Phần thứ ba – Phẩm "Phương tiện thiện xảo" (khéo léo dùng cách thích hợp để tu tập và giáo hóa), thứ hai mươi sáu, đoạn ba.
Bấy giờ cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo cao đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, bậc được cả thế gian kính trọng)! Như vậy gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người sang bờ giác ngộ) tóm lược. Các Bồ-tát ma-ha-tát (đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) nếu học theo đó thì làm được rất nhiều việc. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa tóm lược như vậy, chúng Bồ-tát ma-ha-tát mới học nên học theo. Cho đến các Bồ-tát ma-ha-tát đã ở địa thứ mười (Thập địa: mười giai đoạn tu tập của Bồ-tát, địa thứ mười là cao nhất trước khi thành Phật) cũng nên thường siêng năng tu học theo đó. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thường siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa tóm lược như vậy, thì đối với mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý) có thể biết đúng như thật tướng lược và tướng rộng của chúng. Bạch Thế Tôn! Pháp môn (cửa ngõ giáo pháp, con đường tu học) Bát-nhã ba-la-mật-đa tóm lược vi diệu như vậy, chỉ chúng Bồ-tát ma-ha-tát căn cơ sắc bén mới có thể hiểu thấu và đi vào được."
Phật bảo Thiện Hiện: "Pháp môn như vậy, các Bồ-tát ma-ha-tát dù căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) sắc bén, căn cơ trung bình hay căn cơ chậm lụt, đều có thể hiểu thấu đi vào pháp môn này, không chướng ngại gì. Các Bồ-tát ma-ha-tát dù căn cơ đã vững hay chưa vững, nếu chuyên tâm học thì đều có thể hiểu thấu đi vào. Thiện Hiện nên biết, pháp môn như vậy vi diệu thanh tịnh. Những kẻ biếng nhác, kẻ kém tinh tấn (kém siêng năng), kẻ mất chánh niệm (mất sự tỉnh giác ghi nhớ đúng đắn), kẻ tâm tán loạn, kẻ quen theo trí tuệ xấu ác thì không thể hiểu thấu đi vào. Người không biếng nhác, người tinh tấn vượt trội, người đầy đủ chánh niệm, người khéo thu nhiếp tâm, người tu trí tuệ vi diệu mới có thể hiểu thấu đi vào.
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đứng vững ở địa vị Bất thoái chuyển (giai đoạn không bao giờ còn thối lui trên đường thành Phật) của Bồ-tát, rồi lần lượt tiến lên cho đến địa thứ mười, thì nên siêng năng tìm cách đi vào pháp môn này. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chứng được Nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết hết thảy mọi pháp), thì nên siêng năng tìm cách đi vào pháp môn này.
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát ma-ha-tát học đúng như kinh điển rất sâu Bát-nhã ba-la-mật-đa này đã dạy, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể theo đó mà học Bố thí (cho tặng), Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng), Tinh tấn (siêng năng), Tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ). Cũng có thể theo đó mà học từ Nội không (cái không của các căn bên trong thân tâm) cho đến Vô tính tự tính không (cái không của cả cái không có tự tính lẫn tự tính; tức các loại "không" — trống rỗng, không có thực thể cố định — được nêu thành hệ thống). Cũng có thể theo đó mà học từ Chân như (bản chất chân thật, như như không đổi của mọi pháp) cho đến Bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn). Cũng có thể theo đó mà học từ Khổ thánh đế cho đến Đạo thánh đế (Tứ thánh đế: bốn chân lý cao quý — khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ). Cũng có thể theo đó mà học từ Tứ niệm trụ (bốn pháp quán: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp) cho đến Bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định). Cũng có thể theo đó mà học Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định cõi Sắc), Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả) và Tứ vô sắc định (bốn tầng định cõi Vô sắc, vượt khỏi hình sắc). Cũng có thể theo đó mà học Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là trống rỗng, không có hình tướng để bám, không còn mong cầu). Cũng có thể theo đó mà học từ Bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi ràng buộc) cho đến Thập biến xứ (mười phép thiền quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… lan khắp mọi nơi). Cũng có thể theo đó mà học từ Cực hỷ địa (địa thứ nhất, Hoan hỷ địa) cho đến Pháp vân địa (địa thứ mười, trí tuệ như mây lành che khắp, mưa pháp xuống). Cũng có thể theo đó mà học các Đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, ghi nhớ giữ gìn mọi giáo pháp không quên) và Tam-ma-địa môn (pháp môn thiền định, tâm chuyên chú một chỗ). Cũng có thể theo đó mà học Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não). Cũng có thể theo đó mà học từ Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có). Cũng có thể theo đó mà học Đại từ (thương yêu, ban vui), Đại bi (xót thương, cứu khổ), Đại hỷ (vui theo điều lành của người), Đại xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị). Cũng có thể theo đó mà học Vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất) và Hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm bình thản). Cũng có thể theo đó mà học Nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và Nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi khía cạnh, mọi chi tiết của tất cả các pháp). Cũng có thể theo đó mà học mọi hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Cũng có thể theo đó mà học Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề (giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật. Cũng có thể theo đó mà học Nhất thiết trí trí. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy học theo rồi thì có thể theo đó chứng được Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến Nhất thiết trí trí.
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát ma-ha-tát học đúng như kinh điển rất sâu Bát-nhã ba-la-mật-đa này đã dạy, thì mọi ma sự (những việc chướng ngại do ma gây ra, cản trở việc tu hành) của vị Bồ-tát ấy đều có thể nhận biết, vừa khởi lên liền dập tắt. Vì vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau trừ diệt mọi nghiệp chướng (chướng ngại do hành động xấu đời trước gây ra), muốn nắm giữ đúng đắn phương tiện thiện xảo, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết, khi nào Bồ-tát ma-ha-tát siêng năng thực hành tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, thì khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát liền được tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) hiện đang trụ thế nói chánh pháp ở vô lượng vô biên thế giới thường cùng che chở, nghĩ nhớ. Vì sao vậy? Vì chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại không ai không từ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu mà sinh ra. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành được Bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên nghĩ thế này: "Pháp mà chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã chứng được, ta cũng sẽ chứng." Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát nên siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Nếu siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì mau chứng Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề. Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát nên luôn không rời tác ý (sự hướng tâm, khởi ý nghĩ) tương ứng với Nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa một cách không điên đảo (không sai lệch) chỉ trong khoảng một cái búng tay, thì khối phước mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đạt được rất nhiều. Giả sử có người dùng phương tiện thiện xảo giáo hóa tất cả hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) trong ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ rất lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ), khiến tất cả đều an trụ trong Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc khiến an trụ trong Giải thoát và Giải thoát tri kiến (sự thoát khỏi ràng buộc và cái biết, cái thấy rằng mình đã giải thoát) thanh tịnh; hoặc khiến an trụ từ quả Dự lưu (quả thứ nhất, bắt đầu vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (quả thứ tư, cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); hoặc khiến an trụ trong Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán lẽ nhân duyên, không nghe Phật dạy). Người ấy tuy được khối phước vô biên, nhưng vẫn không bằng khối phước có được do tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không điên đảo trong khoảng một cái búng tay. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu có thể sinh ra tất cả Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; có thể sinh ra tất cả Giải thoát và Giải thoát tri kiến thanh tịnh; có thể sinh ra tất cả quả Dự lưu cho đến quả A-la-hán; có thể sinh ra tất cả Độc giác Bồ-đề. Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại không ai không nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu mà xuất hiện, cứu độ vô lượng vô biên hữu tình.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát luôn không rời tác ý tương ứng với Nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, trong khoảng chốc lát, hoặc nửa ngày, hoặc một ngày, hoặc nửa tháng, hoặc một tháng, hoặc một mùa, hoặc một năm, hoặc trăm năm, hoặc một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài), hoặc trăm kiếp, cho đến vô số đại kiếp, thì khối phước mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đạt được rất nhiều, hơn khối phước của việc giáo hóa các loài hữu tình trong các thế giới ở mười phương, mỗi phương nhiều như số cát sông Hằng, khiến tất cả an trụ trong Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc khiến an trụ trong Giải thoát và Giải thoát tri kiến thanh tịnh; hoặc khiến an trụ từ quả Dự lưu cho đến quả A-la-hán; hoặc khiến an trụ trong Độc giác Bồ-đề. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu sinh ra tất cả các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác quá khứ, vị lai, hiện tại; các Ngài vì các hữu tình mà đặt bày không sai lệch Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; đặt bày không sai lệch Giải thoát và Giải thoát tri kiến thanh tịnh; đặt bày không sai lệch quả Dự lưu cho đến quả A-la-hán; đặt bày không sai lệch Độc giác Bồ-đề; đặt bày không sai lệch Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Vì thế khối phước này hơn hẳn khối phước kia.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ đúng như Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã dạy, thì nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã trụ ở địa vị Bất thoái chuyển, thường được chư Phật che chở nghĩ nhớ, thành tựu phương tiện thiện xảo tối thắng, đã từng gần gũi, cúng dường, cung kính vô lượng câu-chi na-dữu-đa (số lượng cực lớn, hàng trăm nghìn vạn ức) đức Phật, đã trồng vô lượng thiện căn (gốc lành, công đức làm nền cho quả tốt) thù thắng vi diệu nơi chư Phật, đã được vô lượng thiện hữu (bạn lành, người thầy dẫn dắt) chân thật thanh tịnh nhiếp thọ che chở, từ lâu đã tu tập sáu ba-la-mật-đa như Bố thí v.v., nói rộng ra cho đến Nhất thiết trí trí.
Thiện Hiện nên biết, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy trụ ở Đồng chân địa (giai đoạn Bồ-tát tâm trong sạch như đứa trẻ, không nhiễm dục, sắp thành tựu Phật đạo), mọi điều nguyện đều được viên mãn, thường thấy chư Phật chưa từng tạm rời, đối với các thiện căn luôn không xa lìa, thường có thể làm cho các hữu tình được mình giáo hóa trở nên thành thục, cũng thường trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật mà mình mong cầu; từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, lắng nghe, tiếp nhận và tu hành giáo pháp Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, con đường tu để thành Phật cứu độ chúng sinh).
Thiện Hiện nên biết, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã được biện tài (tài thuyết giảng, biện luận) không gián đoạn, không cùng tận; đã được pháp Đà-la-ni thù thắng; thành tựu sắc thân (thân hình) vi diệu tối thượng; đã được chư Phật thọ ký (báo trước việc thành Phật trong tương lai) trọn vẹn; đối với việc tùy theo ý muốn, vì độ hữu tình mà nhận lấy các thân trong các cõi, đã được tự tại.
Thiện Hiện nên biết, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khéo thấu hiểu sở duyên (đối tượng mà tâm hướng tới, nhận biết); khéo thấu hiểu hành tướng (cách thức, hình thái tâm nhận biết đối tượng); khéo thấu hiểu mọi cửa chữ và không phải chữ; khéo thấu hiểu nghĩa của các pháp có lời nói và không lời nói; khéo thấu hiểu các cách gọi chỉ một, hai và nhiều (số ít, số đôi, số nhiều trong ngôn ngữ); khéo thấu hiểu các cách gọi giống cái, giống đực và không phải cả hai; khéo thấu hiểu các cách gọi về các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; khéo thấu hiểu các văn từ; khéo thấu hiểu các ý nghĩa; khéo thấu hiểu các uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất, thọ – cảm giác, tưởng – tri giác, hành – ý chí tạo tác, thức – nhận biết); khéo thấu hiểu các xứ (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng); khéo thấu hiểu các giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức); khéo thấu hiểu duyên khởi (lẽ mọi sự do nhân duyên hợp lại mà sinh) và các chi duyên khởi (mười hai mắt xích nhân duyên); khéo thấu hiểu thế gian; khéo thấu hiểu Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử); khéo thấu hiểu tướng pháp giới (tướng của bản chất chung khắp mọi pháp); khéo thấu hiểu tướng hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo ra, có sinh có diệt); khéo thấu hiểu tướng vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt); khéo thấu hiểu hành tướng; khéo thấu hiểu tướng không phải hành; khéo thấu hiểu tướng của tướng; khéo thấu hiểu tướng của không tướng; khéo thấu hiểu tính có; khéo thấu hiểu tính không; khéo thấu hiểu tự tính (tính của tự thân); khéo thấu hiểu tha tính (tính do cái khác); khéo thấu hiểu sự trói buộc; khéo thấu hiểu sự lìa trói buộc; khéo thấu hiểu cả trói buộc lẫn lìa trói buộc; khéo thấu hiểu tương ứng (các pháp cùng khởi, gắn kết với nhau); khéo thấu hiểu không tương ứng; khéo thấu hiểu cả tương ứng lẫn không tương ứng; khéo thấu hiểu Chân như; khéo thấu hiểu tính không hư dối; khéo thấu hiểu tính không biến đổi; khéo thấu hiểu pháp tính (bản tính chân thật của các pháp); khéo thấu hiểu pháp giới; khéo thấu hiểu pháp định (tính quyết định, cố định của pháp); khéo thấu hiểu pháp trụ (tính thường trụ của pháp); khéo thấu hiểu tính nhân; khéo thấu hiểu tính không phải nhân; khéo thấu hiểu tính duyên (điều kiện phụ trợ); khéo thấu hiểu tính không phải duyên; khéo thấu hiểu Thánh đế; khéo thấu hiểu Tĩnh lự; khéo thấu hiểu Vô lượng; khéo thấu hiểu Vô sắc; khéo thấu hiểu từ Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; khéo thấu hiểu từ Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi; khéo thấu hiểu Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; khéo thấu hiểu từ Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ; khéo thấu hiểu tất cả Đà-la-ni môn; khéo thấu hiểu tất cả Tam-ma-địa môn; khéo thấu hiểu Ngũ nhãn; khéo thấu hiểu Lục thần thông; khéo thấu hiểu các địa của Bồ-tát ma-ha-tát; khéo thấu hiểu từ Như Lai thập lực cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp; khéo thấu hiểu Đại từ, Đại bi, Đại hỷ, Đại xả; khéo thấu hiểu các tướng (ba mươi hai tướng tốt của Phật); khéo thấu hiểu các tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ của Phật); khéo thấu hiểu Vô vong thất pháp và Hằng trụ xả tính; khéo thấu hiểu Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; khéo thấu hiểu cõi hữu vi; khéo thấu hiểu cõi vô vi; khéo thấu hiểu giới; khéo thấu hiểu không phải giới; khéo thấu hiểu cái không; khéo thấu hiểu cái không phải không; khéo thấu hiểu từ tác ý về sắc cho đến tác ý về thức, nói rộng ra cho đến khéo thấu hiểu tác ý về Nhất thiết trí trí; khéo thấu hiểu từ tướng của sắc là không cho đến tướng của thức là không, nói rộng ra cho đến khéo thấu hiểu tướng của Nhất thiết trí trí là không; khéo thấu hiểu con đường khinh an (sự nhẹ nhàng, thư thái của thân tâm khi tu định); khéo thấu hiểu con đường không khinh an; khéo thấu hiểu sự sinh; khéo thấu hiểu sự diệt; khéo thấu hiểu sự tồn tại và biến đổi; khéo thấu hiểu chánh kiến (cái thấy đúng); khéo thấu hiểu tà kiến (cái thấy sai); khéo thấu hiểu kiến (các quan điểm); khéo thấu hiểu không phải kiến; khéo thấu hiểu tham, sân (giận dữ), si (mê muội); khéo thấu hiểu không tham, không sân, không si; khéo thấu hiểu kiến, triền (phiền não trói buộc hiện hành), tùy miên (phiền não ngủ ngầm, tiềm ẩn) và kết phược (dây trói buộc); khéo thấu hiểu sự đoạn trừ chúng; khéo thấu hiểu danh (phần tinh thần); khéo thấu hiểu sắc (phần vật chất); khéo thấu hiểu danh sắc (tinh thần và vật chất hợp thành chúng sinh); khéo thấu hiểu sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng để tâm nhận biết); khéo thấu hiểu tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở); khéo thấu hiểu nhân duyên (điều kiện là nguyên nhân trực tiếp); khéo thấu hiểu đẳng vô gián duyên (điều kiện tâm niệm trước vừa diệt làm chỗ cho tâm niệm sau sinh liền không gián đoạn); khéo thấu hiểu hành tướng; khéo thấu hiểu nhân quả; khéo thấu hiểu khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự dứt khổ), đạo (con đường dứt khổ); khéo thấu hiểu năm cõi (ngũ thú: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời); khéo thấu hiểu con đường dẫn đến năm cõi; khéo thấu hiểu quả Dự lưu và con đường đến quả Dự lưu; khéo thấu hiểu quả Nhất lai (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần) và con đường đến quả Nhất lai; khéo thấu hiểu quả Bất hoàn (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) và con đường đến quả Bất hoàn; khéo thấu hiểu quả A-la-hán và con đường đến quả A-la-hán; khéo thấu hiểu Độc giác Bồ-đề và con đường đến Độc giác Bồ-đề; khéo thấu hiểu Vô thượng Bồ-đề và con đường đến Vô thượng Bồ-đề; khéo thấu hiểu Nhất thiết trí và con đường đến Nhất thiết trí; khéo thấu hiểu Đạo tướng trí và con đường đến Đạo tướng trí; khéo thấu hiểu Nhất thiết tướng trí và con đường đến Nhất thiết tướng trí; khéo thấu hiểu các căn (năm năng lực tu tập: tín, tấn, niệm, định, tuệ) và sự viên mãn của các căn; khéo thấu hiểu căn hơn, căn kém; khéo thấu hiểu tuệ nhanh, tuệ sắc bén, tuệ mau lẹ, tuệ thông suốt, tuệ rộng, tuệ sâu, tuệ lớn, tuệ không chướng ngại; khéo thấu hiểu quá khứ, vị lai, hiện tại; khéo thấu hiểu phương tiện; khéo thấu hiểu ý lạc (ý hướng, chí nguyện) và tăng thượng ý lạc (ý hướng, chí nguyện vượt trội, mạnh mẽ); khéo thấu hiểu văn và nghĩa; khéo thấu hiểu phương tiện thiết lập Tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát).
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì được những công đức và lợi ích thù thắng vô lượng vô biên như vậy."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào? Dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào? Tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nên quán từ sắc uẩn cho đến thức uẩn là vắng lặng, là có thể bị phá hoại, là không tự chủ, là thể chất hư dối, là không bền chắc, mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; nói rộng ra cho đến nên quán Nhất thiết trí trí là vắng lặng, là có thể bị phá hoại, là không tự chủ, là thể chất hư dối, là không bền chắc, mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Thiện Hiện, ông hỏi các Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào: các Bồ-tát ma-ha-tát nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa giống như dẫn phát hư không, như dẫn phát cái trống rỗng. Thiện Hiện, ông hỏi các Bồ-tát ma-ha-tát tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào: các Bồ-tát ma-ha-tát nên tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa giống như tu tập sự trừ bỏ, gạt đi."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa phải trải qua bao lâu?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm (phát nguyện cầu giác ngộ) cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề vi diệu (chỗ ngồi thành đạo), đều nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát trụ ở tâm như thế nào để không gián đoạn thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến rốt ráo, không để tạm khởi tác ý nào khác, chỉ thường an trụ trong tác ý tương ứng với Nhất thiết trí trí, mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Thiện Hiện nên biết, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy phải đến mức khiến tâm và tâm sở pháp (tâm cùng các trạng thái, tác dụng tâm lý đi kèm) không xoay chuyển theo cảnh, mới được gọi là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
"Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là do thực hành, dẫn phát, tu tập mà được Nhất thiết trí trí chăng?" – "Không phải vậy, Thiện Hiện." – "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là do không thực hành, dẫn phát, tu tập mà được Nhất thiết trí trí chăng?" – "Không phải vậy, Thiện Hiện." – "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là do vừa thực hành, dẫn phát, tu tập, vừa không thực hành, dẫn phát, tu tập mà được Nhất thiết trí trí chăng?" – "Không phải vậy, Thiện Hiện." – "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là do chẳng phải thực hành, dẫn phát, tu tập, cũng chẳng phải không thực hành, dẫn phát, tu tập mà được Nhất thiết trí trí chăng?" – "Không phải vậy, Thiện Hiện." – "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì các Bồ-tát ma-ha-tát làm sao sẽ được Nhất thiết trí trí?"
"Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát được Nhất thiết trí trí là phải giống như Chân như." – "Bạch Thế Tôn, giống như Chân như là thế nào?" – "Thiện Hiện, là phải giống như Thực tế (giới hạn chân thật, chỗ tận cùng của sự thật)." – "Bạch Thế Tôn, giống như Thực tế là thế nào?" – "Thiện Hiện, là phải giống như Pháp giới." – "Bạch Thế Tôn, giống như Pháp giới là thế nào?" – "Thiện Hiện, là phải giống như ngã giới (cõi của cái "tôi") cho đến bổ-đặc-già-la giới (cõi của "người", chủ thể luân hồi)." – "Bạch Thế Tôn, giống như ngã giới cho đến bổ-đặc-già-la giới là thế nào?" – "Thiện Hiện, ý ông thế nào? Cái "tôi" cho đến "người" có thể tìm thấy được chăng?" – "Bạch Thế Tôn, không." – "Thiện Hiện, nếu cái "tôi" cho đến "người" đã không thể tìm thấy được, thì ta làm sao có thể đặt bày ngã giới cho đến bổ-đặc-già-la giới? Như vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát không đặt bày Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không đặt bày Nhất thiết trí trí, cũng không đặt bày mọi pháp, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy chắc chắn sẽ chứng được Nhất thiết trí trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Chỉ riêng Bát-nhã ba-la-mật-đa là không thể đặt bày, hay các ba-la-mật-đa như Tĩnh lự v.v. cũng không thể đặt bày?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Không phải chỉ riêng Bát-nhã ba-la-mật-đa là không thể đặt bày, mà năm ba-la-mật-đa như Tĩnh lự v.v. cũng không thể đặt bày. Dù là pháp của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), pháp của Độc giác, pháp của Bồ-tát hay pháp của chư Phật; dù là pháp hữu vi hay pháp vô vi — tất cả các pháp như vậy đều không thể đặt bày."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu mọi pháp đều không thể đặt bày, thì làm sao có thể đặt bày rằng: đây là địa ngục, đây là bàng sinh (loài súc vật), đây là cõi quỷ, đây là người, đây là trời, đây là Dự lưu, đây là Nhất lai, đây là Bất hoàn, đây là A-la-hán, đây là Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là chư Phật, đây là mọi pháp?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Sự đặt bày về hữu tình và sự đặt bày về pháp có thật sự tìm thấy được chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu sự đặt bày về hữu tình và sự đặt bày về pháp thật sự không thể tìm thấy, thì ta làm sao có thể đặt bày rằng đây là địa ngục, nói rộng ra cho đến đây là mọi pháp? Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên học rằng mọi pháp đều không thể đặt bày, mà hướng đến Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lẽ nào không nên học sắc? Lẽ nào không nên học thọ, tưởng, hành, thức? Nói rộng ra cho đến lẽ nào không nên học Nhất thiết trí trí?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên học sắc không thêm không bớt, nên học thọ, tưởng, hành, thức không thêm không bớt, nói rộng ra cho đến nên học Nhất thiết trí trí không thêm không bớt."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao nên học sắc không thêm không bớt? Làm sao nên học thọ, tưởng, hành, thức không thêm không bớt? Nói rộng ra cho đến làm sao nên học Nhất thiết trí trí không thêm không bớt?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên học sắc theo cách không sinh không diệt; nên học thọ, tưởng, hành, thức theo cách không sinh không diệt; nói rộng ra cho đến nên học Nhất thiết trí trí theo cách không sinh không diệt."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao học sắc theo cách không sinh không diệt? Làm sao học thọ, tưởng, hành, thức theo cách không sinh không diệt? Nói rộng ra cho đến làm sao học Nhất thiết trí trí theo cách không sinh không diệt?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên học không khởi, không tạo các hành (các pháp do tạo tác), dù là trừ bỏ hay tu tập."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao nên học không khởi, không tạo các hành, dù là trừ bỏ hay tu tập?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán tự tướng của mọi pháp đều là không, thì nên học không khởi, không tạo các hành, dù là trừ bỏ hay tu tập."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán tự tướng của mọi pháp đều là không như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán sắc là không bởi chính tướng của sắc; nên quán thọ, tưởng, hành, thức là không bởi chính tướng của thọ, tưởng, hành, thức; nói rộng ra cho đến nên quán Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là không bởi chính tướng của Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; nên quán Nhất thiết trí trí là không bởi chính tướng của Nhất thiết trí trí. Như vậy, Thiện Hiện, khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán tự tướng của các pháp đều là không."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu sắc là không bởi chính tướng của sắc, thọ, tưởng, hành, thức là không bởi chính tướng của thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là không bởi chính tướng của nó, Nhất thiết trí trí là không bởi chính tướng của Nhất thiết trí trí, thì Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát hoàn toàn không có gì để thực hành, đó chính là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì duyên cớ gì Bồ-tát ma-ha-tát hoàn toàn không có gì để thực hành lại chính là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thể tìm thấy, các Bồ-tát ma-ha-tát cũng không thể tìm thấy, việc thực hành cũng không thể tìm thấy; người có thể thực hành, cái dùng để thực hành, lúc thực hành, chỗ thực hành đều không thể tìm thấy. Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát hoàn toàn không có gì để thực hành, đó chính là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì trong đó mọi hý luận (những suy luận, lời bàn rỗng tuếch, phân biệt sai lầm) đều không thể tìm thấy."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát hoàn toàn không có gì để thực hành mới là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì Bồ-tát ma-ha-tát mới học thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát ma-ha-tát mới học, từ lúc mới phát tâm, nên đối với mọi pháp thường học vô sở đắc (không có gì để nắm bắt, không chấp có cái được). Học như vậy rồi, lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu từ Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu Nhất thiết trí trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Đến mức nào gọi là hữu sở đắc (có cái để nắm bắt)? Đến mức nào gọi là vô sở đắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Những gì có hai (đối đãi) gọi là hữu sở đắc; những gì không có hai gọi là vô sở đắc."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là có hai, gọi là hữu sở đắc? Thế nào là không hai, gọi là vô sở đắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Mắt và sắc là hai, cho đến ý và pháp là hai; nói rộng ra cho đến Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của Phật và chư Phật là hai. Tất cả những gì có hý luận như vậy đều gọi là hai. Những gì có hai đều là hữu sở đắc. Không mắt không sắc là không hai, cho đến không ý không pháp là không hai; nói rộng ra cho đến không Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của Phật, không Phật là không hai. Tất cả những gì lìa hý luận như vậy đều gọi là không hai. Những gì không hai đều là vô sở đắc."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Là do hữu sở đắc mà vô sở đắc, hay do vô sở đắc mà vô sở đắc?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Chẳng phải do hữu sở đắc mà vô sở đắc, cũng chẳng phải do vô sở đắc mà vô sở đắc. Nhưng tính bình đẳng giữa hữu sở đắc và vô sở đắc gọi là vô sở đắc. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát nên siêng năng tu học trong tính bình đẳng giữa hữu sở đắc và vô sở đắc. Thiện Hiện nên biết, khi các Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy, thì gọi là học nghĩa vô sở đắc của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lìa mọi lỗi lầm."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không chấp vào hữu sở đắc, không chấp vào vô sở đắc, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như thế nào để có thể từ địa này tiến lên địa kia, dần dần viên mãn, nhờ đó chứng được Nhất thiết trí trí?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không trụ ở hữu sở đắc, không trụ ở vô sở đắc mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì có thể từ địa này tiến lên địa kia, dần dần viên mãn cho đến chứng được Nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu là vô sở đắc, Nhất thiết trí trí cũng là vô sở đắc, người có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cùng chỗ thực hành, lúc thực hành cũng là vô sở đắc, và cái vô sở đắc này cũng là vô sở đắc. Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không thể tìm thấy, Nhất thiết trí trí cũng không thể tìm thấy, người có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cùng chỗ thực hành, lúc thực hành cũng không thể tìm thấy, và cái không thể tìm thấy này cũng không thể tìm thấy, thì làm sao khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lại thường ưa phân định rõ ràng mọi pháp, rằng: đây là sắc, đây là thọ, tưởng, hành, thức; nói rộng ra cho đến đây là Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, đây là Nhất thiết trí trí thanh tịnh?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy thường ưa phân định các pháp, nhưng không nắm bắt được sắc, không nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không nắm bắt được Nhất thiết trí trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu không nắm bắt được sắc, không nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không nắm bắt được Nhất thiết trí trí, thì làm sao có thể viên mãn sáu ba-la-mật-đa? Nếu không thể viên mãn sáu ba-la-mật-đa, thì làm sao có thể vào địa vị Chánh tính ly sinh (địa vị chắc chắn đi vào chánh đạo, lìa hẳn tính phàm phu) của Bồ-tát? Nếu không thể vào địa vị Chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì làm sao có thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, làm cho hữu tình thành thục? Nếu không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, làm cho hữu tình thành thục, thì làm sao có thể được Nhất thiết trí trí? Nếu không thể được Nhất thiết trí trí, thì làm sao có thể chuyển bánh xe pháp vi diệu (thuyết giảng giáo pháp), làm các Phật sự (việc làm của Phật để cứu độ chúng sinh)? Nếu không thể chuyển bánh xe pháp vi diệu, làm các Phật sự, thì làm sao có thể giải thoát hữu tình khỏi mọi khổ đau sinh tử, khiến họ được Niết-bàn an vui rốt ráo?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không vì sắc mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không vì thọ, tưởng, hành, thức mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nói rộng ra cho đến không vì Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không vì Nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát vì việc gì mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát vì không nhằm vào điều gì mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao vậy? Vì mọi pháp đều hoàn toàn không có gì để nhằm vào, hoàn toàn không có gì để làm; Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu cũng không có gì để nhằm vào, không có gì để làm; Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật cũng không có gì để nhằm vào, không có gì để làm; các Bồ-tát ma-ha-tát cũng không có gì để nhằm vào, không có gì để làm. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát lấy sự không nhằm vào điều gì và không làm gì làm phương tiện mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu mọi pháp đều không có gì để nhằm vào, cũng không có gì để làm, thì không nên lập ra sự khác biệt của Tam thừa, tức Thanh văn thừa, Độc giác thừa và Vô thượng thừa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Không phải pháp không nhằm vào điều gì, không làm gì mà có thể lập ra; phải có pháp có nhằm vào, có làm thì mới có thể lập ra. Vì sao vậy? Có những phàm phu ngu si, dị sinh (người phàm, sinh ra khác với bậc thánh) không được nghe chánh pháp, chấp trước vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến Nhất thiết trí trí. Do chấp trước nên họ nghĩ đến sắc thì cho là được sắc, nghĩ đến thọ, tưởng, hành, thức thì cho là được thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến nghĩ đến Nhất thiết trí trí thì cho là được Nhất thiết trí trí. Vì nghĩ rằng có được, nên họ suy nghĩ thế này: 'Ta chắc chắn sẽ được Vô thượng Bồ-đề, giải thoát các hữu tình khỏi khổ lớn sinh tử, khiến họ được Niết-bàn an vui rốt ráo.' Thiện Hiện nên biết, những phàm phu ngu si, dị sinh không được nghe chánh pháp ấy, vì điên đảo nên suy nghĩ như vậy, tức là phỉ báng Phật. Vì sao vậy? Vì Phật dùng Ngũ nhãn tìm sắc không thể thấy, tìm thọ, tưởng, hành, thức không thể thấy, cho đến tìm Vô thượng Bồ-đề của Phật cũng không thể thấy, tìm các hữu tình cũng không thể thấy. Những phàm phu ngu si, dị sinh không được nghe chánh pháp ấy, mù lòa không có mắt trí tuệ, chấp trước các pháp, mà nói rằng sẽ chứng được Vô thượng Bồ-đề, giải thoát các hữu tình khỏi khổ lớn sinh tử, khiến họ được Niết-bàn an vui rốt ráo, thì chắc chắn không có lẽ ấy."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác đều dùng Ngũ nhãn tìm sắc không thể thấy, tìm thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể thấy, cho đến tìm Vô thượng Bồ-đề của Phật cũng không thể thấy, tìm các hữu tình cũng không thể thấy, thì lẽ ra không có việc chứng được Vô thượng Bồ-đề, giải thoát các hữu tình khỏi khổ lớn sinh tử, khiến họ được Niết-bàn an vui rốt ráo. Nếu vậy, làm sao Thế Tôn chứng được Vô thượng Bồ-đề, lập ra sự khác biệt của ba nhóm hữu tình, tức là Chánh tính định tụ (nhóm chắc chắn sẽ giác ngộ), Tà tính định tụ (nhóm chắc chắn đi theo đường sai, khó cứu độ) và Bất định tụ (nhóm chưa quyết định, tùy duyên mà thành tốt hay xấu)?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ta dùng Ngũ nhãn quan sát đúng như thật, quyết định không có ta thật sự có thể chứng được Vô thượng Bồ-đề, lập ra sự khác biệt của ba nhóm hữu tình. Nhưng các hữu tình ngu si điên đảo, đối với pháp không thật lại khởi tưởng là pháp thật, đối với hữu tình không thật lại khởi tưởng là hữu tình thật. Ta vì muốn trừ bỏ sự chấp hư dối ấy của họ, nên dựa vào thế tục (cách nói thông thường của thế gian) mà nói, không dựa vào thắng nghĩa (chân lý tối hậu, sự thật rốt ráo)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Như Lai lẽ nào không an trụ nơi thắng nghĩa mà chứng đại Bồ-đề?" – "Không phải vậy, Thiện Hiện." – "Như Lai lẽ nào trụ nơi vọng tưởng điên đảo mà chứng đại Bồ-đề?" – "Không phải vậy, Thiện Hiện." Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Như Lai nếu không an trụ nơi thắng nghĩa mà chứng đại Bồ-đề, cũng không an trụ nơi vọng tưởng điên đảo mà chứng đại Bồ-đề, thì chẳng lẽ Như Lai không thể chứng được Vô thượng Bồ-đề?"
Phật nói: "Không phải vậy. Ta tuy chứng được Vô thượng Bồ-đề nhưng không trụ vào đâu cả, tức là không trụ nơi cõi hữu vi, cũng không trụ nơi cõi vô vi. Thiện Hiện nên biết, ví như những hình người do chư Phật biến hóa ra, tuy không trụ nơi cõi hữu vi, cũng không trụ nơi cõi vô vi, nhưng vẫn có các việc đi, đến, ngồi, nằm. Những hình người do chư Phật biến hóa ra như vậy, hoặc thực hành từ Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc trụ từ Nội không cho đến Vô tính tự tính không; hoặc trụ từ Chân như cho đến Bất tư nghị giới; hoặc trụ nơi Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế; hoặc tu từ Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi; hoặc tu Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định; hoặc tu Không, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; hoặc tu từ Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ; hoặc tu từ Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; hoặc tu tất cả Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn; hoặc tu Ngũ nhãn, Lục thần thông; hoặc tu từ Như Lai thập lực cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp; hoặc tu Đại từ, Đại bi, Đại hỷ, Đại xả; hoặc tu Vô vong thất pháp, Hằng trụ xả tính; hoặc tu Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; hoặc tu hạnh Bồ-tát ma-ha-tát; hoặc chứng Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp vi diệu, làm các Phật sự. Những hình hóa ấy lại hóa ra vô lượng hữu tình, rồi trong đó lập ra sự khác biệt của ba nhóm. Ý ông thế nào? Những hình người do chư Phật biến hóa ra như vậy có thật có các việc đi, đến, ngồi, nằm, cho đến có thật lập ra sự khác biệt của ba nhóm hữu tình chăng?"
Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Chư Phật Thế Tôn biết mọi pháp đều như huyễn hóa, nói mọi pháp cũng như huyễn hóa; tuy có làm việc mà không có gì chân thật, tuy độ hữu tình mà không có ai được độ, giống như hình hóa độ các hữu tình hóa. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên giống như những hình người do chư Phật biến hóa ra, tuy có làm việc mà không chấp trước."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu mọi pháp đều như huyễn hóa, chư Phật cũng vậy, thì chư Phật với các hình hóa có gì khác nhau?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Phật với hình hóa và mọi pháp thật không khác nhau. Vì sao vậy? Mọi sự nghiệp mà chư Phật làm, hình do Phật hóa ra cũng đều làm được; sự nghiệp mà hình do Phật hóa ra làm, chư Phật Thế Tôn cũng đều làm được. Vì vậy chư Phật với các hình hóa và mọi pháp thật không khác nhau."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu không có những hình do chư Phật biến hóa ra, thì Phật một mình có thể làm các sự nghiệp cần làm. Còn nếu không có chư Phật, thì những hình hóa kia có thể một mình làm các việc cần làm chăng?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Chúng cũng làm được." Thiện Hiện lại hỏi: "Việc ấy thế nào?" Phật bảo Thiện Hiện: "Như có đức Như Lai tên Thiện Tịch Huệ, những người đáng được Ngài độ đều đã độ xong, lúc ấy không có Bồ-tát nào đủ sức nhận lời thọ ký của Phật, Ngài liền hóa ra một vị Phật để ở lại thế gian, còn tự mình vào cõi Vô dư y đại Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn thân ngũ uẩn làm chỗ nương). Khi ấy vị Phật hóa kia trong nửa kiếp làm các Phật sự; qua nửa kiếp rồi, thọ ký đại Bồ-đề cho một vị Bồ-tát, rồi thị hiện vào Niết-bàn. Lúc ấy chư thiên, loài người, A-tố-lạc (A-tu-la, một loài thần hay tranh đấu) v.v. đều cho rằng vị Phật ấy nay vào Niết-bàn, nhưng thân Phật hóa thật ra không có sinh diệt. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên tin rằng các pháp đều như huyễn hóa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu thân chư Phật không khác với hình hóa, thì làm sao có thể làm ruộng phước (đối tượng mà cúng dường vào thì sinh ra phước báu, như ruộng gieo hạt sinh lúa) chân thật thanh tịnh? Nếu các hữu tình vì muốn giải thoát mà cung kính cúng dường nơi chư Phật, cho đến khi vào Niết-bàn, phước ấy không cùng tận; thì cung kính cúng dường nơi Phật hóa, phước ấy cũng lẽ ra rốt ráo không cùng tận?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Như thân chư Phật nhờ pháp tính nên có thể làm ruộng phước thanh tịnh cho thí chủ (người bố thí, cúng dường), thân do Phật hóa ra cũng như vậy; cả hai đều khiến thí chủ cung kính cúng dường được phước không cùng tận cho đến tận cùng sinh tử. Thiện Hiện nên biết, hãy tạm gác lại khối phước có được do cung kính cúng dường chư Phật và thân hóa của Phật; nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào đối với chư Phật khởi lòng thương kính, suy nghĩ nhớ tưởng công đức chân thật thanh tịnh, thì những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, cho đến tận cùng sinh tử, thiện căn không cùng tận. Thiện Hiện nên biết, lại tạm gác khối phước có được do đối với Phật khởi lòng thương kính, suy nghĩ nhớ tưởng công đức chân thật thanh tịnh; nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào vì cúng dường Phật mà dù chỉ rải một đóa hoa vào hư không, thì những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, cho đến tận cùng sinh tử, thiện căn không cùng tận. Thiện Hiện nên biết, lại tạm gác khối phước có được do vì muốn cúng dường Phật mà dù chỉ rải một đóa hoa vào hư không; nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào dù chỉ một lần xưng "Nam-mô Phật-đà (kính lễ quy y Phật), bậc đại từ bi", thì những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, cho đến tận cùng sinh tử, thiện căn không cùng tận, trong cõi trời cõi người luôn hưởng giàu sang an vui, cho đến cuối cùng được Bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn trọn vẹn). Như vậy, Thiện Hiện, cung kính cúng dường nơi chư Phật và thân hóa của Phật được lợi ích rộng lớn như vậy. Vì vậy, Thiện Hiện, nên biết chư Phật và thân hóa của Phật đều là ruộng phước chân thật thanh tịnh của thí chủ, ngang nhau không khác, vì lấy pháp tính của các pháp làm chuẩn mực quyết định.
Lại nữa, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát nên lấy pháp tính của các pháp như vậy làm chuẩn mực, thực hành phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; đã thâm nhập pháp tính của các pháp rồi thì đối với các pháp không phá hoại pháp tính, tức là không phân biệt: đây là từ Bát-nhã cho đến Bố thí ba-la-mật-đa, đây là pháp tính của Bát-nhã cho đến Bố thí ba-la-mật-đa; nói rộng ra cho đến đây là Nhất thiết trí trí, đây là pháp tính của Nhất thiết trí trí. Thiện Hiện nên biết, khi các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nên phân biệt sự khác biệt của pháp tính các pháp như vậy mà phá hoại pháp tính."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không nên phân biệt pháp tính các pháp mà phá hoại pháp tính, thì vì sao Thế Tôn tự mình nói sự khác biệt của pháp tính các pháp mà phá hoại pháp tính? Tức là Phật thường nói: đây là từ sắc cho đến thức; đây là từ nhãn xứ (mắt) cho đến ý xứ (ý); đây là từ sắc xứ (hình sắc) cho đến pháp xứ (đối tượng của ý); đây là từ nhãn giới cho đến ý giới; đây là từ sắc giới cho đến pháp giới; đây là từ nhãn thức giới cho đến ý thức giới; đây là sáu xúc (sự tiếp xúc giữa sáu giác quan với đối tượng); đây là sáu thọ (sáu loại cảm giác do tiếp xúc sinh ra); đây là sáu giới (đất, nước, lửa, gió, không gian, thức); đây là bốn duyên; đây là từ vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ sự thật) cho đến lão tử (già và chết); đây là pháp bên trong; đây là pháp bên ngoài; đây là pháp thiện; đây là pháp không thiện; đây là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử); đây là pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não); đây là pháp thế gian; đây là pháp xuất thế gian; đây là pháp chung; đây là pháp không chung; đây là pháp hữu vi; đây là pháp vô vi. Phật đã thường nói các pháp như vậy với đủ thứ khác biệt, chẳng lẽ Thế Tôn tự phá hoại pháp tính?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ta không tự phá hoại pháp tính của các pháp, mà chỉ dùng danh tướng (tên gọi và hình tướng) làm phương tiện để nói tạm, khiến các hữu tình thâm nhập được sự bình đẳng của pháp tính các pháp, ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn. Vì vậy, Thiện Hiện, Như Lai tuy nói sự khác biệt của các pháp, nhưng không gọi là phá hoại pháp tính."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Phật chỉ dùng danh tướng nói tạm pháp tính các pháp, khiến các hữu tình bằng phương tiện mà thâm nhập sự bình đẳng của pháp tính, thì vì sao Phật đối với pháp không có danh tướng lại dùng danh tướng để nói mà bảo là không phá hoại?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ta theo thế tục, đối với mọi pháp tạm lập danh tướng, vì các hữu tình mà dùng phương tiện tuyên nói; vì không chấp trước nên không phá hoại gì. Thiện Hiện nên biết, như hạng phàm phu ngu si nghe nói khổ v.v. thì chấp trước danh tướng, không hiểu đó là nói tạm; còn chư Như Lai và các đệ tử Phật nghe nói khổ v.v. thì không chấp trước danh tướng, mà biết đúng như thật đó là nói theo thế tục, không có danh tướng chân thật của các pháp. Thiện Hiện nên biết, nếu các bậc thánh đối với danh mà chấp danh, đối với tướng mà chấp tướng, thì các vị ấy cũng sẽ đối với không mà chấp không, đối với vô tướng mà chấp vô tướng, đối với vô nguyện mà chấp vô nguyện, đối với Chân như mà chấp Chân như, đối với Thực tế mà chấp Thực tế, đối với Pháp giới mà chấp Pháp giới, đối với vô vi mà chấp vô vi. Thiện Hiện nên biết, mọi pháp này chỉ có tên giả, chỉ có tướng giả, không có chân thật; các bậc thánh đối với đó cũng không chấp trước vào cái danh tướng chỉ là giả ấy. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi mọi pháp chỉ là danh tướng giả mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, và đối với đó không chấp trước gì."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu mọi pháp chỉ có danh tướng, thì các Bồ-tát ma-ha-tát vì việc gì mà phát tâm Bồ-đề, chịu mọi siêng khổ, thực hành hạnh Bồ-tát, tức là tự mình siêng khổ tu hành từ Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến siêng khổ tu hành Nhất thiết trí trí, khiến tất cả đều viên mãn?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì mọi pháp chỉ có danh tướng, những danh tướng ấy chỉ là đặt bày giả tạm, tính của danh tướng là không; nhưng các loài hữu tình điên đảo chấp trước, trôi lăn trong sinh tử chịu mọi khổ não, không thể giải thoát. Vì vậy Bồ-tát vì làm lợi ích cho họ mà phát tâm Bồ-đề, chịu mọi siêng khổ, thực hành hạnh Bồ-tát, dần dần chứng được Nhất thiết trí trí, chuyển bánh xe pháp vi diệu, dùng giáo pháp Tam thừa làm phương tiện cứu vớt, khiến họ ra khỏi sinh tử, trụ nơi cõi Niết-bàn. Nhưng các danh tướng không sinh không diệt, cũng không có sự tồn tại, biến đổi nào để có thể đặt bày mà nắm bắt được."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Phật nói Nhất thiết trí trí là Nhất thiết trí trí chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ta nói Nhất thiết trí trí là Nhất thiết trí trí." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Ngài thường nói Nhất thiết trí trí tóm lại có ba loại, tức là Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí. Tướng của ba trí ấy thế nào, có gì khác biệt?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nhất thiết trí là trí chung với Thanh văn và Độc giác. Đạo tướng trí là trí chung với Bồ-tát ma-ha-tát. Nhất thiết tướng trí là trí vi diệu riêng của các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác, không chung với ai."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì duyên cớ gì Nhất thiết trí là trí chung với Thanh văn và Độc giác?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nhất thiết trí là các pháp môn phân biệt như pháp bên trong, pháp bên ngoài v.v. Thanh văn, Độc giác cũng có thể biết rõ sự khác biệt của các pháp môn trong, ngoài v.v. ấy, nhưng không thể biết mọi tướng của các con đường tu, cũng không thể biết mọi loại tướng của mọi pháp. Vì vậy Nhất thiết trí là trí chung với Thanh văn và Độc giác."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì duyên cớ gì Đạo tướng trí là trí chung với Bồ-tát ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nên học để biết khắp mọi tướng của các con đường tu, tức là tướng con đường Thanh văn, tướng con đường Độc giác, tướng con đường Bồ-tát, tướng con đường Như Lai. Đối với các con đường ấy, các Bồ-tát ma-ha-tát nên thường tu học khiến đều viên mãn; tuy khiến con đường ấy làm xong việc cần làm, nhưng không để nó chứng nhập Thực tế. Vì vậy Đạo tướng trí là trí chung với Bồ-tát ma-ha-tát."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát tu con đường Như Lai, khi đã viên mãn rồi, lẽ nào đối với Thực tế cũng không chứng nhập?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nếu việc làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, tu các đại nguyện chưa viên mãn, thì vẫn chưa nên chứng nhập Thực tế; nếu đã viên mãn thì mới nên chứng nhập Thực tế."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát là trụ nơi đạo mà chứng Thực tế chăng?" Phật nói: "Không phải." Thiện Hiện lại hỏi: "Các Bồ-tát ma-ha-tát là trụ nơi phi đạo mà chứng Thực tế chăng?" Phật nói: "Không phải." Thiện Hiện lại hỏi: "Các Bồ-tát ma-ha-tát là trụ nơi cả đạo lẫn phi đạo mà chứng Thực tế chăng?" Phật nói: "Không phải." Thiện Hiện lại hỏi: "Các Bồ-tát ma-ha-tát là trụ nơi chẳng phải đạo cũng chẳng phải phi đạo mà chứng Thực tế chăng?" Phật nói: "Không phải." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu như vậy, các Bồ-tát ma-ha-tát trụ nơi đâu mà chứng Thực tế?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Ông có phải trụ nơi đạo mà được dứt sạch các lậu (phiền não rỉ chảy, gây ra sinh tử), tâm giải thoát chăng?" – "Bạch Thế Tôn, không." – "Thiện Hiện, ông có phải trụ nơi phi đạo mà được dứt sạch các lậu, tâm giải thoát chăng?" – "Bạch Thế Tôn, không." – "Thiện Hiện, ông có phải trụ nơi cả đạo lẫn phi đạo mà được dứt sạch các lậu, tâm giải thoát chăng?" – "Bạch Thế Tôn, không." – "Thiện Hiện, ông có phải trụ nơi chẳng phải đạo cũng chẳng phải phi đạo mà được dứt sạch các lậu, tâm giải thoát chăng?" – "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Ông trụ nơi đâu mà được dứt sạch các lậu, tâm giải thoát vĩnh viễn?" Thiện Hiện đáp: "Không phải con có chỗ trụ mà được dứt sạch các lậu, tâm giải thoát vĩnh viễn; mà con dứt sạch lậu, tâm được giải thoát, hoàn toàn không trụ vào đâu." Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, hoàn toàn không trụ vào đâu mà chứng Thực tế."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì duyên cớ gì Nhất thiết tướng trí gọi là Nhất thiết tướng trí?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vì biết mọi pháp đều cùng một tướng, tức là tướng tịch diệt (vắng lặng, dứt bặt mọi sinh diệt), nên gọi là Nhất thiết tướng trí. Lại nữa, Thiện Hiện, các hình trạng, tướng mạo của các hành có thể biểu hiện các pháp, Như Lai đều có thể biết khắp đúng như thật, nên gọi là Nhất thiết tướng trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí — ba trí ấy, sự đoạn trừ các phiền não có khác nhau chăng? Có sự đoạn trừ còn sót và sự đoạn trừ không còn sót chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Sự đoạn trừ các phiền não không có khác nhau. Nhưng các đức Như Lai đã vĩnh viễn dứt sạch sự nối tiếp của tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại do phiền não huân tập lâu đời) của mọi phiền não; còn Thanh văn, Độc giác thì sự nối tiếp của tập khí vẫn chưa dứt hẳn."
Thiện Hiện lại hỏi: "Sự đoạn trừ các phiền não có được pháp vô vi chăng?" Phật nói: "Đúng vậy." Thiện Hiện lại hỏi: "Thanh văn, Độc giác không được sự đoạn trừ phiền não vô vi chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." Thiện Hiện lại hỏi: "Trong pháp vô vi có khác biệt chăng?" Phật nói: "Không." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu pháp vô vi không có khác biệt, thì vì duyên cớ gì Phật nói tất cả Như Lai đã vĩnh viễn dứt sạch sự nối tiếp của tập khí, còn Thanh văn, Độc giác thì sự nối tiếp của tập khí vẫn chưa dứt hẳn?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Sự nối tiếp của tập khí thật ra không phải là phiền não. Nhưng các Thanh văn và các Độc giác tuy đã dứt phiền não, vẫn còn một phần nhỏ giống như tham, sân v.v. biểu hiện qua thân và lời nói; điều đó được gọi là sự nối tiếp của tập khí. Điều này nếu ở trong dòng tâm thức của phàm phu ngu si, dị sinh thì có thể dẫn đến điều vô ích, tai hại; còn ở trong dòng tâm thức của Thanh văn, Độc giác thì không dẫn đến điều vô ích, tai hại. Tất cả sự nối tiếp của tập khí như vậy, Như Lai đã dứt hẳn."
Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Đạo và Niết-bàn đều không có tự tính, vì duyên cớ gì Phật nói đây là Dự lưu cho đến Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là Như Lai?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các bậc Dự lưu cho đến Độc giác, các Bồ-tát, các Như Lai, tất cả đều do vô vi mà hiển hiện." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Trong pháp vô vi có thật có nghĩa khác biệt từ Dự lưu cho đến Như Lai chăng?" Phật nói: "Không." Thiện Hiện lại hỏi: "Nếu vậy, vì duyên cớ gì Phật nói từ Dự lưu cho đến Như Lai, tất cả đều do vô vi mà hiển hiện?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ta dựa vào lời nói thế tục mà chỉ bày có Dự lưu v.v. với những khác biệt được hiển hiện, chứ không dựa vào thắng nghĩa; trong thắng nghĩa không có gì có thể chỉ bày. Vì sao vậy? Vì trong thắng nghĩa không có đường lối ngôn ngữ, hoặc trí tuệ phân biệt, hoặc cả hai thứ ấy. Nhưng do các pháp được nói bằng những lời thế tục ấy đã dứt, nên đặt bày giới hạn sau cùng (hậu tế) của các pháp được nói bằng những lời thế tục ấy (?)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu tự tướng của mọi pháp đều là không, giới hạn ban đầu (tiền tế) còn không có, huống gì có giới hạn sau cùng, thì làm sao đặt bày là có giới hạn sau cùng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Tự tướng của mọi pháp đều là không, giới hạn ban đầu còn không có, huống gì có giới hạn sau cùng; giới hạn sau cùng có thật thì chắc chắn không có lẽ ấy. Nhưng các hữu tình không thể hiểu thấu tự tướng của mọi pháp đều là không, nên vì làm lợi ích cho họ mà dùng phương tiện nói tạm: đây là giới hạn ban đầu, đây là giới hạn sau cùng. Nhưng trong tự tướng là không của mọi pháp, giới hạn ban đầu và giới hạn sau cùng đều không thể tìm thấy. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát ma-ha-tát đã thấu hiểu tự tướng của mọi pháp là không rồi mới thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.
Thiện Hiện nên biết, nếu Bồ-tát ma-ha-tát thấu hiểu tự tướng của mọi pháp đều là không mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì đối với các pháp không chấp trước gì; tức là không chấp trước dù là trong hay ngoài, thiện hay không thiện, thế gian hay xuất thế gian, hữu lậu hay vô lậu, hữu vi hay vô vi, pháp Thanh văn hay pháp Độc giác, pháp Bồ-tát hay pháp chư Phật. Chỉ dựa vào thế tục mà đặt bày là có, không dựa vào thắng nghĩa, nên không chấp trước."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm hai mươi lăm.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười sáu (?).
Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video