Hội thứ nhất, phẩm "Thuận theo", thứ mười bảy.
Bấy giờ Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, một trong mười đại đệ tử của Phật, giỏi thuyết pháp bậc nhất) bạch Phật rằng: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Trước đây Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ cõi chân thật như như) bảo tôn giả Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của ngài Tu-bồ-đề, một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lẽ "không") giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, là hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ) cho các Bồ-tát ma-ha-tát (các bậc Bồ-tát lớn — Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh), vậy mà nay vì sao lại nói về Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu của Bồ-tát nhằm tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh)?"
Cụ thọ (cách gọi tôn kính bậc trưởng lão có tuổi đạo và đức hạnh) Thiện Hiện liền bạch Phật: "Thế Tôn! Những điều con vừa nói về Đại thừa, phải chăng đã trái vượt bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Những điều ông vừa nói về Đại thừa đều thuận theo bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề trái vượt. Vì sao vậy, Thiện Hiện? Vì hết thảy pháp lành, các pháp phần bồ-đề (những pháp hỗ trợ, dẫn đến giác ngộ), dù là pháp của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu tự mình thoát khổ), pháp của Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy), pháp của Bồ-tát, hay pháp của chư Phật — tất cả như vậy không pháp nào không được thu gồm vào bát-nhã ba-la-mật-đa."
Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế Tôn! Những gì là hết thảy pháp lành, pháp phần bồ-đề, hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Độc giác, hoặc pháp Bồ-tát, hoặc pháp chư Phật, mà đều được thu gồm vào bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Đó là bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho đi trọn vẹn, không vướng mắc vào người cho, vật cho và người nhận), tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nại chịu đựng mọi điều trái ý mà tâm vẫn yên), tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng nỗ lực không lui sụt), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, lắng tâm mà suy xét), bát-nhã ba-la-mật-đa; là tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi không còn hình sắc); là tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự chú tâm tỉnh giác: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm lành chưa sinh được sinh, làm lành đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của sự tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi đã mạnh thành sức mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh, từ thấy biết đúng đến thiền định đúng); là không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp đều không, không có tự tính), vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp không có hình tướng để bám giữ), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, không tạo tác vì ham muốn); là ngũ nhãn (năm tầm nhìn: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm, như biến hóa tự tại, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não...); là Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi tuyên bố trước đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và nói thông suốt về giáo pháp, ý nghĩa, ngôn từ, biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, lòng xót cứu khổ, niềm vui theo điều lành, tâm buông xả bình đẳng — ở mức rộng lớn của Phật), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); là nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi hình tướng của tất cả các pháp, trí tuệ trọn vẹn của Phật); là vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất, luôn nhớ rõ không sai sót) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, tâm bình thản trước mọi cảnh). Thiện Hiện! Hết thảy pháp lành, pháp phần bồ-đề như thế, dù là pháp Thanh văn, pháp Độc giác, pháp Bồ-tát hay pháp chư Phật, tất cả như vậy đều được thu gồm vào bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Dù là Đại thừa, hay bát-nhã ba-la-mật-đa, hay tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa; dù là sắc (mọi thứ có hình chất, kể cả thân thể), hay thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các tác ý, hoạt động của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) — năm nhóm hợp thành con người, gọi là năm uẩn; dù là nhãn xứ (con mắt, xét như một trong mười hai xứ — mười hai "chỗ" làm nảy sinh nhận thức, gồm sáu giác quan và sáu đối tượng), hay nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); dù là sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), hay thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và các ý niệm là đối tượng của ý);
dù là nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám giới — mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức), sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt), nhãn thức giới (cái biết qua mắt), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) và các cảm thọ (cảm giác vui, khổ, hay không vui không khổ) do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) sinh ra; dù là nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra; dù là tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra; dù là thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra; dù là thân giới, xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ do thân xúc làm duyên sinh ra; dù là ý giới, pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra;
dù là địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), hay thủy, hỏa, phong, không, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và sự nhận biết); dù là khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong sinh tử là khổ), hay tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ); dù là vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân tạo thành vòng sinh tử), hay hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi vào đời mới), danh sắc (phần tinh thần và thể chất), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (khao khát), thủ (bám giữ), hữu (sự hình thành nghiệp dẫn đến đời sau), sinh, lão tử (già chết), cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não;
dù là dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc như ăn uống, sắc dục), hay sắc giới (ở đây là cõi trời của những người đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn hình sắc); dù là pháp thiện hay pháp không thiện; dù là pháp hữu ký (có thể xác định là thiện hoặc ác) hay vô ký (không thể xếp là thiện hay ác); dù là pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử) hay vô lậu (đã sạch phiền não); dù là pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt); dù là pháp thế gian hay xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, thuộc về giải thoát);
dù là tứ tĩnh lự, hay tứ vô lượng, tứ vô sắc định; dù là bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc đối với hình sắc và các tầng định), hay bát thắng xứ (tám phép quán hình sắc để làm chủ, vượt thắng đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp tuần tự: bốn tầng thiền, bốn tầng vô sắc và diệt thọ tưởng định), thập biến xứ (mười đề mục quán tưởng một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trải khắp mọi nơi); dù là tứ niệm trụ, hay tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; dù là không giải thoát môn, hay vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; dù là ngũ nhãn, hay lục thần thông; dù là Phật thập lực, hay tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; dù là vô vong thất pháp, hay hằng trụ xả tính; dù là hết thảy các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi pháp không để quên mất), hay hết thảy các môn tam-ma-địa (định, trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ); dù là chư Như Lai, hay giáo pháp và giới luật do Phật giác ngộ và giảng nói;
dù là nội không (các giác quan bên trong đều không), hay ngoại không (các đối tượng bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái không cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp hữu vi là không), vô vi không (các pháp vô vi là không), tất cánh không (không một cách rốt ráo, hoàn toàn), vô tế không (không có đầu mối, không có biên giới trước sau), tán không (các pháp vốn là sự tụ hợp, rốt cuộc tan rã nên là không), vô biến dị không (cái tưởng là không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không vì không thể nắm bắt được), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không);
dù là chân như (cái như thật, bản thể chân thật không đổi của mọi pháp), hay pháp giới (ở đây là bản thể chung của tất cả các pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), tính không hư dối, tính không biến đổi, cõi không thể nghĩ bàn, cõi hư không, cõi dứt (dứt hết phiền não), cõi lìa (lìa khỏi tham dục), cõi diệt (diệt hết khổ), tính bình đẳng, tính lìa sinh (lìa khỏi thân phận phàm phu sinh tử), pháp định (sự xác lập không đổi của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), cõi vô tính, cõi vô tướng, cõi vô tác (không tạo tác), cõi vô vi, cõi an ổn, cõi vắng lặng, bản vô (vốn không), thực tế (bờ mé chân thật), cứu cánh Niết-bàn (Niết-bàn rốt ráo: sự tắt hẳn mọi phiền não và khổ đau, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử)
— hết thảy các pháp như vậy đều chẳng phải tương ưng (gắn kết, đi cùng với nhau), cũng chẳng phải không tương ưng; chẳng phải có hình sắc, cũng chẳng phải không hình sắc; chẳng phải có thể thấy, cũng chẳng phải không thể thấy; chẳng phải có đối ngại (chiếm chỗ, ngăn ngại lẫn nhau), cũng chẳng phải không đối ngại; tất cả đều đồng một tướng, đó là vô tướng (không có tướng nào để nắm giữ). Thiện Hiện! Do nhân duyên ấy, những điều ông vừa nói về Đại thừa đều thuận theo bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề trái vượt.
Tại sao vậy? Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác bát-nhã ba-la-mật-đa, bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và bát-nhã ba-la-mật-đa, bản tính của chúng không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa; tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa, bản tính của chúng không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác tứ tĩnh lự, tứ tĩnh lự chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và tứ tĩnh lự, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác tứ vô lượng, tứ vô sắc định; tứ vô lượng, tứ vô sắc định chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và tứ vô lượng, tứ vô sắc định, bản tính không hai, không chia làm hai phần.
Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác bát giải thoát, bát giải thoát chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và bát giải thoát, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác tứ niệm trụ, tứ niệm trụ chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và tứ niệm trụ, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi, bản tính không hai, không chia làm hai phần.
Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác không giải thoát môn, không giải thoát môn chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và không giải thoát môn, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác ngũ nhãn, ngũ nhãn chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và ngũ nhãn, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác lục thần thông, lục thần thông chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và lục thần thông, bản tính không hai, không chia làm hai phần.
Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác Phật thập lực, Phật thập lực chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và Phật thập lực, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác vô vong thất pháp, vô vong thất pháp chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và vô vong thất pháp, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác hằng trụ xả tính, hằng trụ xả tính chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và hằng trụ xả tính, bản tính không hai, không chia làm hai phần.
Thiện Hiện! Đại thừa chẳng khác các pháp uẩn, giới, xứ v.v..., dù là không hay chẳng phải không; các pháp uẩn, giới, xứ v.v..., dù là không hay chẳng phải không, chẳng khác Đại thừa. Vì sao? Vì Đại thừa và các pháp uẩn, giới, xứ v.v..., dù là không hay chẳng phải không, bản tính không hai, không chia làm hai phần. Thiện Hiện! Do nhân duyên ấy, những điều ông vừa nói về Đại thừa đều thuận theo bát-nhã ba-la-mật-đa, không hề trái vượt. Nếu nói về Đại thừa tức là đã nói về bát-nhã ba-la-mật-đa; nếu nói về bát-nhã ba-la-mật-đa tức là đã nói về Đại thừa, vì hai pháp ấy không hề khác biệt nhau.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video