Thiên 727 — Hội 4 · Phẩm 28 Rải hoa

 Phần thứ tư, phẩm Rải Hoa, thứ hai mươi tám

 Lúc ấy, trong hội có vô lượng vô số chư thiên cõi Tam thập tam thiên (cõi trời Ba Mươi Ba, còn gọi là cõi trời Đao Lợi, nằm trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích cai quản) vui mừng hớn hở, ai nấy lấy những bông hoa nhiệm mầu tên là "Âm hoa" của cõi trời, kính cẩn rải lên đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc "đến từ chân như", tức đã chứng đạt chân lý) và các vị Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh). Khi ấy, trong đại chúng có sáu nghìn vị bí-sô (tức tỳ-kheo, người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) cùng đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu lạy sát chân Phật, khoác áo chừa vai phải, che vai trái, quỳ gối phải xuống đất, hướng về đức Bạc-già-phạm (phiên âm tên gọi tôn kính của Phật, nghĩa là Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính), cúi mình chắp tay. Nhờ thần lực của Phật, trong lòng bàn tay của mỗi vị tự nhiên đầy ắp hoa Âm hoa nhiệm mầu. Chúng bí-sô ấy vui mừng hớn hở, được điều xưa nay chưa từng có, ai nấy đem hoa ấy rải lên Phật và các vị Bồ-tát. Rải hoa xong, các vị cùng phát nguyện rằng: "Chúng con xin đem sức mạnh của căn lành (thiện căn: gốc rễ của điều thiện, tức những việc lành đã làm, sẽ sinh ra quả tốt) thù thắng này, nguyện luôn an trú trong cách sống và tu hành nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ bên kia, tức thoát khỏi sinh tử), mau chóng đi đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật)."

 Lúc ấy, đức Thế Tôn liền mỉm cười. Theo lệ thường của chư Phật, từ nơi miệng Ngài phóng ra đủ loại ánh sáng: xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tía, biếc, lục, vàng ròng, bạc, pha-chi (pha lê), chiếu ngang khắp vô biên cõi nước của chư Phật, trên đến cõi Phạm thiên (cõi trời thuộc cõi Sắc, nơi các vị trời đã lìa dục), dưới thấu đến phong luân (tầng gió ở dưới cùng, theo vũ trụ quan Phật giáo là nền đỡ cả thế giới). Rồi ánh sáng dần dần trở về, nhiễu quanh Phật theo chiều bên phải, sau ba vòng thì đi vào từ đỉnh đầu Ngài.

 Khi ấy, A-nan-đà (tức tôn giả A-nan, người em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, lạy Phật, chắp tay thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân gì, duyên gì mà Ngài hiện ra nụ cười này? Chư Phật mỉm cười không phải là không có nhân duyên. Cúi mong Như Lai thương xót mà nói cho." Lúc ấy, Phật bảo A-nan-đà rằng: "Các vị bí-sô này, ở đời sau, trong kiếp Tinh Dụ (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài; "Tinh Dụ" là tên của kiếp ấy, nghĩa là "ví như sao"), đều sẽ thành Phật, cùng có một tên là Tán Hoa (nghĩa là Rải Hoa), có đủ mười danh hiệu (mười tên gọi tôn quý của một vị Phật như Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn). Số chúng Thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu, nhắm đến quả A-la-hán để tự giải thoát) của các vị ấy đều bằng nhau, tuổi thọ cũng bằng nhau, đều là hai vạn kiếp. Lời dạy mà mỗi vị Phật ấy giảng nói có ý nghĩa sâu rộng, lan truyền khắp trời và người. Chánh pháp (giáo pháp chân chính) của các vị trụ lại ở đời đều hai vạn kiếp. Cõi Phật của các vị rộng lớn, trang nghiêm, thanh tịnh; người và vật đông đúc thịnh vượng, yên ổn, giàu có, vui vẻ. Các đức Như Lai ấy, mỗi vị ở cõi nước của mình, dẫn các đệ tử đi khắp làng mạc, thành quách, xóm làng, nước, ấp và kinh đô, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu (tức giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), hóa độ chúng trời và người, khiến họ được lợi ích và an vui thù thắng. Nơi các đức Thế Tôn ấy qua lại và ở, ngày đêm thường mưa xuống những đóa hoa đẹp năm màu. Vì nhân duyên này nên Ta mỉm cười.

 Cho nên, này Khánh Hỷ (tên dịch nghĩa của A-nan-đà), nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, tức vị Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) muốn được an trú trong chỗ an trú cao nhất, thì nên an trú trong cách sống và tu hành nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được an trú trong chỗ an trú của Như Lai, thì nên an trú trong cách sống và tu hành nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho đến chỗ rốt ráo, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đời trước hoặc là từ cõi người chết đi rồi lại sinh về đây, hoặc là từ cõi trời Đổ-sử-đa (tức cõi trời Đâu-suất, nơi các vị Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật cư ngụ) chết đi rồi đến sinh ở cõi người. Vì sao vậy? Vì người ấy ở đời trước, hoặc ở cõi người hoặc ở cõi trời, đã từng được nghe rộng về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên đời này mới có thể siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: Như Lai thấy rõ trước mắt rằng nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không tiếc thân mạng và của cải, thì chắc chắn sẽ không còn thoái lui khỏi con đường đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Lại nữa, này Khánh Hỷ, nếu có loài hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) ưa thích nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nghe rồi thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, chép viết, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lý, lại vì những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát, tức con đường tu để thành Phật và độ khắp chúng sinh) mà giảng nói, chỉ bày, răn dạy, truyền dạy, thì nên biết người ấy là bậc đại Bồ-tát. Người ấy trong quá khứ đã từng tự thân được nghe các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn — đều là danh hiệu của Phật) nói về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, chép viết, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lý, lại cũng từng vì người khác giảng nói, chỉ bày, răn dạy, truyền dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cho nên đời này mới làm được việc ấy.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: loài hữu tình ấy đã từng ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ mà gieo trồng các căn lành, nên đời này mới làm được việc ấy. Loài hữu tình ấy nên nghĩ thế này: "Trước kia ta không phải chỉ nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế từ những vị Thanh văn mà thôi, mà chắc chắn đã nghe từ chính các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Trước kia ta không phải chỉ gần gũi, cúng dường các vị Thanh văn mà gieo các căn lành, mà chắc chắn đã gần gũi, cúng dường các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác mà gieo các căn lành. Do nhân duyên ấy, nay ta được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, ưa thích thọ trì, đọc tụng, chép viết, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lý, và rộng vì chúng hữu tình mà giảng nói không biết mỏi mệt."

 Lại nữa, này Khánh Hỷ, nếu có loài hữu tình không kinh hãi, không sợ sệt, ưa thích nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, chép viết, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lý; đối với pháp, đối với nghĩa, đối với văn, đối với ý đều thông suốt khéo léo và tu hành thuận theo, thì những hữu tình ấy chính là đang tận mắt thấy chúng Ta, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu có loài hữu tình nghe nói ý nghĩa của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tin hiểu từ đáy lòng, không sinh lòng chê bai, không gì có thể làm lung lay hay phá hoại, thì những hữu tình ấy đã từng cúng dường vô lượng đức Phật, đã gieo nhiều căn lành ở chỗ chư Phật, lại cũng được vô lượng bạn lành che chở dắt dìu.

 Lại nữa, này Khánh Hỷ, nếu các hữu tình có thể gieo các căn lành nơi ruộng phước thù thắng là các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ruộng phước: ví bậc đáng cúng dường như ruộng tốt, gieo vào đó thì gặt được phước), thì tuy chắc chắn sẽ đạt được, hoặc quả Thanh văn, hoặc quả Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không cần nghe Phật dạy, chỉ lo tự giải thoát), hoặc quả Như Lai; nhưng muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì nhất thiết phải thông suốt không trở ngại ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, tinh tấn tu hành các hạnh Bồ-tát cho đến cực kỳ viên mãn.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thông suốt không trở ngại ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, tinh tấn tu hành các hạnh Bồ-tát cho đến cực kỳ viên mãn, mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại không chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, mà dừng ở bậc Thanh văn hay Độc giác, thì quyết không có lẽ ấy. Cho nên, chúng Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải thông suốt không trở ngại ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, tinh tấn tu hành các hạnh Bồ-tát cho đến cực kỳ viên mãn.

 Cho nên, này Khánh Hỷ, Ta đem kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này phó chúc (giao phó, gửi gắm) cho ông. Ông phải thọ trì cho đúng, đọc tụng cho thông thuộc, đừng để quên mất. Này Khánh Hỷ, nên biết: ngoài kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này ra, nếu ông thọ trì những pháp khác mà Ta đã nói, giả sử có quên mất thì tội còn nhẹ; nhưng nếu đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà không khéo thọ trì, cho đến chỉ quên mất một câu thôi, thì tội rất nặng.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dù chỉ một câu mà khéo thọ trì không quên mất, thì được phước vô lượng. Nếu đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà không khéo thọ trì, cho đến chỉ quên mất một câu, thì tội nặng phải chịu cũng lớn ngang với lượng phước nói ở trên. Cho nên, này Khánh Hỷ, Ta ân cần đem kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này giao cho ông. Ông phải thọ trì cho đúng, đọc tụng cho thông thuộc, suy nghĩ đúng như lý, rộng vì người khác mà giảng nói, phân tích, chỉ bày, khiến người thọ trì hiểu rõ đến tận cùng văn, nghĩa và ý chỉ.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà thọ trì, đọc tụng thông thuộc đến tận cùng, suy nghĩ đúng như lý, rộng vì người khác mà giảng nói, phân tích, chỉ bày khiến họ hiểu rõ, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chính là đang giữ gìn và nắm lấy nơi sinh ra và nuôi lớn Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai và hiện tại đã chứng.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu có loài hữu tình khởi lòng tha thiết thanh tịnh, muốn ngay trước mặt Ta mà đem đủ loại tràng hoa thượng hạng nhiệm mầu, cho đến đèn đuốc, để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen không biết mỏi mệt, thì hãy đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng thông thuộc đến tận cùng, suy nghĩ đúng như lý, rộng vì người khác mà giảng nói, phân tích, chỉ bày khiến họ hiểu rõ; hoặc lại chép viết kinh ấy, trang hoàng bằng các thứ báu, luôn đem đủ loại tràng hoa thượng hạng nhiệm mầu cho đến đèn đuốc mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không nên lười biếng hay ngơi nghỉ.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì chính là đang ngay trước mặt cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Ta và chư Phật trong mười phương ba đời. Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà khởi lòng tha thiết thanh tịnh, cung kính yêu thích, thì tức là đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác quá khứ, vị lai, hiện tại đã chứng, cũng khởi lòng tha thiết thanh tịnh, cung kính yêu thích.

 Này Khánh Hỷ, nếu ông yêu kính Ta, không rời bỏ Ta, thì cũng nên yêu kính, không rời bỏ kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cho đến một câu cũng đừng để quên mất. Này Khánh Hỷ, nhân duyên Ta phó chúc kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, dù trải qua vô lượng trăm nghìn đại kiếp mà nói cũng không hết. Tóm lại mà nói: Ta đã là bậc Đại sư (người thầy lớn) của các ông, thì nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng là bậc Đại sư của các ông. Các ông, trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hiếu chiến, có phước báu gần như chư thiên nhưng hay sân hận) và các loài khác, đã kính trọng Ta thì cũng nên kính trọng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Cho nên, này Khánh Hỷ, Ta dùng vô lượng phương tiện khéo léo mà giao cho ông kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; ông phải thọ trì, đừng để quên mất. Nay Ta cầm Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, trước vô lượng đại chúng gồm chư thiên, loài người, a-tố-lạc và các loài khác, mà phó chúc cho ông; ông phải thọ trì cho đúng, đừng để quên mất.

 Này Khánh Hỷ, nay Ta nói lời thật với ông: những ai có lòng tin trong sạch, muốn không rời bỏ Phật, muốn không rời bỏ Pháp, muốn không rời bỏ Tăng, lại muốn không rời bỏ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà chư Phật ba đời đã chứng, thì quyết không được rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Đó gọi là phép tắc mà chúng Ta, chư Phật, dùng để răn dạy và truyền dạy các đệ tử.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân ưa thích nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thọ trì, đọc tụng thông thuộc đến tận cùng, suy nghĩ đúng như lý, dùng vô lượng cách mà rộng vì người khác giảng nói, phân tích, chỉ bày, sắp đặt, xây dựng, khiến họ hiểu rõ và tinh tấn tu hành, thì các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy sẽ mau chóng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, có thể gần đến chỗ viên mãn nhất thiết trí trí (trí tuệ biết rõ tất cả mọi pháp một cách trọn vẹn, tức trí tuệ của Phật). Vì sao vậy? Vì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề và nhất thiết trí trí của chư Phật đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà được sinh ra.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: chư Phật ba đời đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà sinh ra Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cho nên, này Khánh Hỷ, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì phải siêng năng tinh tấn tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là mẹ của các Bồ-tát Ma-ha-tát, vì nó sinh ra các Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát siêng học sáu ba-la-mật-đa (sáu pháp tu đưa người qua bờ bên kia: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Cho nên, này Khánh Hỷ, Ta lại đem sáu ba-la-mật-đa này phó chúc cho ông; ông phải thọ trì cho đúng, đừng để quên mất. Vì sao vậy? Vì sáu ba-la-mật-đa như thế là kho tàng giáo pháp vô tận của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác; tất cả Phật pháp đều từ đó mà sinh ra.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: những điều cốt yếu của giáo pháp mà chư Phật Thế Tôn mười phương ba đời giảng nói, đều từ kho tàng giáo pháp vô tận là sáu ba-la-mật-đa mà tuôn chảy ra. Này Khánh Hỷ, nên biết: chư Phật Thế Tôn mười phương ba đời đều nương vào kho tàng giáo pháp vô tận là sáu ba-la-mật-đa mà siêng năng tu học, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Này Khánh Hỷ, nên biết: các đệ tử Thanh văn của chư Phật Thế Tôn mười phương ba đời đều nương vào kho tàng giáo pháp vô tận là sáu ba-la-mật-đa mà siêng năng tu học, đã, đang và sẽ vào Vô dư niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân thể và mọi gốc rễ khổ đau, tức sự tịch diệt hoàn toàn khi bậc giải thoát qua đời).

 Lại nữa, này Khánh Hỷ, giả sử ông vì người theo Thanh văn thừa mà nói pháp Thanh văn, nhờ pháp ấy mà tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới (một thế giới lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, tức một tỷ thế giới) đều đạt quả A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn, bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), thì cũng vẫn chưa phải là làm việc mà một đệ tử của Phật cần phải làm cho Ta. Nhưng nếu ông có thể vì người theo Bồ-tát thừa mà giảng nói một câu pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì đó gọi là làm việc mà một đệ tử của Phật cần phải làm cho Ta. Ta đối với việc ấy hết sức tùy hỷ (vui mừng theo việc lành của người khác), hơn cả việc ông giáo hóa tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới đều đạt quả A-la-hán.

 Lại nữa, này Khánh Hỷ, giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới, nhờ sức giáo hóa của người khác, không trước không sau mà đều được thân người, rồi cùng một lúc chứng quả A-la-hán. Những việc làm phước của các vị A-la-hán ấy, gồm phước do bố thí, phước do giữ giới và phước do tu tập thiền định, ý ông nghĩ sao? Những việc làm phước ấy có nhiều chăng?" Khánh Hỷ đáp: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)! Những việc làm phước ấy vô lượng vô biên."

 Phật bảo Khánh Hỷ: "Nếu có vị Thanh văn có thể vì Bồ-tát mà giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, trải qua một ngày một đêm, thì khối phước đạt được còn nhiều hơn khối phước kia rất nhiều. Này Khánh Hỷ, nên biết: hãy gác lại một ngày một đêm, chỉ trải qua một ngày; lại gác một ngày, chỉ trải qua nửa ngày; lại gác nửa ngày, chỉ trải qua một thời (một phần trong ngày, khoảng hai giờ); lại gác một thời, chỉ trải qua khoảng một bữa ăn; lại gác khoảng một bữa ăn, chỉ trải qua một chốc; lại gác một chốc, chỉ trải qua một thoáng; lại gác một thoáng, chỉ trải qua khoảng một cái búng tay — vị Thanh văn ấy có thể vì Bồ-tát mà giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khối phước đạt được vẫn nhiều hơn trước rất nhiều. Vì sao vậy? Vì khối phước mà vị Thanh văn ấy đạt được vượt hơn tất cả các căn lành của hàng Thanh văn và Độc giác.

 Lại nữa, này Khánh Hỷ, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì người Thanh văn mà giảng nói đủ loại pháp Thanh văn thừa, giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới nhờ pháp ấy mà đều chứng quả A-la-hán, ai nấy đều đầy đủ các loại công đức thù thắng, thì ý ông nghĩ sao? Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy do nhân duyên này mà đạt được khối phước có nhiều chăng?" Khánh Hỷ đáp: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ! Khối phước mà vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đạt được vô lượng vô biên."

 Phật bảo Khánh Hỷ: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì các thiện nam tử theo Thanh văn thừa, hoặc các thiện nam tử theo Độc giác thừa, hoặc các thiện nam tử theo Vô thượng thừa (cỗ xe cao nhất, tức con đường thành Phật), mà giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, trải qua một ngày một đêm, thì khối phước đạt được còn nhiều hơn trước rất nhiều. Này Khánh Hỷ, nên biết: hãy gác lại một ngày một đêm, chỉ trải qua một ngày; lại gác một ngày, chỉ trải qua nửa ngày; lại gác nửa ngày, chỉ trải qua một thời; lại gác một thời, chỉ trải qua khoảng một bữa ăn; lại gác khoảng một bữa ăn, chỉ trải qua một chốc; lại gác một chốc, chỉ trải qua một thoáng; lại gác một thoáng, chỉ trải qua khoảng một cái búng tay — vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể vì các thiện nam tử theo ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) mà giảng nói pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khối phước đạt được nhiều hơn trước vô lượng vô số lần. Vì sao vậy? Vì sự bố thí pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vượt hơn tất cả sự bố thí pháp tương ứng với Thanh văn, Độc giác, và vượt hơn các căn lành của hai thừa ấy. Vì sao như thế? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lại cũng dùng pháp tương ứng với Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường của Bồ-tát, vừa tự giác ngộ vừa cứu độ mọi chúng sinh) mà chỉ bày, khuyên dẫn, khen ngợi, khích lệ, làm cho vui mừng các hữu tình khác, khiến họ không còn thoái lui khỏi con đường đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình tu bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng dạy người khác tu bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Tự mình an trú nơi nội không cho đến vô tính tự tính không (các loại "không" — tức thấy các pháp không có tự thể cố định — gồm mười tám loại, bắt đầu từ "nội không": các giác quan bên trong là không, cho đến "vô tính tự tính không": cái không có tự tính cũng là không), cũng dạy người khác an trú nơi nội không cho đến vô tính tự tính không.

 Tự mình an trú nơi chân như cho đến bất tư nghị giới (chuỗi các tên gọi cho bản tính chân thật của mọi pháp, bắt đầu từ "chân như": cái như thật, không đổi khác, cho đến "bất tư nghị giới": cảnh giới không thể nghĩ bàn), cũng dạy người khác an trú nơi chân như cho đến bất tư nghị giới.

 Tự mình an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: đời là khổ; nguyên nhân của khổ là ái dục; khổ có thể diệt hết; và con đường dẫn đến diệt khổ), cũng dạy người khác an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo.

 Tự mình tu bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, bắt đầu từ "bốn niệm trụ": bốn phép quán chiếu thân, cảm thọ, tâm và các pháp, cho đến "tám thánh đạo chi": tám nhánh của con đường chân chính như thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng…), cũng dạy người khác tu bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi.

 Tự mình tu bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), bốn vô sắc định (bốn bậc định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ), cũng dạy người khác tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định.

 Tự mình tu các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa ngõ dẫn đến giải thoát: thấy các pháp là không; không chấp vào hình tướng; không còn mong cầu gì), cũng dạy người khác tu các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện.

 Tự mình tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ (các pháp thiền định nhằm thoát khỏi sự ràng buộc của cảnh giới, bắt đầu từ "tám giải thoát" cho đến "mười biến xứ": quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng… trải khắp mọi nơi), cũng dạy người khác tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ.

 Tự mình tu Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc thứ nhất "Cực hỷ": vui mừng tột bậc vì lần đầu chứng chân lý, cho đến bậc thứ mười "Pháp vân": trí tuệ như mây che khắp, mưa pháp xuống mọi nơi), cũng dạy người khác tu Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa.

 Tự mình tu tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn mọi giáo pháp, không để quên mất) và các pháp môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú vững vàng vào một đối tượng), cũng dạy người khác tu tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa.

 Tự mình tu năm nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, thiên nhĩ, biết tâm người, biết đời trước, thiên nhãn, dứt sạch phiền não), cũng dạy người khác tu năm nhãn và sáu thần thông.

 Tự mình tu mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (các đức tính riêng chỉ Phật mới có, bắt đầu từ "mười lực": mười năng lực trí tuệ biết rõ mọi việc, cho đến "mười tám pháp bất cộng": mười tám phẩm chất không chung với ai khác), cũng dạy người khác tu mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Tự mình tu ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những nét đặc biệt trên thân Phật), cũng dạy người khác tu ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Tự mình tu pháp không quên mất (luôn ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ sai sót) và tính luôn an trú trong sự buông xả (tâm luôn bình thản, không dao động), cũng dạy người khác tu pháp không quên mất và tính luôn an trú trong sự buông xả.

 Tự mình tu nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ đến từng chi tiết mọi tướng trạng của tất cả các pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật), cũng dạy người khác tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Tự mình tu hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng dạy người khác tu hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát. Tự mình tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, cũng dạy người khác tu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tự mình tu nhất thiết trí trí, cũng dạy người khác tu nhất thiết trí trí. Do nhân duyên ấy mà căn lành tăng trưởng, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Này Khánh Hỷ, nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu căn lành thù thắng như thế, ghi nhớ căn lành thù thắng như thế, nếu lại thoái lui khỏi con đường đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì quyết không có lẽ ấy."

 Lúc ấy, đức Thế Tôn được bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ) vây quanh, khen ngợi giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa, giao cho A-nan-đà thọ trì xong, lại ngay trước đại hội gồm tất cả trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần, có loại hộ pháp, có loại hung dữ), kiện-đạt-phược (tức càn-thát-bà, nhạc thần cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tố-lạc, yết-lộ-trà (tức ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (tức khẩn-na-la, một loại thần ca hát), mạc-hô-lạc-già (tức ma-hầu-la-già, thần rắn lớn), người và loài phi nhân (các loài không phải người), hiện sức thần thông, khiến đại chúng đều thấy đức Bất Động Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (vị Phật ở cõi Diệu Hỷ phương Đông) được đại chúng Thanh văn và Bồ-tát vây quanh, đang giảng nói diệu pháp cho hội chúng rộng lớn như biển, và thấy cả cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi nước ấy.

 Chúng Thanh văn của cõi ấy đều là A-la-hán: các lậu (phiền não, gọi là "lậu" vì như chỗ rò rỉ khiến tâm chảy mãi vào sinh tử) đã dứt hết, không còn phiền não; được tự tại chân thật, tâm khéo giải thoát, tuệ khéo giải thoát; như con ngựa hay đã được thuần phục, cũng như con voi lớn; việc cần làm đã làm xong, điều cần lo đã lo xong; đã bỏ hết gánh nặng, đã đạt được lợi ích cho chính mình; đã dứt hết mọi trói buộc dẫn đến tái sinh, hiểu biết chân chính và giải thoát; tâm được tự tại, đạt đến chỗ rốt ráo bậc nhất. Chúng Bồ-tát của cõi ấy đều là những vị được mọi người biết đến và kính ngưỡng, đã đạt đà-la-ni và tài biện luận không trở ngại, thành tựu vô lượng công đức nhiệm mầu không thể nghĩ bàn, không thể đo lường.

 Rồi Phật thu thần lực lại, khiến hội chúng nơi đây gồm trời, rồng, dược-xoa, kiện-đạt-phược và các loài khác không còn thấy đức Bất Động Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, chúng Thanh văn, Bồ-tát và các đại chúng khác ở đó, cùng cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật ấy nữa. Hội chúng của đức Phật ấy và cõi nước trang nghiêm thanh tịnh ấy đều không phải là đối tượng mà mắt của chúng sinh cõi này có thể thấy. Vì sao vậy? Vì khi Phật đã thu thần lực lại thì đối với cảnh xa xôi ấy không còn điều kiện để thấy.

 Lúc ấy, Phật bảo A-nan-đà: "Cõi nước và hội chúng của đức Bất Động Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, ông còn thấy nữa không?" A-nan-đà thưa: "Con không còn thấy những cảnh ấy nữa, vì đó không phải là chỗ mắt này có thể đi tới." Phật bảo cụ thọ (cách xưng hô tôn kính đối với vị tỳ-kheo, nghĩa là bậc có tuổi thọ về đạo hạnh) A-nan-đà: "Cũng như hội chúng và cõi nước của đức Như Lai ấy không phải là cảnh giới mà mắt của cõi này đi tới được, nên biết các pháp cũng như vậy, không phải là cảnh giới mà mắt và các giác quan khác đi tới được.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: pháp không đi tới pháp, pháp không thấy pháp, pháp không biết pháp, pháp không chứng pháp. Này Khánh Hỷ, nên biết: bản tính của tất cả các pháp không có cái gì có thể đi tới, không có cái gì có thể thấy, không có cái gì có thể biết, không có cái gì có thể chứng; không động, không tạo tác. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có tác dụng; cái có thể nắm bắt và cái bị nắm bắt đều như hư không, vì bản tính của chúng là xa lìa. Vì tất cả các pháp không thể nghĩ bàn; cái nghĩ bàn và cái được nghĩ bàn đều như người do nhà ảo thuật biến ra, vì bản tính của chúng là xa lìa. Vì tất cả các pháp không có người tạo tác và người thọ nhận, như ánh sáng, bóng hình… không chắc thật.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể đi như vậy, thấy như vậy, biết như vậy, chứng như vậy, thì đó là đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, và cũng không bám chấp vào các tướng trạng của các pháp này. Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học như vậy, thì đó là đang học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn cho tất cả các ba-la-mật-đa mau chóng viên mãn, đến được bờ bên kia rốt ráo của tất cả các pháp, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì cách học như vậy, trong tất cả các cách học, là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là tuyệt diệu, là nhiệm mầu nhất, là trên hết, là không gì hơn; làm lợi ích và an vui cho tất cả thế gian, làm chỗ nương tựa và che chở cho những ai không có chỗ nương tựa và che chở. Chư Phật Thế Tôn đều cho phép và khen ngợi việc tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: chư Phật và Bồ-tát học cách học này xong, an trú trong cách học này, có thể dùng tay phải hoặc ngón chân phải nhấc cả tam thiên đại thiên thế giới lên, ném sang phương khác hoặc đặt lại chỗ cũ, mà hữu tình trong đó không hay không biết, không bị tổn hại, không sợ hãi. Vì sao vậy? Vì công đức và uy lực của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thể nghĩ bàn. Chư Phật và Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại học Bát-nhã ba-la-mật-đa này nên đối với các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại và pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt, như niết-bàn) đều đạt được trí thấy không trở ngại. Cho nên, này Khánh Hỷ, Ta nói người có thể học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, trong tất cả các cách học, là bậc nhất, là thù thắng nhất, là tôn quý nhất, là cao nhất, là tuyệt diệu, là nhiệm mầu nhất, là trên hết, là không gì hơn.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: những ai muốn đo lường giới hạn của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì cũng như kẻ ngu si muốn đo lường kích thước và giới hạn của hư không. Vì sao vậy? Vì công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là vô lượng, không có giới hạn. Này Khánh Hỷ, nên biết: Ta trọn không bao giờ nói rằng công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có thể đo lường, có giới hạn như danh thân và các thứ tương tự. Vì sao vậy? Vì danh thân, cú thân, văn thân (tập hợp các tên gọi, các câu và các chữ cái — tức phương tiện ngôn ngữ để diễn đạt) là pháp có thể đo lường; còn công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phải là pháp có thể đo lường. Không phải danh thân và các thứ tương tự có thể đo lường được công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa, mà công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không phải là thứ bị chúng đo lường."

 Bấy giờ, Khánh Hỷ liền bạch Phật: "Vì nhân duyên gì mà Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa được nói là vô lượng?" Phật bảo Khánh Hỷ: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì bản tính không cùng tận nên nói là vô lượng; vì bản tính xa lìa nên nói là vô lượng; vì bản tính vắng lặng nên nói là vô lượng; vì như thật tế (bờ mé chân thật, tức bản thể chân thật của mọi pháp) nên nói là vô lượng; vì như hư không nên nói là vô lượng; vì công đức nhiều nên nói là vô lượng; vì không có giới hạn nên nói là vô lượng; vì không thể đo lường nên nói là vô lượng.

 Này Khánh Hỷ, nên biết: chư Phật ba đời đều học Bát-nhã ba-la-mật-đa cho đến rốt ráo viên mãn, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi vì các hữu tình mà giảng nói chỉ bày, nhưng Bát-nhã ba-la-mật-đa này vẫn luôn không hề vơi hao hay cạn hết. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như hư không bao la, không thể cùng tận. Này Khánh Hỷ, nên biết: những ai muốn làm cạn hết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì cũng như muốn làm cạn hết giới hạn của hư không. Cho nên, này Khánh Hỷ, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa được nói là vô tận; vì vô tận nên nói là vô lượng."

 Lúc ấy, Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lý "không") nghĩ thế này: "Chỗ này sâu xa, ta nên hỏi Phật." Nghĩ xong, liền bạch Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì sao Như Lai nói là vô tận?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như hư không bao la, không thể cùng tận, nên nói là vô tận." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bồ-tát Ma-ha-tát phải làm sao để dẫn khởi (làm phát sinh) Bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên quán sắc (hình sắc vật chất, gồm cả thân thể) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, nhận biết hình ảnh), hành (các hoạt động tâm lý tạo tác) và thức (sự nhận biết) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xứ (con mắt, xét như một trong sáu chỗ tiếp nhận cảnh bên ngoài) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc xứ (hình sắc, tức đối tượng của mắt) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, và các đối tượng của ý) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng mắt) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không và sự nhận biết) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhân duyên (duyên làm nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật, một trong bốn loại duyên) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán đẳng vô gián duyên (duyên do niệm tâm trước liền nối dẫn sinh niệm tâm sau, không gián đoạn), sở duyên duyên (duyên là đối tượng mà tâm nhắm tới) và tăng thượng duyên (duyên hỗ trợ hoặc không ngăn trở cho sự vật sinh ra) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ chân lý — khâu đầu tiên trong mười hai khâu của chuỗi nhân duyên sinh tử) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não (các khâu tiếp theo của chuỗi nhân duyên: hành động tạo nghiệp, thức tái sinh, thân tâm, sáu giác quan, tiếp xúc, cảm thọ, ái dục, bám giữ, sự hiện hữu, sinh ra, già chết, cùng sầu muộn, than khóc, khổ đau, lo âu, phiền não) là vô tận để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát nên quán sắc như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thọ, tưởng, hành, thức như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xứ như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc xứ như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán nhãn giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn thức giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán nhãn xúc như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nên quán địa giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhân duyên như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán vô minh như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa; nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não như hư không, vô tận, để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát nên dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Thiện Hiện, nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát mười hai duyên khởi (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối tiếp nhau, từ vô minh đến già chết, giải thích vì sao chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) như vậy thì xa lìa hai bên cực đoan (như chấp có và chấp không, chấp thường còn và chấp đoạn diệt). Các Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát mười hai duyên khởi như vậy thì không có giữa, không có bên. Đây là phép quán nhiệm mầu riêng có của chúng Bồ-tát Ma-ha-tát, không chung với ai khác: tức là phải ngồi yên trên tòa Bồ-đề nhiệm mầu (chỗ ngồi nơi chứng đạo giác ngộ) thì mới có thể quán sát đúng như thật lý lẽ sâu xa của mười hai duyên khởi như vậy — như hư không bao la, không thể cùng tận — rồi liền có thể chứng được nhất thiết trí trí.

 Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng cách thức quán chiếu vô tận như hư không mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi, thì không rơi vào bậc Thanh văn và Độc giác, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Thiện Hiện, nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát nếu có ai thoái lui khỏi con đường đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì đều là do không nương vào sự chú tâm (tác ý) và phương tiện khéo léo như vậy, không biết đúng như thật rằng các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì phải dùng cách thức quán chiếu vô tận như thế nào để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, phải dùng cách thức quán chiếu vô tận như thế nào để quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi.

 Thiện Hiện, nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát nếu có ai thoái lui khỏi con đường đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì đều là do xa lìa phương tiện khéo léo để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát nếu không thoái lui khỏi con đường đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì tất cả đều là nhờ nương vào phương tiện khéo léo để dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ nương vào phương tiện khéo léo như vậy mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng cách thức quán chiếu vô tận như hư không mà quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi. Do nhân duyên ấy mà có thể mau chóng viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mau chóng chứng được nhất thiết trí trí.

 Thiện Hiện, nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát khi quán sát pháp duyên khởi như vậy, không thấy có pháp nào không có nguyên nhân mà sinh ra, không thấy có pháp nào có bản tính và tướng trạng thường còn mãi, không thấy có pháp nào có người tạo tác và người thọ nhận. Thiện Hiện, nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng cách thức quán chiếu vô tận như hư không mà quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Thiện Hiện, nên biết: khi nào Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng cách thức quán chiếu vô tận như hư không mà dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi, thì khi ấy Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy sắc uẩn (uẩn: nhóm, khối; năm uẩn là năm nhóm cấu thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), không thấy thọ, tưởng, hành, thức uẩn; không thấy nhãn xứ, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; không thấy sắc xứ, không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; không thấy nhãn giới, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không thấy sắc giới, không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không thấy nhãn thức giới, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; không thấy nhãn xúc, không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không thấy các cảm thọ sinh ra do duyên nhãn xúc, không thấy các cảm thọ sinh ra do duyên nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không thấy địa giới, không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới; không thấy nhân duyên, không thấy đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; không thấy vô minh, không thấy hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Không thấy bố thí ba-la-mật-đa, không thấy tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục), tinh tấn, tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã ba-la-mật-đa; không thấy nội không cho đến vô tính tự tính không; không thấy chân như cho đến bất tư nghị giới; không thấy các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; không thấy bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi; không thấy bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; không thấy các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện; không thấy tám giải thoát cho đến mười biến xứ; không thấy Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười bậc tu chứng chung cho cả ba thừa, từ bậc "Tịnh quán": quán chiếu trong sạch của người mới tu, cho đến bậc "Như Lai": quả vị Phật); không thấy Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; không thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa; không thấy năm nhãn, sáu thần thông; không thấy mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; không thấy ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp phụ; không thấy pháp không quên mất và tính luôn an trú trong sự buông xả; không thấy nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không thấy quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của Thanh văn, người đã "dự vào dòng" thánh) cho đến quả Bồ-đề của Độc giác; không thấy tất cả các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát; không thấy Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật; không thấy nhất thiết trí trí; không thấy thế giới của đức Phật này, không thấy thế giới của đức Phật kia; cũng không thấy có pháp nào có thể thấy thế giới của đức Phật này hay đức Phật kia. Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thực hành như vậy, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nên biết: khi nào Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì khi ấy ác ma (Ma vương và quyến thuộc, kẻ chuyên phá hoại và ngăn trở người tu đạo) vô cùng buồn khổ, như bị trúng mũi tên độc; ví như có người cha mẹ bỗng nhiên qua đời, thân tâm đau đớn, ác ma cũng như vậy." Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Chỉ có một ác ma thấy các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà vô cùng buồn khổ như trúng mũi tên độc, hay là nhiều ác ma, hay là tất cả ác ma khắp tam thiên đại thiên thế giới đều như vậy?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Tất cả ác ma khắp cả tam thiên đại thiên thế giới, thấy các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đều vô cùng buồn khổ như trúng mũi tên độc, ai nấy ngồi trên tòa của mình mà không yên được. Vì sao vậy? Vì nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong cách sống và tu hành nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì trời, người, a-tố-lạc và các loài khác trong thế gian rình tìm chỗ sơ hở của vị ấy đều không thể tìm được, cũng không thể quấy nhiễu, ngăn trở. Cho nên, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì phải siêng năng an trú trong cách sống và tu hành nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể siêng năng an trú trong cách sống và tu hành nhiệm mầu của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì có thể tu tròn đầy bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể tu hành đúng đắn phương tiện khéo léo của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì liền có thể tu đầy đủ trọn vẹn tất cả các ba-la-mật-đa; khi những việc trở ngại, khó khăn nổi lên, đều có thể nhận biết đúng như thật mà tránh xa. Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn nắm giữ đúng đắn phương tiện khéo léo, thì nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện, nên biết: khi nào Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy chư Phật Thế Tôn đang hiện tại thuyết pháp ở vô lượng vô số thế giới đều hộ niệm (che chở và nghĩ nhớ đến) vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy. Vị ấy nên nghĩ thế này: "Các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy cũng từ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra nhất thiết trí." Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ như vậy rồi, lại nên suy nghĩ: "Những pháp mà các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đã chứng, ta cũng sẽ chứng."

 Như vậy, Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, suy nghĩ như vậy, thì khối phước sinh ra trong khoảng một cái búng tay còn hơn công đức mà các chúng Bồ-tát còn tâm chấp có chỗ đạt được (hữu sở đắc: tu mà còn bám vào ý nghĩ có cái để đạt, có người đạt) tu hành bố thí trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ). Huống gì có thể trải qua một ngày hay nửa ngày tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhớ nghĩ suy tư về công đức của chư Phật.

 Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể trải qua một ngày, hoặc cho đến chỉ khoảng một cái búng tay, tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhớ nghĩ suy tư về công đức của chư Phật, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bao lâu nữa sẽ an trú nơi bậc Bất thoái chuyển (bậc tu hành vững chắc, không bao giờ còn thoái lui khỏi con đường thành Phật). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy luôn được các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cùng nhau hộ niệm. Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát luôn được các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác hộ niệm, thì chắc chắn sẽ chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không rơi vào bậc Thanh văn, Độc giác. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quyết định không còn rơi vào các ác thú (các đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), quyết định không sinh vào những nơi không có cơ hội tu học (những hoàn cảnh không gặp được Phật pháp), luôn sinh vào các thiện thú (các đường lành: cõi người, cõi trời) và không lìa chư Phật.

 Thiện Hiện, nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhớ nghĩ suy tư về công đức của chư Phật chỉ trong khoảng một cái búng tay, mà còn được công đức và lợi ích thù thắng vô biên, huống gì trải qua một ngày hoặc hơn một ngày tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhớ nghĩ suy tư về công đức của chư Phật. Như Bồ-tát Ma-ha-tát Hương Tượng (tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "Voi Thơm") luôn có thể tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dẫn khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhớ nghĩ suy tư về công đức của chư Phật, luôn không rời bỏ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy hiện nay đang ở chỗ đức Bất Động Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tu hành phạm hạnh (đời sống trong sạch, tu tập theo chánh pháp)."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi bốn

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi lăm

 Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video