Phần thứ ba, phẩm Tuyên Hoá (phẩm nói về việc truyền bá, giáo hoá), thứ ba mươi mốt, đoạn một.
Bấy giờ Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của đức Phật) liền bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, người tu hạnh cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) ấy ở trong định tụ (nhóm đã chắc chắn đi tới quả giác ngộ) hay ở trong bất định tụ (nhóm chưa chắc chắn, còn có thể thối lui hoặc đổi hướng)?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đều ở trong định tụ.”
Cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính) Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy ở trong định tụ nào? Là Thanh văn thừa (cỗ xe của người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát, quả cao nhất là A-la-hán)? Là Độc giác thừa (cỗ xe của người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy chỉ dạy)? Hay là Vô thượng thừa (cỗ xe cao tột, tức con đường tu thành Phật)?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy ở trong Vô thượng thừa.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy từ lúc nào thì được gọi là ở trong định tụ? Là lúc mới phát tâm (lúc vừa khởi lòng quyết cầu thành Phật)? Là lúc ở bậc bất thối (bậc tu không còn thối lui)? Hay là lúc ở đời tối hậu hữu (đời sống cuối cùng, sau đó thành Phật, không còn tái sinh nữa)?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, dù là lúc mới phát tâm, dù là ở bậc bất thối, dù là ở đời tối hậu hữu, đều ở trong định tụ.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong định tụ ấy có rơi vào ác thú (những cõi xấu khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) chăng?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nếu đã ở trong định tụ thì nhất định không rơi vào các ác thú.”
Phật lại bảo Thiện Hiện: “Ý ông nghĩ sao? Bậc thứ tám (người đang ở giai đoạn tu hướng tới quả Dự lưu, tính ngược từ A-la-hán lên là bậc thứ tám), các bậc Dự lưu (quả đầu tiên, mới vào dòng thánh), Nhất lai (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả cao nhất của Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác có rơi vào ác thú chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Bạch Thế Tôn, không.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế. Từ lúc mới phát tâm, họ tu hành bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người) cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính không, đưa tới bờ giác ngộ) cùng vô lượng vô biên pháp Phật khác, chế phục và dứt trừ tất cả các pháp xấu ác, bất thiện. Vì nhân duyên ấy, việc họ rơi vào các ác thú nhất định không thể có.
Sinh lên cõi trời Trường thọ (cõi trời sống rất lâu nhưng không có điều kiện tu tập) cũng không thể có, vì ở chốn ấy các pháp lành thù thắng không thể hiện ra mà thực hành được.
Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sinh vào vùng biên địa xa xôi hẻo lánh, hoặc sinh vào giống người Đạt-nhứ, Miệt-lệ-xa (các giống người man rợ, không biết đến Phật pháp) cũng không thể có, vì ở chốn ấy không thể tu hành pháp lành thù thắng, phần nhiều khởi tà kiến, không tin nhân quả, thường ưa làm các nghiệp nhơ nhớp xấu ác, không được nghe đến Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng), cũng không có tứ chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ).
Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sinh vào nhà theo tà kiến cũng không thể có, vì sinh vào nhà ấy thì bám chấp đủ thứ kiến giải xấu ác, bác bỏ rằng không có hạnh tốt, hạnh xấu và quả báo của chúng, không tu các điều lành mà ưa làm các điều ác; vì thế các vị Bồ-tát không sinh vào nhà ấy.
Lại nữa, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng giác (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) mà với ý muốn mạnh mẽ đi làm mười nghiệp đạo bất thiện (mười điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói ác độc, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến) cũng không thể có.”
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Nếu các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm đã thành tựu căn lành công đức như thế, không sinh vào chốn xấu ác, thì vì sao Thế Tôn mỗi khi vì đại chúng kể chuyện bản sinh (chuyện các đời trước của chính Phật) có đến trăm nghìn loại, trong đó cũng có chuyện sinh vào các chốn xấu ác? Khi ấy căn lành ở đâu?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không phải vì nghiệp nhơ mà phải nhận thân ở chốn xấu ác, mà chỉ vì muốn làm lợi ích, an vui cho các loài hữu tình (chúng sinh có tình thức), do cố ý phát nguyện mà nhận thân ấy. Vì vậy không nên lấy điều đó làm chỗ vặn hỏi.”
Phật lại bảo Thiện Hiện: “Ý ông nghĩ sao? Có vị Độc giác hay A-la-hán nào có phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, thích hợp để giúp người), giống như các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu phương tiện thiện xảo thù thắng, nhận thân bàng sinh (loài súc vật), có người thợ săn đến muốn giết hại, liền khởi lòng an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm vẫn yên) và từ bi cao tột, vì muốn cho người kia được lợi ích an vui mà tự bỏ thân mạng, không làm hại người ấy chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Các vị Độc giác v.v. không có việc như thế.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Do nhân duyên ấy, nên biết Bồ-tát vì muốn làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình, vì muốn lòng đại từ bi mau được viên mãn, vì muốn mau chứng được đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn của Phật), tuy nhận đủ loại thân bàng sinh mà không bị lỗi lầm của loài bàng sinh làm vấy nhiễm.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát dựa vào căn lành nào mà vì muốn làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình lại nhận thân ở chốn xấu ác?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có căn lành nào mà không cần viên mãn đâu? Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, tất cả căn lành đều phải viên mãn. Nghĩa là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến lúc ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi nơi Phật thành đạo), không có căn lành nào không cần viên mãn. Phải đầy đủ trọn vẹn tất cả pháp lành mới được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu còn một pháp lành chưa viên mãn mà được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nhất định không có chuyện ấy.
Vì thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến lúc ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm, ở khoảng giữa ấy thường học cho viên mãn tất cả pháp lành; học xong sẽ được nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi hình tướng sai khác của tất cả các pháp), dứt hẳn sự nối tiếp của mọi tập khí (thói quen, vết hằn còn sót lại của phiền não từ vô lượng đời), mới có thể chứng được nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, cao hơn mọi loại trí).”
Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao đã thành tựu đủ loại pháp vô lậu (pháp không còn dính phiền não), trong trắng, thanh tịnh, thuộc bậc thánh, mà lại sinh vào ác thú, nhận thân bàng sinh?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Ý ông nghĩ sao? Như Lai có thành tựu tất cả pháp vô lậu trong trắng thanh tịnh của bậc thánh chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Như Lai thành tựu tất cả pháp vô lậu trong trắng thanh tịnh của bậc thánh.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Ý ông nghĩ sao? Như Lai có hoá ra thân loài bàng sinh để làm lợi ích an vui cho hữu tình, làm Phật sự (việc của Phật, tức việc giáo hoá cứu độ chúng sinh) chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Như Lai có hoá ra thân loài bàng sinh để làm lợi ích an vui cho hữu tình, làm các Phật sự.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Ý ông nghĩ sao? Khi Như Lai hoá ra thân bàng sinh, đó có phải là bàng sinh thật, chịu cái khổ của loài ấy chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Khi Như Lai hoá ra thân bàng sinh, đó không phải bàng sinh thật, không chịu cái khổ của loài ấy.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế. Tuy đã thành tựu đầy đủ các loại pháp vô lậu trong trắng thanh tịnh của bậc thánh, nhưng vì muốn giáo hoá cho các loài hữu tình được thuần thục, nên cố ý phát nguyện nhận thân bàng sinh, tuỳ chỗ thích hợp mà giáo hoá cho các loài hữu tình được thuần thục.
Lại nữa, Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Có vị A-la-hán đã dứt hẳn các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), có thể hoá ra thân để làm các việc, nhờ các việc ấy mà làm người khác vui mừng chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Có vị A-la-hán đã dứt hẳn các lậu, có thể hoá ra thân để làm các việc, nhờ các việc ấy mà làm người khác vui mừng.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế. Tuy đã thành tựu đầy đủ các loại pháp vô lậu trong trắng thanh tịnh của bậc thánh, nhưng vì muốn làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình, nên cố ý phát nguyện nhận thân bàng sinh để làm các Phật sự. Tuy nhận thân ấy mà không chịu các khổ não như loài ấy, cũng không bị lỗi lầm của loài ấy làm ô uế.
Lại nữa, Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Có nhà ảo thuật khéo léo, hoặc học trò của ông ta, làm phép ảo hoá ra đủ thứ voi, ngựa v.v., khiến mọi người xem thấy vui mừng hớn hở. Ở đó có voi, ngựa v.v. thật chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Ở đó không có voi, ngựa v.v. thật.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế. Tuy đã thành tựu đầy đủ các loại pháp vô lậu trong trắng thanh tịnh của bậc thánh, nhưng vì muốn làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình, nên cố ý phát nguyện nhận thân bàng sinh. Tuy nhận thân ấy mà thật không phải là loài ấy, cũng không bị lỗi lầm của loài ấy làm ô uế.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo rộng lớn như thế: tuy đã thành tựu đầy đủ các loại pháp vô lậu trong trắng thanh tịnh của bậc thánh, mà vì hữu tình cố ý phát nguyện, dùng phương tiện khéo léo nhận đủ loại thân, tuỳ chỗ thích hợp mà hiện ra làm lợi ích. Bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi pháp nào mà có thể làm được phương tiện thiện xảo như thế, tuy nhận đủ loại thân như bàng sinh v.v. mà không bị lỗi lầm của chúng làm ô uế?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên có thể làm được phương tiện thiện xảo như thế. Nhờ sức phương tiện thiện xảo ấy, tuy đi đến các thế giới của chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng (ví số lượng nhiều không đếm xuể), hiện ra đủ loại thân để làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình, mà ở trong đó không khởi lòng nhiễm đắm.
Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tất cả các pháp đều không có gì để nắm bắt (không thấy có gì thật để chấp giữ), nghĩa là hoàn toàn không thấy có cái làm nhiễm, cái bị nhiễm, và nhân duyên của sự nhiễm. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều tự tính không (tự thân không có bản chất cố định, riêng biệt, tồn tại độc lập).
Thiện Hiện nên biết: tính không không thể nhiễm đắm tính không; cái không cũng không thể nhiễm đắm các pháp khác; cũng không có pháp nào khác có thể nhiễm đắm cái không. Vì sao vậy? Vì trong cái không, ngay cả tính không còn không thể nắm bắt, huống chi có pháp nào khác có thể nắm bắt được. Như thế gọi là bất khả đắc không (cái không ở chỗ mọi thứ đều không thể nắm bắt). Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong đó có thể chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Pháp mầu nhiệm (giảng dạy chánh pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) để cứu độ chúng hữu tình.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà có thể làm được phương tiện thiện xảo như thế, hay cũng an trụ trong các pháp khác?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Há có pháp nào khác mà không được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa bao gồm, giữ lấy, mà nay ông lại hỏi như thế?”
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa tự tính đã là không, làm sao có thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa bao gồm tất cả các pháp? Trong pháp không, chẳng thể nói có pháp bao gồm hay không bao gồm.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Há chẳng phải các pháp tự tính đều không sao?”
Thiện Hiện thưa: “Đúng vậy, đúng vậy.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Nếu tất cả các pháp tự tính đều không, há chẳng phải trong cái không bao gồm tất cả các pháp sao?”
Thiện Hiện thưa: “Đúng vậy, đúng vậy.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Do nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa bao gồm tất cả các pháp. Nên biết chúng Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể làm phương tiện thiện xảo như thế để làm lợi ích cho hữu tình.”
Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong tính không tự tính của tất cả các pháp, mà dẫn phát được Thần thông ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về các năng lực siêu phàm để cứu độ chúng sinh); an trụ trong Thần thông ba-la-mật-đa ấy có thể đến các thế giới của chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng, cúng dường cung kính các đức Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật nghe nhận chánh pháp, gieo các căn lành?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán xét khắp các thế giới của chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng, cùng các chúng Phật và pháp các ngài giảng, thấy tự tính đều là không, chỉ có tên gọi đặt ra theo thế tục (theo quy ước thông thường của thế gian) mà gọi là thế giới, chúng Phật và pháp; mà những tên gọi đặt ra theo thế tục ấy tự tính cũng là không.
Thiện Hiện nên biết: nếu các thế giới mười phương, các chúng Phật cùng pháp các ngài giảng và những tên gọi đặt ra ấy tự tính không phải là không, thì cái không được nói đến lẽ ra chỉ là một phần nhỏ. Vì cái không được nói đến không phải chỉ là một phần nhỏ, nên tất cả các pháp tự tính đều là không; lẽ ấy trọn khắp, không hai, không khác.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ phương tiện thiện xảo quán xét khắp tính không, liền có thể dẫn phát Thần thông ba-la-mật-đa thù thắng. An trụ trong Thần thông ba-la-mật-đa ấy lại có thể dẫn phát các trí thông mầu nhiệm: thiên nhãn (mắt thấy được mọi nơi xa gần, mọi cõi, mọi sự sống chết của chúng sinh), thiên nhĩ (tai nghe được mọi âm thanh xa gần), thần cảnh (năng lực biến hoá, đi lại tự tại không bị ngăn ngại), tha tâm (biết được tâm ý người khác), túc trụ tuỳ niệm (nhớ biết các đời trước của mình và người), và lậu tận (biết rõ phiền não đã dứt sạch).
Thiện Hiện nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát không ai lìa Thần thông ba-la-mật-đa mà có thể tự tại giáo hoá hữu tình cho thuần thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật (làm cho thế giới mình sẽ thành Phật trở nên trong sạch tốt đẹp), chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì thế Thần thông ba-la-mật-đa là con đường đi đến Bồ-đề. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đều nương con đường này để cầu hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Khi cầu hướng tới, họ có thể tự mình làm viên mãn tất cả pháp lành, cũng có thể khuyên người khác tu các pháp lành. Tuy làm việc ấy mà ở trong đó không chấp trước gì. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết các pháp lành tự tính đều không; mà trong cái tự tính không thì không có gì để chấp trước. Nếu có chấp trước thì có ái vị (sự ham thích, đắm say mùi vị); vì không chấp trước nên cũng không có ái vị. Vì trong tự tính không không có ái vị, nên cái nếm, cái bị nếm và nhân duyên của sự nếm, trong pháp không đều không thể nắm bắt.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ Thần thông ba-la-mật-đa, dẫn phát thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn mắt người, dùng thiên nhãn này quán thấy tất cả các pháp tự tính đều không. Vì thấy tất cả các pháp tự tính đều không, nên không nương theo hình tướng của pháp mà tạo tác các nghiệp. Tuy vì hữu tình mà nói pháp như thế, nhưng cũng không thấy có tướng hữu tình và những tên gọi đặt ra cho họ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy sự không nắm bắt làm phương tiện, dẫn phát thần thông thù thắng của Bồ-tát, dùng thần thông ấy làm tất cả mọi việc cần làm.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thiên nhãn cực kỳ thanh tịnh vượt hơn mắt người, quán khắp các thế giới của chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng; thấy rồi dẫn phát thần cảnh trí thông, đi đến đó làm lợi ích cho các loài hữu tình: hoặc dùng bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà làm lợi ích; hoặc dùng ba mươi bảy pháp Bồ-đề phần (ba mươi bảy phép tu giúp đạt giác ngộ) mà làm lợi ích; hoặc dùng tĩnh lự (bốn bậc thiền định), vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả) và vô sắc (bốn bậc định ở cõi không còn hình sắc) mà làm lợi ích; hoặc dùng giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi ràng buộc), đẳng trì (tâm chuyên chú một chỗ, không tán loạn) và đẳng chí (các trạng thái định sâu) mà làm lợi ích; hoặc dùng ba môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện (quán các pháp là không, không có hình tướng để chấp, không có gì để mong cầu) mà làm lợi ích; hoặc dùng các pháp lành thù thắng khác mà làm lợi ích; hoặc dùng pháp của Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và chư Phật mà làm lợi ích.
Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dạo khắp các thế giới mười phương, nếu thấy hữu tình nhiều lòng keo kiệt tham lam thì sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: “Các người nên thực hành bố thí. Những kẻ keo kiệt tham lam phải chịu khổ nghèo cùng. Vì nghèo cùng nên không có uy thế, đức độ, không thể tự giúp mình, huống chi giúp người. Vì thế các người nên siêng năng bố thí, đã tự mình an vui lại làm cho người khác an vui. Đừng vì nghèo cùng mà ăn nuốt lẫn nhau, cùng nhau không thoát khỏi nỗi khổ của các ác thú.”
Nếu thấy hữu tình phá giới thanh tịnh thì sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: “Các người nên giữ giới thanh tịnh. Những kẻ phá giới phải chịu khổ trong ác thú. Người phá giới không có uy đức, không thể tự giúp mình, huống chi giúp người. Vì nhân duyên phá giới mà rơi vào các ác thú, chịu quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác thời và khác tính chất với nhân đã gây) khổ sở đau đớn khó chịu nổi, không tự cứu được mình, huống chi cứu người. Vì thế các người nên giữ giới thanh tịnh, không nên dung chứa tâm phạm giới dù chỉ trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ), huống chi lâu dài. Đừng buông thả tâm mình để rồi sau phải lo buồn hối hận.”
Nếu thấy hữu tình giận dữ lẫn nhau, xoay vòng kết oán, làm hại làm khổ lẫn nhau, thì sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: “Các người nên tu an nhẫn, đừng giận dữ lẫn nhau, kết oán hại nhau. Tâm giận hờn oán hận không thuận với pháp lành, làm tăng thêm pháp ác, chuốc lấy suy tổn ngay trong hiện tại. Các người vì tâm giận hờn oán hận này mà khi thân hoại mạng chung sẽ rơi vào ác thú, chịu các khổ dữ dội khó có ngày ra. Vì thế các người không nên dung chứa tâm giận hờn oán hận dù chỉ trong một niệm, huống chi để nó nối tiếp lâu dài. Nay các người đã có duyên với nhau, nên khởi lòng từ bi, làm việc lợi ích cho nhau.”
Nếu thấy hữu tình biếng nhác lười trễ thì sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: “Các người nên siêng năng tinh tấn, đừng biếng nhác lười trễ đối với pháp lành. Những kẻ lười trễ, đối với các pháp lành và các việc tốt đẹp đều không thể thành tựu. Các người vì thế mà rơi vào các ác thú, chịu khổ vô biên. Vì thế các người không nên dung chứa tâm lười trễ dù chỉ trong một niệm, huống chi để nó nối tiếp lâu dài.”
Nếu thấy hữu tình mất chánh niệm (quên mất sự tỉnh giác), tán loạn, tâm không lắng yên, thì sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: “Các người nên tu tĩnh lự, đừng khởi tâm mất chánh niệm, tán loạn. Tâm như thế không thuận với pháp lành, làm tăng thêm pháp ác, chuốc lấy suy tổn ngay trong hiện tại. Các người vì thế mà khi thân hoại mạng chung sẽ rơi vào ác thú, chịu khổ vô biên. Vì thế các người không nên dung chứa tâm đi kèm với sự mất chánh niệm, tán loạn dù chỉ trong một niệm, huống chi để nó nối tiếp lâu dài.”
Nếu thấy hữu tình ngu si, trí tuệ xấu ác, thì sinh lòng thương xót sâu xa mà nói pháp như sau: “Các người nên tu trí tuệ thù thắng, đừng khởi trí tuệ xấu ác. Kẻ khởi trí tuệ xấu ác thì đến các cõi lành còn không thể tới, huống chi được giải thoát. Các người vì nhân duyên trí tuệ xấu ác này sẽ rơi vào ác thú, chịu khổ vô biên. Vì thế các người không nên dung chứa tâm đi kèm với ngu si và trí tuệ xấu ác dù chỉ trong một niệm, huống chi để nó nối tiếp lâu dài.”
Nếu thấy hữu tình nhiều tham dục thì sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham dục). Nếu thấy hữu tình nhiều sân giận thì sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán từ bi. Nếu thấy hữu tình nhiều ngu si thì sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán duyên khởi (quán mọi sự đều do nhân duyên mà sinh ra). Nếu thấy hữu tình nhiều kiêu mạn thì sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép quán các giới (phân tích thân tâm thành các yếu tố như đất, nước, lửa, gió… để thấy không có cái “ta” đáng kiêu căng). Nếu thấy hữu tình nhiều tầm tứ (suy nghĩ lăng xăng, dò xét lan man) thì sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ tu phép trì tức niệm (chú tâm theo dõi hơi thở ra vào).
Nếu thấy hữu tình lạc mất chánh đạo thì sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện khiến họ đi vào chánh đạo, tức là đạo Thanh văn, hoặc đạo Độc giác, hoặc đạo Bồ-tát, hoặc đạo Như Lai; dùng phương tiện nói cho họ pháp như sau: “Những gì các người chấp giữ tự tính đều không; trong pháp không thì không có gì có thể chấp giữ, vì không có gì để chấp giữ chính là tướng của cái không.”
Như thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, phải an trụ Thần thông ba-la-mật-đa mới có thể tự tại tuyên nói chánh pháp, làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình. Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát xa lìa Thần thông ba-la-mật-đa thì không thể tự tại tuyên nói chánh pháp, làm việc lợi ích an vui cho các hữu tình.
Thiện Hiện nên biết: như con chim không có cánh thì không thể tự do bay lượn trên hư không đến được nơi xa. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: nếu không có Thần thông ba-la-mật-đa thì không thể tự tại tuyên nói chánh pháp, làm việc lợi ích an vui cho các hữu tình. Vì thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên dẫn phát Thần thông ba-la-mật-đa. Nếu dẫn phát được Thần thông ba-la-mật-đa thì có thể tự tại tuyên nói chánh pháp, tuỳ ý làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình.
Thiện Hiện nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát dùng thiên nhãn thanh tịnh bậc nhất vượt hơn mắt người, quán khắp các thế giới của chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng, và quán các loài hữu tình sinh ở đó; thấy rồi dẫn phát thần cảnh trí thông, trong khoảnh khắc đi đến thế giới ấy, dùng tha tâm trí biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp (tâm và các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm) của các hữu tình ấy, tuỳ chỗ thích hợp mà nói pháp yếu cho họ.
Nghĩa là nói về bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; hoặc nói về bốn niệm trụ (bốn phép quán: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) cho đến tám chi thánh đạo (tám nẻo đúng đắn: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); hoặc nói về bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; hoặc nói về ba môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; hoặc nói về tám giải thoát cho đến mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước… trải khắp mọi nơi); hoặc nói về môn đà-la-ni (phép ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên) và môn tam-ma-địa (các phép định tâm); hoặc nói về nội không (cái không của sáu giác quan bên trong) cho đến vô tính tự tính không (cái không ở chỗ không có tự tính và tự tính ấy cũng không); hoặc nói về chân như (thực tướng như thật của mọi sự) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn); hoặc nói về các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); hoặc nói về nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên làm cho các pháp sinh ra: nhân duyên, đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên); hoặc nói về các pháp do duyên mà sinh; hoặc nói về vô minh cho đến già chết (mười hai mắt xích nhân duyên của vòng sinh tử, bắt đầu từ sự mê muội và kết thúc ở già chết); hoặc nói về các môn uẩn, xứ, giới (năm uẩn: các nhóm yếu tố hợp thành thân tâm; mười hai xứ: giác quan và đối tượng; mười tám giới: giác quan, đối tượng và thức); hoặc nói về đạo Thanh văn; hoặc nói về đạo Độc giác; hoặc nói về đạo Bồ-tát; hoặc nói về Bồ-đề; hoặc nói về Niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau). Khiến các hữu tình ấy nghe pháp này rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thiên nhĩ thanh tịnh bậc nhất vượt hơn tai người, có thể nghe được mọi tiếng của người và phi nhân (các loài không phải người như trời, quỷ thần). Nhờ thiên nhĩ này, nghe khắp chánh pháp do tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến như thật, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) ở các thế giới của chư Phật mười phương nhiều như cát sông Hằng giảng dạy. Nghe rồi thọ trì, suy ngẫm ý nghĩa, tuỳ theo pháp đã nghe mà có thể vì hữu tình tuyên nói đúng như thật: hoặc nói về bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến hoặc nói về Bồ-đề, hoặc nói về Niết-bàn; khiến các hữu tình ấy nghe pháp này rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng tha tâm trí thông thanh tịnh bậc nhất, biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp của các loài hữu tình, tuỳ chỗ thích hợp mà nói pháp yếu cho họ, tức là nói về bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến hoặc nói về Bồ-đề, hoặc nói về Niết-bàn; khiến các hữu tình ấy nghe pháp này rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng túc trụ tuỳ niệm trí thông thanh tịnh, nhớ biết đúng như thật danh hiệu và những điều sai khác của chư Phật quá khứ cùng chúng đệ tử. Nếu có hữu tình ưa nghe những chuyện đời trước trong quá khứ mà được lợi ích, thì liền vì họ kể các chuyện đời trước, nhân phương tiện ấy mà nói chánh pháp cho họ, tức là nói về bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến hoặc nói về Bồ-đề, hoặc nói về Niết-bàn; khiến các hữu tình ấy nghe pháp này rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thần cảnh trí thông cực kỳ nhanh chóng, đi đến các thế giới của chư Phật mười phương nhiều như cát sông Hằng, gần gũi cúng dường các đức Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật gieo các căn lành; rồi trở về cõi mình, vì hữu tình kể chuyện các cõi Phật, nhân phương tiện ấy mà nói chánh pháp cho họ, tức là nói về bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến hoặc nói về Bồ-đề, hoặc nói về Niết-bàn; khiến các hữu tình ấy nghe pháp này rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.
Thiện Hiện nên biết: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng lậu tận trí thông theo mức đã đạt được, biết đúng như thật các loài hữu tình ai đã dứt lậu, ai chưa dứt, cũng biết đúng như thật phương cách để dứt lậu, rồi vì những người chưa dứt mà tuyên nói pháp yếu, tức là nói về bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến hoặc nói về Bồ-đề, hoặc nói về Niết-bàn; khiến các hữu tình ấy nghe pháp này rồi đều được lợi ích an vui thù thắng.
Như thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên dẫn phát Thần thông ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì tu tập Thần thông ba-la-mật-đa được viên mãn, nên tuỳ ý ưa thích mà nhận đủ loại thân, không bị khổ, vui và lỗi lầm làm vấy nhiễm; như hoá thân của Phật tuy có thể làm đủ mọi việc mà không bị khổ, vui và lỗi lầm của các việc ấy làm xen tạp, vấy nhiễm.
Như thế, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên du hý (vận dụng một cách tự tại, thong dong như dạo chơi) Thần thông ba-la-mật-đa. Nếu du hý Thần thông ba-la-mật-đa thì có thể giáo hoá hữu tình cho thuần thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, mau chóng chứng được nhất thiết trí trí. Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không giáo hoá hữu tình cho thuần thục, không trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thì rốt cuộc không thể được nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Vì nếu tư lương Bồ-đề (những hành trang, vốn liếng công đức và trí tuệ cần tích luỹ để đạt giác ngộ) của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát chưa viên mãn thì nhất định không thể được nhất thiết trí trí.”
Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Những gì gọi là tư lương Bồ-đề của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát, mà các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm viên mãn tư lương Bồ-đề như thế mới có thể chứng được nhất thiết trí trí?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Tất cả pháp lành đều là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm viên mãn tư lương Bồ-đề như thế mới có thể chứng được nhất thiết trí trí.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Những gì gọi là tất cả pháp lành?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm tu hành bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, ở trong đó hoàn toàn không có sự phân biệt chấp trước; nghĩa là không nghĩ rằng: ‘Đây là bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; do cái này, vì cái này mà tu bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa.’ Ba sự phân biệt chấp trước ấy hoàn toàn không có, vì biết tất cả các pháp tự tính đều không.
Nhờ vậy, sáu ba-la-mật-đa (sáu phép tu hoàn thiện đưa tới bờ giác: bố thí, trì giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã) như bố thí v.v. đã tu có thể tự làm lợi ích cho mình, cũng có thể làm lợi ích cho tất cả hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, được Niết-bàn, nên gọi là pháp lành; cũng gọi là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát; cũng gọi là đạo của Bồ-tát Ma-ha-tát. Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát quá khứ, vị lai, hiện tại vì đi theo đạo này mà đã được, đang được, sẽ được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; cũng khiến các hữu tình đã, sẽ và đang vượt qua biển lớn sinh tử, chứng niềm vui Niết-bàn.
Lại nữa, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm tu bốn tĩnh lự cùng bốn vô lượng, bốn định vô sắc; tu bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; an trụ nội không cho đến vô tính tự tính không; an trụ chân như cho đến bất tư nghị giới; an trụ các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo; tu ba môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện; tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ; tu các địa (các bậc tu chứng) của Bồ-tát Ma-ha-tát; tu môn đà-la-ni, môn tam-ma-địa; tu mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); tu đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; tu pháp vô vong thất (không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (luôn giữ tâm bình thản buông xả); tu nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí; ở trong đó hoàn toàn không có sự phân biệt chấp trước; nghĩa là không nghĩ rằng: ‘Đây là bốn tĩnh lự, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí; do cái này, vì cái này mà tu bốn tĩnh lự, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí.’ Ba sự phân biệt chấp trước ấy hoàn toàn không có, vì biết tất cả các pháp tự tính đều không.
Nhờ vậy, những pháp như bốn tĩnh lự v.v. đã tu có thể tự làm lợi ích cho mình, cũng có thể làm lợi ích cho tất cả hữu tình, khiến họ ra khỏi sinh tử, được Niết-bàn, nên gọi là pháp lành; cũng gọi là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát; cũng gọi là đạo của Bồ-tát Ma-ha-tát. Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát quá khứ, vị lai, hiện tại vì đi theo đạo này mà đã được, sẽ được, đang được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; cũng khiến các hữu tình đã, đang và sẽ vượt qua biển lớn sinh tử, chứng niềm vui Niết-bàn.
Thiện Hiện nên biết: còn có vô lượng chúng Bồ-tát, công đức họ tu đều gọi là pháp lành, cũng gọi là tư lương Bồ-đề của Bồ-tát, cũng gọi là đạo của Bồ-tát Ma-ha-tát. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải tu các pháp lành thù thắng như thế cho thật viên mãn mới có thể chứng được nhất thiết trí trí. Phải đã chứng được nhất thiết trí trí mới có thể chuyển bánh xe chánh pháp không sai lệch, khiến các hữu tình thoát khỏi khổ sinh tử, chứng được Niết-bàn rốt ráo thường còn an vui.”
Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Nếu các pháp này là pháp của Bồ-tát, thì lại có những gì gọi là pháp của Phật?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Chính pháp của Bồ-tát cũng gọi là pháp của Phật. Nghĩa là các vị Bồ-tát đối với tất cả các pháp giác biết mọi hình tướng, nhờ đó sẽ được nhất thiết tướng trí, dứt hẳn sự nối tiếp của mọi tập khí. Còn các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác thì đối với tất cả các pháp, dùng tâm hiện đẳng giác (giác ngộ trực tiếp và trọn vẹn) đi kèm với trí bát-nhã trong một sát-na (khoảnh khắc ngắn nhất của thời gian), chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó gọi là chỗ khác nhau giữa Bồ-tát và Phật.
Ví như hai bậc thánh, tuy đều là thánh, nhưng có sự khác biệt giữa người đang đi trên đường hướng tới quả và người đã an trụ nơi quả; pháp họ thành tựu không phải là không khác nhau. Như thế, Thiện Hiện, khi còn ở trong vô gián đạo (giai đoạn đang trực tiếp đoạn trừ phiền não, chưa có gì xen ngăn) mà thực hành đối với tất cả các pháp, chưa lìa chướng ngại tối tăm, chưa đến bờ bên kia, chưa được tự tại, chưa được quả, thì gọi là Bồ-tát. Khi ở trong giải thoát đạo (giai đoạn ngay sau khi phiền não đã đoạn, tâm được giải thoát) mà thực hành đối với tất cả các pháp, đã lìa chướng ngại tối tăm, đã đến bờ bên kia, đã được tự tại, đã được quả, thì mới gọi là Phật. Đó là chỗ khác nhau giữa Bồ-tát và Phật. Vì địa vị có khác nên pháp không phải là không có phân biệt, nhưng không thể nói pháp tính có khác.”
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Nếu tất cả các pháp tự tính đều không, thì trong cái không của tự tướng làm sao có đủ thứ sai khác, như nói: đây là địa ngục cho đến đây là cõi trời; đây là bậc chủng tính (bậc khởi đầu, có hạt giống tu chứng), nói rộng ra cho đến đây là Như Lai? Những bổ-đặc-già-la (con người, chủ thể luân hồi) được nói như thế đã không thể nắm bắt, thì nghiệp họ tạo cũng không thể nắm bắt; nghiệp họ tạo đã không thể nắm bắt, thì quả dị thục của nghiệp ấy cũng không thể nắm bắt. Làm sao có đủ thứ sai khác?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Tất cả các pháp đều tự tướng không. Trong cái không của tự tướng, bổ-đặc-già-la đã không có gì cả, nghiệp, quả và dị thục cũng không có gì cả; trong chỗ không có gì cả thì không có tướng sai khác. Nhưng các hữu tình không thể biết hết lẽ tự tướng không của tất cả các pháp, nên tạo tác các nghiệp, hoặc lành, hoặc ác, hoặc vô lậu.
Do tạo tác, làm tăng trưởng nghiệp lành mà sinh vào cõi trời, cõi người; do tạo tác, làm tăng trưởng nghiệp ác mà rơi vào ba ác thú (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Trong nghiệp lành, do tạo tác, làm tăng trưởng định nghiệp (nghiệp lành do tu thiền định) mà được sinh vào cõi Sắc (cõi trời có hình sắc vi tế, không còn dục vọng thô) hoặc cõi Vô sắc (cõi trời không còn hình sắc, chỉ còn tâm thức). Do nghiệp vô lậu, qua giai đoạn gia hạnh (giai đoạn dụng công chuẩn bị) và căn bản (giai đoạn chứng nhập chính thức), mà có những sai khác giữa các bậc hiền thánh như bậc chủng tính v.v.
Do nhân duyên ấy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến tu hành nhất thiết tướng trí cùng vô lượng vô biên pháp Phật khác. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các pháp Bồ-đề phần đã nói đây, tu không gián đoạn, không thiếu sót, làm cho viên mãn. Đã viên mãn rồi liền có thể dẫn phát định Kim cương dụ (thiền định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não sau cùng) gần kề trợ giúp cho Bồ-đề, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, mãi mãi không mất không hư; vì không mất không hư nên khiến các hữu tình thoát khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn thường còn, an vui, mát mẻ.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Phật sau khi chứng Vô thượng Chánh đẳng giác, có được các pháp sinh tử trong các cõi chăng?”
Phật đáp: “Không phải vậy.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Phật sau khi chứng Vô thượng Chánh đẳng giác, có được nghiệp đen (nghiệp ác), nghiệp trắng (nghiệp lành), nghiệp vừa đen vừa trắng (nghiệp lẫn lộn lành dữ), nghiệp chẳng đen chẳng trắng (nghiệp vô lậu, dứt sạch các nghiệp) chăng?”
Phật đáp: “Không phải vậy.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Nếu Phật không được sinh tử trong các cõi và những sai khác của nghiệp, thì làm sao đặt ra những sai khác về địa vị: đây là địa ngục cho đến cõi người, cõi trời; đây là bậc chủng tính cho đến Như Lai?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các loài hữu tình có tự biết các pháp tự tướng không chăng?”
Thiện Hiện thưa: “Bạch Thế Tôn, không.”
Phật bảo Thiện Hiện: “Nếu các hữu tình tự biết các pháp tự tướng không, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã không cần cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, dùng phương tiện thiện xảo cứu vớt các hữu tình ra khỏi ác thú và sinh tử. Vì các hữu tình không biết các pháp tự tướng không, nên luân hồi trong các cõi, chịu khổ vô biên. Vì thế Bồ-tát ở chỗ chư Phật nghe tất cả các pháp tự tướng không rồi, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, nên cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, dùng phương tiện thiện xảo cứu vớt các hữu tình ra khỏi ác thú và sinh tử.
Thiện Hiện nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thường nghĩ thế này: ‘Tất cả các pháp không thật có tự tướng như những kẻ phàm phu ngu muội (dị sinh: kẻ phàm phu, vì nghiệp khác nhau mà sinh vào các loài khác nhau) chấp giữ. Nhưng do sức phân biệt điên đảo, họ ở trong chỗ không thật có mà khởi ý tưởng thật có; ở trong vô ngã (không có cái ‘ta’ thật) mà khởi ý tưởng có ngã; nói rộng ra cho đến ở trong chỗ không có người thấy mà khởi ý tưởng có người thấy. Lại ở trong chỗ không có sắc (hình chất vật lý) mà khởi ý tưởng có sắc; ở trong chỗ không có thọ, tưởng, hành, thức (cảm nhận, tri giác, ý chí tạo tác, nhận biết) mà khởi ý tưởng có thọ, tưởng, hành, thức; nói rộng ra cho đến ở trong chỗ không có pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh diệt) mà khởi ý tưởng có pháp vô vi.
Do sức phân biệt điên đảo như thế, ở trong chỗ không thật có mà khởi ý tưởng thật có, chấp trước hư dối làm tâm rối loạn điên đảo, tạo các nghiệp lành và bất thiện bằng thân, lời nói và ý, không thể thoát khỏi ác thú và sinh tử. Ta phải cứu vớt họ, khiến họ được giải thoát.’
Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ như thế rồi, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thu gồm các pháp lành vào trong đó, tu hành các hạnh Bồ-tát không sai lệch, dần dần làm viên mãn tư lương Bồ-đề. Tư lương Bồ-đề đã viên mãn thì chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Được Bồ-đề rồi, vì các hữu tình mà tuyên nói, chỉ bày, phân tích, thiết lập ý nghĩa của bốn thánh đế, tức là: đây là Khổ thánh đế, đây là Khổ tập thánh đế (nguyên nhân sinh ra khổ), đây là Khổ diệt thánh đế (sự chấm dứt khổ), đây là Thú khổ diệt đạo thánh đế (con đường đi tới chấm dứt khổ).
Lại thu gồm tất cả pháp Bồ-đề phần vào trong bốn thánh đế như thế; lại dựa vào tất cả pháp Bồ-đề phần mà đặt ra, thiết lập ngôi báu Phật, Pháp, Tăng. Nhờ ba ngôi báu này xuất hiện ở thế gian mà các loài hữu tình thoát khỏi sinh tử. Nếu các hữu tình không thể quy y, tin theo ngôi báu Phật, Pháp, Tăng, thì tạo tác các nghiệp, luân hồi trong các cõi, chịu khổ không cùng; cho nên phải quy y ngôi báu Phật, Pháp, Tăng, siêng năng cầu lợi ích an vui cho mình và cho người.”
Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật rằng: “Các loài hữu tình chứng Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn) là do các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, hay là do thánh trí (trí tuệ của bậc thánh) về Khổ, Tập, Diệt, Đạo?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các loài hữu tình chứng Bát Niết-bàn không phải do các thánh đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, cũng không phải do thánh trí về Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Thiện Hiện, Ta nói tính bình đẳng của bốn thánh đế chính là Niết-bàn. Niết-bàn như thế không phải do các đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo mà chứng, không phải do trí về Khổ, Tập, Diệt, Đạo mà chứng; chỉ do Bát-nhã ba-la-mật-đa chứng tính bình đẳng, thì gọi là chứng Niết-bàn.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Những gì gọi là tính bình đẳng của bốn thánh đế?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Nếu ở nơi nào không có các đế Khổ, Tập, Diệt, Đạo, không có trí về Khổ, Tập, Diệt, Đạo, thì gọi là tính bình đẳng của bốn thánh đế. Tính bình đẳng này chính là chân như của bốn thánh đế, nói rộng ra cho đến bất tư nghị giới; dù Như Lai ra đời hay không ra đời, tính và tướng ấy vẫn thường trụ, không mất không hư, không biến đổi. Như thế gọi là tính bình đẳng của bốn thánh đế.
Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là vì muốn tuỳ thuận giác ngộ tính bình đẳng của bốn thánh đế này mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nếu khi có thể tuỳ thuận giác ngộ tính bình đẳng của bốn thánh đế này, thì gọi là thật sự tuỳ thuận giác ngộ tất cả thánh đế, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.”
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: “Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì muốn tuỳ thuận giác ngộ tính bình đẳng của bốn thánh đế này mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; nếu khi có thể tuỳ thuận giác ngộ tính bình đẳng của bốn thánh đế này thì gọi là thật sự tuỳ thuận giác ngộ tất cả thánh đế, không rơi vào bậc Thanh văn, Độc giác v.v., mà đi vào chánh tính ly sinh (giai vị chắc chắn đi trên chánh đạo, lìa hẳn tính phàm phu) của Bồ-tát?”
Phật bảo Thiện Hiện: “Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không có một chút pháp nào mà không thấy đúng như thật. Khi thấy đúng như thật tất cả các pháp thì đối với tất cả các pháp hoàn toàn không có gì để nắm bắt. Khi đối với tất cả các pháp không có gì để nắm bắt thì thấy đúng như thật tất cả các pháp đều không, tức là thấy đúng như thật các pháp thuộc trong bốn đế và không thuộc trong bốn đế đều không. Khi thấy như thế thì có thể đi vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát.
Vì có thể đi vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát nên liền an trụ trong địa chủng tính của Bồ-tát (bậc đã có hạt giống Bồ-tát vững chắc). Đã an trụ trong địa chủng tính của Bồ-tát thì nhất định không bị đỉnh đọa (sa sút từ chỗ cao, tức mắc kẹt vì đắm trước pháp mà không tiến lên được). Nếu bị đỉnh đọa thì lẽ ra phải rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác.
Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong địa chủng tính của Bồ-tát, khởi bốn tĩnh lự cùng bốn vô lượng, bốn định vô sắc. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong địa xa-ma-tha (bậc chỉ, tức tâm lắng dừng, định tĩnh) như thế, liền có thể quyết trạch (xét chọn phân định rõ ràng) tính của tất cả các pháp và có thể tuỳ thuận ngộ lẽ bốn thánh đế.
Khi ấy Bồ-tát tuy biết khắp về khổ mà có thể không khởi tâm nhắm vào và chấp giữ khổ; tuy dứt hẳn tập mà có thể không khởi tâm nhắm vào và chấp giữ tập; tuy có thể chứng diệt mà có thể không khởi tâm nhắm vào và chấp giữ diệt; tuy có thể tu đạo mà có thể không khởi tâm nhắm vào và chấp giữ đạo; chỉ khởi tâm tuỳ thuận, hướng tới, sắp đi vào Bồ-đề, giác biết đúng như thật thực tướng của các pháp.”
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm ba mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười bảy (?).
Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video