Thiên 760 — Hội 6 · Phẩm 2 Thông đạt

 Hội thứ sáu – Phẩm Thông đạt, thứ hai.

 Lúc ấy có một vị Thiên vương (vua cõi trời) tên là Tối Thắng, từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu lễ chân Phật, khoác áo che vai trái để trần vai phải, gối phải chạm đất (tư thế bày tỏ lòng cung kính), chắp tay cung kính bạch rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), con có chút điều nghi, nay muốn hỏi Phật. Nếu được Ngài cho phép, con mới dám thưa thỉnh." Phật bảo Thiên vương Tối Thắng: "Này Thiên vương, Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn) sẽ tùy theo điều ông nghi mà hỏi để giải quyết cho ông." Thiên vương Tối Thắng được Phật cho phép, vui mừng hớn hở, liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) tu học một pháp mà có thể thông suốt tất cả các pháp?" Phật bảo Tối Thắng: "Hay thay, hay thay! Ông có thể hỏi Như Lai nghĩa lý sâu xa như thế. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ và ghi nhớ. Ta sẽ giảng giải đúng như điều ông nghi." Tối Thắng thưa: "Vâng, con xin được nghe."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Thiên vương nên biết, pháp mà các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học một pháp ấy mà thông suốt tất cả các pháp, chính là Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt thực tướng mọi sự, đưa người tu sang bờ giác ngộ). Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thông suốt Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã, Phương tiện thiện xảo, Diệu nguyện, Lực và Trí Ba-la-mật-đa (mười hạnh tu viên mãn đưa sang bờ giác ngộ: ban cho, giữ giới trong sạch, nhẫn nhịn, siêng năng, thiền định, trí tuệ, khéo léo dùng cách thức thích hợp, phát nguyện lớn, sức mạnh, trí hiểu biết thấu đáo).

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Bố thí Ba-la-mật-đa (hạnh ban cho viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho giáo pháp vi diệu. Nghĩa là với tâm trong sạch, không mong cầu gì, giảng pháp cho người khác, không cầu danh lợi, chỉ để diệt trừ khổ đau; không thấy mình là người có thể giảng pháp cho họ, không thấy họ là người nghe, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa (bản chất của mọi sự vốn không có thực thể riêng biệt).

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho sự không sợ hãi (che chở, cứu người khỏi nguy nan). Nghĩa là xem chúng sinh như cha mẹ, anh em, bà con, khiến mọi người đều gần gũi nương tựa mình. Vì sao vậy? Vì từ thuở không có khởi đầu đến nay, trôi lăn trong sáu nẻo (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), ai cũng đều từng là bà con. Nếu chúng sinh lâm vào cảnh sợ hãi, hoạn nạn, còn phải dùng cả thân mạng để cứu vớt họ, huống chi lại làm phiền não, hại họ. Không thấy mình là người có thể ban sự không sợ hãi cho họ, không thấy họ là người nhận, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho của cải nuôi sống. Nghĩa là tùy theo vật dụng mà chúng sinh cần, đem ban cho đủ thứ, khiến họ tiếp nhận và thực hành mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến). Không thấy mình là người có thể ban vật dụng cho họ, không thấy họ là người nhận, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho mà quên sự đền đáp. Nghĩa là khi ban cho không mong quả báo; Bồ-tát vốn tự nhiên phải ban cho. Không thấy mình là người có thể ban cho mà quên đền đáp, không thấy quả báo của việc ban cho, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho bằng lòng đại bi. Nghĩa là thấy chúng sinh nghèo khổ, già yếu, bệnh tật, không ai cứu giúp, liền khởi lòng thương xót lớn mà phát lời thề nguyện: "Khi ta đạt được Vô thượng Chánh đẳng giác (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật), ta sẽ làm nơi nương tựa cho các chúng sinh." Vì chúng sinh, đem chút căn lành (gốc rễ của điều thiện) hồi hướng (hướng công đức về) quả Bồ-đề (giác ngộ). Cũng không phân biệt mình là người có thể cứu giúp, họ là người được cứu giúp, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho với lòng cung kính. Nghĩa là tùy theo vật mà chúng sinh cần, liền tự tay cung kính dâng tặng, không để họ phải mệt nhọc. Không thấy mình là người có thể ban cho với lòng cung kính, không thấy họ là người nhận, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho với lòng tôn trọng. Nghĩa là đối với chúng sinh, khởi ý nghĩ xem họ như thầy, như tăng, hoặc như cha mẹ, đem lòng tôn trọng mà ban cho. Nếu không có của cải thì tặng cho lời nói tốt lành. Không thấy mình là người có thể ban cho với lòng tôn trọng, không thấy họ là người nhận, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho bằng cách cúng dường. Nghĩa là thấy chế-đa (tháp, đền thờ Phật) hoặc chỗ ở của tăng thì nên quét dọn, rưới nước, dùng các thứ hoa, hương, đèn sáng v.v... mà cúng dường. Nếu thấy tượng Phật hay kinh sách chánh pháp bị hư hỏng, thiếu sót, thì nên siêng năng sửa sang, cúng dường. Nếu thấy chúng tăng thì nên dùng thức ăn uống, đồ nằm, thuốc men mà cúng dường. Không thấy mình là người có thể cúng dường, không thấy họ là người nhận, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành hạnh viên mãn ban cho không nương dựa. Nghĩa là khi ban cho không nghĩ rằng: "Nguyện nhờ việc ban cho này mà được sinh lên cõi trời, cõi người, làm vua trời, vua người, giàu sang hưởng vui." Cho đến quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề cũng không chấp lấy, mong cầu, vì không có gì để đạt được. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Bố thí Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Tịnh giới Ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới trong sạch viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Trong Tỳ-nại-da (luật, tức các giới luật do Phật chế ra) thuộc giáo pháp trong sạch, Phật đã nói giới kinh tương ứng với Biệt giải thoát (bộ giới gồm nhiều điều giới riêng biệt, giữ được điều nào thì thoát khỏi lỗi lầm tương ứng điều ấy)." Bồ-tát nên học theo, nhưng không thấy tướng của giới và người có thể thọ trì; không chấp vào quan niệm về giới, cũng không chấp vào cái tôi, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không phải chỉ thọ trì giới trong sạch là đạt được, mà cần phải học khắp các giới hạnh của Bồ-tát." Bản tánh của giới là mát mẻ, vắng lặng, không dấy động, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Giữ giới như thế nào mới có thể dứt trừ phiền não?" Phiền não có ba loại, là tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội). Mỗi loại lại có ba bậc là nặng, vừa, nhẹ. Muốn dứt các phiền não này phải biết phép đối trị. Người tham nặng thì tu phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham dục), quán đầy đủ ba mươi sáu thứ trong thân (tóc, lông, móng, răng, da, thịt, máu, mủ, xương, tủy, phân, nước tiểu v.v...). Người sân nặng thì tu phép quán từ bi (quán lòng thương yêu, mong cho chúng sinh được vui và thoát khổ). Người si nặng thì tu phép quán duyên khởi (quán mọi sự đều do các nhân duyên nương nhau mà sinh ra). Không thấy người quán và pháp được quán, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Bồ-tát phải làm sao để xa lìa đúng đắn những suy nghĩ không chân chánh?" Đó là các Bồ-tát không khởi ý nghĩ này: "Ta tu hạnh vắng lặng, hạnh xa lìa, hạnh không (thấy mọi sự không có thực thể); còn các sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự trong xã hội Ấn Độ xưa) khác đều ở chốn ồn ào, không ưa hạnh không." Thấy được không hai, không khác, biết tự tánh vốn lìa, thì có thể xa lìa những suy nghĩ không chân chánh.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát tuy biết các pháp đều lìa (không có thực thể), mà vẫn hết sức sợ các tội lỗi. Như lời Phật dạy, phải giữ giới trong sạch, tu các việc phước, cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Đối với tội nhỏ cũng phải mang lòng sợ hãi lớn, không để mình dính dáng chung với nó. Vì Thế Tôn đã dạy: ví như thuốc độc, dù nhiều hay ít đều gây hại.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát thường sinh lòng sợ tội, tương ứng với hạnh tin (?). Giả sử ở nơi vắng vẻ, một mình không có bạn, có sa-môn v.v... mang vàng, bạc, ngọc phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly), ngọc trai và các thứ báu khác đến gửi Bồ-tát, Bồ-tát không khởi lòng tham đắm muốn lấy, mà suy nghĩ thế này: "Thế Tôn thường dạy: thà tự cắt thịt mình mà ăn, còn hơn lấy của người khác khi họ không cho."

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát giữ giới vững chắc. Nếu các ác ma (loài chuyên phá hoại người tu hành) và quyến thuộc của ma hiện hình sắc đẹp đẽ để ép buộc, thử thách Bồ-tát, thì Bồ-tát đối với chúng tâm không lay động, mà suy nghĩ thế này: "Thế Tôn thường dạy: hình sắc và các pháp đều như mộng, như ảo hóa, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa."

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát tuy siêng giữ giới mà không mong cầu ngôi vua trời, vua người. Thân lìa ba lỗi (giết hại, trộm cắp, tà dâm); miệng không có bốn lỗi (nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt); ý tránh được ba lỗi (tham lam, giận dữ, tà kiến). Giữ giới như thế mà không thấy mình là người giữ, không thấy tướng của giới, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Tịnh giới Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt An nhẫn Ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành An nhẫn Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát thường học nhẫn bên trong: đối với buồn lo, đau khổ, phiền não đều không chạy theo. Cũng học nhẫn bên ngoài: nếu người khác đánh, mắng, lừa gạt, cướp đoạt, lăng nhục, thì trọn không sinh giận. Cũng học pháp nhẫn (chấp nhận, an trú được nơi chân lý sâu xa), như Thế Tôn đã dạy: "Thật tánh rất sâu xa là không có pháp, không có ngã (không có cái tôi thật); không sinh, vắng lặng, chính là Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết mọi khổ đau và phiền não)." Nghe nói như thế, tâm không kinh sợ, mà suy nghĩ thế này: "Nếu không học pháp này, làm sao đạt được quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, để có thể đến tận đời vị lai làm lợi ích, an vui cho các loài chúng sinh?"

 Bồ-tát xét kỹ, suy nghĩ về ba chất độc tham, sân, si như thế: mỗi thứ khởi lên từ đâu, do nhân duyên gì mà sinh, do nhân duyên gì mà diệt. Quán sát đúng như thật, đều không thấy có cái sinh ra và cái được sinh, cái diệt và cái bị diệt. Tâm nhẫn như thế nối tiếp không dứt, trong mọi lúc ngày đêm chưa từng gián đoạn. Đối với cảnh phải nhẫn, không có tâm phân biệt chọn lựa, như nghĩ rằng: "Đối với vua, cha mẹ, thầy dạy, bậc trên, ta nên tu nhẫn; còn những người khác thì có thể đáp trả điều ác." Bồ-tát tu nhẫn không phải vì báo ơn, vì danh lợi, vì nhân nghĩa, vì sợ hãi hay vì xấu hổ, mà vì Bồ-tát vốn tự nhiên phải tu nhẫn. Nếu người khác làm hại, đánh đập, mắng nhục, xâm đoạt, lừa gạt, lăng nhục, tâm vẫn không nghiêng động.

 Nếu Bồ-tát ở vào địa vị vua quan v.v..., có kẻ nghèo hèn chửi mắng, làm nhục, thì trọn không nổi nóng hấp tấp mà vội ra uy dùng hình phạt, nghĩ rằng: "Ta ở ngôi tôn quý, theo phép phải quở phạt." Mà chỉ nghĩ thế này: "Xưa kia ở chỗ các đức Phật Thế Tôn, ta đã phát lời thệ nguyện rộng lớn: tất cả chúng sinh ta đều cứu vớt, khiến họ đạt được quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nay nếu ta nổi giận thì trái với bản nguyện." Ví như một thầy thuốc giỏi phát lời thề: "Những người mù ở thế gian ta đều chữa cho khỏi." Nếu chính mình bị mù thì làm sao chữa được bệnh cho người khác? Cũng vậy, Bồ-tát muốn trừ sự tối tăm cho người khác mà tự mình nổi giận, thì làm sao cứu được họ? Không thấy mình là người có thể nhẫn và điều phải nhẫn, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt An nhẫn Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Tinh tấn Ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tinh tấn Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát: ai chưa diệt được khổ thì giúp cho diệt; ai chưa qua được biển sinh tử thì giúp cho qua; ai chưa thoát thì giúp cho thoát; ai chưa yên thì giúp cho yên; ai chưa giác ngộ thì giúp cho giác ngộ.

 Khi Bồ-tát thực hành tinh tấn như thế, có các ác ma đến gây trở ngại, nói với Bồ-tát rằng: "Này thiện nam tử, chớ tu hạnh này, chỉ uổng công chịu khổ nhọc. Vì sao vậy? Xưa kia ta cũng từng tu hạnh này: ai chưa diệt thì giúp cho diệt, ai chưa qua thì giúp cho qua, ai chưa thoát thì giúp cho thoát, ai chưa yên thì giúp cho yên, ai chưa giác ngộ thì giúp cho giác ngộ; chỉ uổng công chịu khổ nhọc, chẳng được lợi ích thật nào. Từ xưa đến nay ta thấy nhiều Bồ-tát tu học hạnh này rồi đều thoái lui. Ông nên quay tâm lại tu theo đạo Nhị thừa (hai con đường Thanh văn và Duyên giác, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), chứng lấy quả Nhị thừa mà tự mình nhập diệt (vào Niết-bàn)."

 Bồ-tát nghe xong liền nhận biết, bảo ác ma: "Ngươi hãy quay về đi! Tâm ta vững chắc như kim cương, không phải lời dối trá của ngươi có thể làm ta thoái lui, hư hỏng được. Ngươi cố gây trở ngại thì chỉ tự chuốc khổ trong đêm dài (thời gian lâu dài trong sinh tử)." Ma nghe lời này liền biến mất.

 Nếu có các Bồ-tát khác chưa đạt được Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tu năm Ba-la-mật-đa trước trải qua trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), thì Bồ-tát thực hành tinh tấn như thế còn có thể vượt qua họ, huống chi là địa vị Nhị thừa. Bồ-tát như thế tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thành tựu Phật pháp, lìa bỏ mọi điều ác. Tuy thực hành tinh tấn, không quá gấp cũng không quá chậm, mà có thể phát khởi đại nguyện thù thắng: "Khiến ta được thân giống như Như Lai, trên đỉnh đầu có nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu, một trong các tướng tốt của Phật), giữa hai chân mày có bạch hào (sợi lông trắng xoáy tròn, cũng là một tướng tốt của Phật). Phật chuyển bánh xe pháp (giảng dạy giáo pháp), ta cũng như thế."

 Ví như vàng ròng được trang sức thêm các thứ báu sáng ngời thì càng đẹp đẽ trong sạch; sự tinh tấn của Bồ-tát cũng lại như thế: lìa các thứ nhơ bẩn, tức là lìa sự lười nhác, trễ nải, mệt mỏi rã rời, không tự biết mình, suy nghĩ không chân chánh. Nhờ vậy liền có thể được phúc đức và trí tuệ thù thắng, trong sạch cùng trang nghiêm cho mình. Thân không mệt nhọc, tâm không chán nản, lười biếng. Tất cả các pháp ác, bất thiện gây chướng ngại cho đạo đều được diệt trừ; tất cả các pháp giúp cho đạo, hướng về Niết-bàn đều được tăng trưởng. Điều ác nhỏ còn không khởi lên, huống chi điều ác nhiều.

 Giả sử các thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ) đầy lửa lớn như địa ngục Vô gián (địa ngục khổ nhất, chịu khổ liên tục không ngừng), mà bên ngoài thế giới này chỉ có một chúng sinh đáng được cứu độ, Bồ-tát vì người ấy còn đi xuyên qua đám lửa đó, huống chi là vì nhiều chúng sinh. Các Bồ-tát này không nghĩ rằng: "Vô thượng Bồ-đề không dễ đạt được; Bồ-tát tu hành gấp rút như cứu lửa cháy đầu, phải trải qua trăm nghìn na-dữu-đa (con số cực lớn) kiếp; gánh nặng như thế thật khó gánh vác." Mà chỉ suy nghĩ thế này: "Chư Phật quá khứ và hiện tại đều tu hạnh này mà chứng quả đại Bồ-đề, ta cũng như thế, chính nên tu tập. Thà trăm nghìn kiếp ở trong địa ngục, để khiến các chúng sinh đều được cứu độ giải thoát, chứ trọn không bỏ họ mà vội vào Niết-bàn." Khi Bồ-tát thực hành tinh tấn như thế, tâm không tự cao, đối với người khác cũng không tự thấy mình thấp kém. Không thấy người thực hành và pháp được thực hành, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Tinh tấn Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Tĩnh lự Ba-la-mật-đa (hạnh thiền định viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Tĩnh lự Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát ở trong Đại thừa (con đường lớn, tu để thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh) đã gieo sâu căn lành, đời đời kiếp kiếp tu nhiều hạnh tốt đẹp, gần gũi bạn lành, không sinh vào những nhà nghèo hèn hay theo tà kiến, mà thường sinh vào dòng họ lớn bà-la-môn hay sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ), tin đúng đắn Tam bảo (ba ngôi quý báu: Phật, Pháp, Tăng), làm tăng trưởng pháp lành.

 Nhờ căn lành từ đời trước, Bồ-tát nghĩ thế này: "Chúng sinh suốt đêm dài trôi lăn trong các nẻo, vòng khổ không ngừng, đều do lòng tham ái." Bồ-tát nghĩ xong liền khởi tâm chán lìa, biết rằng tham ái do sự phân biệt hư vọng mà có. Trong kinh, Thế Tôn đã dùng nhiều cách để nói về tai hại của dục lạc: nó như giáo dài, như ngọn mác, như dao, như rắn, như bọt nước, như bọt sóng, hôi thối, nhơ bẩn, đổi dời, không thường còn. Người có trí sao lại tham đắm thứ ấy? Bồ-tát liền cạo bỏ râu tóc, xuất gia tu đạo, để điều chưa thấy được thấy, điều chưa đạt được đạt, điều chưa chứng được chứng. Nghe giảng thì tiếp nhận, giữ gìn, hoặc là tục đế (chân lý theo cách hiểu thông thường của thế gian), hoặc là thắng nghĩa đế (chân lý tối thượng, thực tướng của mọi sự), tu hành đúng như thật, quán sát đúng như pháp, tức là: chánh kiến (thấy biết đúng), chánh tư duy (suy nghĩ đúng), chánh ngữ (nói đúng), chánh nghiệp (hành động đúng), chánh mạng (sinh sống đúng), chánh tinh tấn (siêng năng đúng), chánh niệm (ghi nhớ, tỉnh giác đúng), chánh định (tập trung tâm đúng). Xa lìa chốn ồn ào, không chạy theo danh tiếng, cũng không cầu được cúng dường, cung kính. Thân và tâm tinh tấn, thường không lười nghỉ.

 Bồ-tát suy xét tâm này phần nhiều đi theo cảnh nào: là thiện, là ác, hay là vô ký (không thiện không ác)? Nếu đi theo cảnh ác thì mau dừng lại; nếu đi theo cảnh vô ký thì cũng nên bỏ đi; nếu đi theo cảnh thiện thì liền siêng năng tinh tấn, thúc đẩy cho tăng trưởng căn lành thù thắng. Để đối trị các pháp ác, bất thiện, Bồ-tát dẫn khởi ba mươi bảy phẩm trợ đạo vi diệu (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo).

 Pháp ác, bất thiện là tham, sân, si. Tham lại có ba bậc: nặng, vừa, nhẹ. Người tham bậc nặng, nghe tên cảnh dục lạc là cả người hớn hở, trong lòng hết sức vui mừng, không thấy tai hại của dục, không sinh lòng chán lìa, mưu cầu trái lẽ mà không biết hổ thẹn. Người không biết hổ thẹn là người khi đi một mình, đến đâu cũng luôn nghĩ đến cảnh dục, ý nghĩ này nối tiếp ý nghĩ kia chưa từng tạm bỏ, chỉ thấy đẹp đẽ mà không biết tai hại; cha mẹ, thầy dạy quở trách điều họ ham muốn thì họ hoàn toàn không xấu hổ, lại vô tình nổi lên tranh cãi. Như thế gọi là người không biết hổ thẹn. Hạng người này khi chết sẽ rơi vào ác thú (các nẻo xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Người tham bậc vừa, khi lìa cảnh dục thì lòng dục không khởi. Người tham bậc nhẹ, chỉ cùng nói cười là lòng dục liền dứt.

 Sân cũng có ba bậc. Người sân bậc nặng, khi cơn giận nổi lên thì tâm mê muội, mắt rối loạn, hoặc gây tội vô gián (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn; phạm thì rơi vào địa ngục Vô gián), hoặc phỉ báng chánh pháp, hoặc lại gây các tội nặng khác, nặng hơn năm tội vô gián gấp trăm nghìn lần. Người sân bậc vừa, vì giận dữ mà tuy làm các điều ác nhưng liền sinh hối hận. Người sân bậc nhẹ, trong lòng không oán ghét, chỉ ngoài miệng quở mắng rồi liền ăn năn. Si cũng có ba bậc, theo lẽ mà nên biết. Tuy quán như thế, nhưng biết rằng các pháp đều như ảo thuật, như mộng, như tiếng vang, như hình trong gương, như ánh sáng, như bóng, như ánh nắng dợn (ảo ảnh như có nước giữa trời nắng), như vật biến hóa, và như thành tầm hương (thành của loài thần nhạc Càn-thát-bà hiện ra giữa không trung, chỉ là ảo ảnh), hư vọng không thật, vì do điên đảo mà có. Thấy cảnh giới bên ngoài diệt thì nội tâm vắng lặng. Không thấy người thực hành và pháp được thực hành, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Tĩnh lự Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Bát-nhã Ba-la-mật-đa? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát dùng trí đúng đắn quán sát sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm tạo nên con người: hình sắc thân thể, cảm giác, tri giác, các hoạt động tâm ý, sự nhận biết), không thấy sắc sinh, không thấy sắc tụ họp, không thấy sắc diệt; thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Vì sao vậy? Vì tự tánh đều không, không có gì chân thật, chỉ có tên gọi đặt ra tạm bợ.

 Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, giáo hóa các chúng sinh, trọn không nói với họ rằng không có nghiệp, không có quả. Tuy biết các pháp đều như ảo thuật, như mộng, như tiếng vang, như hình trong gương, như ánh sáng, như bóng, như ánh nắng dợn, như vật biến hóa và như thành tầm hương; không có ngã, hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la (những tên gọi khác nhau cho một cái "tôi" thường còn mà người đời chấp là có: cái tôi, chúng sinh, kẻ sống, kẻ được sinh, kẻ nuôi dưỡng, con người, chủ thể đi lại trong luân hồi), nhưng vẫn thường nói rằng có nghiệp, có quả. Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế, ác ma và quyến thuộc không thể tìm được dịp để hãm hại. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát ấy gần gũi bạn lành, thành tựu các pháp giúp đạt Bồ-đề, lìa bỏ pháp thế gian, vui mừng ngợi khen chánh pháp rất sâu xa của chư Như Lai. Chư thiên, ma, Phạm thiên (vị trời cai quản cõi Sắc) và các sa-môn, bà-la-môn khác, ngoài trí đúng đắn của Phật ra, không ai bằng được. Không thấy người thực hành và pháp được thực hành, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa (hạnh khéo léo dùng cách thức thích hợp để giáo hóa, viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo hồi hướng về quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu thấy hoa quả tốt đẹp ở thế gian, thường đem cúng dường chư Phật, Bồ-tát, sáu thời ngày đêm (ngày ba thời, đêm ba thời) chưa từng tạm bỏ, rồi đem điều lành thù thắng ấy hồi hướng về Bồ-đề. Thấy cây có hoa quả cũng lại như thế. Nếu nghe trong khế kinh (kinh điển, lời Phật dạy khế hợp chân lý và căn cơ người nghe) của Như Lai nói nghĩa pháp sâu xa, thì vui mừng tin nhận, yêu thích, đọc tụng, ghi nhớ, rồi lại giảng cho người khác, đem điều lành vi diệu ấy hồi hướng về Bồ-đề.

 Nếu thấy tháp thờ hay hình tượng Như Lai, liền đem đủ các thứ hương hoa cúng dường, nguyện cho các loài chúng sinh lìa mùi hôi của sự phạm giới, được hương thơm của giới trong sạch giống như chư Phật. Khi quét dọn, rưới nước, xoa sạch nền đất, nguyện cho các chúng sinh oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ) chỉnh tề. Khi dùng lọng hoa che phủ, nguyện cho các chúng sinh đều lìa sự nóng bức của phiền não. Khi vào chỗ ở của tăng, nguyện cho các chúng sinh đều vào viên tịch (Niết-bàn, sự vắng lặng trọn vẹn). Khi ra khỏi chỗ ở của tăng, nguyện cho các chúng sinh đều ra khỏi cảnh giới của ma. Thấy mở cửa tăng phòng liền nguyện rằng: "Dùng trí xuất thế gian, vì các chúng sinh mở những cánh cửa chưa mở, khiến tất cả đều tỏ ngộ và bước vào." Nếu thấy đóng cửa thì nguyện vì chúng sinh đóng lại tam hữu (ba cõi tồn tại trong luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) hay bốn ác thú (bốn nẻo xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, a-tu-la). Nếu được ngồi yên thì nguyện các chúng sinh ngồi trên tòa Bồ-đề (chỗ ngồi thành Phật). Nếu nằm nghiêng bên phải thì nguyện các chúng sinh đều chứng viên tịch. Khi từ chỗ ngồi, chỗ nằm đứng dậy thì nguyện các chúng sinh lìa các mê lầm dấy khởi. Khi rửa chân thì nguyện các chúng sinh xa lìa bụi nhơ. Khi lễ Phật, đi vòng quanh bên phải tháp thờ thì nguyện các chúng sinh đều sẽ thành Phật. Được trời người cung kính cũng không lấy đó làm vui mừng.

 Nếu có người ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật pháp) mang tà kiến, khó giáo hóa, Bồ-tát liền nghĩ thế này: "Nếu ta làm thầy họ, họ bị lòng kiêu mạn chi phối, ắt không chịu tin. Hãy tạm làm bạn đồng học hoặc làm đệ tử của họ." Tuy ở trong chúng của họ, nhưng giới hạnh và sự hiểu biết rộng của Bồ-tát vượt hơn các ngoại đạo, nhân đó khiến họ khuất phục, tôn kính phụng sự Bồ-tát làm thầy, lời nói ra ắt được tin nhận. Bồ-tát liền chê bỏ tà pháp của họ, giảng về Niết-bàn chân chánh, khiến họ vào giáo pháp trong sạch của Như Lai, siêng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới), thiền định và đẳng trì (sự định tâm chuyên chú), đạt được thần thông (năng lực siêu nhiên) thù thắng, tu rộng các điều lành vi diệu.

 Thấy người nhiều dục vọng, Bồ-tát hóa làm một người nữ, xinh đẹp bậc nhất, khiến người ấy yêu đắm; rồi trong khoảnh khắc thị hiện sự vô thường: hình sắc biến đổi, sình trướng, thối rữa, hôi hám, khiến người ấy hết sức ghê tởm, khởi lòng chán lìa. Liền trở lại hình cũ là hình tượng Bồ-tát, nhân đó giảng cho họ những điều cốt yếu của pháp sâu xa, khiến họ phát tâm Vô thượng Chánh đẳng giác, tu hành Đại thừa, thành tựu quả vô thượng.

 Thấy người theo Đại thừa mà xa lìa thiện tri thức (người thầy, người bạn tốt dẫn dắt trên đường tu), tuy siêng năng tinh tấn học đạo Nhị thừa, nhưng không thể chứng được quả ấy, lại mất đi lợi ích của pháp vô thượng Đại thừa, Bồ-tát quán xét căn tánh của họ mà giảng Đại thừa, khiến họ quay tâm lại vào đạo vô thượng. Người chưa phát tâm thì giáo hóa cho phát tâm; nếu đã phát tâm thì khuyên cho vững chắc. Thấy người giữ giới phạm lỗi nhỏ nhẹ, không biết sám hối, trễ nải, thoái lui, buồn lo, vì thế không thể tiến tu đạo thù thắng, Bồ-tát liền giảng pháp cho họ, khiến họ mau sám hối trừ lỗi, tâm lìa buồn lo, tiến tu đạo thù thắng.

 Chúng Bồ-tát Ma-ha-tát này ít ham muốn, biết đủ, chuyên cầu lợi ích của pháp, vì chúng sinh mà giảng pháp để cúng dường Như Lai; nhờ đó liền thành tựu sáu hạnh đến bờ bên kia (sáu Ba-la-mật-đa). Giảng pháp để cúng dường, đó là Bố thí Ba-la-mật-đa. Việc làm không trái lời nói, đó là Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Chư thiên, ma v.v... không thể phá hoại, quấy rối, đó là An nhẫn Ba-la-mật-đa. Tâm nối tiếp không dứt, không thấy mệt mỏi, đó là Tinh tấn Ba-la-mật-đa. Chuyên tâm một niệm, không vướng vào cảnh khác, đó là Tĩnh lự Ba-la-mật-đa. Giảng pháp cúng dường mà lìa ngã và ngã sở (cái tôi và cái của tôi), đó là Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không thấy người thực hành và pháp được thực hành, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Diệu nguyện Ba-la-mật-đa (hạnh phát nguyện tốt đẹp viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Diệu nguyện Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát có điều gì nguyện cầu đều không vì sự khoái lạc được hưởng ở thế gian, cũng không vì riêng mình mà cầu ra khỏi ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), tu đạo Nhị thừa, chứng niềm vui Niết-bàn; mà chỉ phát nguyện thế này: "Tất cả chúng sinh đều vào cõi Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân năm uẩn), rồi sau cùng thân ta mới thành Chánh giác (giác ngộ chân chánh, tức thành Phật)." Người chưa phát tâm thì giáo hóa cho phát tâm; người đã phát tâm thì khiến tu hạnh lớn; người đã tu hạnh lớn thì khiến đạt Bồ-đề; người đã đạt Bồ-đề thì khuyên thỉnh giảng pháp; lần lượt cho đến sau khi các vị ấy nhập Niết-bàn, thì dùng bảy thứ báu vi diệu dựng tốt-đổ-ba (tháp), đặt thiết-lợi-la (xá-lợi, di cốt của Phật) vào trong mà cúng dường, khiến vô số chúng sinh được phúc vô biên.

 Lại phát nguyện rằng: "Ở các thế giới nơi có Phật thành Chánh giác, đều không có thiên ma và các ngoại đạo đến quấy rối. Nguyện do trí của chính mình mà phát tâm vô thượng, chứ không phải nhờ duyên bên ngoài mà phát tâm rồi lại thoái lui." Lại nên nguyện: "Ta thường ở trong thế gian, làm cho chúng sinh thành thục, khiến họ được lợi ích an vui. Nguyện cho các Bồ-tát mới phát tâm, nếu nghe Như Lai giảng pháp sâu xa thì tỏ ngộ đúng như thật, tâm không kinh sợ. Nguyện cho các chúng sinh được trí tuệ lớn, đều khéo thông suốt đạo Phật vô biên, cảnh giới Phật vô biên, lòng đại bi vô biên, làm lợi ích cho vô biên các loài chúng sinh." Các Bồ-tát này phần nhiều nguyện cho thân mình luôn ở nơi cõi uế (cõi đầy ô nhiễm, khổ đau), không sinh về tịnh độ (cõi Phật thanh tịnh). Vì sao vậy? Như người có bệnh mới cần đến thuốc men; nếu không có bệnh thì thuốc men vô dụng. Khi Bồ-tát phát nguyện tốt đẹp như thế, không thấy người thực hành và pháp được thực hành, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Diệu nguyện Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Lực Ba-la-mật-đa (hạnh sức mạnh viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Lực Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát có thể hàng phục thiên ma, đánh đổ các ngoại đạo, vì có đầy đủ sức phúc đức và trí tuệ. Tất cả Phật pháp không pháp nào không tu hành; tất cả cảnh giới Phật không cảnh nào không chứng thấy. Dùng sức thần thông, lấy một đầu sợi lông nâng châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), hoặc cả bốn châu (bốn châu lục quanh núi Tu-di, tức một thế giới), hoặc cả đại thiên thế giới (gồm một nghìn triệu thế giới như thế), cho đến vô số thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, rồi đặt trở lại chỗ cũ mà không tổn hại gì. Hoặc dùng sức thần thông lấy đủ các thứ báu trong khoảng không để ban cho các loài chúng sinh. Có thể nghe và ghi nhớ không sót lời giảng pháp của chư Phật ở vô biên thế giới khắp mười phương. Không thấy người thực hành và pháp được thực hành, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Lực Ba-la-mật-đa.

 Này Thiên vương, thế nào là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Trí Ba-la-mật-đa (hạnh trí hiểu biết thấu đáo viên mãn)? Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì có thể thực hành Trí Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát quán sát năm uẩn (năm nhóm tạo nên con người: hình sắc, cảm giác, tri giác, hoạt động tâm ý, sự nhận biết): sinh không phải sinh thật, diệt không phải diệt thật; suy nghĩ rằng năm uẩn đều rốt ráo là không, không có ngã, hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la (những tên gọi khác nhau cho một cái "tôi" thường còn mà người đời chấp là có). Kẻ phàm phu ngu muội điên đảo, chấp trước hư vọng, không biết đúng như thật rằng các uẩn không phải là ngã, trong uẩn không có ngã; không biết đúng như thật rằng ngã không phải là các uẩn, trong ngã không có uẩn. Vì thế mà luân hồi sinh tử trong các nẻo, như vòng lửa xoay (đốm lửa quay nhanh trông như một vòng tròn, thật ra không có vòng) mà kẻ ngu chấp bậy là có thật.

 Nhưng tất cả các pháp, tự tánh vốn không, không sinh không diệt. Các duyên hợp lại thì gọi là sinh, các duyên tan ra thì gọi là diệt, thật ra không có sinh diệt. Vì tánh không phải là không có nên không thể nói là sinh; vì tánh không phải là có nên không thể nói là diệt. Các Bồ-tát này đối với mọi cảnh giới, không có một pháp nào mà không thông suốt. Tu hành Trí Ba-la-mật-đa này, hàng Nhị thừa và ngoại đạo không thể che lấp được. Dùng trí quán sát, từ lúc mới phát tâm cho đến Niết-bàn đều thấy rõ ràng. Có thể dùng một pháp mà biết tất cả các cảnh; thông suốt tất cả các cảnh mà không rời một pháp. Vì sao vậy? Vì chân như (thực tánh như như, không đổi khác của mọi pháp) là một. Khi các Bồ-tát tu trí này, không thấy người tu và pháp được tu, vì không hai, không khác, tự tánh vốn lìa. Này Thiên vương, đó gọi là các Bồ-tát Ma-ha-tát tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà có thể thông suốt Trí Ba-la-mật-đa. Đó gọi là Bồ-tát tu học một pháp mà có thể thông suốt tất cả các pháp."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi sáu.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi bảy.

 Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt ba tạng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video