Phần thứ tư, Phẩm Nhận Biết Việc Ma, thứ hai mươi mốt, phần một
Lúc ấy Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính Không) thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (những người tu theo con đường giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh, bậc lớn) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấu suốt tính Không của mọi sự, đưa người tu sang bờ giải thoát) sâu xa, làm sao tập quán chiếu tính Không, làm sao đi vào Không tam-ma-địa (trạng thái thiền định tâm chuyên chú vào tính Không của mọi sự)?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì nên quán sắc (thân thể, vật chất) là Không, nên quán thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (ý chí, các hoạt động tâm), thức (tâm phân biệt) là Không. Khi quán như vậy, không để tâm tán loạn. Nếu tâm không tán loạn thì không thấy pháp; nếu không thấy pháp thì không tác chứng (không thể nhập, nắm lấy kết quả giải thoát riêng cho mình)."
Lúc ấy Thiện Hiện thưa Phật: "Như Thế Tôn dạy, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì nên quán các pháp là Không mà không tác chứng. Vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể an trú trong đẳng trì (tức tam-ma-địa, định) về tính Không mà không tác chứng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, khi quán các pháp là Không, trước hết nghĩ rằng: 'Ta nên quán các tướng của các pháp đều là Không, nhưng không nên tác chứng. Ta vì học mà quán các pháp là Không, không phải vì chứng mà quán các pháp là Không. Nay là lúc học, không phải lúc chứng.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi chưa nhập định thì buộc tâm vào cảnh mà giữ lấy Bát-nhã Ba-la-mật-đa, chứ không phải lúc đã nhập định mới buộc tâm vào cảnh mà giữ lấy Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trong lúc như vậy không thoái lui khỏi tất cả các pháp trợ đạo Bồ-đề (các pháp tu giúp đạt giác ngộ), cũng không chứng lậu tận (dứt sạch mọi phiền não, tức thành A-la-hán rồi nhập Niết-bàn). Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu trí tuệ rộng lớn như vậy, khéo an trú nơi tính Không của các pháp và mọi thứ pháp trợ đạo Bồ-đề, thường nghĩ rằng: 'Nay là lúc nên học, không nên tác chứng.'
"Thiện Hiện nên biết, khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Không tam-ma-địa mà không chứng tính Không, thì lúc ấy Bồ-tát Ma-ha-tát cũng an trú trong Vô tướng tam-ma-địa (định không bám vào bất cứ hình tướng nào) mà không chứng vô tướng. Vì sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu thiện căn (gốc lành) thù thắng, bền chắc, trong sạch, thường nghĩ rằng: 'Nay là lúc nên học, không nên tác chứng. Nay nên giữ lấy Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa, đối với tất cả các pháp quán Không, Vô tướng, làm tròn đầy tất cả các pháp trợ đạo Bồ-đề, không nên ngay lúc này chứng nhập thật tế (chỗ tận cùng của sự thật, ở đây chỉ Niết-bàn của bậc Nhị thừa).' Do nhân duyên ấy, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không rơi vào bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát riêng) và bậc Độc giác (người tự ngộ không nhờ thầy, cũng cầu giải thoát riêng), mà mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của một vị Phật).
"Thiện Hiện, ví như có người dũng mãnh oai hùng, đứng vững chắc khó ai lay chuyển, dung mạo đoan chính, ai thấy cũng ưa, đầy đủ nhiều công đức và thi-la (giới hạnh, phẩm hạnh tốt) bậc nhất, thông minh, ăn nói khéo léo, giỏi ứng đối, có tài biện luận, có đức hạnh, biết chỗ biết thời, học binh pháp võ nghệ đến chỗ tột cùng, phòng thủ vững chắc, có thể đánh tan nhiều kẻ địch, mọi tài nghệ đều thành thạo, các nghề khéo léo đều học đến chỗ tinh thông, có trí nhớ, trí tuệ, cử chỉ dũng mãnh và oai nghi đúng phép, đối với các kinh sách không hề e ngại, có lòng từ, có nghĩa khí, có thế lực lớn, thân thể không khiếm khuyết, các giác quan đầy đủ, quyến thuộc và của cải không gì không đủ, mọi người kính phục, đều ngưỡng mộ. Mọi việc ông làm đều thành tựu; vì khéo làm ăn nên công ít lời nhiều, nhờ đó giàu có nhiều của báu, khéo chu cấp cho nhiều hạng người; người đáng cúng dường thì cúng dường, người đáng cung kính thì cung kính, người đáng tôn trọng thì tôn trọng, người đáng khen ngợi thì khen ngợi. Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Người ấy do đó có càng thêm vui mừng hớn hở, trong lòng hân hoan tự an ủi mừng rỡ không?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn. Đúng vậy, bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)."
Phật bảo Thiện Hiện: "Người dũng mãnh ấy đang thành tựu cơ nghiệp hưng thịnh lớn như vậy, vì có duyên cớ nên đưa cha mẹ, vợ con, quyến thuộc lên đường sang phương khác. Giữa đường phải đi qua một vùng đồng hoang hiểm trở, trong đó có nhiều thú dữ, giặc cướp, kẻ thù rình rập và nhiều điều đáng sợ. Quyến thuộc lớn nhỏ ai nấy đều kinh hoàng. Người ấy cậy mình có nhiều tài nghệ, oai hùng dũng mãnh, thân tâm điềm tĩnh, an ủi cha mẹ, vợ con, quyến thuộc: 'Đừng lo sợ, ta nhất định khiến mọi người không bị khổ, mau vượt qua đồng hoang đến chỗ an ổn.' Lại nữa, Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Trong đồng hoang ấy, khi kẻ thù hiểm họa nổi lên, người ấy đã có đủ sự dũng mãnh và tài năng, lại thương yêu kính trọng người thân, có đầy đủ khí giới, thì có bỏ cha mẹ, vợ con, quyến thuộc mà một mình thoát qua chỗ hiểm nạn không?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Vì người ấy nhiều tài nghệ, có thể ở trong đồng hoang hóa ra binh khí và quân lính dũng mãnh tinh nhuệ, vượt hơn các kẻ thù, khiến chúng thấy thế tự nhiên lui tan. Còn chuyện bỏ người thân yêu, một mình thoát qua đồng hoang hiểm trở thì không có lẽ nào. Hơn nữa, tráng sĩ ấy ở trong đồng hoang, thú dữ và giặc cướp không có ý hãm hại được. Vì sao? Vì người ấy cậy có oai dũng, đủ các tài nghệ nên không sợ hãi. Bạch Thế Tôn, người ấy dùng tài khéo léo dẫn các quyến thuộc vượt qua đồng hoang hiểm trở không bị tổn hại gì, nhất định đến được làng xóm, thành ấp hoặc kinh đô lớn của nhà vua, nơi an vui."
Phật bảo Thiện Hiện: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Thương xót các loài hữu tình (chúng sinh) chịu khổ trong sinh tử, các vị buộc tâm an trú nơi từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng), giữ lấy Bát-nhã Ba-la-mật-đa và các thiện căn thù thắng, dùng phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, linh hoạt để đạt mục đích và giúp chúng sinh) như Phật đã cho phép, đem các công đức hồi hướng (hướng công đức về mục đích cao cả) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tuy tu đầy đủ Không, Vô tướng, Vô nguyện (Vô nguyện: không mong cầu, không tạo tác), nhưng đối với thật tế không có tâm muốn chứng nhập, để khỏi rơi vào bậc Thanh văn và Độc giác. Vì sao? Vì các vị Bồ-tát ấy có thế lực lớn, tinh tấn bền chắc, giữ lấy Bát-nhã Ba-la-mật-đa, có thiện căn thù thắng và phương tiện thiện xảo, thề không bỏ rơi tất cả hữu tình. Nhờ vậy nhất định được an ổn không hoạn nạn, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
"Thiện Hiện nên biết, khi Bồ-tát đem lòng từ thương nghĩ đến tất cả hữu tình, hướng về các hữu tình muốn ban cho họ an vui, thì lúc ấy Bồ-tát vượt khỏi phe phiền não, cũng vượt khỏi phe ma và bậc Nhị thừa (hai con đường Thanh văn và Độc giác). Tuy an trú trong tam-ma-địa mà không đi đến lậu tận; tuy khéo tập quán tính Không mà không tác chứng. Thiện Hiện nên biết, khi Bồ-tát khéo an trú nơi cửa giải thoát Không, thì lúc ấy Bồ-tát cũng có thể an trú nơi định Vô tướng, nhưng ở trong đó dùng phương tiện thiện xảo mà không chứng vô tướng. Do nhân duyên ấy mà vượt khỏi bậc Nhị thừa, nhất định hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
"Thiện Hiện nên biết, như chim Kiên Sí (chim cánh cứng, tức chim thần Ca-lâu-la) bay vút giữa hư không, tự tại liệng bay lâu mà không rơi xuống; tuy nương vào khoảng không mà rong chơi nhưng không dừng lại nơi khoảng không, cũng không bị khoảng không trói buộc ngăn ngại. Nên biết Bồ-tát cũng như vậy, tuy tập các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện, nhưng không dừng trụ nơi Không, Vô tướng, Vô nguyện; cho đến khi Phật pháp chưa hoàn toàn tròn đầy, trọn không nương vào đó mà dứt sạch vĩnh viễn các lậu (phiền não khiến tâm rỉ chảy ra ngoài, làm trôi lăn trong sinh tử).
"Thiện Hiện nên biết, như có tráng sĩ giỏi nghề bắn cung, muốn tỏ tài mình, ngửa lên bắn vào hư không. Để mũi tên trên không không rơi xuống đất, lại dùng mũi tên sau bắn vào đuôi mũi tên trước, cứ thế nối tiếp trong thời gian dài, mũi này đỡ mũi kia không để rơi xuống. Nếu muốn cho rơi thì ngừng bắn mũi sau, lúc ấy các mũi tên mới cùng lúc rơi xuống. Nên biết Bồ-tát cũng như vậy, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, giữ lấy phương tiện thiện xảo thù thắng; chừng nào các thiện căn của hạnh tu làm nhân cho Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề chưa chín muồi hết, thì trọn không giữa đường chứng nhập thật tế. Khi các thiện căn của hạnh tu làm nhân cho Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đều đã chín muồi, lúc ấy Bồ-tát mới chứng thật tế, liền đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì vậy, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, giữ lấy phương tiện thiện xảo thù thắng, đều nên quán xét kỹ càng tính chất sâu xa của các pháp như vậy; nếu Phật pháp chưa hoàn toàn tròn đầy thì không nên tác chứng."
Lúc ấy Thiện Hiện thưa Phật: "Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thật rất hiếm có, làm được việc khó, nghĩa là tuy hành tính Không mà không trụ nơi tính Không, tuy đi vào định Không mà không chứng thật tế." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vì sao? Vì các vị Bồ-tát ấy thề không bỏ rơi các loài hữu tình, nghĩa là phát nguyện thù thắng vi diệu như vầy: 'Nếu các hữu tình chưa được giải thoát, ta trọn không bỏ thiện căn gia hạnh (công phu tu tập thiện căn liên tục).' Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy do khởi tâm rộng lớn như vậy, muốn giải thoát tất cả hữu tình, nên tuy dẫn khởi ba tam-ma-địa Không, Vô tướng, Vô nguyện, nhưng nhờ giữ lấy phương tiện thiện xảo mà không chứng thật tế. Vì sao? Vì các vị Bồ-tát ấy được phương tiện thiện xảo hộ trì, thường nghĩ rằng: 'Ta trọn không bỏ tất cả hữu tình mà đi vào viên tịch (Niết-bàn, sự tịch diệt hoàn toàn).' Nhờ khởi ý nghĩ ấy và nhờ phương tiện thiện xảo, nên giữa chừng không chứng thật tế.
"Lại nữa, Thiện Hiện, nếu các vị Bồ-tát đối với chỗ rất sâu xa, tức là chỗ hành của ba cửa giải thoát là các đẳng trì (định) Không, Vô tướng, Vô nguyện, hoặc đã quán xét hoặc sẽ quán xét, thì các vị Bồ-tát ấy thường nghĩ: 'Các hữu tình suốt thời gian lâu dài khởi tưởng có hữu tình (cho rằng có chúng sinh thật), hành theo chỗ có sở đắc (tâm nắm bắt, cho là có cái thật để được), dẫn sinh các loại tà kiến xấu ác, luân hồi trong sinh tử chịu khổ không cùng. Ta vì đoạn trừ các tà kiến xấu ác ấy, nên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vì các hữu tình mà nói pháp Không sâu xa, khiến họ dứt bỏ chấp trước ấy, ra khỏi khổ sinh tử.' Vì thế tuy học cửa giải thoát Không, nhưng giữa chừng không chứng thật tế. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy nhờ khởi ý nghĩ ấy và nhờ phương tiện thiện xảo, tuy giữa chừng không chứng thật tế, nhưng không mất các định Tứ vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn vô hạn tu trong thiền định). Vì sao? Vì các vị Bồ-tát ấy được Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa và phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên bạch pháp (các pháp lành trong sạch) càng tăng gấp bội, các căn (năm năng lực gốc: tín, tấn, niệm, định, tuệ) dần dần sắc bén, các lực (năm sức mạnh tu tập), các giác chi (bảy yếu tố giác ngộ) và các đạo chi (tám nhánh chánh đạo) càng thêm tăng trưởng.
"Lại nữa, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ấy thường nghĩ: 'Các hữu tình suốt thời gian lâu dài hành trong các tướng, khởi đủ thứ chấp trước, do đó luân chuyển chịu khổ không cùng. Ta vì đoạn trừ sự chấp trước các tướng ấy, nên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vì các hữu tình mà nói pháp Vô tướng, khiến họ dứt chấp tướng, ra khỏi khổ sinh tử.' Do đó nhiều lần nhập đẳng trì Vô tướng. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy nhờ trước đã thành tựu phương tiện thiện xảo và ý nghĩ đã khởi, nên tuy nhiều lần nhập đẳng trì Vô tướng, nhưng giữa chừng không chứng thật tế; tuy giữa chừng không chứng thật tế, nhưng không mất các tâm từ, bi, hỷ, xả và các định khác. Vì sao? Vì các vị Bồ-tát ấy được Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa và phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên bạch pháp càng tăng gấp bội, các căn dần dần sắc bén, các lực, giác chi, đạo chi càng thêm tăng trưởng.
"Lại nữa, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ấy thường nghĩ: 'Các hữu tình suốt thời gian lâu dài, tâm thường khởi tưởng cho là thường còn, tưởng cho là vui, tưởng cho là có ta, tưởng cho là trong sạch; do đó dẫn sinh sự chấp trước điên đảo, luân hồi trong sinh tử chịu khổ không cùng. Ta vì đoạn trừ bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ta, bất tịnh là tịnh) ấy, nên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vì các hữu tình mà nói pháp không điên đảo, tức là nói sinh tử là vô thường, không vui, vô ngã, không sạch, chỉ có Niết-bàn là vi diệu tịch tĩnh, đầy đủ mọi công đức chân thật.' Do đó nhiều lần nhập đẳng trì Vô nguyện. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy nhờ trước đã thành tựu phương tiện thiện xảo và ý nghĩ đã khởi, nên tuy nhiều lần nhập đẳng trì Vô nguyện, nhưng khi các Phật pháp chưa hoàn toàn tròn đầy thì trọn không giữa chừng chứng thật tế; tuy giữa chừng không chứng thật tế, nhưng không mất các tâm từ, bi, hỷ, xả và các định khác. Vì sao? Vì các vị Bồ-tát ấy được Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa và phương tiện thiện xảo nâng đỡ, nên bạch pháp càng tăng gấp bội, các căn dần dần sắc bén, các lực, giác chi, đạo chi càng thêm tăng trưởng.
"Lại nữa, Thiện Hiện, các vị Bồ-tát ấy thường nghĩ: 'Các hữu tình suốt thời gian lâu dài, trước đã hành theo chỗ có sở đắc, nay cũng hành theo chỗ có sở đắc; trước đã hành theo tướng, nay cũng hành theo tướng; trước đã hành điên đảo, nay cũng hành điên đảo; trước đã hành theo tưởng hòa hợp (cho rằng các pháp là những khối kết hợp có thật), nay cũng hành theo tưởng hòa hợp; trước đã hành theo tưởng hư vọng, nay cũng hành theo tưởng hư vọng; trước đã hành theo tà kiến, nay cũng hành theo tà kiến; do đó luân chuyển chịu khổ không cùng. Ta vì đoạn trừ những lỗi lầm như vậy, nên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, vì các hữu tình mà nói pháp rất sâu xa, khiến những lỗi lầm ấy đều vĩnh viễn dứt sạch, không còn luân hồi chịu khổ sinh tử, mau chứng Niết-bàn thường, vui, chân thật, thanh tịnh.' Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy vì thương xót sâu sắc tất cả hữu tình, thành tựu phương tiện thiện xảo thù thắng, được Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa nâng đỡ, nên đối với tính chất sâu xa của các pháp thường ưa quán xét, tức là Không, Vô tướng, Vô nguyện, vô tác (không tạo tác), vô sinh, vô diệt, vô khởi, vô tận, vô tính (không có tự tính), thật tế. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy thành tựu trí thấy thù thắng như vậy, thì việc rơi vào pháp vô tướng vô tác (tức chứng Niết-bàn riêng của Nhị thừa), hay việc trụ lại trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ vòng sinh tử), đều không có lẽ nào. Thiện Hiện nên biết, các vị Bồ-tát ấy thành tựu công đức thù thắng như vậy, mà bỏ các hữu tình đi vào viên tịch, không chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề để làm lợi ích cho hữu tình, thì quyết không có lẽ nào."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi mốt
Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video