Thiên 672 — Hội 3 · Phẩm 27 Tuệ đến bờ kia

 Hội thứ ba — Phẩm "Tuệ Đến Bờ Kia" (tức Bát-nhã Ba-la-mật-đa: trí tuệ đưa người vượt qua biển sinh tử sang bờ giải thoát), thứ hai mươi bảy

 Bấy giờ Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không) nghe lời ấy xong, liền thưa với Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) có trí tuệ giác ngộ vượt trội, tuy có thể tập luyện, thực hành những pháp sâu xa như thế, nhưng không nhận lấy các quả báo tốt đẹp trong các cõi hữu (các cõi còn sinh tử luân hồi)."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có trí tuệ giác ngộ vượt trội, tuy có thể tập luyện, thực hành những pháp sâu xa như thế, nhưng không nhận lấy các quả báo tốt đẹp trong các cõi hữu. Vì sao thế? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể không lay động trong tự tánh (bản chất riêng, tự có của mỗi sự vật)."

 Cụ thọ (lời tôn xưng bậc trưởng lão, nghĩa là người đủ tuổi tu và đức hạnh) Thiện Hiện lại thưa Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này không lay động trong tự tánh nào?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể không lay động trong tự tánh của vô tánh (tức cái tự tánh vốn là không có tự tánh)." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này không lay động trong tự tánh của những vô tánh nào?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể không lay động trong tự tánh của sắc uẩn cho đến thức uẩn (uẩn là các nhóm hợp thành thân tâm con người, gồm năm nhóm: sắc uẩn là phần vật chất, thân thể; thọ uẩn là cảm giác; tưởng uẩn là nhận biết hình tướng, khái niệm; hành uẩn là các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn; thức uẩn là sự nhận biết phân biệt).

 Có thể không lay động trong tự tánh của nhãn xứ cho đến ý xứ (xứ là chỗ nương sinh ra nhận thức; sáu xứ bên trong là sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Có thể không lay động trong tự tánh của sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu xứ bên ngoài là sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và pháp tức các đối tượng của ý). Có thể không lay động trong tự tánh của nhãn giới cho đến ý giới (giới là các yếu tố cấu thành nhận thức; ở đây là sáu yếu tố giác quan). Có thể không lay động trong tự tánh của sắc giới cho đến pháp giới (sáu yếu tố đối tượng). Có thể không lay động trong tự tánh của nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu yếu tố nhận biết: cái biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Có thể không lay động trong tự tánh của nhãn xúc cho đến ý xúc (xúc là sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và cái biết). Có thể không lay động trong tự tánh của các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra (cảm thọ là cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ; duyên là điều kiện).

 Có thể không lay động trong tự tánh của địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, không gian và thức). Có thể không lay động trong tự tánh của nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện sinh ra sự vật: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên là tâm niệm trước mở đường cho tâm niệm sau; sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hay không ngăn trở). Có thể không lay động trong tự tánh của vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích của vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh là sự mê muội không thấy chân lý, kết thúc ở già và chết).

 Có thể không lay động trong tự tánh của bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu Ba-la-mật-đa, tức sáu hạnh tu đưa đến bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, tĩnh lự tức thiền định, và Bát-nhã tức trí tuệ). Có thể không lay động trong tự tánh của nội không cho đến vô tánh tự tánh không (các loại "không" — tức sự trống rỗng, không có thực thể cố định — được quán xét, từ "nội không" là các giác quan bên trong đều trống rỗng, cho đến "vô tánh tự tánh không" là ngay cả tự tánh của cái không-có-tự-tánh cũng trống rỗng). Có thể không lay động trong tự tánh của chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi khác nhau của thực tướng chân thật của mọi sự vật, từ "chân như" là bản tánh chân thật như vậy, không đổi, cho đến "bất tư nghị giới" là cảnh giới không thể nghĩ bàn).

 Có thể không lay động trong tự tánh của các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý cao quý: Khổ là đời sống còn sinh tử là khổ; Tập là nguyên nhân của khổ, tức phiền não và nghiệp; Diệt là sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn; Đạo là con đường dẫn đến chấm dứt khổ). Có thể không lay động trong tự tánh của bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi (các pháp tu giúp đạt giác ngộ, từ bốn niệm trụ là bốn phép chú tâm quán thân, cảm thọ, tâm và pháp, cho đến tám nhánh của con đường chân chánh như thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng...). Có thể không lay động trong tự tánh của bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định (bốn tĩnh lự là bốn tầng thiền định ở cõi sắc; bốn vô lượng là bốn tâm rộng lớn từ, bi, hỷ, xả trải đến vô số chúng sinh; bốn vô sắc định là bốn tầng thiền định vượt khỏi mọi hình sắc). Có thể không lay động trong tự tánh của các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa dẫn đến giải thoát: quán mọi sự vật trống rỗng; quán mọi sự vật không có hình tướng cố định; không mong cầu, không ước muốn gì nơi các cõi). Có thể không lay động trong tự tánh của tám giải thoát cho đến mười biến xứ (các phép thiền định giúp tâm thoát khỏi ràng buộc, từ tám pháp giải thoát cho đến mười phép quán một đối tượng như màu xanh, nước, lửa... trùm khắp mọi nơi).

 Có thể không lay động trong tự tánh của Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu hành chung cho cả ba thừa, từ Tịnh quán địa là giai đoạn mới quán xét trong sạch cho đến Như Lai địa là quả vị Phật). Có thể không lay động trong tự tánh của Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa vị tu hành riêng của Bồ-tát, từ Cực hỷ địa là địa vui mừng tột bậc khi mới chứng chân lý, cho đến Pháp vân địa là địa mà trí tuệ như mây lớn tuôn mưa pháp). Có thể không lay động trong tự tánh của tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa (Đà-la-ni là năng lực ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất; Tam-ma-địa là các phép định, tâm chuyên chú một chỗ). Có thể không lay động trong tự tánh của năm nhãn và sáu thần thông (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật; sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, tai trời, mắt trời, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch lậu hoặc tức phiền não).

 Có thể không lay động trong tự tánh của mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười năng lực trí tuệ riêng có của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ hay không hợp lẽ; cho đến mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với hàng Thanh văn, Độc giác). Có thể không lay động trong tự tánh của đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, lòng thương xót cứu khổ, lòng vui theo điều tốt của người, lòng buông xả bình đẳng — ở mức rộng lớn của Phật). Có thể không lay động trong tự tánh của ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (ba mươi hai tướng tốt chính và tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật). Có thể không lay động trong tự tánh của pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả (pháp không quên mất là không bao giờ quên điều cần làm; tánh luôn an trụ trong xả là tâm luôn bình thản, không dao động).

 Có thể không lay động trong tự tánh của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí (ba loại trí: nhất thiết trí là trí biết tổng quát tánh không của mọi pháp, của hàng Thanh văn, Độc giác; đạo tướng trí là trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh, của Bồ-tát; nhất thiết tướng trí là trí biết trọn vẹn mọi mặt, mọi chi tiết của mọi pháp, của Phật). Có thể không lay động trong tự tánh của quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề (các quả chứng của hàng thánh: Dự lưu là quả đầu tiên, mới nhập vào dòng thánh; cho đến Độc giác bồ-đề là sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự giác ngộ không cần thầy). Có thể không lay động trong tự tánh của tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể không lay động trong tự tánh của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật). Có thể không lay động trong tự tánh của nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ toàn giác của Phật). Có thể không lay động trong tự tánh của hữu vi giới và vô vi giới (cõi các pháp hữu vi là những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt; cõi các pháp vô vi là những gì không do tạo tác, không sinh diệt như Niết-bàn).

 Vì sao thế? Vì tự tánh của các pháp như thế chính là vô tánh. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không lay động trong tự tánh của vô tánh này. Vô tánh không thể hiện chứng (trực tiếp chứng ngộ) vô tánh."

 Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Hữu tánh (cái được cho là có tự tánh, thật có) có thể chứng vô tánh chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." Thiện Hiện lại hỏi: "Vô tánh có thể chứng hữu tánh chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." Thiện Hiện lại hỏi: "Hữu tánh có thể chứng hữu tánh chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." Thiện Hiện lại hỏi: "Vô tánh có thể chứng vô tánh chăng?" Phật nói: "Không phải vậy."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu vậy thì lẽ ra hữu tánh không thể hiện quán (thấy biết trực tiếp chân lý) vô tánh, vô tánh không thể hiện quán hữu tánh, hữu tánh không thể hiện quán hữu tánh, vô tánh không thể hiện quán vô tánh. Chẳng lẽ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) không có chứng đắc, không có hiện quán sao?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ta tuy có chứng đắc, có hiện quán, nhưng xa lìa bốn câu (bốn cách khẳng định: có, không, vừa có vừa không, chẳng có chẳng không)."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào là lìa bốn câu mà có chứng đắc, có hiện quán?" Phật bảo Thiện Hiện: "Dù là chứng đắc hay hiện quán đều chẳng phải có, chẳng phải không, lìa hình tướng, lìa tên gọi, dứt hết mọi hý luận (những suy diễn, phân biệt, bàn luận vô ích do tâm vọng tưởng tạo ra). Vì thế Ta nói có chứng đắc, có hiện quán mà xa lìa bốn câu."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy pháp gì làm hý luận?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát quán sắc uẩn cho đến thức uẩn là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã (cái tôi thật có) hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa, là cái cần được biến tri (biết khắp, biết thấu suốt) hay không phải cái cần được biến tri — đó là hý luận. Nói rộng ra cho đến quán nhất thiết trí trí là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là vắng lặng hay không vắng lặng, là xa lìa hay không xa lìa, là cái cần được biến tri hay không phải cái cần được biến tri — đó là hý luận.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu nghĩ thế này: 'Khổ thánh đế cần được biến tri, Tập thánh đế cần được đoạn dứt hẳn, Diệt thánh đế cần được chứng nghiệm, Đạo thánh đế cần được tu tập' — đó là hý luận. Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu nghĩ thế này: 'Ta cần tu bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa' — đó là hý luận. Nếu nghĩ thế này: 'Ta cần an trụ nơi nội không cho đến vô tánh tự tánh không, cần an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới, cần an trụ nơi các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo' — đó là hý luận. Nếu nghĩ thế này: 'Ta cần tu bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi, cần tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định, cần tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cần tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ' — đó là hý luận.

 Nếu nghĩ thế này: 'Ta cần vượt qua quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát (giai đoạn chắc chắn bước vào hàng thánh, lìa hẳn địa vị phàm phu, không còn thoái lui), làm trọn các hạnh chân chánh của mười địa Bồ-tát, giáo hóa cho hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) được thành thục, trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật' — đó là hý luận. Nếu nghĩ thế này: 'Ta cần khởi lên tất cả các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa, cần phát khởi năm nhãn và sáu thần thông, cần phát khởi mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, cần phát khởi đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, cần làm viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ, cần phát khởi pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả, cần phát khởi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí' — đó là hý luận.

 Nếu nghĩ thế này: 'Ta cần thực hành tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, cần chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật' — đó là hý luận. Nếu nghĩ thế này: 'Ta sẽ đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của tất cả phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê) và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), ta sẽ chứng đắc nhất thiết trí trí' — đó là hý luận. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lấy các thứ phân biệt như thế làm hý luận.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán rằng sắc uẩn cho đến thức uẩn dù là thường hay vô thường, vui hay khổ, ngã hay vô ngã, sạch hay không sạch, vắng lặng hay không vắng lặng, xa lìa hay không xa lìa, là cái cần được biến tri hay không phải cái cần được biến tri, đều không thể hý luận được, nên không nên hý luận. Nói rộng ra cho đến nên quán rằng nhất thiết trí trí dù là thường hay vô thường, vui hay khổ, ngã hay vô ngã, sạch hay không sạch, vắng lặng hay không vắng lặng, xa lìa hay không xa lìa, là cái cần được biến tri hay không phải cái cần được biến tri, đều không thể hý luận được, nên không nên hý luận.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán Khổ thánh đế dù cần biến tri hay không cần biến tri, nên quán Tập thánh đế dù cần đoạn dứt hẳn hay không cần đoạn dứt hẳn, nên quán Diệt thánh đế dù cần chứng nghiệm hay không cần chứng nghiệm, nên quán Đạo thánh đế dù cần tu tập hay không cần tu tập — đều không thể hý luận được, nên không nên hý luận. Nói rộng ra cho đến nên quán nhất thiết trí trí dù cần chứng đắc hay không cần chứng đắc, đều không thể hý luận được, nên không nên hý luận. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán các pháp như thế cùng các hữu tình đều không thể hý luận được, nên không nên hý luận.

 Vì sao thế? Vì đối với tất cả các pháp và các hữu tình, hữu tánh không thể hý luận vô tánh, vô tánh không thể hý luận hữu tánh, hữu tánh không thể hý luận hữu tánh, vô tánh không thể hý luận vô tánh. Lìa ngoài hữu tánh và vô tánh thì người hý luận, cái bị hý luận, chỗ hý luận, lúc hý luận đều không thể tìm thấy. Vì thế, Thiện Hiện, sắc uẩn không có hý luận, thọ, tưởng, hành, thức uẩn không có hý luận, nói rộng ra cho đến nhất thiết trí trí cũng không có hý luận. Như thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa không có hý luận."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, làm sao quán sắc uẩn cho đến thức uẩn, nói rộng ra cho đến nhất thiết trí trí, đều không thể hý luận được nên không nên hý luận?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán sắc uẩn cho đến thức uẩn đều không có tự tánh, nói rộng ra cho đến nhất thiết trí trí cũng không có tự tánh. Nếu pháp không có tự tánh thì không thể hý luận được. Vì thế, Thiện Hiện, vì sắc uẩn cho đến thức uẩn đều không thể hý luận được, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không nên hý luận; nói rộng ra cho đến vì nhất thiết trí trí cũng không thể hý luận được, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không nên hý luận.

 Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu có thể như thế đối với tất cả các pháp mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa không có hý luận, thì nhờ phương tiện khéo léo (cách thức linh hoạt, khéo léo để tu hành và hóa độ) liền đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, mau chóng làm trọn các địa của Bồ-tát, nhanh chóng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai đem lợi ích và an vui cho tất cả."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu tất cả các pháp đều không có tự tánh, cũng không có hý luận nào có thể tìm thấy, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát dùng con đường nào để đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát? Là con đường Thanh văn (hàng đệ tử nghe Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), con đường Độc giác (hàng tự mình quán nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe thầy), hay con đường của chư Phật?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không dùng con đường Thanh văn, Độc giác hay Phật để đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Nhưng sau khi đã học khắp các con đường trước, các vị dùng con đường Bồ-tát mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Thiện Hiện nên biết, như bậc thứ tám (tức người đang hướng đến quả Dự lưu, tính ngược từ A-la-hán thì đứng thứ tám trong tám bậc thánh), trước học các con đường, sau dùng con đường của mình mà đi vào chánh tánh ly sinh của thừa (cỗ xe, tức pháp môn tu chở người đến giải thoát) mình; cho đến khi chưa khởi con đường dẫn tới quả viên mãn thì chưa thể chứng được quả tột cùng của thừa mình. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: đối với tất cả các con đường, sau khi đã học khắp, thì dùng con đường Bồ-tát mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát; cho đến khi chưa khởi Kim cang dụ định (phép định bền chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não cuối cùng ngay trước khi thành Phật) thì vẫn chưa thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Nếu khởi định này, nhờ trí tuệ mầu nhiệm tương ứng trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), mới có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm trọn nhất thiết trí trí, đối với tất cả các con đường, sau khi đã học khắp, thì dùng con đường Bồ-tát mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát; nếu vậy, chẳng phải con đường của bậc thứ tám, Dự lưu, Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả thánh cao nhất của Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Độc giác, Như Lai, cả các bậc hướng (đang tiến tới quả) và các bậc quả (đã chứng quả), mỗi con đường đều khác nhau sao? Các con đường ấy đã khác nhau, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm trọn nhất thiết trí trí, đối với tất cả các con đường, sau khi đã học khắp, rồi mới dùng con đường của mình mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát?

 Nghĩa là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu khởi con đường của bậc thứ tám thì lẽ ra thành bậc thứ tám; nếu khởi kiến đạo đầy đủ (giai đoạn thấy chân lý lần đầu) thì lẽ ra thành Dự lưu; nếu khởi tu đạo tiến lên (giai đoạn tu tập dứt dần phiền não sau khi đã thấy chân lý) thì lẽ ra thành Nhất lai, Bất hoàn; nếu khởi vô học đạo (giai đoạn không còn gì phải học, đã dứt sạch phiền não) thì lẽ ra thành A-la-hán; nếu khởi con đường Độc giác thì lẽ ra thành Độc giác.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành bậc thứ tám rồi mà có thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, thì quyết không có lẽ ấy; mà không đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát lại chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì cũng không có lẽ ấy. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành quả Dự lưu cho đến Độc giác mà có thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, thì quyết không có lẽ ấy; mà không đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát lại chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì cũng không có lẽ ấy. Làm sao khiến con hiểu đúng như thật rằng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm trọn nhất thiết trí trí, đối với tất cả các con đường, sau khi đã học khắp rồi mới đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, mà không trái lẽ?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành bậc thứ tám, nói rộng ra cho đến đã thành Độc giác, mà có thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, thì quyết không có lẽ ấy; mà không đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát lại chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì cũng không có lẽ ấy. Nhưng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các con đường, sau khi đã học khắp rồi mới đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, cũng không trái lẽ.

 Nghĩa là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm (phát nguyện cầu thành Phật), dũng mãnh tinh tấn, tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, dùng trí tuệ và sự thấy biết vượt trội mà vượt qua tám địa, tức từ Tịnh quán địa cho đến Độc giác địa. Tuy đối với tám địa được nói như thế đều học tập khắp, nhưng có thể dùng trí tuệ và sự thấy biết vượt trội mà vượt qua, rồi dùng đạo tướng trí mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Đã đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát rồi, dần dần lại dùng nhất thiết tướng trí mà đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của mọi tập khí, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Thiện Hiện nên biết, những gì đã học ở bậc thứ tám, dù là trí (sự hiểu biết chân lý) hay đoạn (sự dứt bỏ phiền não), cho đến ở bậc Độc giác, dù là trí hay đoạn, đều là nhẫn (sự chấp nhận và thấu hiểu vững chắc chân lý) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Như thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các con đường, sau khi đã học khắp, rồi dùng con đường của mình mà đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát; đã đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát rồi, dần dần tu hành các hạnh Bồ-tát, sau đó chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, đem quả ấy làm lợi ích cho các loài hữu tình."

 Bấy giờ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Như Thế Tôn nói, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên học để biết khắp các tướng của tất cả con đường, dù là con đường Thanh văn, con đường Độc giác, con đường Bồ-tát hay con đường của chư Phật; biết mọi loại tướng của các con đường ấy gọi là đạo tướng trí. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên khởi con đường của đạo tướng trí như thế nào?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên khởi tất cả đạo tướng trí thanh tịnh.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nên khởi tất cả đạo tướng trí thanh tịnh? Nghĩa là các hành trạng tướng (những dáng vẻ, đặc điểm biểu hiện của các con đường tu) có thể làm hiển lộ đúng đắn đạo tướng trí thanh tịnh. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với khắp các hành trạng tướng như thế đều hiện đẳng giác (giác ngộ trực tiếp và trọn vẹn); hiện đẳng giác rồi, đúng như thật mà vì người khác giảng nói, chỉ bày, thiết lập, xây dựng, khiến các hữu tình hiểu biết không sai lệch, tùy theo căn cơ mà hướng đến lợi ích và an vui.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này nên khéo léo thông thạo tất cả âm thanh và ngôn ngữ, dùng âm thanh ngôn ngữ khéo léo ấy khắp vì các loài hữu tình trong ba nghìn đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) mà giảng nói chánh pháp, khiến họ biết rằng những gì mình nghe đều như tiếng vọng trong hang núi, tuy có hiểu rõ mà không chấp trước. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì lý do này nên học cho trọn vẹn đạo tướng trí chân thật.

 Đã học trọn đạo tướng trí rồi, nên biết đúng như thật mọi sự sai khác về tùy miên (những phiền não tiềm ẩn ngủ ngầm trong tâm) và ý lạc (khuynh hướng, ý muốn ưa thích) của tất cả hữu tình, tùy theo thích hợp mà làm lợi ích an vui cho họ. Nghĩa là biết đúng như thật tùy miên, ý lạc của hữu tình nơi địa ngục cùng nhân và quả của họ; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường dẫn đến đó. Cũng biết đúng như thật tùy miên, ý lạc của các loài bàng sinh (súc vật), cõi quỷ, các loài rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), a-tố-lạc (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên) cùng nhân và quả của họ; biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường dẫn đến đó. Cũng biết đúng như thật tùy miên, ý lạc của loài người, chư thiên ở cõi dục (cõi còn ham muốn dục lạc) cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng trời cao nhất của cõi vô sắc, nơi tâm định sâu đến mức không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng); biết rồi thì dùng phương tiện ngăn chặn con đường dẫn đến đó.

 Cũng biết đúng như thật bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật tám giải thoát cho đến mười biến xứ cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật sáu Ba-la-mật-đa cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật nội không cho đến vô tánh tự tánh không cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật chân như cho đến bất tư nghị giới cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa cùng nhân và quả của chúng.

 Cũng biết đúng như thật năm nhãn thanh tịnh và sáu thần thông cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cùng nhân và quả của chúng. Cũng biết đúng như thật Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai cùng nhân và quả của các bậc ấy.

 Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã biết đúng như thật các con đường Thanh văn v.v... cùng nhân và quả rồi, thì tùy theo thích hợp, dùng những con đường như thế mà đặt để hữu tình vào con đường của ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn thừa, Độc giác thừa, Bồ-tát thừa), khiến họ siêng năng tu học, mỗi người đều đạt đến chỗ rốt ráo. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên khởi đạo tướng trí chân thật như thế.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học đạo tướng trí chân thật như thế, thì đối với các loại giới tánh (căn tánh, bản tánh), tùy miên, ý lạc của các hữu tình đều khéo thấu hiểu. Đã thấu hiểu rồi, tùy theo thích hợp mà nói chánh pháp cho họ, khiến ai cũng đạt được quả tốt đẹp mình mong cầu, không ai luống công. Vì sao thế? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khéo biết các căn (năng lực, khả năng tiếp nhận giáo pháp) của hữu tình là hơn hay kém, thông suốt đúng như thật sự sai khác trong khuynh hướng của tâm và tâm sở (tâm là cái biết chủ đạo; tâm sở là các trạng thái tâm đi kèm như vui, giận, ham muốn...) của tất cả hữu tình qua lại trong sinh tử, nên khi vì họ nói pháp, không ai luống công.

 Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa của các con đường như thế. Vì sao thế? Vì các bồ-đề phần pháp (các pháp tu trợ giúp đạt giác ngộ) thuộc con đường mà tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát cần học, đều được gồm trong Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa này; tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát siêng học trong đó đều đạt đến chỗ rốt ráo."

 Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Nếu mọi loại bồ-đề phần pháp và các sự giác ngộ, tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng (gắn kết, hợp với nhau), chẳng phải không tương ưng, không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại (không chiếm chỗ, không va chạm), chỉ một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng), thì làm sao bồ-đề phần pháp như thế có thể nắm lấy được bồ-đề? Pháp đã đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ một tướng, tức là pháp vô tướng, thì làm sao có thể đối với pháp khác mà có nắm lấy, có buông bỏ? Ví như hư không đối với tất cả pháp không nắm lấy, không buông bỏ, vì tự tánh vốn không. Các pháp cũng vậy, tự tánh đều không, chẳng phải đối với pháp khác mà có nắm lấy, có buông bỏ. Làm sao có thể nói bồ-đề phần pháp có thể nắm lấy được bồ-đề?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vì tự tánh của tất cả pháp đều không, không nắm lấy, không buông bỏ. Nhưng các hữu tình không thể hiểu rõ nghĩa tự tánh của tất cả pháp đều không, nên để làm lợi ích cho họ, Phật mới dùng phương tiện nói rằng bồ-đề phần pháp có thể nắm lấy được bồ-đề. Lại nữa, Thiện Hiện, các pháp từ sắc uẩn cho đến thức uẩn, nói rộng ra cho đến nhất thiết trí trí, trong Thánh pháp Tỳ-nại-da (giáo pháp và giới luật của bậc thánh; Tỳ-nại-da nghĩa là luật, sự điều phục) này đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng. Phật vì làm lợi ích cho các loài hữu tình, khiến họ hiểu đúng và đi vào thực tướng của các pháp, nên nương theo thế tục (cách nói quy ước thông thường của thế gian) mà nói, không nương theo thắng nghĩa (chân lý tối thượng, chân thật tuyệt đối).

 Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp như thế nên học trí tuệ và sự thấy biết; học trí tuệ và sự thấy biết rồi thì quán xét đúng như thật: những pháp như thế này nên nhận lấy, những pháp như thế này không nên nhận lấy."

 Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát học trí tuệ và sự thấy biết đối với những pháp nào rồi quán xét đúng như thật mà không nên nhận lấy? Học trí tuệ và sự thấy biết đối với những pháp nào rồi quán xét đúng như thật mà nên nhận lấy?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các pháp của Thanh văn, Độc giác v.v..., học trí tuệ và sự thấy biết rồi quán xét đúng như thật thì không nên nhận lấy. Đối với các pháp tương ưng với nhất thiết trí trí, học trí tuệ và sự thấy biết rồi quán xét đúng như thật thì nên nhận lấy về mọi phương diện. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong Thánh pháp Tỳ-nại-da này nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Phật nói Thánh pháp Tỳ-nại-da, vậy cái gì gọi là Thánh pháp Tỳ-nại-da? Vì sao gọi là Thánh pháp Tỳ-nại-da?" Phật bảo Thiện Hiện: "Dù là các Thanh văn, các Độc giác, các Bồ-tát, hay các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chánh, trọn khắp), tất cả các bậc ấy với tham, sân, si (ba độc: tham lam, giận dữ, si mê) đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với tát-ca-da kiến (thân kiến, tức chấp thân năm uẩn này là cái tôi thật có), giới cấm thủ (chấp vào những giới cấm, nghi thức sai lầm cho là con đường giải thoát), nghi (hoài nghi chân lý) đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với dục tham (tham đắm dục lạc) và sân khuể (giận ghét) đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với sắc ái (tham luyến cõi sắc), vô sắc ái (tham luyến cõi vô sắc), trạo cử (tâm xao động, không yên), mạn (kiêu căng), vô minh đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng.

 Với bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với tám giải thoát cho đến mười biến xứ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với sáu Ba-la-mật-đa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với nội không cho đến vô tánh tự tánh không đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với chân như cho đến bất tư nghị giới đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng.

 Với năm nhãn và sáu thần thông đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với việc đoạn dứt sự nối tiếp của phiền não và tập khí cùng nhất thiết trí trí đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Với hữu vi giới và vô vi giới đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng.

 Thiện Hiện nên biết, các bậc ấy gọi là thánh; đây là Thánh pháp Tỳ-nại-da của các bậc thánh ấy, vì thế gọi là Thánh pháp Tỳ-nại-da. Vì sao thế? Vì tất cả các pháp này không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng; các bậc thánh ấy thấy trực tiếp đúng như thật. Thiện Hiện nên biết, các pháp không có hình sắc với các pháp không có hình sắc đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Các pháp không thể thấy với các pháp không thể thấy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Các pháp không có đối ngại với các pháp không có đối ngại đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Các pháp một tướng với các pháp một tướng đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Các pháp vô tướng với các pháp vô tướng đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng.

 Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên thường tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ một tướng, vô tướng này; học rồi thì không chấp vào tướng của bất cứ pháp nào."

 Bấy giờ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng lẽ không nên học các tướng của sắc cho đến thức sao? Nói rộng ra cho đến, chẳng lẽ không nên học các tướng của nhất thiết trí trí sao? Chẳng lẽ không nên học các tướng của việc biết khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo sao? Chẳng lẽ không nên học các tướng của việc quán xét thuận và nghịch mười hai duyên khởi (mười hai mắt xích nhân duyên của sinh tử, từ vô minh đến già chết; quán thuận là xét chúng sinh ra nhau thế nào, quán nghịch là xét chúng diệt đi thế nào) sao? Chẳng lẽ không nên học các tướng của bậc thánh và pháp của bậc thánh sao? Chẳng lẽ không nên học các tướng của hữu vi giới và vô vi giới sao?

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không học các tướng của những pháp như thế, thì lẽ ra cũng không học các tướng của các hành (các hoạt động tu tập, các pháp hữu vi). Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã không thể học các tướng của các pháp và các tướng của các hành, thì làm sao có thể vượt qua các địa của Thanh văn, Độc giác v.v...? Nếu không thể vượt qua các địa của Thanh văn, Độc giác v.v..., thì làm sao có thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát? Nếu không thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, thì làm sao có thể chứng bồ-đề vô thượng? Nếu không thể chứng bồ-đề vô thượng, thì làm sao có thể chuyển bánh xe pháp vi diệu (tức giảng dạy giáo pháp; ví giáo pháp như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não)? Nếu không thể chuyển bánh xe pháp vi diệu, thì làm sao có thể dùng pháp của Thanh văn thừa, Độc giác thừa và Vô thượng thừa mà đặt để hữu tình, khiến họ thoát khỏi nỗi khổ lớn vô biên của sinh tử, an trụ nơi Niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt hết phiền não và khổ đau) thanh tịnh, thường còn, an vui?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu tất cả các pháp thật có tướng, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên học trong đó. Vì tất cả các pháp không thật có tướng, không có hình sắc, không thể thấy, không có đối ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng, cho nên hàng Bồ-tát Ma-ha-tát không học nơi tướng, cũng không học nơi pháp vô tướng. Vì sao thế? Vì dù Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp giới (bản tánh chân thật của mọi pháp) vẫn luôn thường trụ, các pháp chỉ một tướng, tức là vô tướng. Vô tướng như thế đã chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không có tướng, nên không thể học. Vì sao vậy? Vì không phải tất cả các pháp trước có tướng sau thành vô tướng, mà tất cả các pháp xưa nay vốn là vô tướng, về sau cũng vô tướng. Vì thế hàng Bồ-tát Ma-ha-tát không học có tướng, không học vô tướng, vì pháp có tướng và vô tướng là nương vào nhau mà lập ra, chẳng phải rốt ráo."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu tất cả các pháp đều chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không có tướng, thì lẽ ra cũng chẳng phải một tướng, chẳng phải khác tướng; vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa? Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì lẽ ra không thể vượt qua các địa của Thanh văn, Độc giác v.v.... Nếu không thể vượt qua các địa của Thanh văn, Độc giác v.v..., thì lẽ ra không thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát. Nếu không thể đi vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát, thì lẽ ra không thể vượt lên vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát (sự chấp nhận và an trụ vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Nếu không thể vượt lên vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát, thì lẽ ra không thể phát khởi thần thông thù thắng mầu nhiệm của Bồ-tát. Nếu không thể phát khởi thần thông thù thắng mầu nhiệm của Bồ-tát, thì lẽ ra không thể trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa hữu tình được thành thục. Nếu không thể trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa hữu tình được thành thục, thì lẽ ra không thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Nếu không thể đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì lẽ ra không thể chuyển bánh xe pháp thanh tịnh. Nếu không thể chuyển bánh xe pháp thanh tịnh, thì lẽ ra không thể dùng phương tiện đặt để các loài hữu tình, khiến họ an trụ nơi quả của Thanh văn thừa, hoặc an trụ nơi quả của Độc giác thừa, hoặc an trụ nơi quả của Vô thượng thừa; cũng lẽ ra không thể dùng phương tiện đặt để các loài hữu tình, khiến họ an trụ nơi phúc nghiệp sự thuộc về bố thí, hoặc nơi phúc nghiệp sự thuộc về trì giới, hoặc nơi phúc nghiệp sự thuộc về tu tập (ba loại việc làm tạo phước: bố thí, giữ giới, tu thiền định), để sẽ được hưởng giàu sang an vui tự tại ở cõi người, cõi trời."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Tất cả các pháp chẳng phải có tướng, chẳng phải không có tướng, chẳng phải một tướng, chẳng phải khác tướng. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết rằng tất cả các pháp, dù là có tướng hay không có tướng, một tướng hay khác tướng, đều cùng một tướng, tức là vô tướng, thì tu vô tướng này gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu vô tướng này mà gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu trừ bỏ (gạt bỏ, không chấp giữ) tất cả các pháp, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu trừ bỏ tất cả các pháp mà gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu trừ bỏ sắc, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhãn xứ cho đến ý xứ, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sắc xứ cho đến pháp xứ, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhãn giới cho đến ý giới, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ sắc giới cho đến pháp giới, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhãn thức giới cho đến ý thức giới, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhãn xúc cho đến ý xúc, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Tu trừ bỏ địa giới cho đến thức giới, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhân duyên cho đến tăng thượng duyên, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ vô minh cho đến lão tử, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ phép quán sinh tử ra vào (?) và phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt tham dục), cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ niệm Phật cho đến niệm hơi thở (các phép tùy niệm, tức thường xuyên nhớ nghĩ: nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng... cho đến theo dõi hơi thở ra vào), cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Tu trừ bỏ tưởng vô thường cho đến tưởng diệt (các phép quán tưởng như quán mọi thứ là vô thường, là khổ, là vô ngã... cho đến quán sự diệt tận), cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tưởng về ngã cho đến tưởng về người thấy (các ý niệm cho rằng có cái tôi, có chúng sinh, có người sống, cho đến có người thấy biết thật có), cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tưởng về duyên khởi và tưởng về phi duyên khởi, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tưởng thường, vui, ngã, tịnh và tưởng vô thường, không vui, vô ngã, không tịnh, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Tu trừ bỏ bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tám giải thoát cho đến mười biến xứ, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tưởng về các thánh đế và tưởng về phi thánh đế, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tam-ma-địa có tầm có tứ, tam-ma-địa không tầm chỉ có tứ, tam-ma-địa không tầm không tứ (ba bậc định: tầm là tâm tìm xét thô, tứ là tâm dò xét tinh tế; định càng sâu càng bớt hai thứ này), cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ khổ trí cho đến như thuyết trí (các loại trí hiểu biết chân lý, từ trí biết rõ khổ cho đến trí biết đúng như lời Phật dạy), cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Tu trừ bỏ bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nội không cho đến vô tánh tự tánh không, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ chân như cho đến bất tư nghị giới, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ năm nhãn và sáu thần thông, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Tu trừ bỏ mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhất thiết trí trí, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu trừ bỏ sắc, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, mà gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa? Tu trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, mà gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa? Nói rộng ra cho đến tu trừ bỏ việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, mà gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa? Tu trừ bỏ nhất thiết trí trí, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, mà gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nếu nghĩ rằng có sắc và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì không phải trừ bỏ sắc, không phải tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu nghĩ rằng có thọ, tưởng, hành, thức và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì không phải trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, không phải tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nói rộng ra cho đến nếu nghĩ rằng có việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì không phải trừ bỏ việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, không phải tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nếu nghĩ rằng có nhất thiết trí trí và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì không phải trừ bỏ nhất thiết trí trí, không phải tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Nhưng các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, không nghĩ rằng có sắc và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì đó là trừ bỏ sắc, đó là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không nghĩ rằng có thọ, tưởng, hành, thức và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì đó là trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức, đó là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nói rộng ra cho đến không nghĩ rằng có việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì đó là trừ bỏ việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, đó là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không nghĩ rằng có nhất thiết trí trí và có việc phá bỏ sự tu ấy, thì đó là trừ bỏ nhất thiết trí trí, đó là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Vì sao thế? Vì người không có ý niệm 'có' mới dứt được tùy miên, triền cấu (phiền não trói buộc và làm nhơ bẩn tâm) của tham, sân, si, mới có thể tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì thế, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu trừ bỏ sắc, cũng trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ thọ, tưởng, hành, thức và trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nói rộng ra cho đến tu trừ bỏ việc đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí và trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Tu trừ bỏ nhất thiết trí trí và trừ bỏ luôn sự tu ấy, thì gọi là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Thiện Hiện, người còn bám vào ý niệm 'có' thì không thể tu bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; nói rộng ra cho đến người còn bám vào ý niệm 'có' cũng không thể đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, cũng không thể tu nhất thiết trí trí. Vì sao thế? Vì người còn bám vào ý niệm 'có' chắc chắn sẽ chấp có ngã và cái của ngã (những gì thuộc về cái tôi). Vì chấp như thế nên dính mắc vào hai bên (hai thái cực đối lập như có và không, thường và đoạn). Vì dính mắc vào hai bên nên quyết không thể giải thoát khỏi sinh tử, không có đạo, không có Niết-bàn; làm sao có thể tu đúng như thật sáu Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, và có thể tu tập nhất thiết trí trí?"

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Cái gì là có? Cái gì là chẳng có?" Phật bảo Thiện Hiện: "Hai là có, không hai là chẳng có." Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Thế nào là hai? Thế nào là không hai?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Tưởng về sắc cho đến tưởng về thức là hai; tưởng về sắc là không, cho đến tưởng về thức là không, là không hai. Tưởng về nhãn xứ cho đến tưởng về ý xứ là hai; tưởng về nhãn xứ là không, cho đến tưởng về ý xứ là không, là không hai. Tưởng về sắc xứ cho đến tưởng về pháp xứ là hai; tưởng về sắc xứ là không, cho đến tưởng về pháp xứ là không, là không hai. Tưởng về nhãn giới cho đến tưởng về ý giới là hai; tưởng về nhãn giới là không, cho đến tưởng về ý giới là không, là không hai. Tưởng về sắc giới cho đến tưởng về pháp giới là hai; tưởng về sắc giới là không, cho đến tưởng về pháp giới là không, là không hai. Tưởng về nhãn thức giới cho đến tưởng về ý thức giới là hai; tưởng về nhãn thức giới là không, cho đến tưởng về ý thức giới là không, là không hai. Tưởng về nhãn xúc cho đến tưởng về ý xúc là hai; tưởng về nhãn xúc là không, cho đến tưởng về ý xúc là không, là không hai. Tưởng về các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến tưởng về các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra là hai; tưởng về các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra là không, cho đến tưởng về các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra là không, là không hai.

 Tưởng về địa giới cho đến tưởng về thức giới là hai; tưởng về địa giới là không, cho đến tưởng về thức giới là không, là không hai. Tưởng về nhân duyên cho đến tưởng về tăng thượng duyên là hai; tưởng về nhân duyên là không, cho đến tưởng về tăng thượng duyên là không, là không hai. Tưởng về vô minh cho đến tưởng về lão tử là hai; tưởng về vô minh là không, cho đến tưởng về lão tử là không, là không hai. Tưởng về bố thí Ba-la-mật-đa cho đến tưởng về Bát-nhã Ba-la-mật-đa là hai; tưởng về bố thí Ba-la-mật-đa là không, cho đến tưởng về Bát-nhã Ba-la-mật-đa là không, là không hai. Tưởng về nội không cho đến tưởng về vô tánh tự tánh không là hai; tưởng về nội không là không, cho đến tưởng về vô tánh tự tánh không là không, là không hai. Tưởng về chân như cho đến tưởng về bất tư nghị giới là hai; tưởng về chân như là không, cho đến tưởng về bất tư nghị giới là không, là không hai. Tưởng về các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo là hai; tưởng về các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo là không, là không hai.

 Tưởng về bốn niệm trụ cho đến tưởng về tám thánh đạo chi là hai; tưởng về bốn niệm trụ là không, cho đến tưởng về tám thánh đạo chi là không, là không hai. Tưởng về bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định là hai; tưởng về bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định là không, là không hai. Tưởng về ba cửa giải thoát là hai; tưởng về ba cửa giải thoát là không, là không hai. Tưởng về tám giải thoát cho đến tưởng về mười biến xứ là hai; tưởng về tám giải thoát là không, cho đến tưởng về mười biến xứ là không, là không hai. Tưởng về Tịnh quán địa cho đến tưởng về Như Lai địa là hai; tưởng về Tịnh quán địa là không, cho đến tưởng về Như Lai địa là không, là không hai. Tưởng về Cực hỷ địa cho đến tưởng về Pháp vân địa là hai; tưởng về Cực hỷ địa là không, cho đến tưởng về Pháp vân địa là không, là không hai. Tưởng về các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa là hai; tưởng về các môn Đà-la-ni và các môn Tam-ma-địa là không, là không hai. Tưởng về năm nhãn và sáu thần thông là hai; tưởng về năm nhãn và sáu thần thông là không, là không hai.

 Tưởng về mười lực của Như Lai cho đến tưởng về mười tám pháp bất cộng của Phật là hai; tưởng về mười lực của Như Lai là không, cho đến tưởng về mười tám pháp bất cộng của Phật là không, là không hai. Tưởng về đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả là hai; tưởng về đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả là không, là không hai. Tưởng về ba mươi hai tướng và tám mươi vẻ đẹp phụ là hai; tưởng về ba mươi hai tướng và tám mươi vẻ đẹp phụ là không, là không hai. Tưởng về pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả là hai; tưởng về pháp không quên mất và tánh luôn an trụ trong xả là không, là không hai. Tưởng về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là hai; tưởng về nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không, là không hai. Tưởng về quả Dự lưu cho đến tưởng về Độc giác bồ-đề là hai; tưởng về quả Dự lưu là không, cho đến tưởng về Độc giác bồ-đề là không, là không hai. Tưởng về tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là hai; tưởng về tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật là không, là không hai. Tưởng về hữu vi giới và vô vi giới là hai; tưởng về hữu vi giới và vô vi giới là không, là không hai.

 Thiện Hiện nên biết, cho đến hết thảy mọi tưởng đều là hai; cho đến hết thảy mọi cái hai đều là có; cho đến hết thảy mọi cái có đều có sinh tử. Cái gì có sinh tử thì không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, buồn rầu, than khóc, khổ sở, lo âu, phiền não. Thiện Hiện nên biết, các tưởng đã là không thì đều là không hai; các cái không hai đều là chẳng có; các cái chẳng có đều không có sinh tử; cái không có sinh tử thì có thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, buồn rầu, than khóc, khổ sở, lo âu, phiền não.

 Vì lý do này, nên biết tất cả những ai còn có tưởng phân hai thì chắc chắn không có bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không có đạo, không có chứng đắc, cũng không có hiện quán. Ngay cả đến thuận nhẫn (mức nhẫn thấp nhất, tâm bắt đầu thuận theo chân lý) mà họ còn chưa có, huống gì có thể biết khắp sắc, nói rộng ra cho đến nhất thiết trí trí. Họ còn không thể tu các thánh đạo, huống gì có thể đạt được quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, huống gì có thể đoạn dứt vĩnh viễn sự nối tiếp của tất cả phiền não và tập khí, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp vi diệu để cứu độ chúng hữu tình."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm hai mươi bảy

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười tám (?)

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video