Phần thứ tư, phẩm thứ mười hai: Phẩm "Chỉ bày thế gian"
Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ "không"). Ví như một người đàn bà có nhiều con, hoặc năm, hoặc mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, hoặc một trăm, hoặc một nghìn. Người mẹ ngã bệnh, các con ai nấy đều siêng năng tìm thầy tìm thuốc, ai cũng nghĩ thế này: "Làm sao cho bệnh mẹ ta khỏi hẳn, không gặp tai nạn trở ngại, thân và danh không mất, sống lâu yên vui, không phải chịu cảm giác khổ, mọi đồ dùng vui sướng tốt đẹp đều dồn về cho mẹ ta." Vì sao vậy? Vì mẹ sinh ra, nuôi nấng chúng ta, chỉ bảo cho ta việc đời, thật vô cùng vất vả. Nghĩ như vậy rồi, họ đua nhau tìm cách lo những việc yên ổn để che chở thân mẹ, không để muỗi mòng, rắn rết, bọ cạp, gió mưa, người hay loài phi nhân (những loài không phải người, như quỷ thần) cùng những thứ đáng ghét chạm đến; ra sức chăm sóc cho mẹ thoát khỏi mọi bệnh, sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý) trong sạch, không còn lo buồn khổ sở. Lại đem đủ loại đồ dùng vui sướng tốt đẹp nhất mà phụng dưỡng, kính trọng, và nói rằng: "Mẹ ta thương xót sinh nuôi chúng ta, dạy bảo mọi công việc ở đời, chúng ta há lại không đền ơn mẹ sao?"
Cũng như vậy, Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng là bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp) luôn dùng đủ mọi phương tiện khéo léo để che chở, ghi nhớ Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, thấu suốt bản tính trống rỗng của mọi sự vật). Nếu những thiện nam tử (người có lòng lành, ở đây chỉ chung người tu hành) theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, tức người cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) có thể đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chép viết, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng nói không biết mỏi mệt, thì Như Lai cũng dùng đủ mọi phương tiện siêng năng che chở, ghi nhớ, khiến họ không bị tổn hại, phiền não. Ở các thế giới khác trong mười phương hiện nay, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác thương xót, đem lợi ích an vui cho các hữu tình (chúng sinh, những loài có tình thức), cũng dùng đủ mọi phương tiện khéo léo che chở Bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến các ác ma không thể phá hủy, để nó tồn tại lâu dài, làm lợi ích an vui cho tất cả thế gian. Như vậy, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều dùng đủ mọi phương tiện khéo léo giữ gìn Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, có thể hiển bày đúng đắn nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả mọi sự, là trí tuệ riêng của Phật), có thể chỉ cho thế gian thấy thật tướng (bộ mặt thật, bản chất chân thật) của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng); nhất thiết trí trí cũng từ đó mà sinh ra. Thiện Hiện nên biết, tất cả các Phật Thế Tôn (Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) ở quá khứ, vị lai và hiện tại đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, siêng năng tu học mà chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp của Phật). Ta thuở xưa cũng nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, siêng năng tu học mà chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, có thể hiển bày đúng đắn nhất thiết trí trí, có thể chỉ cho thế gian thật tướng của các pháp.
Khi ấy Thiện Hiện bèn thưa với Phật rằng: "Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, có thể chỉ cho thế gian thật tướng của các pháp?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra nhất thiết trí trí cùng các công đức khác của Như Lai, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác. Còn nói có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp, nghĩa là có thể chỉ ra thật tướng của năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người và thế gian: sắc là phần vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự phân biệt nhận biết) trong thế gian."
Cụ thọ (bậc đáng kính, cách gọi tôn xưng một vị tu hành) Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ ra thật tướng năm uẩn của thế gian?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ ra rằng năm uẩn của thế gian như sắc v.v. có tướng không biến đổi, không hư hoại, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp. Vì sao vậy? Vì năm uẩn như sắc v.v. không có tự tính (bản chất riêng tự tồn tại), nên gọi là không (trống rỗng, không có thực thể), vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô nguyện (không có gì để mong cầu), không tạo, không làm, không sinh, không diệt; đó chính là pháp giới chân thật (cảnh giới bản tính thật của mọi pháp), chứ chẳng phải các pháp như 'không' v.v. lại có thể biến đổi hư hoại; vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết khắp những sai khác trong cách đặt bày, gọi tên của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật những sai khác trong hoạt động của tâm nơi vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật rằng tự tính của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vốn chẳng có, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật rằng tâm của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình không trụ vào đâu, giống như hư không chẳng nương tựa vào đâu, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm thu nhiếp (tâm gom lại, thu hẹp vào một chỗ) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì đã dứt hết, vì đã lìa, vì không có tính chất của tâm thu nhiếp, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm tán loạn của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là do pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), vì không có tính chất của tâm tán loạn, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm nhiễm ô (tâm bị phiền não làm vấy bẩn) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không thể chỉ ra được, vì không có tính chất của tâm nhiễm ô, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm không nhiễm ô của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì bản tính vốn trong sạch, vì không có tính chất xen tạp nhơ nhiễm, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm chìm xuống, yếu kém của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không thể che giấu (?), vì không có tính chất của tâm chìm xuống, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm bốc lên, phấn chấn của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không thể thúc đẩy, vì không có tính chất của tâm bốc lên, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm hữu lậu (tâm còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói trong vòng sinh tử) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không có tự tính, vì không có phân biệt, vì không có tính chất hữu lậu, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm vô lậu (tâm không còn phiền não rỉ chảy, đã ra khỏi sinh tử) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không có tự tính, vì không có sự tỉnh giác (?), vì chẳng phải có tính chất vô lậu, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm có tham của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tâm có tham, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm lìa tham của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tâm lìa tham, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm có sân giận của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tâm có sân giận, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm lìa sân giận của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tâm lìa sân giận, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm có si mê của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tâm có si mê, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm lìa si mê của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tâm lìa si mê, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm nhỏ hẹp của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không đến không đi, cũng không bị ràng buộc vào đâu, không có tính chất của tâm nhỏ, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm lớn của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tự tính bình đẳng, hợp với tính bình đẳng, không có tính chất của tâm lớn, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm chật hẹp của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không có cách thức để khởi lên, không bị ràng buộc vào đâu, không có tính chất của tâm chật hẹp, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm rộng lớn của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không tăng không giảm, cũng chẳng phải xa lìa, vì vốn đã xa lìa, không có tính chất của tâm rộng lớn, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm có hạn lượng của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tự tính trống rỗng, chẳng phải có tính chất hạn lượng, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm vô lượng (không có giới hạn) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không sinh, không diệt, không trụ, không đổi khác, không nương tựa vào đâu, giống như khoảng hư không rộng lớn, chẳng phải là tâm vô lượng, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm có thể thấy được của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tự tính bình đẳng, vì năm loại mắt (ngũ nhãn: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp và mắt Phật) đều không với tới, chẳng phải là tâm có thể thấy, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm không thể thấy của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không có tướng nào để nắm được, vì lìa mọi loại đối tượng, chẳng phải là tâm không thể thấy, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm hữu đối (tâm có đối ngại, bị đối tượng ngăn trở) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì do phân biệt sai lầm nên không được tự tại đối với cảnh mà tâm nhắm đến, chẳng phải là tâm hữu đối, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm vô đối (tâm không có đối ngại) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì đúng như thật thì không cùng tận, cũng không sinh khởi, chẳng phải là tâm vô đối, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm còn có cái cao hơn (tâm chưa phải tột bậc) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật không có gì để suy nghĩ toan tính, chẳng phải là tâm còn có cái cao hơn, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm vô thượng (tâm tột bậc, không gì cao hơn) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì lìa mọi hí luận (những lời bàn luận suông, những phân biệt do vọng tưởng), ngay một phần nhỏ của tính tâm cũng không thể nắm được, chẳng phải là tâm vô thượng, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm bất định (tâm không an trụ, không ở trong thiền định) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật không gì sánh bằng, chẳng phải là tâm bất định, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm định (tâm an trụ vững vàng trong thiền định) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật hết sức bình đẳng, giống như hư không, không có tính chất của tâm định, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm chưa giải thoát (chưa thoát khỏi trói buộc của phiền não và sinh tử) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tự tính vốn xa lìa, vì lấy "không có tính" làm tính, chẳng phải là tâm chưa giải thoát, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm giải thoát của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì tính như thật chẳng phải là tính của tâm, tìm xét trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều không thể nắm được, chẳng phải là tâm giải thoát, vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật các tâm không thể thấy của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, là vì không có tự tính, vì không thể thấy, vì chẳng phải chân thật, vì vượt ngoài giác quan và đối tượng của giác quan, vì không thể hiểu rõ, vì chẳng phải là cái đã thành tựu trọn vẹn; ngay cả tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy được lẽ không của các pháp) và thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy được xa và những vật nhỏ nhiệm) còn không nắm được, huống chi nhục nhãn (mắt thịt của người thường) mà nắm được. Vì tất cả các loại mắt đều không thể thấy nên gọi là không thể thấy; mà cái "không thể thấy" này cũng không thể nắm được, nên không thể nói là tâm không thể thấy; vì thế nói Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp. Như vậy, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ cho Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác thấy thật tướng của thế gian.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật sự hiện ra và lặn mất (sự khởi lên và mất đi của tâm ý) nơi vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Thiện Hiện, thế nào là tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật sự hiện ra và lặn mất nơi vô lượng, vô số, vô biên hữu tình? Nghĩa là các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật rằng tâm và tâm sở (tâm là cái biết chủ yếu; tâm sở là các trạng thái, tác dụng đi kèm theo tâm như vui, buồn, tham, giận…) của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình đều nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra. Như vậy, các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật sự hiện ra và lặn mất nơi vô lượng, vô số, vô biên hữu tình.
Thiện Hiện, thế nào là tâm và tâm sở của các loài hữu tình, khi hiện ra lúc lặn mất, đều nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra? Nghĩa là tâm và tâm sở của các hữu tình, có khi nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết thì hoặc còn, hoặc không còn, hoặc vừa còn vừa không còn, hoặc chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, cho rằng chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là ngu dốt sai lầm. Có khi nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "ta" và thế gian hoặc thường còn, hoặc không thường còn, hoặc vừa thường còn vừa không thường còn, hoặc chẳng phải thường còn cũng chẳng phải không thường còn, cho rằng chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là ngu dốt sai lầm. Có khi nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "ta" và thế gian hoặc có giới hạn, hoặc không có giới hạn, hoặc vừa có vừa không có giới hạn, hoặc chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, cho rằng chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là ngu dốt sai lầm. Có khi nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái sinh mạng (linh hồn, cái sống) chính là thân, hoặc là khác với thân, cho rằng chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là ngu dốt sai lầm. Như vậy, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật rằng tâm và tâm sở của vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, khi hiện ra lúc lặn mất, đều nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà sinh ra những ý tưởng phân biệt sai khác.
Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật sự hiện ra và lặn mất nơi vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Thiện Hiện, thế nào là tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà chứng biết đúng như thật sự hiện ra và lặn mất nơi vô lượng, vô số, vô biên hữu tình? Nghĩa là các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều giống như chân như (cái "như thật", bản tính chân thật không đổi khác của mọi pháp), không hai, không khác. Thiện Hiện nên biết, chân như của Như Lai chính là chân như của năm uẩn; chân như của năm uẩn chính là chân như của thế gian. Vì sao vậy? Vì như Thế Tôn đã nói, nương vào năm uẩn mà đặt ra cái tên "thế gian". Cho nên, Thiện Hiện, chân như của năm uẩn chính là chân như của thế gian; chân như của thế gian chính là chân như của quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, người mới nhập vào dòng thánh); chân như của quả Dự lưu chính là chân như của quả Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần); lần lượt như thế cho đến chân như của hạnh tu của tất cả các Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu lâu, công đức lớn) chính là chân như của vô thượng chính đẳng Bồ-đề của chư Phật; chân như của vô thượng chính đẳng Bồ-đề của chư Phật chính là chân như của tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác; chân như của tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác chính là chân như của tất cả hữu tình.
Thiện Hiện nên biết, dù là chân như của tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, hay chân như của tất cả hữu tình, hay chân như của tất cả các pháp, các chân như ấy đều không lìa nhau; vì chẳng phải một, chẳng phải khác, chẳng phải vừa một vừa khác, nên không cùng tận, không hai, cũng không chia làm hai phần, không thể phân biệt. Thiện Hiện nên biết, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa, chứng đến tột cùng chân như của tất cả các pháp, mới đạt được vô thượng chính đẳng Bồ-đề. Vì lẽ ấy nên nói: Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra chư Phật, là mẹ của chư Phật, có thể chỉ cho chư Phật thấy thật tướng của thế gian. Thiện Hiện nên biết, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có thể giác ngộ đúng như thật chân như của các pháp, tính không hư dối, tính không biến đổi. Do giác ngộ đúng như thật tướng chân như nên được gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác.
Khi ấy Thiện Hiện bèn thưa với Phật: "Chân như, tính không hư dối, tính không biến đổi mà Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa chứng được, thật hết sức sâu xa, khó thấy khó hiểu. Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đều dùng chân như để hiển bày, phân biệt vô thượng chính đẳng Bồ-đề của chư Phật. Chân như như thế rất sâu, rất mầu nhiệm, ai có thể tin hiểu được? Chỉ có các Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường thành Phật), các vị Đại A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) đã viên mãn sở nguyện, cùng những thiện nam tử có đầy đủ chính kiến (cái thấy đúng đắn), nghe Phật nói chân như sâu xa này mới có thể tin hiểu. Như Lai vì họ mà dựa vào tướng chân như mình đã chứng để hiển bày, phân biệt." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vì sao vậy? Vì chân như không cùng tận nên rất sâu xa. Chỉ có Như Lai đã hiện chứng chính giác (giác ngộ chân chính) mới đem tướng sâu xa của chân như không cùng tận ấy mà vì các Bồ-tát ma-ha-tát tuyên nói, mở bày, khiến họ sinh lòng tin hiểu."
Lúc ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, thuộc dục giới) dẫn mười nghìn thiên tử (các vị trời) ở dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, dục lạc), Đại Phạm Thiên Vương (vua cõi trời Phạm thiên, thuộc sắc giới) dẫn hai vạn thiên tử ở sắc giới (cõi trời đã lìa ham muốn dục lạc nhưng còn thân hình vi tế), cùng đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới hai chân Phật rồi lui đứng một bên, cùng thưa với Phật rằng: "Những pháp rất sâu xa mà Như Lai nói, lấy gì làm tướng?" Khi ấy Phật bảo các thiên tử: "Pháp ta nói lấy không, vô tướng, vô nguyện, không tạo tác, không sinh, không diệt, tịch diệt (lặng dứt mọi phiền não), niết-bàn (trạng thái an lạc tuyệt đối khi đã dứt hết phiền não và sinh tử), pháp giới (cảnh giới bản tính thật của mọi pháp) làm tướng. Vì sao vậy? Vì pháp Phật nói không nương tựa vào đâu, ví như hư không, không thể chỉ bày ra được. Thiên tử nên biết, tướng của pháp sâu xa Như Lai nói không rơi vào loại sắc, cũng không rơi vào loại thọ, tưởng, hành, thức; không nương vào sắc, cũng không nương vào thọ, tưởng, hành, thức. Thiên tử nên biết, tướng của pháp sâu xa Như Lai nói, chư thiên, loài người, a-tố-lạc (tức A-tu-la, loài thần có phước lớn nhưng hay ganh ghét, đánh nhau với chư thiên) v.v. trong thế gian đều không thể dựng lập, cũng không thể phá hoại. Vì sao vậy? Vì chư thiên, loài người, a-tố-lạc v.v. trong thế gian đều là có tướng; những gì có tướng thì đối với cái tướng vô tướng không thể dựng lập, cũng không thể phá hoại. Thiên tử nên biết, tướng của pháp sâu xa Như Lai nói không thể dùng tay mà dựng lập hay phá hoại, cũng không thể dùng các pháp khác mà dựng lập hay phá hoại. Thiên tử nên biết, giả sử có người hỏi: 'Ai dựng nên hư không? Ai có thể phá hoại hư không?' Người hỏi như thế có phải hỏi đúng không?" Các thiên tử thưa: "Đó không phải hỏi đúng. Vì sao vậy? Vì hư không không có thể chất, không có tướng, là vô vi (không do nhân duyên tạo tác), không thể dựng lập, không thể phá hoại."
Khi ấy Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như các ông nói. Thiên tử nên biết, tướng của pháp sâu xa ta tuyên nói cũng như vậy, không thể dựng lập, không thể phá hoại. Dù có Phật ra đời hay không có Phật ra đời, pháp giới vẫn tự nhiên như thế. Phật giác ngộ đúng như thật về tướng ấy, nên gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác." Bấy giờ các thiên tử lại thưa với Phật: "Những tướng mà Như Lai giác ngộ hết sức sâu xa, khó thấy khó hiểu. Vì Như Lai hiện chứng những tướng như thế nên đối với tất cả các pháp, vô ngại trí (trí tuệ không bị ngăn ngại) vận hành. Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác an trụ nơi tướng như thế, phân biệt, mở bày Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì các hữu tình mà gom các tướng của pháp lại, dùng phương tiện mở bày, khiến họ đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa đạt được vô ngại trí. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là chỗ chư Như Lai thường đi đến; tất cả các Như Lai nhờ đi trên chỗ ấy mà chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, rồi vì các hữu tình mà phân biệt, mở bày." Khi ấy Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như các ông nói. Thiên tử nên biết, Như Lai giác ngộ đúng như thật rằng tướng của tất cả các pháp là vô tướng. Do nhân duyên ấy, ta nói chư Phật đạt được vô ngại trí không ai sánh bằng."
Lúc ấy Phật bảo cụ thọ Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là mẹ của chư Phật, có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp. Vì thế Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nương vào pháp mà an trụ, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thâu nhận và giữ gìn pháp mà mình nương tựa. Pháp ấy chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác không ai không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thâu nhận và giữ gìn. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể sinh ra chư Phật, có thể làm chỗ nương tựa cho chư Phật, có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp. Thiện Hiện nên biết, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác là bậc biết ơn, là bậc đền ơn. Nếu có người hỏi: 'Ai là bậc biết ơn, đền ơn?' thì nên trả lời đúng rằng: 'Phật là bậc biết ơn, đền ơn.' Vì sao vậy? Vì trong tất cả thế gian, về biết ơn và đền ơn, không ai hơn Phật."
Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa với Phật: "Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác biết ơn, đền ơn như thế nào?" Phật bảo Thiện Hiện: "Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác đã ngồi cỗ xe này, đi con đường này mà đến được vô thượng chính đẳng Bồ-đề. Khi đã đạt Bồ-đề rồi, trong mọi lúc đều cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thâu nhận và giữ gìn cỗ xe ấy, con đường ấy, chưa từng bỏ qua dù chốc lát. Nên biết cỗ xe ấy, con đường ấy chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Đó gọi là Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác biết ơn, đền ơn. Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác không ai không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà giác ngộ rằng tất cả các pháp không có tác dụng thật, vì người làm vốn chẳng có gì. Tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác không ai không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà giác ngộ rằng tất cả các pháp không làm nên được gì, vì mọi hình thể chất liệu đều không thể nắm được. Thiện Hiện nên biết, vì các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác biết nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà giác ngộ rằng tất cả các pháp đều không có tác dụng, không làm nên được gì, và trong mọi lúc đều cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, thâu nhận và giữ gìn, chưa từng gián đoạn, nên gọi là thật sự biết ơn, đền ơn. Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác không ai không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà đối với tất cả các pháp, trí tuệ thấy rõ sự không tạo tác, không thành tựu, không sinh khởi vận hành; lại còn biết được nhân duyên của sự không vận hành ấy. Vì vậy nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, cũng có thể chỉ bày đúng như thật tướng của thế gian."
Khi ấy Thiện Hiện bèn thưa với Phật: "Như Lai thường nói tính của tất cả các pháp không sinh, không khởi, không biết, không thấy; vậy sao lại có thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, cũng có thể chỉ bày đúng như thật tướng của thế gian?" Phật bảo Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Ông có thể hỏi Như Lai về nghĩa sâu xa như thế. Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói, tính của tất cả các pháp không sinh, không khởi, không biết, không thấy. Chỉ là theo cách nói thế tục (cách nói thông thường của đời, dựa trên quy ước) mà nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể sinh ra Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, cũng có thể chỉ bày đúng như thật tướng của thế gian. Thiện Hiện, vì sao tính của tất cả các pháp không sinh, không khởi, không biết, không thấy? Vì tất cả các pháp đều trống rỗng, không có gì, không nương tựa vào đâu, không bị ràng buộc vào đâu; do nhân duyên ấy nên không sinh, không khởi, không biết, không thấy. Thiện Hiện nên biết, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tuy có thể sinh ra Phật, chỉ bày tướng của thế gian, nhưng thật ra không có gì được sinh, cũng không có gì được chỉ bày. Thiện Hiện nên biết, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vì không thấy sắc nên gọi là chỉ bày tướng của sắc; vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Do nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp."
Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa với Phật: "Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, vì không thấy sắc nên gọi là chỉ bày tướng của sắc; vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không lấy sắc làm đối tượng mà khởi lên nhận thức, đó là vì không thấy sắc nên gọi là chỉ bày tướng của sắc; không lấy thọ, tưởng, hành, thức làm đối tượng mà khởi lên nhận thức, đó là vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên gọi là chỉ bày tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Do nghĩa như thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể chỉ cho thế gian thật tướng các pháp. Lại nữa, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể chỉ cho Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác thấy thế gian là trống rỗng, thế gian là xa lìa, thế gian là trong sạch, thế gian là vắng lặng, nên gọi là có thể chỉ bày thật tướng của thế gian. Vì sao vậy? Vì trống rỗng, xa lìa, trong sạch, vắng lặng chính là tướng như thật của các thế gian."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video