một ngày; lại gác một ngày, chỉ trải qua nửa ngày; lại gác nửa ngày, chỉ trải qua một thời; lại gác một thời, chỉ trải qua khoảng một bữa ăn; lại gác khoảng một bữa ăn, chỉ trải qua một lát; lại gác một lát, chỉ trải qua chốc lát; lại gác chốc lát, chỉ trải qua khoảng một cái búng tay — vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể vì những thiện nam tử… của ba thừa giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì khối phước đạt được còn nhiều hơn trước vô lượng vô số lần. Vì sao? Vì sự bố thí pháp tương ứng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa vượt hơn tất cả sự bố thí pháp tương ứng với Thanh văn, Độc giác và các căn lành của hai thừa ấy. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lại dùng pháp tương ứng với Đại thừa (con đường tu lớn, cứu độ cả mình lẫn người) mà chỉ bày, dạy dỗ, khích lệ, làm cho vui mừng các hữu tình khác, khiến họ đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề được không thoái chuyển. Khánh Hỷ nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình tu sáu pháp Ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác tu sáu pháp Ba-la-mật-đa, nói rộng cho đến tự mình tu nhất thiết trí trí, cũng dạy người khác tu nhất thiết trí trí. Do nhân duyên ấy căn lành tăng trưởng; nếu lại thoái chuyển đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì không có lẽ ấy.
Bấy giờ Thế Tôn, được bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) vây quanh, ngợi khen giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa và giao phó cho A-nan-đà thọ trì xong, lại ở trước đại hội gồm tất cả chư thiên, rồng, dược-xoa (tức dạ-xoa, một loài quỷ thần), kiện-đạt-phược (tức càn-thát-bà, nhạc thần cõi trời)…, hiện sức thần thông khiến mọi người đều thấy đức Bất Động Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, được đại chúng Thanh văn và Bồ-tát vây quanh, đang vì hội chúng đông như biển mà giảng nói diệu pháp, và thấy cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi ấy. Chúng tăng Thanh văn ở đó đều là A-la-hán: các lậu (phiền não rỉ chảy, khiến tâm ô nhiễm và trôi lăn sinh tử) đã dứt sạch, không còn phiền não, được tự tại chân thật, tâm khéo giải thoát, tuệ khéo giải thoát, như ngựa khôn đã được thuần phục, lại như rồng lớn; việc cần làm đã làm xong, việc cần lo đã lo xong, đã bỏ các gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, đã dứt hết các kết trói buộc vào sự hiện hữu (những trói buộc khiến tái sinh), biết đúng đắn mà giải thoát, tâm đạt đến sự tự tại rốt ráo bậc nhất. Chúng tăng Bồ-tát ở đó thảy đều là những bậc được mọi người biết đến và trông cậy, đạt được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp) và tài biện luận không ngăn ngại, thành tựu vô lượng công đức thù thắng.
Phật thu thần lực lại, khiến hội chúng nơi đây gồm chư thiên, rồng, dược-xoa, kiện-đạt-phược… không còn thấy đức Bất Động Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, các Thanh văn, Bồ-tát và đại chúng khác, cùng cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật ấy nữa. Hội chúng của Phật ấy và cõi nước trang nghiêm thanh tịnh ấy đều không phải là đối tượng của mắt người cõi này. Vì sao? Vì Phật đã thu thần lực lại, nên đối với cảnh giới xa xôi ấy không còn duyên để thấy.
Bấy giờ Phật bảo A-nan-đà: Cõi nước và hội chúng của đức Bất Động Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, ông còn thấy nữa không? A-nan-đà thưa: Con không còn thấy việc ấy nữa, vì đó không phải là chỗ mắt này đi đến được. Phật bảo cụ thọ A-nan-đà: Như hội chúng và cõi nước của đức Như Lai ấy không phải là cảnh giới mà mắt người cõi này đi đến được, nên biết các pháp cũng như thế, không phải là cảnh giới mà các căn như mắt… (các giác quan) đi đến được.
Khánh Hỷ nên biết: pháp không đi đến pháp, pháp không thấy pháp, pháp không biết pháp, pháp không chứng pháp. Khánh Hỷ nên biết: tánh của tất cả pháp không có cái gì có thể đi đến, không có cái gì có thể thấy, không có cái gì có thể biết, không có cái gì có thể chứng, không động, không tạo tác. Vì sao? Vì tất cả pháp đều không có tác dụng, xa lìa tánh chủ thể nắm bắt và đối tượng bị nắm bắt; vì tất cả pháp không thể nghĩ bàn, xa lìa tánh chủ thể nghĩ bàn và đối tượng bị nghĩ bàn; vì tất cả pháp giống như trò ảo thuật…, do nhiều duyên hòa hợp mà dường như có; vì tất cả pháp không có người làm, người nhận, chỉ hiện ra một cách hư dối như là có, không bền chắc.
Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể đi như thế, có thể thấy như thế, có thể biết như thế, có thể chứng như thế, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng không bám chấp vào tướng của các pháp ấy. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế thì đó là học Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Khánh Hỷ nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tất cả các Ba-la-mật-đa mau chóng viên mãn, đến bờ bên kia rốt ráo của tất cả pháp, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì người học như thế, trong mọi sự học, là tột bậc, là thù thắng, là tôn quý, là cao cả, là tuyệt diệu, là vi diệu, là bậc trên, là không gì trên được, đem lợi ích an vui cho tất cả hữu tình; ai không có chỗ nương tựa che chở thì làm chỗ nương tựa che chở cho họ. Chư Phật Thế Tôn cho phép và ngợi khen việc tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Khánh Hỷ nên biết: chư Phật và Bồ-tát học sự học này rồi, an trú trong sự học này, có thể dùng tay phải hoặc ngón chân phải nhấc cả tam thiên đại thiên thế giới lên, ném sang phương khác hoặc đặt lại chỗ cũ, mà các hữu tình trong đó không hay không biết, không bị tổn hại, không sợ hãi. Vì sao? Vì công đức và uy lực của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa không thể nghĩ bàn. Chư Phật và các Bồ-tát trong quá khứ, vị lai, hiện tại học Bát-nhã Ba-la-mật-đa này, nên đối với quá khứ, vị lai, hiện tại và pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh diệt), đều đạt được cái biết, cái thấy không ngăn ngại. Vì vậy, Khánh Hỷ! Ta nói rằng có thể học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì trong mọi sự học là tột bậc, là thù thắng, là tôn quý, là cao cả, là tuyệt diệu, là vi diệu, là bậc trên, là không gì trên được.
Khánh Hỷ nên biết: những ai muốn đo lường giới hạn của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì cũng như người ngu muốn đo lường giới hạn của hư không. Vì sao? Vì công đức của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa vô lượng, không có giới hạn. Khánh Hỷ nên biết: Ta trọn không nói rằng công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có giới hạn đo lường được như danh thân… Vì sao? Vì danh thân, cú thân, văn thân (tập hợp các tên gọi, các câu, các chữ — tức phương tiện ngôn ngữ) là pháp có hạn lượng, còn công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa không phải là pháp có hạn lượng. Không phải danh thân… có thể đo lường được công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng không phải công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã Ba-la-mật-đa là thứ bị chúng đo lường.
Bấy giờ Khánh Hỷ bạch Phật: Vì nhân duyên gì mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa được gọi là vô lượng? Phật bảo Khánh Hỷ: Vì tánh của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa là vô tận, vì tánh xa lìa, vì tánh vắng lặng, vì giống như thật tế (bờ mé chân thật, tức bản chất tối hậu của mọi pháp), vì giống như hư không, nên được gọi là vô lượng. Khánh Hỷ nên biết: chư Phật ba đời đều học Bát-nhã Ba-la-mật-đa, rốt ráo viên mãn, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vì các hữu tình mà giảng nói chỉ bày, nhưng Bát-nhã Ba-la-mật-đa này vẫn luôn không bị dứt mất, cạn hết. Vì sao? Vì Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa giống như hư không, không thể cạn hết. Những ai muốn làm cạn hết Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì cũng như muốn làm cạn hết giới hạn của hư không. Khánh Hỷ nên biết: vì sáu pháp Ba-la-mật-đa như bố thí…, nói rộng cho đến nhất thiết trí trí, không thể cạn hết, nên đều không phải đã cạn, đang cạn hay sẽ cạn. Vì sao? Vì những pháp như thế không sinh, không diệt, cũng không trụ lại hay biến đổi, làm sao có thể đặt ra là có sự cạn hết?
Bấy giờ Như Lai từ nơi miệng đưa ra tướng lưỡi rộng dài (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, biểu thị lời nói luôn chân thật) phủ khắp cả mặt; hiện tướng lưỡi xong lại thu vào miệng, rồi bảo Khánh Hỷ: Ý ông thế nào, ở thế gian nếu có tướng lưỡi như thế thì lời nói phát ra có hư dối không? Khánh Hỷ thưa: Không, bạch Thế Tôn! Phật bảo Khánh Hỷ: Từ nay trở đi, ông nên vì bốn chúng mà giảng nói rộng Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế, phân tích chỉ bày, đặt bày xây dựng, khiến họ dễ hiểu. Khánh Hỷ nên biết: trong kho tàng bí mật sâu xa là Bát-nhã Ba-la-mật-đa này, có nói rộng tất cả các pháp Bồ-đề phần (các pháp tu hỗ trợ, dẫn đến giác ngộ) và tướng của các pháp. Vì vậy, tất cả những thiện nam tử… cầu Thanh văn thừa, cầu Độc giác thừa, cầu Vô thượng thừa, đều nên dựa vào pháp môn mà Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa này đã nói mà thường siêng năng tu học, đừng sinh chán nản mỏi mệt. Nếu có thể thường siêng năng tu học như thế thì sẽ mau chứng được mục đích mà mình mong cầu.
Lại nữa, Khánh Hỷ! Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể giúp ngộ nhập tướng của tất cả pháp, có thể giúp ngộ nhập tất cả văn tự, có thể giúp ngộ nhập các môn đà-la-ni (pháp môn ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp). Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên đối với các môn đà-la-ni như thế mà thường siêng năng tu học. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thọ trì các môn đà-la-ni như thế thì mau chứng được tất cả tài biện luận và các vô ngại giải (sự hiểu biết và diễn đạt không ngăn ngại về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ và về biện tài).
Khánh Hỷ nên biết: Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa chính là kho pháp vô tận của chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại, giữ gìn tất cả Phật pháp vi diệu. Vì vậy nay Ta nói rõ ràng với ông: nếu có ai đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa này thọ trì, đọc tụng, rốt ráo thông thuộc, suy nghĩ đúng lý, thì chính là thọ trì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà chư Phật ba đời đã đạt được. Khánh Hỷ nên biết: Ta nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế là đôi chân vững chắc của người đang đi trên con đường giác ngộ, cũng là đại đà-la-ni (pháp tổng trì lớn, gom giữ tất cả) của tất cả Phật pháp vô thượng. Các ông nếu có thể thọ trì đà-la-ni Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì chính là gom giữ trọn vẹn tất cả Phật pháp, đem lợi ích an vui cho tất cả hữu tình.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm hai mươi hai.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười ba (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video