Phần thứ tư (hội thuyết pháp thứ tư của bộ kinh Đại Bát-nhã), phẩm Đế Thích, thứ hai.
Lúc ấy, Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, cũng gọi là trời Ba Mươi Ba) cùng bốn vạn thiên tử (các vị trời nam) cõi Tam Thập Tam thiên (cõi trời Ba Mươi Ba, nằm trên đỉnh núi Tu-di) đến dự hội và ngồi. Hộ Thế Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương thế gian) cùng hai vạn thiên tử thuộc cõi Tứ Đại Vương Chúng thiên (cõi trời do bốn vị vua trời cai quản) đến dự hội và ngồi. Đại Phạm Thiên vương, chúa cõi Sách-ha (cõi Ta-bà, tức thế giới chúng ta đang ở), cùng một vạn Phạm chúng (các vị trời cõi Phạm thiên, thuộc cõi Sắc) đến dự hội và ngồi. Cứ như vậy, cho đến chư thiên ở năm tầng trời Tịnh Cư (năm cõi trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc Thánh Bất hoàn sinh về), mỗi tầng đều cùng vô lượng trăm nghìn thiên tử đến dự hội và ngồi.
Ánh sáng nơi thân của các chúng trời này là quả dị thục (quả báo chín muồi từ nghiệp đời trước) do nghiệp lành trong sạch chiêu cảm; tuy có thể chiếu soi rực rỡ, nhưng bị uy lực ánh sáng nơi thân của Như Lai lấn át, nên thảy đều không hiện ra.
Bấy giờ Thiên Đế Thích thưa với Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về hiểu lẽ không): "Nay vô lượng chúng trời trong ba nghìn đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều đến dự hội và ngồi đây, muốn nghe Đại đức giảng nói, chỉ bày Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thực tướng các pháp, đưa người qua bờ giải thoát) thâm sâu; dạy bảo, răn nhắc các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài), giúp họ mau đạt đến chỗ rốt ráo nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Kính mong Đại đức thương xót mà nói cho: Bồ-tát ma-ha-tát nên an trụ nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào? Bồ-tát ma-ha-tát nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào?"
Bấy giờ Thiện Hiện bảo Đế Thích: "Tôi sẽ nương sức oai thần của Phật, thuận theo ý Như Lai, vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói, chỉ bày Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, để chúng Bồ-tát ma-ha-tát biết trong đó nên an trụ như vậy, nên học như vậy. Các ông, chúng trời, đều nên lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ.
Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích thuở còn làm người)! Các ông, chư thiên, ai chưa phát tâm cầu Vô thượng Bồ-đề (giác ngộ cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật) thì nay đều nên phát. Những ai đã vào chánh tánh ly sanh (địa vị chắc chắn đã bước vào hàng Thánh, lìa hẳn thân phận phàm phu) của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hay Độc giác (người tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, rồi nhập diệt) thì không còn có thể phát tâm đại Bồ-đề nữa. Vì sao? Kiều-thi-ca, vì họ đã tự ngăn cách mình với dòng sinh tử (không còn chịu ở lại trong vòng sinh tử để cứu độ chúng sinh). Trong số ấy nếu có ai phát được tâm Vô thượng Bồ-đề thì tôi cũng tùy hỷ (vui theo điều lành của người khác). Vì sao? Người hơn người thì nên cầu pháp hơn hết; tôi trọn không ngăn cản điều lành cao hơn của người khác."
Bấy giờ Thế Tôn khen Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Nay ông khéo vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát giảng nói, chỉ bày Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, lại còn khích lệ các Bồ-tát ma-ha-tát, khiến họ vui mừng sâu xa, siêng tu Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tu hành lâu năm) Thiện Hiện liền bạch Phật: "Con đã biết ơn thì sao lại không báo đáp? Vì sao vậy? Chư Phật quá khứ và các đệ tử của các ngài đã vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói từ bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, dạy bảo, răn nhắc, thâu nhận, che chở và nghĩ nhớ đến họ. Thế Tôn khi ấy cũng ở trong đó học phạm hạnh (nếp sống trong sạch, giữ giới, lìa dục) thanh tịnh, nay chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng trọn vẹn, tức quả Phật), chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm (tức thuyết giảng giáo pháp, như bánh xe lăn đi phá tan phiền não) làm lợi ích cho chúng con. Cho nên nay con phải theo lời Phật dạy, vì chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng nói từ bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, dạy bảo, răn nhắc, thâu nhận, che chở và nghĩ nhớ đến họ, khiến họ siêng tu học phạm hạnh thanh tịnh, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm cho đến tận đời vị lai, làm lợi ích, an vui cho tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức). Như thế mới gọi là báo đáp ân đức ấy."
Cụ thọ Thiện Hiện bảo Đế Thích: "Ông hỏi Bồ-tát ma-ha-tát nên an trụ, nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào, vậy hãy lắng nghe, lắng nghe, tôi sẽ nói cho ông về tướng an trụ và tướng học đúng đắn của các Bồ-tát ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu.
Kiều-thi-ca! Các Bồ-tát ma-ha-tát mặc áo giáp công đức lớn, nên lấy tướng không (thấy mọi pháp đều không có tự tính cố định) mà an trụ nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không nên trụ nơi sắc (thân xác và thế giới vật chất). Không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức (cảm nhận, tri giác hình dung, các hoạt động tạo tác của tâm, và sự nhận biết; cùng với sắc là năm uẩn tạo nên con người). Không nên trụ nơi quả Dự lưu (quả Thánh đầu tiên, bắt đầu vào dòng Thánh). Không nên trụ nơi quả Nhất lai (quả Thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả Thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả Thánh cao nhất của Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Không nên trụ nơi Bồ-đề của Độc giác. Không nên trụ nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Không nên trụ nơi ý nghĩ "đây là sắc". Không nên trụ nơi "đây là thọ, tưởng, hành, thức". Không nên trụ nơi "đây là quả Dự lưu". Không nên trụ nơi "đây là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán". Không nên trụ nơi "đây là Bồ-đề của Độc giác". Không nên trụ nơi "đây là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật".
Không nên trụ nơi sắc là thường hay vô thường. Không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường. Không nên trụ nơi sắc là vui hay khổ. Không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức là vui hay khổ. Không nên trụ nơi sắc là ngã hay vô ngã (có hay không có cái "tôi" chủ thể thường còn). Không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay vô ngã. Không nên trụ nơi sắc là sạch hay không sạch. Không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức là sạch hay không sạch. Không nên trụ nơi sắc là không hay chẳng không. Không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức là không hay chẳng không.
Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Dự lưu do vô vi (pháp không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn) hiển lộ. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán do vô vi hiển lộ. Không nên trụ nơi ý nghĩ Bồ-đề của Độc giác do vô vi hiển lộ. Không nên trụ nơi ý nghĩ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật do vô vi hiển lộ.
Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Dự lưu là phước điền (ruộng phước, nơi gieo cúng dường thì được phước) chân thật, đáng nhận cúng dường. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Dự lưu nhiều nhất bảy lần trở lại cõi đời rồi chắc chắn vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và sinh tử). Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Nhất lai là phước điền chân thật, đáng nhận cúng dường. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Nhất lai chưa đến chỗ rốt ráo, còn một lần trở lại cõi này rồi chấm dứt khổ đau. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Bất hoàn là phước điền chân thật, đáng nhận cúng dường. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả Bất hoàn sinh lên cõi trên rồi diệt độ ở đó, không trở lại nữa. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả A-la-hán là phước điền chân thật, đáng nhận cúng dường. Không nên trụ nơi ý nghĩ quả A-la-hán ngay đời này chắc chắn vào Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, khi thân xác cũng không còn sót lại). Không nên trụ nơi ý nghĩ Độc giác là phước điền chân thật, đáng nhận cúng dường. Không nên trụ nơi ý nghĩ Độc giác vượt qua địa vị Thanh văn mà không đến địa vị Phật đã nhập Niết-bàn.
Không nên trụ nơi ý nghĩ Phật là phước điền chân thật, đáng nhận cúng dường. Không nên trụ nơi ý nghĩ Phật vượt qua địa vị dị sanh (phàm phu), vượt qua địa vị Thanh văn, vượt qua địa vị Độc giác, vượt qua địa vị Bồ-tát, an trụ nơi địa vị Phật, làm lợi ích, an vui cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, khiến họ vào cõi Vô dư Niết-bàn. Không nên trụ nơi ý nghĩ Phật độ thoát vô lượng vô biên hữu tình, khiến họ đối với tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) mỗi người đều được quyết định, làm xong các Phật sự như thế rồi vào cõi Vô dư y Niết-bàn (Niết-bàn không còn chỗ nương là thân xác)."
Lúc ấy Xá-lợi Tử (một đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất) nghĩ thế này: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu không nên trụ nơi ý nghĩ Phật an trụ địa vị Phật, làm lợi ích, an vui cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, khiến họ vào cõi Vô dư Niết-bàn; không nên trụ nơi ý nghĩ Phật độ thoát vô lượng vô biên hữu tình, khiến họ đối với tam thừa mỗi người đều được quyết định, làm xong các Phật sự như thế rồi vào cõi Vô dư y Niết-bàn; cũng không nên trụ nơi các pháp khác, vậy thì chúng Bồ-tát ma-ha-tát nên trụ thế nào?"
Cụ thọ Thiện Hiện nương oai thần của Phật, biết điều Xá-lợi Tử đang nghĩ, liền nói với ngài: "Ý ngài thế nào? Tâm của các Như Lai trụ vào đâu?" Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Tâm của các Như Lai hoàn toàn không trụ vào đâu cả. Vì sao? Vì tâm không chỗ trụ nên gọi là Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc đáng nhận cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn). Nghĩa là không trụ nơi cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không trụ nơi cõi vô vi, mà cũng chẳng phải không trụ."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện nói với Xá-lợi Tử: "Các Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu cũng lại như vậy: như các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, đối với tất cả các pháp tâm không chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, cũng như các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, lấy vô sở đắc (không nắm bắt, không chấp có điều gì để đạt được) làm phương tiện (cách thức khéo léo để tu hành), nên an trụ như vậy, nên học như vậy."
Lúc ấy trong chúng có các thiên tử thầm nghĩ: "Lời lẽ và câu chú của các dược-xoa (một loài quỷ thần, cũng gọi là dạ-xoa) có nhiều thứ khác nhau, tuy kín đáo khó hiểu, nhưng bọn ta vẫn còn có thể hiểu được. Còn Đại đức Thiện Hiện tuy dùng đủ thứ lời lẽ để chỉ bày Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, mà rốt cuộc bọn ta vẫn không thể hiểu."
Cụ thọ Thiện Hiện biết điều các thiên tử đang nghĩ, liền bảo họ: "Các thiên tử, các vị không hiểu điều tôi nói phải không?" Các thiên tử thưa: "Đúng vậy, đúng vậy. Chúng con hoàn toàn không hiểu được nghĩa câu thâm sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Đại đức đã nói." Cụ thọ Thiện Hiện lại bảo họ: "Trong nghĩa tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu này, tôi chưa từng nói, chưa từng chỉ bày điều gì; các vị cũng không nghe gì, thì lấy gì mà hiểu? Vì sao? Này các thiên tử, vì trong nghĩa tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, văn tự và lời nói đều xa lìa."
Bấy giờ các thiên tử lại nghĩ: "Đại đức Thiện Hiện đối với nghĩa thâm sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa này, tuy dùng đủ cách khéo léo để giảng bày cho dễ hiểu, nhưng ý nghĩa ấy sâu xa lại càng sâu xa, vi tế lại càng vi tế, khó có thể đo lường."
Cụ thọ Thiện Hiện biết ý họ, liền bảo: "Các thiên tử nên biết: sắc chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi tế; thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi tế. Quả Dự lưu chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi tế; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi tế. Bồ-đề của Độc giác chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi tế. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi tế. Vì sao? Này các thiên tử, vì tất cả các pháp vi tế sâu xa, người nói, người nghe, người hiểu đều không thể nắm bắt được. Do đó các vị đối với các pháp nên theo điều đã nói mà tu nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững vàng nơi chân lý) sâu xa và bền chắc. Các thiên tử nên biết: những ai muốn chứng, muốn an trụ nơi quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề của Độc giác, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, đều phải nương vào nhẫn này mới có thể chứng và an trụ."
Bấy giờ các thiên tử nghĩ: "Đại đức Thiện Hiện nay muốn vì hạng hữu tình nào mà nói pháp gì?" Cụ thọ Thiện Hiện biết điều các thiên tử đang nghĩ, bảo họ: "Các thiên tử nên biết: nay tôi muốn vì những hữu tình như huyễn (như trò ảo thuật), như hóa (như vật do phép thần thông biến ra), như mộng mà nói pháp cũng như huyễn, như hóa, như mộng. Vì sao? Này các thiên tử, vì người nghe như thế đối với pháp được nói không nghe, không hiểu, không chứng điều gì."
Bấy giờ các thiên tử hỏi Thiện Hiện: "Người nói, người nghe và pháp được nói đều như điều thấy trong huyễn, trong hóa, trong mộng sao?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Hữu tình như huyễn vì kẻ như huyễn mà nói pháp như huyễn; hữu tình như hóa vì kẻ như hóa mà nói pháp như hóa; hữu tình như mộng vì kẻ như mộng mà nói pháp như mộng. Tất cả hữu tình và tất cả các pháp không gì là không như cảnh huyễn, hóa, mộng; vì tất cả pháp, tất cả hữu tình với huyễn, hóa, mộng không hai, không khác. Các thiên tử nên biết: người Dự lưu và quả Dự lưu, người Nhất lai và quả Nhất lai, người Bất hoàn và quả Bất hoàn, A-la-hán và quả A-la-hán, các Độc giác và Bồ-đề của Độc giác, các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật, không gì là không như cảnh huyễn, hóa, mộng."
Bấy giờ các thiên tử hỏi Thiện Hiện: "Lẽ nào các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật cũng như điều thấy trong huyễn, hóa, mộng sao?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Cho đến Niết-bàn, tôi cũng nói là như huyễn, như hóa, như điều thấy trong mộng." Các thiên tử hỏi Thiện Hiện: "Lẽ nào Niết-bàn cũng như cảnh thấy trong huyễn, hóa, mộng?" Thiện Hiện đáp: "Giả sử còn có pháp nào hơn cả Niết-bàn, tôi cũng nói là như huyễn, như hóa, như điều thấy trong mộng. Vì sao? Vì cảnh huyễn, hóa, mộng với tất cả các pháp, cho đến Niết-bàn, không hai, không khác, đều không thể nắm bắt, không thể nói ra."
Bấy giờ các vị Xá-lợi Tử, Chấp Đại Tạng (tức Đại Câu-hi-la), Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na), Đại Ẩm Quang (tức Ma-ha Ca-diếp) — đều là đại đệ tử của Phật — hỏi Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa được nói sâu xa như thế, ai có thể tin nhận?"
Cụ thọ Khánh Hỷ (tức A-nan, thị giả của Phật) thưa với các vị đại Thanh văn như Xá-lợi Tử: "Có các Bồ-tát ma-ha-tát bậc bất thối chuyển (không còn thối lui trên đường cầu quả Phật) có thể tin nhận sâu xa Bát-nhã ba-la-mật-đa này. Lại có vô lượng vị đại A-la-hán đầy đủ chánh kiến (cái thấy đúng đắn), các lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy, dẫn đến sinh tử) đã dứt hẳn, cũng có thể tin nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa này."
Cụ thọ Thiện Hiện nói như vầy: "Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu được nói như thế không ai có thể tin nhận. Vì sao? Vì trong đây không có pháp nào có thể hiển bày, có thể chỉ ra, có thể đặt bày. Đã thật không có pháp nào có thể hiển bày, chỉ ra, đặt bày, thì người tin nhận cũng không thể nắm bắt được."
Lúc ấy Thiên Đế Thích nghĩ: "Đại đức Thiện Hiện tuôn mưa pháp lớn, ta nên hóa ra các thứ hoa vi diệu để rải cúng dường." Nghĩ xong, liền hóa ra các thứ hoa vi diệu rải lên Thiện Hiện. Cụ thọ Thiện Hiện nghĩ: "Hoa được rải đây, ở các cõi trời chưa từng thấy có. Hoa vi diệu này chắc chắn không phải do cây cỏ dưới nước hay trên cạn sinh ra, hẳn là do chư thiên từ tâm hóa ra."
Bấy giờ Thiên Đế Thích biết điều Thiện Hiện đang nghĩ, nói với Thiện Hiện: "Hoa được rải đây thật không phải do cây cỏ dưới nước hay trên cạn sinh ra, cũng không phải do chư thiên từ tâm hóa ra. Vì sao? Vì hoa được rải đây không có tính sinh." Bấy giờ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Hoa này không sinh thì chẳng phải là hoa."
Lúc ấy Thiên Đế Thích thầm nghĩ: "Trí tuệ của Đại đức Thiện Hiện thật sâu xa: không phá bỏ tên gọi giả lập mà vẫn nói lên nghĩa chân thật." Nghĩ xong, thưa với Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, quả như lời tôn giả dạy. Các Bồ-tát ma-ha-tát đối với các pháp nên theo lời tôn giả dạy mà học như vậy." Cụ thọ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Các Bồ-tát ma-ha-tát đối với các pháp nên theo lời tôi dạy mà học như vậy.
Kiều-thi-ca! Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học như vậy thì không học nơi sắc, không học nơi thọ, tưởng, hành, thức; không học nơi quả Dự lưu, không học nơi quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; không học nơi Bồ-đề của Độc giác; không học nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Nếu không học nơi các địa vị này, thì gọi là học nhất thiết trí trí (trí biết tất cả mọi pháp một cách trọn vẹn, tức trí tuệ của Phật) của Phật. Nếu học được nhất thiết trí trí của Phật thì là học vô lượng vô biên Phật pháp.
Nếu học vô lượng vô biên Phật pháp thì không học sắc có tăng có giảm, cũng không học thọ, tưởng, hành, thức có tăng có giảm. Nếu không học sắc có tăng có giảm, cũng không học thọ, tưởng, hành, thức có tăng có giảm, thì không học sắc có lấy có bỏ, cũng không học thọ, tưởng, hành, thức có lấy có bỏ. Nếu không học sắc có lấy có bỏ, cũng không học thọ, tưởng, hành, thức có lấy có bỏ, thì không học tất cả pháp có lấy có bỏ. Nếu không học tất cả pháp có lấy có bỏ, thì không học các pháp có thể thâu giữ, có thể hủy diệt. Nếu không học các pháp có thể thâu giữ, có thể hủy diệt, thì không học nhất thiết trí trí có thể thâu giữ, có thể hủy diệt. Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học như vậy, gọi là thật học nhất thiết trí trí, mau chứng được nhất thiết trí trí."
Lúc ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không học các pháp có thể thâu giữ, có thể hủy diệt, cũng không học nhất thiết trí trí có thể thâu giữ, có thể hủy diệt, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy khi học như vậy, gọi là thật học nhất thiết trí trí, mau chứng được nhất thiết trí trí phải không?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không học các pháp có thể thâu giữ, có thể hủy diệt, cũng không học nhất thiết trí trí có thể thâu giữ, có thể hủy diệt, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy khi học như vậy, gọi là thật học nhất thiết trí trí, mau chứng được nhất thiết trí trí, vì lấy vô sở đắc làm phương tiện."
Bấy giờ Thiên Đế Thích hỏi Xá-lợi Tử: "Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học nên tìm ở đâu?" Xá-lợi Tử đáp: "Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học nên tìm trong lời Thiện Hiện đã nói." Thiên Đế Thích hỏi Xá-lợi Tử: "Do sức thần của ai làm chỗ nương tựa mà khiến tôn giả nói được như vậy?" Xá-lợi Tử đáp: "Do sức thần của Như Lai làm chỗ nương tựa mà tôi nói được như vậy." Thiên Đế Thích lại hỏi cụ thọ Xá-lợi Tử: "Do sức thần của ai làm chỗ nương tựa mà tôn giả Thiện Hiện nói được Bát-nhã ba-la-mật-đa?" Xá-lợi Tử đáp: "Do sức thần của Như Lai làm chỗ nương tựa mà cụ thọ Thiện Hiện nói được Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Thiện Hiện bảo Đế Thích: "Ông hỏi do sức thần của ai làm chỗ nương tựa mà khiến Thiện Hiện tôi nói được Bát-nhã ba-la-mật-đa. Kiều-thi-ca nên biết: chắc chắn là do sức thần của Như Lai làm chỗ nương tựa mà khiến Thiện Hiện tôi nói được Bát-nhã ba-la-mật-đa. Kiều-thi-ca! Ông hỏi Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học nên tìm ở đâu. Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học, không nên tìm nơi sắc, không nên tìm ngoài sắc; không nên tìm nơi thọ, tưởng, hành, thức, không nên tìm ngoài thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì sắc chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải ngoài sắc mà có Bát-nhã ba-la-mật-đa; thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải ngoài thọ, tưởng, hành, thức mà có Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Thiên Đế Thích thưa với Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa vô lượng, là ba-la-mật-đa vô biên." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa vô lượng, là ba-la-mật-đa vô biên. Vì sao? Kiều-thi-ca, vì sắc lớn nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng lớn; thọ, tưởng, hành, thức lớn nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng lớn. Kiều-thi-ca, sắc vô lượng nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô lượng; thọ, tưởng, hành, thức vô lượng nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô lượng. Kiều-thi-ca, sắc vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên; thọ, tưởng, hành, thức vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.
Lại nữa, Kiều-thi-ca, vì sở duyên (đối tượng mà tâm hướng đến, nhận biết) vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, thế nào là vì sở duyên vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Nghĩa là tất cả các pháp, thời trước, giữa, sau đều không thể nắm bắt, nên nói là vô biên. Vì pháp vô biên nên sở duyên cũng vô biên; do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng được nói là vô biên. Cho nên tôi nói vì sở duyên vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.
Lại nữa, Kiều-thi-ca, vì tất cả pháp vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, thế nào là vì tất cả pháp vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Nghĩa là bờ mé của tất cả pháp không thể nắm bắt. Vì sao? Vì bờ mé trước, giữa, sau của tất cả sắc đều không thể nắm bắt; bờ mé trước, giữa, sau của tất cả thọ, tưởng, hành, thức đều không thể nắm bắt. Do đó bờ mé trước, giữa, sau của Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể nắm bắt. Cho nên tôi nói vì tất cả pháp vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.
Lại nữa, Kiều-thi-ca, vì tất cả hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Vì sao? Vì bờ mé của tất cả hữu tình không thể nắm bắt. Cho nên tôi nói vì tất cả hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên."
Bấy giờ Thiên Đế Thích hỏi Thiện Hiện: "Thưa Đại đức, thế nào là vì tất cả hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên?" Thiện Hiện đáp: "Kiều-thi-ca, chẳng phải vì loài hữu tình số lượng quá đông, tính đếm không tìm được bờ mé, mà nói như vầy: vì tất cả hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên." Thiên Đế Thích hỏi: "Vậy vì nghĩa gì mà nói như thế?"
Thiện Hiện bảo: "Kiều-thi-ca, nay tôi hỏi ông, ông cứ theo ý mình mà đáp. Ý ông thế nào? Nói 'hữu tình, hữu tình', đó là tăng ngữ (tên gọi đặt thêm để chỉ) của pháp nào?" Thiên Đế Thích đáp: "Nói 'hữu tình, hữu tình', đó chẳng phải là tên gọi để chỉ một pháp, cũng chẳng phải là tên gọi để chỉ cái không phải pháp, mà chỉ là cái tên khách (tên tạm mượn, không gắn với thực thể) giả lập; thuộc loại tên không có sự thật, thuộc loại tên không có chủ thể, thuộc loại tên không có duyên (không có chỗ dựa thật)."
Thiện Hiện lại hỏi: "Kiều-thi-ca, ý ông thế nào? Trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu này có chỉ bày rằng có hữu tình thật không?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không." Thiện Hiện bảo: "Trong kinh Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu này đã không chỉ bày có hữu tình thật, nên nói là vô biên, vì nơi ấy khoảng giữa hay bờ mé đều không thể nắm bắt. Kiều-thi-ca, ý ông thế nào? Nếu các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trải qua số đại kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ), dùng âm thanh vô biên mà nói vô lượng tên gọi của loài hữu tình, thì trong đó có hữu tình chân thật nào có sinh có diệt chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Thưa Đại đức, không. Vì sao? Vì các hữu tình bản tính vốn trong sạch, vì họ xưa nay vốn không có gì; cái vốn không có thì không thể có sinh có diệt."
Thiện Hiện bảo: "Vì nghĩa ấy nên tôi nói: vì tất cả hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, do đó nên biết: Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát học, nên nói là lớn, vô lượng, vô biên."
Bấy giờ trong hội, Thiên Đế Thích cùng các chư thiên cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc), Phạm Thiên vương cùng các chư thiên cõi Sắc (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), cùng trời Đại Tự Tại, các thần tiên, thiên nữ, vui mừng hớn hở, đồng thời ba lần cất tiếng lớn xướng rằng: "Hay thay, hay thay! Nhờ Phật ra đời, tôn giả Thiện Hiện nương oai thần của Phật mà khéo vì chúng con giảng nói, chỉ bày pháp tính vi diệu, tức là Bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến chư thiên, loài người, a-tố-lạc (a-tu-la, loài thần hay gây chiến với chư thiên) được lợi ích lớn. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nào đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu như thế có thể tu hành đúng như lời dạy, thường không rời bỏ, thì chúng con sẽ cung kính cúng dường vị ấy như cúng dường Phật Thế Tôn."
Bấy giờ Phật bảo chư thiên: "Đúng vậy, đúng vậy. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nào đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này lấy vô sở đắc làm phương tiện, có thể thực hành đúng như lời dạy, thường không xa lìa, thì các ông, chư thiên, đều nên cúng dường vị ấy như cúng dường Phật Thế Tôn. Chư thiên nên biết: thuở xưa vào thời Phật Nhiên Đăng, ở đầu ngã tư đường nơi kinh đô Liên Hoa, ta gặp Phật Nhiên Đăng, dâng năm cành hoa, trải tóc che bùn (cho Phật bước qua), được nghe pháp yếu chân chính. Vì lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên ta không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác. Khi ấy Phật Nhiên Đăng liền thọ ký (báo trước việc thành Phật trong tương lai) cho ta về quả Vô thượng Chánh đẳng Đại Bồ-đề, nói rằng: 'Thiện nam tử, ở đời vị lai, qua vô số kiếp, trong Hiền kiếp (tên của kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời) ở thế giới này, ông sẽ thành Phật, hiệu là Năng Tịch (tức Thích-ca Mâu-ni) Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, nói đủ các danh hiệu cho đến Phật Bạc-già-phạm (Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính), sẽ giảng nói kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, độ vô lượng chúng sinh.'"
Bấy giờ chư thiên cùng bạch Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thật hết sức hiếm có, khiến chúng Bồ-tát ma-ha-tát mau dẫn đến và thâu được nhất thiết trí trí, cho đến tận đời vị lai làm lợi ích, an vui cho các hữu tình."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video