Phần thứ tư, phẩm "Chư thiên khen ngợi", phẩm thứ mười lăm.
Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tu sĩ có đức hạnh, đáng kính) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh Không) bạch Phật: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian kính trọng), các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) mới học Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương vừa tự giác ngộ vừa cứu độ tất cả chúng sinh) nên an trú thế nào trong Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, thấy rõ mọi sự vật đều không có thực thể cố định) sâu xa? Nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa ra sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, nếu muốn an trú, muốn học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì trước hết phải gần gũi, phụng sự, cúng dường bậc bạn lành chân chính trong sạch (người thầy, người bạn hiền dẫn dắt mình trên đường tu). Người nào có thể giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, dạy bảo và răn nhắc các vị Bồ-tát, thì nên biết người ấy là bạn lành chân chính trong sạch. Nghĩa là người ấy có thể giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, dạy bảo và răn nhắc các vị Bồ-tát mới học Đại thừa rằng: 'Lại đây, thiện nam tử! Ông nên siêng tu bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp ban cho người khác), tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mọi điều trái ý), tinh tấn (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, giữ tâm yên lặng chuyên chú) và Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Khi siêng tu, ông nên lấy "vô sở đắc" (không chấp rằng có điều gì để đạt được) làm phương tiện, cùng chung với tất cả hữu tình (chúng sinh có tình cảm, có tri giác) một cách bình đẳng mà hồi hướng (đem công đức tu tập hướng về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn của Phật). Khi hồi hướng, chớ vì sắc (hình chất vật chất, thân thể — phần thứ nhất trong năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người) mà nắm lấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; chớ vì thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) mà nắm lấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao? Thiện nam tử, nếu không nắm lấy gì cả thì liền chứng được Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả mọi sự của Phật, cao hơn hết mọi trí). Thiện nam tử, ông chớ sinh lòng tham đắm vào địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chỉ để tự giải thoát) và địa vị Độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, nhưng không giáo hóa người khác).' Như vậy, Thiện Hiện, bậc bạn lành chân chính trong sạch dạy bảo và răn nhắc các vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới học Đại thừa, khiến họ dần dần đi vào Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa."
Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: theo cách như thế mà tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; không muốn được tự tại riêng mình mà vào diệt độ (Niết-bàn, chấm dứt sống chết); nhìn thấy cõi chúng sinh chịu khổ cực nặng nề mà cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn đến tận cùng đời vị lai dùng phương tiện cứu vớt họ, mà không sợ hãi việc trôi lăn trong vòng sống chết."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: vì làm lợi ích, an vui cho các thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; vì thương xót các chúng sinh trong thế gian mà phát tâm hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Họ thề rằng: 'Ta vì cứu vớt các thế gian, vì làm nhà cửa che chở cho các thế gian, vì làm chỗ nương tựa cho các thế gian, vì chỉ bày con đường rốt ráo cho thế gian, vì làm bãi đất nổi giữa dòng nước cho các thế gian, vì làm ánh sáng cho các thế gian, vì làm người dẫn đường cho các thế gian, vì làm nơi hướng về cho các thế gian, mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.'
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thề rằng: 'Ta vì cứu vớt các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề'? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các thế gian trôi lăn trong sống chết, chịu đủ thứ khổ mà không thoát ra được; vì muốn dứt khổ cho họ nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thề rằng 'Ta vì cứu vớt các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề'.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm nhà cửa che chở cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn giảng cho thế gian rằng tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không hòa hợp (không kết dính, không gắn buộc vào nhau), nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm nhà cửa che chở cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch: "Thưa Thế Tôn, thế nào là tất cả các pháp đều không hòa hợp?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các sắc không hòa hợp, tức là sắc không lệ thuộc vào nhau. Nếu sắc không lệ thuộc, tức là sắc không sinh không diệt. Nếu sắc không sinh không diệt, tức là sắc không hòa hợp. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát muốn giảng cho thế gian rằng tất cả các pháp đều có tướng không hòa hợp như thế, nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm chỗ nương tựa cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cho thế gian đang bị sinh, già, bệnh, chết, sầu than, lo buồn, khổ não bức bách, mau được thoát khỏi các nỗi khổ như sinh v.v., vào cõi Vô dư y Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác năm uẩn làm chỗ nương), nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm chỗ nương tựa cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì chỉ bày con đường rốt ráo cho thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn giảng cho thế gian pháp như thế này: bờ bên kia (bờ giải thoát, chỗ tận cùng) của sắc thì chẳng phải là sắc; bờ bên kia thế nào thì sắc cũng thế ấy. Bờ bên kia của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức; bờ bên kia thế nào thì thọ, tưởng, hành, thức cũng thế ấy. Như bờ bên kia của sắc, thọ, tưởng, hành, thức thế nào, thì tất cả các pháp cũng thế ấy."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch: "Thưa Thế Tôn, nếu như bờ bên kia của sắc, thọ, tưởng, hành, thức thế nào thì tất cả các pháp cũng thế ấy, thì chẳng phải Bồ-tát Ma-ha-tát đã hiện đẳng giác (đã tự mình giác ngộ trọn vẹn, thấy biết rõ ràng) đối với tất cả các pháp rồi sao? Vì sao vậy? Vì trong đó hoàn toàn không có việc gì để phân biệt."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Ở bờ bên kia không có gì để phân biệt; vì không phân biệt nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã hiện đẳng giác đối với tất cả các pháp. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm việc rất khó: tuy có thể quán xét tất cả các pháp như thế, nhưng không chứng nhập (không vào Niết-bàn riêng cho mình), cũng không chìm đắm (không nản lòng thối chí), mà nghĩ rằng: 'Khi ta đã hiện đẳng giác pháp này và chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề rồi, sẽ vì các thế gian mà giảng nói, chỉ bày.' Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì chỉ bày con đường rốt ráo cho thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm bãi đất nổi cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, ví như trong biển, sông, ao lớn nhỏ, có chỗ đất cao có thể ở được, chung quanh nước bị ngăn cách, gọi là bãi đất nổi. Cũng vậy, Thiện Hiện, sắc cho đến thức thì mé trước và mé sau (quá khứ và tương lai) đều bị cắt đứt. Do bị cắt đứt như thế nên tất cả các pháp đều bị cắt đứt. Tất cả các pháp này mé trước mé sau bị cắt đứt, đó chính là Niết-bàn vắng lặng, nhiệm mầu; cũng là tánh chân thật đúng như thật, không điên đảo. Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, muốn vì chúng sinh mà giảng pháp như thế, khiến họ mau đi vào Niết-bàn như thế. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm bãi đất nổi cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm ánh sáng cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn phá tan bóng tối dày đặc của chúng sinh bị lớp vỏ trứng (?) vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) bao trùm suốt đêm dài; vì muốn chữa con mắt bị màng che của sự không hiểu biết nơi chúng sinh, khiến được sáng tỏ; vì muốn làm ánh sáng trí tuệ cho tất cả chúng sinh ngu tối, nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm ánh sáng cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm người dẫn đường cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng bản tánh của các sắc không sinh không diệt; muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng bản tánh của thọ, tưởng, hành, thức không sinh không diệt; muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng bản tánh của các pháp nơi dị sinh (phàm phu, người chưa thấy chân lý) không sinh không diệt; muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng bản tánh của các pháp nơi Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và Phật không sinh không diệt; muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng bản tánh của tất cả các pháp không sinh không diệt, nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm người dẫn đường cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm nơi hướng về cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề? Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng sắc lấy hư không làm nơi hướng về; thọ, tưởng, hành, thức cũng lấy hư không làm nơi hướng về; tất cả các pháp đều lấy hư không làm nơi hướng về. Muốn vì thế gian mà giảng nói, chỉ bày rằng sắc không có nơi hướng về, giống như hư không; thọ, tưởng, hành, thức cũng không có nơi hướng về, giống như hư không; tất cả các pháp đều không có nơi hướng về, giống như hư không. Như khoảng hư không rộng lớn không đến không đi, không tạo tác, không dừng trụ, không có chỗ đặt để, không sinh không diệt; các pháp cũng vậy, đều như hư không, vì không phân biệt nên không có gì để phân biệt.
Vì sao? Vì các sắc là không nên không đến không đi; thọ, tưởng, hành, thức là không nên cũng không đến không đi; tất cả các pháp là không nên đều không đến không đi. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều lấy không, vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô nguyện (không có gì để mong cầu) làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy sự không tạo, không làm làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy sự không sinh, không khởi làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy vô tánh (không có tự tánh riêng) làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy sự như giấc mộng làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy vô ngã (không có cái "tôi" thật) làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy sự không bờ mé làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Tất cả các pháp đều lấy Niết-bàn vắng lặng, không nắm không bỏ, không đến không đi, vắng lặng tột cùng làm nơi hướng về; chúng không thể vượt ra ngoài nơi hướng về ấy. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vì thế gian mà giảng pháp như thế, nên phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì làm nơi hướng về cho các thế gian mà phát khởi siêng năng tinh tấn hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Ai có thể tin hiểu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã tu hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát từ lâu, đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, đã phát thệ nguyện rộng lớn ở chỗ các đức Phật, các căn lành (những việc thiện làm gốc rễ sinh ra quả tốt) đã gieo đều đã chín muồi, được vô lượng bạn lành nhiếp thọ (đón nhận, che chở) và hộ niệm (giữ gìn, quan tâm), thì mới có thể tin hiểu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu có thể tin hiểu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy gì làm tự tánh (bản chất)?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lấy sự điều phục (chế ngự phiền não) và xa lìa làm tự tánh."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sẽ hướng về đâu?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sẽ hướng về Nhất thiết trí trí."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát hướng về Nhất thiết trí trí, thì có thể hiểu rõ nơi hướng về ấy, cũng có thể giảng nói, cũng làm nơi nương về cho chúng sinh." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát hướng về Nhất thiết trí trí, thì có thể hiểu rõ nơi hướng về ấy, cũng có thể giảng nói, cũng làm nơi nương về cho chúng sinh."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm được việc khó, nghĩa là mặc áo giáp kiên cố như thế này (tức phát đại nguyện vững chắc như mặc áo giáp ra trận): 'Ta sẽ cứu độ vô lượng, vô số, vô biên chúng sinh, khiến họ vào Niết-bàn', mà các chúng sinh thì hoàn toàn không thể nắm bắt được." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Lại nữa, Thiện Hiện, áo giáp mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy mặc không thuộc về sắc, không vì sắc; không thuộc về thọ, tưởng, hành, thức, không vì thọ, tưởng, hành, thức; không thuộc về địa vị Thanh văn, Độc giác, không vì địa vị Thanh văn, Độc giác; không thuộc về địa vị Bồ-tát, không vì địa vị Bồ-tát; không thuộc về địa vị Phật, không vì địa vị Phật. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không thuộc về đâu, đều không vì cái gì. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mới có thể mặc áo giáp kiên cố như thế."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể mặc áo giáp kiên cố như thế mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì đối với ba chỗ đều không trụ, không chấp. Ba chỗ ấy là gì? Một là địa vị Thanh văn, hai là địa vị Độc giác, ba là địa vị Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức Phật)." Phật bảo Thiện Hiện: "Ông xét theo nghĩa gì mà nói như vậy?"
Thiện Hiện thưa: "Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa không có chỗ để trụ chấp, không có người tu, không có pháp được tu, không có lúc tu, chỗ tu, cũng không có cái nhờ đó mà tu tập được. Vì sao vậy? Vì trong nghĩa sâu xa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa này không hề có chút pháp thật nào có thể nắm được để gọi là người tu v.v. Thưa Thế Tôn, tu hư không là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa; tu tất cả các pháp là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa; tu sự không chấp trước là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa; tu sự không có gì cả là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa; tu sự không nắm giữ là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa; tu pháp trừ bỏ (gạt bỏ mọi chấp trước) là tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Lại nữa, Thiện Hiện, nên dựa vào hạnh và chỗ an trú thù thắng nhất của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà xét biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát Bất thối chuyển (không còn thoái lui khỏi con đường tiến tới quả Phật). Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế, nhưng đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế lại không hề chấp trước, thì nên biết đó là vị Bồ-tát Ma-ha-tát Bất thối chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát Bất thối chuyển không chấp lời người khác và lời sai bảo của người khác làm điều chân thật cốt yếu; không phải chỉ tin theo người khác mà làm. Nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế, tâm họ không kinh hãi, không sợ, không hoảng, không chìm đắm, không nghi ngờ, không hối tiếc, cũng không mê muội bối rối. Đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, họ vui mừng ưa nghe, hết lòng tin nhận, chép viết, gìn giữ, đọc tụng, suy nghĩ đúng lẽ, giảng giải cho người khác mà không bao giờ mệt mỏi chán nản. Nên biết, vị Bồ-tát Ma-ha-tát Bất thối chuyển như thế, từ đời trước đã được nghe ý nghĩa của Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát Bất thối chuyển này nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tâm không kinh hãi, không sợ, không hoảng, nói rộng cho đến giảng giải cho người khác mà không mệt mỏi chán nản."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tâm không kinh hãi, không sợ, không hoảng, nói rộng cho đến giảng giải cho người khác mà không bao giờ mệt mỏi chán nản, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy liên tục thuận theo, hướng tới và sắp bước vào Nhất thiết trí trí; nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy làm thế nào để liên tục thuận theo, hướng tới và sắp bước vào Nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới và sắp bước vào hư không mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì đó là vị Bồ-tát Ma-ha-tát liên tục thuận theo, hướng tới và sắp bước vào Nhất thiết trí trí mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.
Vì sao vậy? Vì Nhất thiết trí trí không lường được, không bờ mé. Đã không lường được, không bờ mé thì chẳng phải là sắc, cũng chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức; không có đắc, không có hiện quán (trực tiếp thấy rõ chân lý), không có chứng, không có đạo và quả; không có trí, không có thức, không sinh không diệt, không thành không hoại, không khởi không hết, không tu không làm, không từ đâu đến cũng không đi về đâu, không có phương hướng, không có khu vực, cũng không có chỗ trụ; chỉ có thể nói là không lường được, không bờ mé. Thiện Hiện nên biết, vì hư không không lường được, không bờ mé, nên Nhất thiết trí trí cũng không lường được, không bờ mé. Vì Nhất thiết trí trí không lường được, không bờ mé, nên không có ai chứng được: chẳng phải sắc chứng được, cũng chẳng phải thọ, tưởng, hành, thức chứng được; chẳng phải Bố thí Ba-la-mật-đa (sự bố thí rốt ráo đưa sang bờ giác ngộ) chứng được, cũng chẳng phải Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa chứng được. Vì sao vậy? Vì sắc chính là Nhất thiết trí trí; thọ, tưởng, hành, thức chính là Nhất thiết trí trí; Bố thí Ba-la-mật-đa chính là Nhất thiết trí trí; Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa chính là Nhất thiết trí trí."
Lúc ấy Thiên đế Thích (vua cõi trời Ba mươi ba, tức Đế Thích) dẫn chúng thiên tử cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc), Đại Phạm thiên vương (vua trời Đại Phạm) dẫn chúng thiên tử cõi Sắc (cõi trời đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình vi tế), đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới hai chân Phật, đi vòng quanh bên phải ba vòng (nghi lễ tỏ lòng tôn kính), rồi lui đứng một bên, chắp tay cung kính, cùng bạch Phật: "Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa sang bờ giác ngộ) như thế thật là sâu xa nhất, khó thấy, khó lường."
Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như các ông nói. Này các thiên tử, nên biết: Ta quán xét nghĩa này, khi mới đạt Vô thượng Chánh đẳng Giác (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn vẹn của Phật), ngồi lặng lẽ suy nghĩ, không muốn thuyết pháp, trong lòng nghĩ rằng: 'Pháp ta chứng được nhiệm mầu sâu xa, người thế gian không thể vội tin nhận được.' Các thiên tử nên biết, pháp ta chứng được chính là Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Pháp này sâu xa, chẳng phải cái chứng, chẳng phải cái được chứng, không có chỗ chứng, không có lúc chứng. Các thiên tử nên biết, vì hư không sâu xa nên pháp này sâu xa; vì ta sâu xa nên pháp này sâu xa; vì tất cả các pháp không đến không đi nên pháp này sâu xa; vì tất cả các pháp không lường được, không bờ mé nên pháp này sâu xa; vì tất cả các pháp không sinh không diệt nên pháp này sâu xa; vì tất cả các pháp không nhiễm không tịnh (không dơ không sạch) nên pháp này sâu xa."
Bấy giờ các thiên tử lại bạch Phật: "Thật lạ thay, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính)! Thật hiếm có, Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát)! Pháp Phật nói nhiệm mầu sâu xa, tất cả thế gian khó tin khó hiểu. Vì sao vậy? Pháp Phật nói không nhằm nắm giữ, cũng không nhằm vứt bỏ; mà chúng sinh trong thế gian phần nhiều hoặc làm theo sự nắm giữ, hoặc làm theo sự vứt bỏ. Vì thế người thế gian không thể tin hiểu lời Phật nói." Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như các ông nói."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video