Hội thứ năm, phẩm thứ mười: Bất tư nghị (không thể nghĩ bàn), phần một.
Lúc ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, vị thần hộ trì Phật pháp) nghĩ như vầy: "Nếu có người chỉ cần được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo thấu suốt thật tướng của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) sâu xa, nên biết người ấy đã từng cúng dường chư Phật và phát thệ nguyện rộng lớn; huống gì có thể thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), đọc tụng, biên chép, vì người khác diễn nói, theo đúng lời dạy mà tu hành. Nên biết người ấy đã từng ở chỗ vô lượng Đức Phật trong quá khứ gần gũi cúng dường, trồng nhiều căn lành (gốc rễ của điều thiện), đã từng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, biên chép, vì người khác diễn nói, theo đúng lời dạy mà tu hành; hoặc đối với kinh này có thể hỏi, có thể đáp. Đó là nhờ sức phúc đời trước mà làm được việc này. Nếu các hữu tình (chúng sinh có tình thức) đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, công đức thuần tịnh, khi nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp."
Khi ấy Xá-lợi Tử (Śāriputra, vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) biết được ý nghĩ trong tâm Thiên Đế Thích, liền bạch Phật: "Nếu các Bồ-tát (người tu hành phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà sinh lòng tin hiểu, nên biết người ấy giống như các vị đại Bồ-tát bất thoái chuyển (không còn thoái lui trên con đường thành Phật). Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, ý nghĩa và đường lối hết sức sâu xa, cực kỳ khó tin hiểu. Nếu ở đời trước không tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa từ lâu, không ở trước Phật thưa hỏi lắng nghe, không ở chỗ Phật trồng nhiều căn lành, thì sao vừa tạm nghe đã có thể tin hiểu được? Nếu có người nghe nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà chê bai chống đối, nên biết người ấy đời trước đã từng chê bai chống đối Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì kẻ ngu ấy căn lành ít ỏi, nên đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không sinh được lòng tin trong sạch; vì chưa từng thưa hỏi Phật và các đệ tử về nghĩa lý sâu xa, nên khi nghe nói ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa thì chê bai chống đối."
Bấy giờ Thiên Đế Thích nói với Xá-lợi Tử: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, ý nghĩa và đường lối hết sức sâu xa, cực kỳ khó tin hiểu. Những ai chưa lâu tin ưa tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khi nghe nói ý nghĩa sâu xa trong đây mà không sinh lòng tin hiểu, thì cũng chưa phải là chuyện lạ. Nếu có người lễ kính Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tức là lễ kính Nhất thiết trí trí (trí tuệ viên mãn biết rõ tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật)." Xá-lợi Tử nói: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì sao? Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích)! Vì Nhất thiết trí trí mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) đạt được đều từ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra; và Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa lại do Nhất thiết trí trí của Như Lai mà có. Kiều-thi-ca! Các Bồ-tát nên thực hành như thế, nên an trụ như thế, nên học như thế đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Khi ấy Thiên Đế Thích bạch Phật: "Các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào thì gọi là an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?" Bấy giờ Phật khen Thiên Đế Thích: "Hay thay, hay thay! Ông nương sức Phật mà có thể hỏi Như Lai nghĩa lý sâu xa như thế. Kiều-thi-ca! Các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu không an trụ nơi sắc, cũng không an trụ nơi ý niệm 'đây là sắc', thì đó là học sắc; nếu không an trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức, cũng không an trụ nơi ý niệm 'đây là thọ, tưởng, hành, thức', thì đó là học thọ, tưởng, hành, thức (sắc, thọ, tưởng, hành, thức là năm uẩn — năm nhóm yếu tố hợp thành con người và thế giới: sắc là phần vật chất, hình thể; thọ là cảm giác; tưởng là sự nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành là các hoạt động tạo tác của tâm; thức là sự nhận biết, phân biệt). Lại nữa, Kiều-thi-ca, các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu không học sắc, cũng không học 'đây là sắc', thì đó là không an trụ nơi sắc; nếu không học thọ, tưởng, hành, thức, cũng không học 'đây là thọ, tưởng, hành, thức', thì đó là không an trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức. Kiều-thi-ca! Đó gọi là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cũng gọi là an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cũng gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế sâu xa bậc nhất, khó có thể đo lường, khó có thể nắm giữ, không có giới hạn." Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu không an trụ nơi tánh sâu xa của sắc, cũng không an trụ nơi ý niệm 'đây là tánh sâu xa của sắc', thì đó là học tánh sâu xa của sắc; nếu không an trụ nơi tánh sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức, cũng không an trụ nơi ý niệm 'đây là tánh sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức', thì đó là học tánh sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức. Lại nữa, Xá-lợi Tử, các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu không học tánh sâu xa của sắc, cũng không học 'đây là tánh sâu xa của sắc', thì đó là không an trụ nơi tánh sâu xa của sắc; nếu không học tánh sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức, cũng không học 'đây là tánh sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức', thì đó là không an trụ nơi tánh sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức."
Khi ấy Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế đã sâu xa bậc nhất, khó đo lường, khó nắm giữ, không có giới hạn, thì khó tin hiểu; chỉ nên vì các Bồ-tát ở địa vị bất thoái chuyển mà nói, vì các vị ấy đối với pháp này không nghi, không ngờ, không mê lầm." Khi ấy Thiên Đế Thích hỏi Xá-lợi Tử: "Nếu vì các Bồ-tát chưa được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) mà nói thì có lỗi gì?" Xá-lợi Tử đáp: "Họ nghe rồi kinh sợ, hoặc sinh lòng chê bai; do nhân duyên ấy mà phải chịu khổ lớn lâu dài, khó đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp, tức quả Phật)." Thiên Đế Thích hỏi: "Có Bồ-tát nào chưa được thọ ký mà nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tâm không kinh sợ, không sinh chê bai, lại tin hiểu sâu sắc chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Có. Bồ-tát ấy đã phát tâm Vô thượng Chánh đẳng giác từ lâu, đã tu hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) từ lâu; tuy chưa được thọ ký Đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn của Phật), nhưng không quá một hoặc hai Đức Phật nữa, chắc chắn sẽ được thọ ký Đại Bồ-đề."
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Xá-lợi Tử! Nếu các Bồ-tát chưa được thọ ký mà nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tâm không kinh sợ, sinh lòng tin hiểu sâu sắc, nên biết đã phát tâm Đại Bồ-đề từ lâu, trồng nhiều căn lành, phụng sự nhiều bạn lành."
Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật: "Nay con muốn nói đôi chút ví dụ, xin Ngài cho phép." Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Tùy ý ông nói." Xá-lợi Tử thưa: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Như các thiện nam tử (người nam có lòng tin hướng thiện) theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) tự nằm mộng thấy mình ngồi trên tòa Bồ-đề tuyệt diệu (chỗ ngồi nơi Đức Phật thành đạo), nên biết người ấy sắp chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu có người được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà tâm không kinh sợ, sinh lòng tin hiểu sâu sắc, thì cũng như vậy. Nên biết người ấy đã phát tâm Vô thượng Chánh đẳng giác từ lâu, căn lành đã chín muồi; hoặc đã được thọ ký Đại Bồ-đề, hoặc sắp được thọ ký Đại Bồ-đề, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
"Thế Tôn! Ví như có người đi qua đồng hoang, vượt đường hiểm trở, đi một trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi du-thiện-na ước chừng hơn mười cây số), hoặc hai trăm, ba trăm, cho đến năm trăm, rồi thấy những dấu hiệu báo trước của thành ấp, kinh đô, như người chăn thả gia súc, vườn tược, rừng cây, ruộng đồng v.v... Thấy những dấu hiệu ấy rồi liền nghĩ: 'Thành ấp, kinh đô cách đây không xa.' Nghĩ vậy rồi thân tâm thư thái, không còn sợ thú dữ, giặc cướp, đói khát. Bồ-tát cũng như vậy, được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa mà hết lòng tin kính, nên biết không lâu sẽ được thọ ký Bồ-đề, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không còn nỗi lo rơi xuống địa vị Thanh văn (người tu nghe lời Phật giảng mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hay Độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, nhưng không giáo hóa rộng rãi). Vì sao? Vì đã được thấy, nghe, cung kính, tin nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là dấu hiệu báo trước của Vô thượng Bồ-đề."
"Thế Tôn! Ví như có người muốn ngắm biển lớn, dần dần đi tới, trải qua nhiều ngày, không còn thấy núi rừng, liền nghĩ: 'Nay xem dấu hiệu này thì biển lớn không còn xa.' Vì sao? Vì gần bờ biển lớn thì đất ắt thấp dần, không có núi rừng. Người ấy lúc đó tuy chưa thấy biển, nhưng thấy dấu hiệu sắp tới nên vui mừng nhảy nhót. Bồ-tát cũng như vậy, được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa mà hết lòng tin kính, nên biết không lâu sẽ được thọ ký Bồ-đề, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao? Vì đã được thấy, nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là dấu hiệu báo trước của Vô thượng Bồ-đề."
"Thế Tôn! Ví như vào mùa xuân, những cây có hoa trái, lá cũ đã rụng, cành nhánh tươi nhuận; mọi người thấy vậy đều nghĩ: 'Hoa, trái, lá mới sắp mọc ra không lâu nữa.' Vì sao? Vì dấu hiệu báo trước hoa, trái, lá mới của những cây ấy đã hiện ra. Bồ-tát cũng như vậy, được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa mà hết lòng tin kính, nên biết không lâu sẽ được thọ ký Bồ-đề, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề." Lúc ấy trong hội chúng có các thiên tử (con trai các cõi trời) thấy vậy vui mừng nghĩ rằng: "Các Bồ-tát trước kia được dấu hiệu này rồi, không lâu liền được thọ ký Đại Bồ-đề; nay vị Bồ-tát này cũng được dấu hiệu ấy, không lâu sẽ được thọ ký Đại Bồ-đề."
"Thế Tôn! Ví như người phụ nữ mang thai đã lâu, thân thể ngày càng nặng nề, đi đứng không yên, ăn uống, ngủ nghỉ đều giảm bớt, không thích nói nhiều, chán những việc thường làm, vì chịu đau đớn nên mọi việc đều ngưng hẳn. Có người phụ nữ khác từng làm mẹ thấy những dấu hiệu ấy, liền biết người này không lâu sẽ sinh nở. Bồ-tát cũng như vậy, được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa mà hết lòng tin kính, nên biết không lâu sẽ được thọ ký Bồ-đề, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, có thể suốt đời vị lai làm lợi ích, an vui cho tất cả." Bấy giờ Phật khen Xá-lợi Tử: "Hay thay, hay thay! Ông nay khéo nói các ví dụ về Bồ-tát, tất cả đều là nhờ sức oai thần của Như Lai."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi chín.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi.
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho tàng giáo điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video