Thiên 749 — Hội 5 · Phẩm 17 Hành tham · phần 2

 Phần thứ năm, phẩm Tham hạnh, thứ mười bảy, phần hai. (Tham hạnh: người có tính tham dục nặng.)

 Phật bảo Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không): "Nếu các Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) có thể thực hành như thế, thì họ thực hành ở chỗ nào?" Thiện Hiện thưa: "Nếu các Bồ-tát có thể thực hành như thế thì hoàn toàn không có chỗ thực hành. Tại sao thế? Vì mọi pháp đang hiện hành đều không vận chuyển." Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt rằng mọi pháp vốn không có tự thể, đưa người tu sang bờ giác ngộ) sâu xa, thì họ thực hành theo chân lý nào?" Thiện Hiện thưa: "Nếu các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì họ thực hành theo thắng nghĩa đế (chân lý tối thượng, sự thật rốt ráo vượt ngoài ngôn ngữ và khái niệm)."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Nếu các Bồ-tát thực hành thắng nghĩa đế, thì đối với thắng nghĩa đế họ có nắm giữ tướng (hình tướng, đặc điểm để nhận biết, phân biệt sự vật) không?" Thiện Hiện đáp: "Không, bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Các Bồ-tát ấy đối với thắng nghĩa đế tuy không nắm giữ tướng, nhưng có hành theo tướng không?" Thiện Hiện đáp: "Không, bạch Thế Tôn." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Các Bồ-tát ấy đối với thắng nghĩa đế đã không hành theo tướng, vậy có phá hoại tướng không?" Thiện Hiện đáp: "Không, bạch Thế Tôn." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Các Bồ-tát ấy đối với thắng nghĩa đế tuy không phá hoại tướng, nhưng có gạt bỏ tướng không?" Thiện Hiện đáp: "Không, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ấy nếu không phá hoại, không gạt bỏ tướng của thắng nghĩa, thì làm sao có thể dứt được tưởng (ý niệm, khái niệm) nắm giữ tướng?" Thiện Hiện thưa: "Các Bồ-tát ấy không nghĩ rằng: 'Nay ta phá hoại tướng, gạt bỏ tướng, dứt tưởng', cũng chưa tu học con đường dứt tưởng. Nếu các Bồ-tát tinh tấn tu hành con đường dứt tưởng khi chưa đầy đủ Phật pháp, thì sẽ rơi vào địa vị Thanh văn (hàng đệ tử nghe Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hoặc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhưng không giáo hóa rộng rãi). Các Bồ-tát ấy có phương tiện khéo léo, tuy biết sâu sắc lỗi lầm của các tướng và của tưởng nắm giữ tướng, nhưng không phá hoại, gạt bỏ để vội dứt tưởng ấy mà chứng vô tướng (cảnh giới không còn hình tướng). Vì sao? Vì tất cả Phật pháp chưa viên mãn." Phật bảo: "Đúng vậy, đúng vậy."

 Khi ấy Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) nói với Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát tu hành ba môn giải thoát (ba cửa ngõ đưa đến giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện) trong giấc mộng, thì đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có tăng thêm lợi ích không? Nếu các Bồ-tát lúc thức tu hành ba môn giải thoát mà đã có tăng thêm lợi ích cho Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì tu trong mộng cũng phải tăng thêm lợi ích. Vì sao? Vì Phật nói mộng và thức không khác nhau."

 Thiện Hiện đáp: "Nếu các Bồ-tát lúc thức tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã được gọi là an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì các Bồ-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa trong mộng cũng được gọi là an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Ba môn giải thoát có thể tăng thêm lợi ích cho Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như vậy, vì dù mộng hay thức, nghĩa cũng không khác."

 Xá-lợi Tử nói: "Nghiệp (hành động có chủ ý, sẽ đưa đến quả báo) tạo ra trong mộng có tăng thêm không? Phật nói các pháp không thật, như mộng, vậy thì các nghiệp tạo ra trong mộng lẽ ra không tăng thêm; phải đến khi thức dậy nhớ nghĩ phân biệt thì mới tăng thêm." Thiện Hiện đáp: "Nếu có hữu tình (chúng sinh có tâm thức) nằm mộng giết người, chưa thức dậy mà nhớ nghĩ phân biệt đã tự vui mừng, thì nghiệp người ấy tạo ra không tăng thêm sao?"

 Xá-lợi Tử nói: "Không có đối tượng để duyên (sở duyên: đối tượng mà tâm hướng đến, bám vào) thì cả tư (ý chí, sự cố ý) lẫn nghiệp đều không thể sinh. Phải có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp mới khởi. Tư và nghiệp trong mộng duyên vào đâu mà sinh?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Dù mộng hay thức, không có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp không sinh; phải có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp mới khởi. Vì sao? Thưa Xá-lợi Tử, phải có các tướng được thấy, nghe, cảm nhận, hay biết thì trí phân biệt mới vận hành, nhờ đó mà khởi ra nhiễm (ô nhiễm, điều xấu) hoặc khởi ra tịnh (thanh tịnh, điều tốt). Nếu không có các tướng được thấy, nghe, cảm nhận, hay biết thì trí phân biệt không vận hành, cũng không có nhiễm hay tịnh. Do đó biết rằng dù mộng hay thức, có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp mới sinh; nếu không có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp không khởi."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Phật nói các đối tượng để duyên đều lìa tự tính (bản chất riêng, tự có và tự tồn tại), làm sao có thể nói có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp mới sinh, nếu không có đối tượng để duyên thì tư và nghiệp không khởi?" Thiện Hiện đáp: "Tuy các tư, nghiệp và các đối tượng để duyên đều lìa tự tính, nhưng do tâm mình nắm giữ tướng mà phân biệt, nên theo cách đặt bày của thế tục mà nói là có đối tượng để duyên làm khởi lên các tư và nghiệp; chứ không phải đối tượng để duyên ấy có riêng ngoài tâm."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát bố thí trong mộng, bố thí xong hồi hướng (chuyển công đức của mình hướng về mục đích cao cả) về vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột của Phật), thì các Bồ-tát ấy có thật sự đem việc bố thí hồi hướng về vô thượng Phật bồ-đề không?" Thiện Hiện đáp: "Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai) từ lâu đã được thọ ký (được Phật báo trước là chắc chắn sẽ thành Phật) đại bồ-đề, nên thưa hỏi ngài, chắc chắn ngài sẽ trả lời."

 Khi ấy Xá-lợi Tử theo lời Thiện Hiện, cung kính thưa hỏi Bồ-tát Từ Thị. Bồ-tát Từ Thị nói với Xá-lợi Tử: "Cái gì được gọi là Bồ-tát Từ Thị mà bảo là có thể trả lời câu hỏi của tôn giả? Là sắc (phần vật chất, gồm thân thể và mọi hình tướng) chăng? Là thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự hay biết, phân biệt) chăng? Là sắc không chăng? Là thọ, tưởng, hành, thức không chăng? Sắc không phải là Bồ-tát Từ Thị, cũng không thể trả lời câu hỏi của tôn giả. Thọ, tưởng, hành, thức không phải là Bồ-tát Từ Thị, cũng không thể trả lời câu hỏi của tôn giả. Sắc không không phải là Bồ-tát Từ Thị, cũng không thể trả lời câu hỏi của tôn giả. Thọ, tưởng, hành, thức không không phải là Bồ-tát Từ Thị, cũng không thể trả lời câu hỏi của tôn giả. Ta hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể gọi là Bồ-tát Từ Thị, cũng hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể trả lời. Có pháp được trả lời, nơi trả lời, lúc trả lời và cái nhờ đó mà trả lời, ta cũng đều không thấy. Ta hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể thọ ký; có pháp được thọ ký, nơi thọ ký, lúc thọ ký và cái nhờ đó mà thọ ký, ta cũng đều không thấy. Vì sao? Thưa Xá-lợi Tử, vì bản tính của tất cả các pháp đều là không, xét đến tận cùng cũng không thể tìm thấy."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Từ Thị: "Pháp mà nhân giả nói có giống như pháp đã chứng không?" Từ Thị đáp: "Pháp ta nói không giống như pháp đã chứng. Tại sao thế? Vì pháp ta đã chứng không thể nói ra." Khi ấy Xá-lợi Tử nghĩ: "Bồ-tát Từ Thị trí tuệ giác ngộ thật sâu xa, đã tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa trong đêm dài (ví thời gian rất lâu) nên mới có thể nói như thế."

 Bấy giờ Đức Thế Tôn biết điều Xá-lợi Tử đang nghĩ trong tâm, liền bảo: "Ý ông thế nào? Pháp mà nhờ đó ông thành A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử luân hồi), ông có thấy pháp ấy là có thể nói ra không?" Xá-lợi Tử thưa: "Không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) mà Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chứng được cũng như vậy, không thể nói ra. Các Bồ-tát ấy có phương tiện khéo léo, không nghĩ rằng: 'Nhờ pháp này ta đã được thọ ký đại bồ-đề, nay được thọ ký, sẽ được thọ ký', không nghĩ rằng: 'Nhờ pháp này ta sẽ chứng bồ-đề.' Nếu các Bồ-tát có thể thực hành như thế, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Đối với việc đạt bồ-đề, họ cũng không sợ hãi, vì tự biết chắc chắn mình sẽ chứng. Các Bồ-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nghe pháp sâu xa không kinh không sợ, cũng không chìm đắm trong thất vọng.

 "Các Bồ-tát ấy nếu ở nơi đồng hoang có thú dữ cũng không sợ hãi. Tại sao thế? Vì các Bồ-tát ấy muốn làm lợi ích cho các hữu tình nên có thể xả bỏ tất cả những gì mình có, cả trong thân lẫn ngoài thân. Họ luôn nghĩ: 'Nếu các thú dữ muốn ăn thân ta, ta sẽ cho chúng ăn no đủ. Nhờ căn lành (công đức làm điều thiện, là gốc sinh ra quả tốt) này, khiến cho bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng hoàn hảo) của ta mau được viên mãn, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật). Ta sẽ siêng tu chánh hạnh như thế, đến khi chứng được vô thượng chánh đẳng giác, trong cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa, được trang nghiêm bằng công đức của vị ấy) của ta sẽ không có tất cả loài bàng sinh (loài súc vật, cầm thú) và ngạ quỷ (loài quỷ đói, luôn chịu khổ đói khát).'

 "Các Bồ-tát ấy nếu ở nơi đồng hoang có giặc cướp hung ác cũng không sợ hãi. Tại sao thế? Vì các Bồ-tát ấy muốn làm lợi ích cho các hữu tình nên có thể xả bỏ tất cả những gì mình có, cả trong thân lẫn ngoài thân, vui tu các điều thiện, đối với thân mạng và của cải không chút tiếc nuối. Họ luôn nghĩ: 'Nếu có hữu tình tranh nhau đến cướp đoạt vật dụng của ta, hoặc vì thế mà hại thân mạng ta, ta sẽ không sinh giận hờn đối với họ. Nhờ nhân duyên này, khiến cho an nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn hoàn hảo) của ta mau được viên mãn, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Ta sẽ siêng tu chánh hạnh như thế, đến khi chứng được vô thượng chánh đẳng giác, trong cõi Phật của ta sẽ không có tất cả những kẻ cướp bóc, sát hại, thù địch. Vì cõi Phật của ta vô cùng thanh tịnh nên cũng không có các điều ác khác.'

 "Các Bồ-tát ấy nếu ở nơi đồng hoang không có nước cũng không sợ hãi. Họ nghĩ: 'Ta sẽ giảng nói pháp vi diệu vô thượng, dứt trừ bệnh khát ái (sự thèm khát, tham luyến như cơn khát) của các hữu tình. Dù ta vì thế mà khát cạn chết đi, ta cũng nhất định không rời tác ý đại bi (sự chú tâm vào lòng thương xót lớn lao đối với mọi chúng sinh) đối với các hữu tình, bố thí nước pháp vi diệu. Lạ thay, các hữu tình phước mỏng này lại sống trong thế giới không có nước như thế. Ta sẽ siêng tu chánh hạnh như thế, đến khi chứng được vô thượng chánh đẳng giác, trong cõi Phật của ta sẽ không có tất cả những đồng hoang khô cháy, khát nước, thiếu nước như thế. Ta sẽ dùng phương tiện khuyên các hữu tình tu phước nghiệp thù thắng, khiến cho bất cứ nơi đâu cũng đều đầy đủ nước tám công đức (thứ nước có tám đức tính tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, uống trừ đói khát, uống xong không hại).'

 "Các Bồ-tát ấy ở nơi đói kém cũng không sợ hãi. Họ nghĩ: 'Ta sẽ tinh tấn trang nghiêm làm thanh tịnh cõi Phật. Khi chứng vô thượng chánh đẳng giác, trong cõi Phật của ta sẽ không có tất cả nạn đói kém như thế. Các loài hữu tình đầy đủ khoái lạc, cần gì thì vừa nghĩ đến liền có ngay, như trên các cõi trời nghĩ gì đều được nấy. Ta sẽ phát khởi tinh tấn kiên cố dũng mãnh, khiến các hữu tình được thỏa mãn ước nguyện về pháp, khiến mọi lúc mọi nơi, tất cả hữu tình đều không thiếu thốn mọi thứ vật dụng cần dùng.' Nếu các Bồ-tát không có những sự sợ hãi như thế, thì chắc chắn sẽ chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 "Các Bồ-tát ấy gặp lúc dịch bệnh cũng không sợ hãi. Vì sao? Vì các Bồ-tát ấy luôn suy nghĩ kỹ rằng: 'Không có pháp nào gọi là bệnh, cũng không có người bệnh; tất cả đều là không, không nên sợ hãi. Ta sẽ siêng tu chánh hạnh như thế, đến khi chứng được vô thượng chánh đẳng giác, trong cõi Phật của ta các loài hữu tình đều không có ba thứ bệnh (?) (có thể chỉ các bệnh do gió, nóng và đàm trong cơ thể), tinh tấn tu hành các pháp lành thù thắng, đúng như Phật dạy, luôn không lười bỏ.'

 "Các Bồ-tát ấy nếu nghĩ rằng bồ-đề phải trải qua thời gian rất lâu mới đạt được, cũng không sợ hãi. Tại sao thế? Số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) trong quá khứ tuy vô lượng, nhưng đều do trong khoảnh khắc một niệm nhớ nghĩ phân biệt gom góp mà thành; số kiếp trong tương lai cũng nên biết như vậy. Vì thế Bồ-tát không nên ở đó khởi ý nghĩ lâu xa mà sinh sợ hãi. Vì sao? Vì số kiếp ngắn hay dài của quá khứ và tương lai đều tương ứng với tâm trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn của thời gian). Bồ-tát như thế, đối với những việc đáng sợ mà có thể suy xét kỹ, không sinh sợ hãi, thì mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video