Thiên 707 — Hội 4 · Phẩm 14 Thí dụ

 Phần thứ tư, phẩm thứ mười bốn: Phẩm "Thí dụ"

 Khi ấy cụ thọ (bậc đáng kính, cách gọi tôn xưng một vị tu hành) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật) lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, thấu suốt bản tính trống rỗng của mọi sự vật) rất sâu xa có thật vì việc lớn mà xuất hiện ở thế gian chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thật vì việc lớn mà xuất hiện ở thế gian. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thật có thể làm nên nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả mọi sự, là trí tuệ riêng của Phật), thật có thể làm nên các bậc Độc giác (người tự giác ngộ một mình nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy), thật có thể làm nên các bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, mục đích là dứt phiền não cho riêng mình). Thiện Hiện nên biết, như vị đại vương thuộc dòng sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ ở Ấn Độ xưa) đã làm lễ quán đỉnh (lễ rưới nước lên đỉnh đầu khi lên ngôi vua), uy đức tự tại, khuất phục tất cả, đem việc nước giao phó cho các đại thần, còn mình thì ung dung ngồi khoanh tay không phải làm gì, yên ổn vui sướng. Chư Phật cũng vậy, là đấng Pháp vương (vua của chính pháp) lớn, uy đức tự tại, khuất phục tất cả, đem Phật pháp, hoặc pháp của Độc giác, hoặc pháp của Thanh văn, đều giao phó cho Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, khiến nó làm nên trọn khắp. Vì thế, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thật vì việc lớn mà xuất hiện ở thế gian.

 Thiện Hiện nên biết, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không phải vì nắm giữ, bám chấp sắc (phần vật chất) mà xuất hiện ở thế gian; không phải vì nắm giữ, bám chấp thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) mà xuất hiện ở thế gian; không phải vì nắm giữ, bám chấp quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, người mới nhập vào dòng thánh) mà xuất hiện ở thế gian; không phải vì nắm giữ, bám chấp quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục nữa), quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) mà xuất hiện ở thế gian; không phải vì nắm giữ, bám chấp sự giác ngộ của Độc giác mà xuất hiện ở thế gian; cũng không phải vì nắm giữ, bám chấp nhất thiết trí trí mà xuất hiện ở thế gian."

 Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa với Phật: "Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế cũng không phải vì nắm giữ, bám chấp nhất thiết trí trí mà xuất hiện ở thế gian?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy có quả A-la-hán nào có thể nắm giữ, bám chấp không?" Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Con không thấy có quả A-la-hán nào có thể ở trong đó mà nắm giữ, bám chấp." Phật bảo Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Ta cũng không thấy có pháp Như Lai nào có thể ở trong đó mà nắm giữ, bám chấp. Vì thế, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng không phải vì nắm giữ, bám chấp nhất thiết trí trí mà xuất hiện ở thế gian."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Nếu Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng không phải vì nắm giữ, bám chấp nhất thiết trí trí mà xuất hiện ở thế gian, thì các Bồ-tát mới học Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu nhằm thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh) nghe nói như vậy, trong lòng sẽ kinh sợ, không thể tin nhận. Còn những Bồ-tát đã tròn đủ nhân lành, từng ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ phát lời thề nguyện rộng lớn, suốt thời gian dài lâu tích chứa căn lành (gốc rễ của điều lành, tức công đức đã gieo) thù thắng, nghe nói như vậy mới có thể tin nhận." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Do nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không nên vội vàng đem nói cho các Bồ-tát mới học Đại thừa."

 Bấy giờ các thiên tử (các vị trời) ở dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, dục lạc) và sắc giới (cõi trời đã lìa ham muốn dục lạc nhưng còn thân hình vi tế) cùng thưa với Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế hết sức sâu xa, khó thấy khó hiểu, cực khó tin hiểu. Nếu các hữu tình (chúng sinh, những loài có tình thức) từng ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ phát lời thề nguyện rộng lớn, trồng nhiều căn lành, phụng sự nhiều bạn lành, mới có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Giả sử tất cả các loài hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều trở thành bậc tùy tín hành (người tu đã thấy đạo, nhưng do căn tánh chậm nên tu hành theo lòng tin vào lời người khác) v.v., những hữu tình ấy trải qua một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc hơn một kiếp tu hạnh theo bậc của mình, cũng không bằng có người chỉ trong một ngày đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà chấp nhận, ưa thích, suy nghĩ, cân nhắc, quán xét; công đức người ấy đạt được hơn họ vô lượng."

 Khi ấy Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như các ông nói. Thiên tử nên biết, nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) nghe được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì mau đạt niết-bàn (trạng thái an lạc tuyệt đối khi đã dứt hết phiền não và sinh tử), hơn hẳn các bậc tùy tín hành v.v. nói ở trước dù họ trải qua một kiếp hoặc hơn một kiếp tu hạnh theo bậc của mình, huống chi là chấp nhận, ưa thích v.v." Bấy giờ các thiên tử nghe Phật nói xong, vui mừng hớn hở, cúi đầu lễ Thế Tôn, đi quanh theo chiều bên phải ba vòng (cách bày tỏ lòng kính trọng), rồi từ biệt Phật trở về cung. Rời khỏi hội chưa xa thì bỗng nhiên biến mất, mỗi vị về cõi của mình, ở lại cung điện cũ, khuyến khích chư thiên tu những hạnh thù thắng.

 Khi ấy Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu lâu, công đức lớn) nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể sinh lòng tin hiểu, không chìm, không đắm, không mê, không rối, không ngờ vực, không nghi hoặc, không nắm giữ, không bám chấp, vui mừng lắng nghe nhận lấy, cung kính cúng dường, thì vị ấy từ nơi nào mất đi mà sinh đến chốn này?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể sinh lòng tin hiểu, không chìm, không đắm, không mê, không rối, không ngờ vực, không nghi hoặc, không nắm giữ, không bám chấp, vui mừng lắng nghe nhận lấy, cung kính cúng dường, thích được thấy, thích được nghe, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, luôn không rời Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cùng sự chú tâm (tác ý) thù thắng tương ứng với nó; yêu mến, theo sát người giảng pháp như con bê theo mẹ, chưa từng rời xa chốc lát; cho đến khi chưa thông suốt đến tận cùng mọi ý nghĩa của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa để có thể giảng cho người khác, thì trọn không rời Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa và vị pháp sư giảng pháp dù chỉ trong khoảnh khắc; thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy là từ cõi người mất đi mà sinh đến chốn này, nhờ nhân lành thù thắng từ đời trước nên làm được việc ấy."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Có các Bồ-tát ma-ha-tát nào thành tựu công đức như thế, sau khi đã cúng dường, phụng sự chư Phật ở phương khác, từ nơi ấy mất đi mà sinh đến đây chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Có Bồ-tát ma-ha-tát sau khi đã cúng dường, phụng sự chư Phật ở phương khác, từ nơi ấy mất đi mà sinh đến chốn này, thành tựu công đức thù thắng như thế. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát ấy trước kia ở chỗ vô lượng đức Phật phương khác đã nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể sinh lòng tin hiểu, cung kính cúng dường, chép viết, thọ trì, thưa hỏi những ý nghĩa sâu xa trong đó, tu tập, suy nghĩ, rộng giảng cho người khác; rồi từ nơi ấy mất đi mà sinh đến chốn này, nhờ căn lành xưa kia nên làm được việc ấy. Lại nữa, Thiện Hiện, có Bồ-tát ma-ha-tát từ trong chúng đồng phận (cùng một loài, cùng thân phận) ở cõi trời Đổ-sử-đa (tức cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát Di-lặc đang ở chờ ngày xuống thế gian thành Phật) mất đi mà sinh vào cõi người; vị ấy cũng thành tựu công đức như thế. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát ấy đời trước đã ở cõi trời Đổ-sử-đa, nơi Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể sinh lòng tin hiểu, cung kính cúng dường, thưa hỏi những ý nghĩa sâu xa trong đó, tu tập, suy nghĩ, rộng giảng cho người khác; rồi từ nơi ấy mất đi mà sinh đến chốn này, nhờ căn lành xưa kia nên làm được việc ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, tức người cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) v.v., tuy đời trước đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa nhưng không thưa hỏi những ý nghĩa sâu xa, nên đời này sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thì lòng mê muội, rối bời, ngờ vực, chìm đắm, hoặc sinh ra cách hiểu sai lạc, khó mà khai mở cho tỏ ngộ được. Vì sao vậy? Vì người không hiểu rõ ý nghĩa thì lòng phần nhiều mê muội, rối bời, ngờ vực, chìm đắm. Lại nữa, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., tuy đời trước đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng từng thưa hỏi những ý nghĩa sâu xa, hoặc trải qua một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, nhưng không siêng năng tu hành đúng như lời đã dạy; nên đời này sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, tuy trong một thời gian ngắn lòng vững chắc không gì phá nổi, nhưng hễ rời xa Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đã nghe và vị pháp sư giảng pháp để thưa hỏi nghĩa sâu, thì liền thối lui, mất đi, lòng sinh do dự. Vì sao vậy? Vì những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa ấy, tuy đời trước đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng có thể thưa hỏi những ý nghĩa sâu xa, nhưng không siêng năng tu hành đúng như lời đã dạy; nên đời này đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có lúc thích nghe, có lúc không thích; có lúc vững chắc, có lúc thối lui; lòng họ nhẹ nổi dao động, tiến lui không thường, giống như bông đổ-la (thứ bông tơ rất nhẹ) theo gió bay lượn. Nên biết những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa như thế là người mới học Đại thừa, tuy có lòng tin nhưng chưa vững chắc, trong sạch; đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thể tin vui lâu dài, nên trôi theo mà rơi vào một trong hai bậc, tức là bậc Thanh văn hoặc bậc Độc giác.

 Thiện Hiện nên biết, như người vượt biển lớn mà thuyền mình đi bị vỡ, những người trên thuyền nếu không bám lấy gỗ, đồ vật, phao túi da, tấm ván hay xác chết để làm chỗ nương bám, thì chắc chắn chết đuối, không đến được bờ bên kia. Nếu biết bám lấy gỗ, đồ vật, phao túi da, tấm ván hay xác chết để làm chỗ nương bám, thì nên biết những người ấy trọn không chết chìm, đến được bờ bên kia của biển lớn một cách yên ổn, không tổn hại gì, hưởng mọi niềm vui. Những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v. cũng như vậy. Có người đối với Đại thừa tuy đã có được chút ít lòng tin, kính trọng, yêu thích, nhưng không nắm lấy Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm chỗ nương bám, thì nên biết những người ấy giữa đường sẽ thối lui chìm mất, không thể chứng được nhất thiết trí trí, tức là rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Nếu đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, có sự ưa thích, có mong muốn, có tinh tấn (siêng năng không lười), có thắng giải (sự tin hiểu quyết định, chắc chắn), có không buông lung, có ý chí thù thắng, có xả (tâm buông bỏ, bình thản), có kính trọng, có hân hoan, có vui mừng, có tâm trong sạch, có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp của Phật) không buông bỏ cái ách lành (ví như con trâu không rời cái ách, tức không bỏ gánh vác việc tu hành), lại có thể nắm lấy Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm chỗ nương bám, thì nên biết những người ấy trọn không giữa đường thối lui rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác, nhất định chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai làm lợi ích an vui cho tất cả.

 Lại nữa, Thiện Hiện, như có người nam hoặc người nữ cầm cái bình hỏng (bình đất chưa nung) đến sông lấy nước, hoặc đến ao, giếng, suối, mương; nên biết cái bình ấy chẳng bao lâu sẽ rã nát. Vì sao vậy? Vì cái bình ấy chưa được nung chín, không chịu nổi việc đựng nước, rốt cuộc trở về thành đất. Cũng như vậy, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., tuy đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, có sự ưa thích, có mong muốn, có tinh tấn, có thắng giải, có không buông lung, có ý chí thù thắng, có xả, có kính trọng, có hân hoan, có vui mừng, có tâm trong sạch, có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, nhưng không nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì nên biết những người ấy giữa đường sẽ thối lui chìm mất, không thể chứng được nhất thiết trí trí, tức là rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Lại nữa, Thiện Hiện, như có người nam hoặc người nữ cầm cái bình đã nung chín đến sông lấy nước, hoặc đến ao, giếng, suối, mương; nên biết cái bình ấy trọn không rã nát. Vì sao vậy? Vì cái bình ấy đã được nung kỹ, chịu được việc đựng nước, hết sức bền chắc. Cũng như vậy, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., nếu đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, nói rộng ra cho đến có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, lại có thể nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì nên biết những người ấy trọn không giữa đường thối lui rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác, nhất định chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai làm lợi ích an vui cho tất cả.

 Lại nữa, Thiện Hiện, như có người lái buôn không có trí khéo léo, thuyền còn ở bờ biển chưa sửa sang cho chắc chắn, đã đem của cải đặt lên, kéo xuống nước rồi vội vàng ra khơi; nên biết chiếc thuyền ấy giữa đường sẽ vỡ chìm, người, thuyền và của cải mỗi thứ trôi tản một nơi. Người lái buôn không có trí khéo léo như thế sẽ mất cả thân mạng lẫn của báu. Cũng như vậy, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., tuy đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, nói rộng ra cho đến có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, nhưng không nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì nên biết những người ấy giữa đường sẽ thối lui chìm mất, không thể chứng được nhất thiết trí trí, tức là rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Lại nữa, Thiện Hiện, như có người lái buôn có trí khéo léo, trước hết ở bờ biển sửa sang thuyền cho chắc chắn, rồi mới kéo xuống nước, biết chắc không có chỗ thủng, sau đó mới đem của cải đặt lên mà đi; nên biết chiếc thuyền ấy nhất định không vỡ chìm, người và của đều yên ổn đến được nơi muốn đến. Cũng như vậy, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., nếu đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, nói rộng ra cho đến có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, lại có thể nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì nên biết những người ấy trọn không giữa đường thối lui rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác, nhất định chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai làm lợi ích an vui cho tất cả. Vì sao vậy? Vì nếu những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v. có thể đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, nói rộng ra cho đến có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, lại có thể nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì ở khoảng giữa đường, theo lẽ tự nhiên, không rơi vào bậc Thanh văn hay Độc giác, nhất định chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, thường làm lợi ích cho các hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện, ví như có người một trăm hai mươi tuổi, già lão suy yếu, lại thêm mắc nhiều bệnh, tức là bệnh phong, bệnh nhiệt, bệnh đàm (theo y học Ấn Độ xưa, thân người có ba yếu tố gió, nóng và đờm; bệnh do mỗi yếu tố mất cân bằng gây ra), hoặc cả ba bệnh xen lẫn. Ý ông nghĩ sao? Người già bệnh ấy có tự mình đứng dậy khỏi giường được không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể." Phật bảo Thiện Hiện: "Người ấy dù có ai đỡ cho đứng dậy cũng không có sức đi nổi một câu-lô-xá (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, bằng khoảng cách tiếng bò rống còn nghe được), hoặc hai, hoặc ba câu-lô-xá. Vì sao vậy? Vì quá già và bệnh nặng. Cũng như vậy, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., dù đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, nói rộng ra cho đến có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, nhưng nếu không nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì nên biết những người ấy không chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, mà thối lui rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác. Vì sao vậy? Vì xa lìa phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa thì theo lẽ tự nhiên phải như thế.

 Lại nữa, Thiện Hiện, ví như có người một trăm hai mươi tuổi, già lão suy yếu, lại thêm mắc nhiều bệnh, tức là bệnh phong, bệnh nhiệt, bệnh đàm, hoặc cả ba bệnh xen lẫn. Người già bệnh ấy muốn đứng dậy khỏi giường để đi đến nơi khác mà tự mình không làm được. Có hai người khỏe mạnh, mỗi người đỡ một bên nách, từ từ nâng dậy và bảo rằng: "Đừng lo khó khăn gì, muốn đi đâu cứ tùy ý, hai chúng tôi trọn không bỏ ông, nhất định đưa ông đến nơi muốn đến, yên ổn không tổn hại gì." Cũng như vậy, Thiện Hiện, có những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa v.v., nếu đối với Đại thừa có lòng tin, có sự chấp nhận, nói rộng ra cho đến có đối với vô thượng chính đẳng Bồ-đề không buông bỏ cái ách lành, lại có thể nắm lấy phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì nên biết những người ấy trọn không giữa đường thối lui rơi vào bậc Thanh văn hoặc Độc giác, nhất định chứng được vô thượng chính đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp mầu (giảng dạy chính pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) để độ thoát chúng hữu tình.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video