Thiên 72 — Hội 1 · Phẩm 18 Vô sở đắc · phần 1

 Phần thứ nhất (hội thứ nhất của bộ kinh), phẩm "Không Có Gì Để Nắm Bắt" (Vô Sở Đắc), thứ mười tám, phần một.

 Lúc ấy, cụ thọ (tiếng tôn xưng các vị tăng lớn tuổi, có đức) Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lý "không" bậc nhất) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Ở tiền tế (khoảng thời gian quá khứ), Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát; Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp chúng sinh) là bất khả đắc (không thể nắm bắt, không tìm thấy như một thực thể có thật). Ở hậu tế (thời tương lai), Bồ-tát Ma-ha-tát là bất khả đắc. Ở trung tế (thời hiện tại), Bồ-tát Ma-ha-tát là bất khả đắc.

 Bạch Thế Tôn! Vì sắc (yếu tố vật chất, hình thể) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình ảnh), hành (các hoạt động tạo tác, ý muốn của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tức tâm suy nghĩ) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác đụng chạm), pháp xứ (các đối tượng của ý như ý niệm, ý tưởng) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì sắc giới (ở đây là cảnh hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (cái biết do mắt thấy), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các thọ (cảm giác) phát sinh do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì nhĩ giới (tai) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết do tai nghe), cùng nhĩ xúc và các thọ phát sinh do nhĩ xúc làm duyên không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì tỷ giới (mũi) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì hương giới (mùi), tỷ thức giới (cái biết do mũi ngửi), cùng tỷ xúc và các thọ phát sinh do tỷ xúc làm duyên không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì thiệt giới (lưỡi) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì vị giới (vị), thiệt thức giới (cái biết do lưỡi nếm), cùng thiệt xúc và các thọ phát sinh do thiệt xúc làm duyên không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì thân giới (thân) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì xúc giới (cảm giác đụng chạm), thân thức giới (cái biết do thân cảm xúc), cùng thân xúc và các thọ phát sinh do thân xúc làm duyên không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì ý giới (ý) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì pháp giới (ở đây là các đối tượng của ý), ý thức giới (cái biết do ý suy xét), cùng ý xúc và các thọ phát sinh do ý xúc làm duyên không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống vốn có khổ) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên làm chúng sinh trôi lăn sinh tử) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì hành (hành động tạo nghiệp), thức (ý thức đầu thai), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh (sinh ra), lão tử (già chết), sầu, than, khổ, ưu, não không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu đưa tới giác ngộ; bố thí là đem cho, giúp đỡ) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tấn (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng của sự vật) ba-la-mật-đa không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt trên các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt, không xen tạp), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì tứ niệm trụ (bốn phép an trú chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, nuôi lớn điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường cao quý: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, niệm đúng, định đúng) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi sự vật đều trống rỗng, không có thực thể) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán không bám vào hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, tạo tác) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì tứ vô sở úy (bốn điều Phật tự tin, không e sợ khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ (thương yêu, ban vui cho tất cả), đại bi (xót thương, cứu khổ cho tất cả), đại hỷ (vui theo niềm vui của chúng sinh), đại xả (buông bỏ, bình đẳng, không phân biệt), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có), nhất thiết trí (trí biết toàn thể mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi khía cạnh của mọi pháp, trí tuệ cao nhất của Phật) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì vô vong thất pháp (đức không bao giờ quên sót, mất niệm) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì hằng trụ xả tánh (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì tất cả các môn đà-la-ni (pháp nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn mọi điều thiện, không để mất) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì tất cả các môn tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú vào một đối tượng) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì nội không (các giác quan bên trong vốn trống rỗng, không có thực thể) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (cả mười phương rộng lớn cũng không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, niết-bàn cũng không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên không), tán không (pháp chỉ do hợp lại, tan ra thì không còn gì), vô biến dị không (cái không thay đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp, như vô thường, cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt nên không), vô tánh không (không có thể tánh nên không), tự tánh không (tự tánh vốn không), vô tánh tự tánh không (cả cái không-có-thể-tánh lẫn tự tánh đều không) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì chân như (thực tướng chân thật, như vậy, không đổi của mọi sự vật) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì pháp giới (ở đây là bản thể chung của mọi pháp), pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tính không dối giả), bất biến dị tánh (tính không thay đổi), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn), hư không giới (cảnh giới rộng không như hư không), đoạn giới (cảnh giới đã dứt phiền não), ly giới (cảnh giới đã lìa ràng buộc), diệt giới (cảnh giới khổ đã diệt), bình đẳng tánh (tính bình đẳng, không sai khác), ly sinh tánh (tính lìa sự sinh ra), pháp định (tính vững chắc của các pháp), pháp trụ (tính an trụ của các pháp), vô tánh giới (cảnh giới không có thể tánh), vô tướng giới (cảnh giới không hình tướng), vô tác giới (cảnh giới không tạo tác), vô vi giới (cảnh giới không do nhân duyên tạo thành), an ổn giới (cảnh giới yên ổn), tịch tĩnh giới (cảnh giới vắng lặng), bản vô (vốn không), thật tế (chỗ tận cùng chân thật), cứu cánh niết-bàn (niết-bàn rốt ráo, tức sự dứt sạch hoàn toàn mọi khổ đau, phiền não) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Vì Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn, tức những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì Độc giác thừa (cỗ xe của hàng Độc giác, những người tự mình quán xét nhân duyên mà giác ngộ) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn. Vì Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường Bồ-tát cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) không có giới hạn, nên phải biết Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi sắc, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài sắc ra, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi thọ, tưởng, hành, thức, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài thọ, tưởng, hành, thức, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi nhãn xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài nhãn xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi sắc xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài sắc xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi nhãn giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài nhãn giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi nhĩ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài nhĩ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ phát sinh do nhĩ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ phát sinh do nhĩ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi tỷ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tỷ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ phát sinh do tỷ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ phát sinh do tỷ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi thiệt giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài thiệt giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ phát sinh do thiệt xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ phát sinh do thiệt xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi thân giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài thân giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ phát sinh do thân xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ phát sinh do thân xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi ý giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài ý giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi pháp giới (đối tượng của ý), ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ phát sinh do ý xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ phát sinh do ý xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi địa giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài địa giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài thủy, hỏa, phong, không, thức giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi khổ thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài khổ thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi tập, diệt, đạo thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tập, diệt, đạo thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi vô minh, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài vô minh, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi bố thí ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài bố thí ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi tứ tĩnh lự, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tứ tĩnh lự, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi tứ vô lượng, tứ vô sắc định, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tứ vô lượng, tứ vô sắc định, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi bát giải thoát, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài bát giải thoát, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi tứ niệm trụ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tứ niệm trụ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi không giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài không giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi ngũ nhãn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài ngũ nhãn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi lục thần thông, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài lục thần thông, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi Phật thập lực, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài Phật thập lực, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi đạo tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài đạo tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi vô vong thất pháp, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài vô vong thất pháp, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi hằng trụ xả tánh, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài hằng trụ xả tánh, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi tất cả các môn đà-la-ni, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tất cả các môn đà-la-ni, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi tất cả các môn tam-ma-địa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài tất cả các môn tam-ma-địa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi nội không, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài nội không, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi chân như, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài chân như, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bất tư nghị giới, hư không giới, đoạn giới, ly giới, diệt giới, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, vô tánh giới, vô tướng giới, vô tác giới, vô vi giới, an ổn giới, tịch tĩnh giới, bản vô, thật tế, cứu cánh niết-bàn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh niết-bàn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi Thanh văn thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài Thanh văn thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi Độc giác thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài Độc giác thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Ngay nơi bổ-đặc-già-la (con người, cá thể) Thanh văn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài bổ-đặc-già-la Thanh văn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt. Ngay nơi bổ-đặc-già-la Độc giác và Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài bổ-đặc-già-la Độc giác và Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Con đã tìm Bồ-tát Ma-ha-tát trong tất cả các pháp, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà hoàn toàn không thấy gì, rốt cuộc không thể nắm bắt được. Vậy làm sao bảo con đem bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ đưa tới bờ giác ngộ) mà răn dạy và chỉ bảo các Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ có giả danh (cái tên đặt ra tạm thời, không có thực thể tương ứng). Như khi nói về "ngã" (cái tôi) và những thứ tương tự, rốt ráo chúng vốn không hề sinh ra; các pháp cũng vậy, hoàn toàn không có tự tánh (bản chất tự có, tồn tại độc lập).

 Bạch Thế Tôn! Sắc và các pháp khác rốt ráo không sinh. Nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc, v.v. được. Bạch Thế Tôn! Con làm sao có thể đem bát-nhã ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh mà răn dạy, chỉ bảo các Bồ-tát Ma-ha-tát rốt ráo không sinh? Bạch Thế Tôn! Ngoài cái rốt ráo không sinh ra, cũng không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào có thể thực hành vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật).

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói như vậy mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không chìm đắm, không thối chí, cũng không lo buồn hối hận, thì phải biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử (một đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện rằng: "Vì lý do gì mà ngài nói: Ở tiền tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở hậu tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở trung tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt? Vì lý do gì mà nói: vì sắc, v.v. không có giới hạn nên Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có giới hạn? Vì lý do gì mà nói: ngay nơi sắc, v.v., Bồ-tát Ma-ha-tát không có thực, không thể nắm bắt; ngoài sắc, v.v., Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có thực, không thể nắm bắt?

 Vì lý do gì mà nói: con tìm Bồ-tát Ma-ha-tát trong tất cả các pháp, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, mà hoàn toàn không thấy gì, rốt cuộc không thể nắm bắt; vậy làm sao bảo con đem bát-nhã ba-la-mật-đa răn dạy, chỉ bảo các Bồ-tát Ma-ha-tát? Vì lý do gì mà nói: Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ có giả danh? Vì lý do gì mà nói: như khi nói về 'ngã' và những thứ tương tự, rốt ráo chúng không sinh? Vì lý do gì mà nói: các pháp cũng vậy, hoàn toàn không có tự tánh? Vì lý do gì mà nói: sắc và các pháp khác rốt ráo không sinh? Vì lý do gì mà nói: nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc, v.v.?

 Vì lý do gì mà nói: con làm sao có thể đem bát-nhã ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh mà răn dạy, chỉ bảo các Bồ-tát Ma-ha-tát? Vì lý do gì mà nói: ngoài cái rốt ráo không sinh ra, cũng không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào có thể thực hành vô thượng chánh đẳng bồ-đề? Vì lý do gì mà nói: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói như vậy mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không chìm đắm, không thối chí, cũng không lo buồn hối hận, thì phải biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 Lúc ấy cụ thọ Thiện Hiện đáp Xá-lợi Tử rằng: "Như tôn giả hỏi: vì lý do gì mà nói ở tiền tế Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt, ở hậu tế Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt, ở trung tế Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt — thưa Xá-lợi Tử, vì hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì hữu tình là không (trống rỗng, không có thực thể), nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì hữu tình là viễn ly (vốn lìa xa, tách rời mọi tướng), nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì hữu tình không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Thưa Xá-lợi Tử, vì trong cái không có thực, cái không, cái viễn ly, cái không tự tánh của hữu tình, Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, sự không có thực của hữu tình chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không của hữu tình chẳng phải là cái gì khác biệt; sự viễn ly của hữu tình chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không tự tánh của hữu tình chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại chẳng phải là cái gì khác biệt.

 Thưa Xá-lợi Tử, dù là sự không có thực của hữu tình, sự không của hữu tình, sự viễn ly của hữu tình, sự không tự tánh của hữu tình, hay Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai, Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại — tất cả các pháp như vậy đều không hai, không thể chia thành hai phần. Thưa Xá-lợi Tử, vì lý do ấy mà tôi nói: Ở tiền tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở hậu tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở trung tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, vì sắc không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thọ, tưởng, hành, thức không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thọ, tưởng, hành, thức là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thọ, tưởng, hành, thức là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thọ, tưởng, hành, thức không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Thưa Xá-lợi Tử, vì trong cái không có thực, cái không, cái viễn ly, cái không tự tánh của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, sự không có thực của sắc, thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không của sắc, thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là cái gì khác biệt; sự viễn ly của sắc, thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không tự tánh của sắc, thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại chẳng phải là cái gì khác biệt.

 Thưa Xá-lợi Tử, dù là sự không có thực của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, sự không của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, sự viễn ly của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, sự không tự tánh của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, hay Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai, Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại — tất cả các pháp như vậy đều không hai, không thể chia thành hai phần. Thưa Xá-lợi Tử, vì lý do ấy mà tôi nói: Ở tiền tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở hậu tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở trung tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, vì nhãn xứ không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhãn xứ là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhãn xứ là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhãn xứ không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Thưa Xá-lợi Tử, vì trong cái không có thực, cái không, cái viễn ly, cái không tự tánh của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, sự không có thực của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; sự viễn ly của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không tự tánh của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại chẳng phải là cái gì khác biệt.

 Thưa Xá-lợi Tử, dù là sự không có thực của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, sự không của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, sự viễn ly của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, sự không tự tánh của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hay Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai, Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại — tất cả các pháp như vậy đều không hai, không thể chia thành hai phần. Thưa Xá-lợi Tử, vì lý do ấy mà tôi nói: Ở tiền tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở hậu tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở trung tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, vì sắc xứ không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc xứ là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc xứ là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc xứ không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Thưa Xá-lợi Tử, vì trong cái không có thực, cái không, cái viễn ly, cái không tự tánh của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, sự không có thực của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; sự viễn ly của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không tự tánh của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại chẳng phải là cái gì khác biệt.

 Thưa Xá-lợi Tử, dù là sự không có thực của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, sự không của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, sự viễn ly của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, sự không tự tánh của sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hay Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai, Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại — tất cả các pháp như vậy đều không hai, không thể chia thành hai phần. Thưa Xá-lợi Tử, vì lý do ấy mà tôi nói: Ở tiền tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở hậu tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở trung tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, vì nhãn giới không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên không có thực, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhãn giới là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên là không, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhãn giới là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên là viễn ly, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì nhãn giới không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên không có tự tánh, nên Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Thưa Xá-lợi Tử, vì trong cái không có thực, cái không, cái viễn ly, cái không tự tánh của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi Tử, sự không có thực của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên chẳng phải là cái gì khác biệt; sự viễn ly của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên chẳng phải là cái gì khác biệt; sự không tự tánh của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai chẳng phải là cái gì khác biệt; Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại chẳng phải là cái gì khác biệt.

 Thưa Xá-lợi Tử, dù là sự không có thực của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, sự không của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, sự viễn ly của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, sự không tự tánh của nhãn giới cho đến các thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên, hay Bồ-tát Ma-ha-tát ở quá khứ, Bồ-tát Ma-ha-tát ở tương lai, Bồ-tát Ma-ha-tát ở hiện tại — tất cả các pháp như vậy đều không hai, không thể chia thành hai phần. Thưa Xá-lợi Tử, vì lý do ấy mà tôi nói: Ở tiền tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở hậu tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt; ở trung tế, Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu mươi mốt.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu mươi hai.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video