Thiên 768 — Hội 6 · Phẩm 9 Vô sở đắc

 Phần thứ sáu, phẩm thứ chín: Không có gì để đạt được

 Lúc ấy trong hội có một vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, nguyện cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài) tên là Thiện Tư. Ngài hỏi Tối Thắng (vị Thiên vương, tức vua cõi trời, đang hỏi đạo Phật trong kinh này):

– Đức Phật đã thọ ký bồ-đề (báo trước rằng sẽ thành Phật) cho Thiên vương rồi phải không?

Tối Thắng đáp:

– Tôi tuy được thọ ký, nhưng việc ấy cũng như trong mộng.

Thiện Tư lại hỏi:

– Thiên vương được thọ ký thì đạt được gì?

Tối Thắng đáp:

– Tôi tuy được thọ ký nhưng không đạt được gì cả.

Thiện Tư hỏi:

– Không đạt được gì, tức là không đạt được pháp nào?

Tối Thắng đáp:

– Không đạt được gì, nghĩa là không nắm được "cái tôi", không nắm được hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức), cho đến không nắm được "người biết", "người thấy". Không nắm được các uẩn (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), các giới và các xứ (cách chia muôn pháp theo giác quan, đối tượng và sự nhận biết). Dù là thiện hay bất thiện; dù là tạp nhiễm (nhơ bẩn vì phiền não) hay thanh tịnh; dù là hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não, còn trong vòng sinh tử) hay vô lậu (hết phiền não); dù là thế gian hay xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian); dù là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); dù là sinh tử hay Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và khổ đau) – đối với tất cả những thứ ấy đều không đạt được gì.

Thiện Tư lại hỏi:

– Nếu không đạt được gì thì thọ ký để làm gì?

Tối Thắng đáp:

– Chính vì không đạt được gì nên mới được thọ ký.

Thiện Tư hỏi tiếp:

– Nếu theo nghĩa Thiên vương nói, thì có hai trí: một là không đạt được gì, hai là được thọ ký.

Tối Thắng đáp:

– Nếu có hai thì không có thọ ký. Vì sao? Vì trí của Phật không hai. Các đức Phật Thế Tôn dùng trí không hai mà thọ ký cho Bồ-tát.

Thiện Tư lại nói:

– Nếu trí không hai, thì sao lại có người trao ký và người nhận ký?

Tối Thắng đáp:

– Trao ký và nhận ký, tận cùng của chúng không hai.

Thiện Tư nói:

– Đã tận cùng là không hai thì sao lại có thọ ký?

Tối Thắng đáp:

– Thấu suốt được chỗ tận cùng không hai ấy, tức là có thọ ký.

Thiện Tư lại hỏi:

– Nay Thiên vương đứng ở chỗ tận cùng nào mà được thọ ký?

Tối Thắng đáp:

– Tôi đứng ở chỗ tận cùng của "cái tôi", chỗ tận cùng của hữu tình, cho đến chỗ tận cùng của "người biết", "người thấy" mà được thọ ký.

Thiện Tư hỏi:

– Chỗ tận cùng của "cái tôi" ấy phải tìm ở đâu?

Tối Thắng đáp:

– Phải tìm ở chỗ tận cùng của sự giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử) của chư Phật.

Thiện Tư hỏi:

– Chỗ tận cùng của sự giải thoát của Phật lại phải tìm ở đâu?

Tối Thắng đáp:

– Phải tìm ở chỗ tận cùng của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) và hữu ái (lòng ham muốn được tiếp tục tồn tại).

Thiện Tư hỏi:

– Vô minh và hữu ái lại phải tìm ở đâu?

Tối Thắng đáp:

– Phải tìm ở chỗ tận cùng rốt ráo không sinh.

Thiện Tư hỏi:

– Chỗ tận cùng không sinh ấy lại phải tìm ở đâu?

Tối Thắng đáp:

– Chỗ ấy phải tìm ở chỗ tận cùng của sự không biết.

Thiện Tư hỏi:

– Chỗ tận cùng không biết tức là không có gì để biết, sao chỗ kia lại phải tìm ở đó?

Tối Thắng đáp:

– Nếu có cái để biết thì tìm không thể được. Vì không có cái để biết, nên mới tìm ở chỗ ấy.

Thiện Tư hỏi:

– Chỗ ấy lìa ngoài lời nói, làm sao có thể tìm?

Tối Thắng đáp:

– Vì lời nói đã dứt, cho nên mới có thể tìm.

Thiện Tư hỏi:

– Lời nói ấy dứt như thế nào?

Tối Thắng đáp:

– Vì các pháp nương vào nghĩa chứ không nương vào lời.

Thiện Tư hỏi:

– Nương vào nghĩa là thế nào?

Tối Thắng đáp:

– Là không thấy tướng của nghĩa.

Thiện Tư hỏi:

– Không thấy là thế nào?

Tối Thắng đáp:

– Là không khởi phân biệt (không chia chẻ, so đo bằng ý niệm). Nghĩa là cái được nương vào, ta là kẻ nương vào; không có hai thứ ấy nên gọi là không thấy.

Thiện Tư hỏi:

– Nếu không thấy nghĩa thì tìm cái gì?

Tối Thắng đáp:

– Không thấy, không nắm giữ, nên gọi là tìm.

Thiện Tư hỏi:

– Pháp mà có thể tìm thì tức là có sự tìm cầu.

Tối Thắng đáp:

– Nghĩa ấy không đúng. Người tìm pháp thật ra không tìm gì cả. Vì sao? Nếu thật có cái để tìm thì đó không phải là pháp.

Thiện Tư hỏi:

– Thế nào là pháp?

Tối Thắng đáp:

– Pháp không có chữ nghĩa, cũng lìa ngoài lời nói.

Thiện Tư hỏi:

– Trong chỗ lìa chữ nghĩa lời nói ấy, cái gì là pháp?

Tối Thắng đáp:

– Tự tính lìa chữ nghĩa lời nói, chỗ tâm vận hành đã diệt (tâm không còn suy tính tới được), đó gọi là pháp. Tự tính của mọi pháp đều không thể nói ra; ngay cái "không thể nói" ấy cũng không thể nói. Nếu có điều gì được nói ra thì đó là hư dối; trong pháp hư dối hoàn toàn không có pháp chân thật.

Thiện Tư hỏi:

– Chư Phật và Bồ-tát thường có lời nói, như vậy đều là hư dối sao?

Tối Thắng đáp:

– Chư Phật và Bồ-tát từ đầu đến cuối không nói một chữ nào, sao lại hư dối được?

Thiện Tư hỏi:

– Nếu có điều được nói ra thì sẽ có lỗi gì?

Tối Thắng đáp:

– Có lỗi của lời nói.

Thiện Tư hỏi:

– Lời nói có lỗi gì?

Tối Thắng đáp:

– Có lỗi của sự suy nghĩ bàn luận.

Thiện Tư hỏi:

– Pháp nào không có lỗi?

Tối Thắng đáp:

– Đối với có nói và không nói mà không thấy hai tướng, thì không có lỗi.

Thiện Tư hỏi:

– Lỗi lấy gì làm gốc?

Tối Thắng đáp:

– Lấy sự chấp giữ làm gốc.

Thiện Tư hỏi:

– Chấp giữ lấy gì làm gốc?

Tối Thắng đáp:

– Lấy tâm dính mắc làm gốc.

Thiện Tư hỏi:

– Dính mắc lấy gì làm gốc?

Tối Thắng đáp:

– Lấy sự phân biệt hư dối làm gốc.

Thiện Tư hỏi:

– Phân biệt hư dối lấy gì làm gốc?

Tối Thắng đáp:

– Lấy phan duyên (tâm bám víu, chạy theo đối tượng) làm gốc.

Thiện Tư hỏi:

– Bám víu vào cái gì?

Tối Thắng đáp:

– Bám víu vào sắc (hình dáng màu sắc), thanh (âm thanh), hương (mùi), vị, xúc (cảm giác chạm xúc) và pháp (đối tượng của ý, tức các ý niệm).

Thiện Tư hỏi:

– Thế nào là không bám víu?

Tối Thắng đáp:

– Nếu lìa ái (lòng ham muốn) và thủ (sự níu giữ chiếm hữu) thì không còn gì để bám víu. Vì nghĩa ấy nên Như Lai thường nói các pháp bình đẳng, không thể bám víu.

Khi nói pháp này, năm nghìn vị bí-sô (tức tỳ-kheo, người xuất gia nam thọ đủ giới) xa lìa bụi bặm, dứt sạch cấu nhiễm, sinh được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng quả thánh). Lại có một vạn hai nghìn vị Bồ-tát đạt được vô sinh nhẫn (sự an trụ vững chắc vào lẽ thật rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Vô lượng vô biên loài hữu tình đều phát tâm vô thượng chánh đẳng giác (tâm cầu sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật).

 Lúc ấy Tối Thắng liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, khoác áo che vai trái, gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính mà bạch Phật rằng:

– Các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi pháp, đưa người qua bờ giác ngộ) sâu xa, làm sao người chưa phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ) liền phát được tâm, ai nấy đều thành tựu, được bất thoái chuyển (không còn lùi lại), tu hành luôn tiến lên mà không thoái đọa?

Phật dạy:

– Thiên vương! Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo chú tâm suy nghĩ, ta sẽ nói cho ông.

Tối Thắng bạch:

– Lành thay, bậc Đại Thánh! Vâng, xin Ngài nói, chúng con mong được nghe.

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, đem tâm ý thuần tịnh mà phát tâm bồ-đề; lòng tin chân chánh đầy đủ, gần gũi bậc hiền thánh; ưa nghe chánh pháp, xa lìa ganh ghét và keo kiệt; thường tu sự lặng lẽ, ưa làm việc bố thí; tâm không có giới hạn ngăn ngại, lìa mọi nhơ đục; tin chắc vào nghiệp và quả báo, lòng không do dự; biết đúng như thật quả báo của nghiệp đen (nghiệp ác) và nghiệp trắng (nghiệp thiện); dù phải bỏ thân mạng cũng nhất định không làm điều ác – các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu như vậy thì có thể xa lìa mười ác nghiệp đạo (mười đường nghiệp ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến), tâm thường buộc niệm vào mười thiện nghiệp đạo (mười đường nghiệp lành, trái ngược với mười điều trên).

Các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, linh hoạt để tu và dạy người). Nếu thấy các sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ của Ấn Độ xưa) tu hành đúng đắn, tinh tấn, giới hạnh trong sạch, nghe nhiều, hiểu nghĩa; thường khởi chánh niệm (sự nhớ biết đúng đắn), tâm tính hiền hòa mềm mỏng; lặng lẽ không rối loạn, luôn nói lời hòa ái; siêng tu các điều lành, xa lìa mọi điều ác; đối với mình không tự cao, đối với người không khinh rẻ; lìa lời thô ác, xa lời vô nghĩa; không rời niệm trụ (sự an trú tâm niệm vào thân, cảm thọ, tâm và pháp), tâm ngay thẳng; có thể cắt đứt dòng nước dữ (ví cho phiền não cuốn trôi người ta), khéo nhổ mũi tên độc (ví cho phiền não làm hại thân tâm); đối với mọi gánh nặng (ví cho thân tâm do phiền não tạo thành) đều có thể buông bỏ; vượt khỏi những hoàn cảnh không có dịp tu hành, vượt qua đời sau (không còn tái sinh) – thì các thiện nam tử, thiện nữ nhân thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo ấy, khi thấy vị Bồ-tát này, nên thân cận nương tựa làm bạn lành.

Khi ấy vị Bồ-tát này dùng phương tiện thiện xảo, tùy chỗ thích hợp mà nói pháp: "Các người nên biết, người biết bố thí sẽ được giàu sang an vui; người giữ giới trong sạch sẽ được tôn quý, sinh lên cõi trời; người lắng nghe chánh pháp sẽ được trí tuệ lớn."

Lại bảo họ: "Đây là bố thí, đây là quả của bố thí. Đây là keo kiệt, đây là quả của keo kiệt. Đây là tịnh giới (giữ giới trong sạch), đây là quả của tịnh giới. Đây là phạm giới, đây là quả của phạm giới. Đây là an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng một cách an ổn), đây là quả của an nhẫn. Đây là giận dữ, đây là quả của giận dữ. Đây là tinh tiến (siêng năng không lùi bước), đây là quả của tinh tiến. Đây là lười biếng, đây là quả của lười biếng. Đây là tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú), đây là quả của tĩnh lự. Đây là tán loạn, đây là quả của tán loạn. Đây là diệu tuệ (trí tuệ sáng suốt nhiệm mầu), đây là quả của diệu tuệ. Đây là ngu si, đây là quả của ngu si. Đây là nghiệp lành của thân, đây là quả nghiệp lành của thân. Đây là nghiệp ác của thân, đây là quả nghiệp ác của thân. Đây là nghiệp lành của lời nói, đây là quả nghiệp lành của lời nói. Đây là nghiệp ác của lời nói, đây là quả nghiệp ác của lời nói. Đây là nghiệp lành của ý, đây là quả nghiệp lành của ý. Đây là nghiệp ác của ý, đây là quả nghiệp ác của ý. Pháp này nên làm, pháp này không nên làm. Nếu tu như thế thì được an vui trong đêm dài (ví cho thời gian lâu dài trong vòng sinh tử); không tu như thế thì chịu khổ trong đêm dài."

Các thiện nam tử, thiện nữ nhân thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo ấy, gần gũi bạn lành, được nghe nói pháp theo thứ lớp như vậy. Khi ấy vị Bồ-tát này biết họ là pháp khí (người có căn cơ, đủ sức tiếp nhận giáo pháp, như đồ đựng chứa được pháp), liền vì họ giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu, tức là: không (mọi pháp không có tự tính cố định), vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô nguyện (không mong cầu dính mắc), không tạo tác, không sinh, không diệt, không có "cái tôi", không có hữu tình, nói rộng cho đến không có "người biết", "người thấy".

Lại vì họ giảng nói pháp duyên khởi (mọi sự vật đều nương vào nhau mà sinh khởi) rất sâu, tức là: vì có pháp này nên pháp kia sinh; khi pháp này diệt thì pháp kia theo đó mà diệt. Đó là: vô minh (mê muội) làm duyên cho hành (những tạo tác do nghiệp); hành làm duyên cho thức (thức tâm đi thọ sinh); thức làm duyên cho danh sắc (tinh thần và thể xác lúc mới hình thành); danh sắc làm duyên cho sáu xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); sáu xứ làm duyên cho xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); xúc làm duyên cho thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ); thọ làm duyên cho ái (lòng ham muốn); ái làm duyên cho thủ (sự níu giữ chiếm hữu); thủ làm duyên cho hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau); hữu làm duyên cho sinh; sinh làm duyên cho già, chết, sầu, than, khổ, lo, não. Nếu vô minh diệt thì hành diệt, cho đến sinh diệt thì già, chết, sầu, than, khổ, lo, não đều diệt.

Khi ấy vị Bồ-tát này thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, lại nói như vầy: "Trong lẽ thật chân chánh, không có một pháp nào có thể sinh, có thể diệt. Vì sao? Các pháp trong thế gian đều do nhân duyên mà sinh, không có cái tôi, không có hữu tình, không có người làm, không có người nhận. Nhân duyên hòa hợp thì nói là các pháp sinh; nhân duyên tan rã thì nói là các pháp diệt; không có một pháp thật nào chịu sinh diệt. Do phân biệt hư dối nên trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc – toàn bộ thế giới chúng sinh còn luân hồi) chỉ có tên gọi giả tạm; theo nghiệp và phiền não mà nhận lấy quả dị thục (quả báo chín muồi ở thời điểm khác, mang tính chất khác với nhân). Nếu dùng Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà quan sát đúng như thật, thì mọi pháp không sinh, không diệt, không làm, không nhận. Nếu pháp không có tạo tác thì cũng không có hành; như vậy đối với các pháp tâm không dính mắc. Tức là không dính mắc sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không dính mắc nhãn xứ (giác quan mắt) cho đến ý xứ (giác quan ý); không dính mắc sắc xứ (đối tượng của mắt) cho đến pháp xứ (đối tượng của ý); không dính mắc nhãn giới cho đến ý giới; không dính mắc sắc giới cho đến pháp giới; không dính mắc nhãn thức giới (sự nhận biết bằng mắt) cho đến ý thức giới (sự nhận biết bằng ý)."

Khi ấy vị Bồ-tát này lại nói: "Tự tính của các pháp đều rốt ráo là không, lặng lẽ, xa lìa, không nắm giữ, không dính mắc." Các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy nhờ những lời nói như vậy mà tu hành luôn tiến lên, không thoái đọa.

Thiên vương nên biết, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo thì ưa thấy chư Phật, ưa nghe chánh pháp; không sinh vào chỗ thấp hèn, sinh ra ở đâu cũng không lìa việc thấy Phật; lắng nghe chánh pháp, cúng dường chúng Tăng, thường thấy chư Phật; dũng mãnh tinh tiến, quyết chí cầu chánh pháp; không dính mắc những điều hữu vi như vợ con, tôi tớ; đối với đồ dùng nuôi sống cũng không tham đắm, không nhiễm các dục; thường nương theo chánh giáo mà tu Phật tùy niệm (luôn tưởng nhớ đến công đức của Phật); bỏ đời sống thế tục mà xuất gia, tu hành đúng như lời dạy rồi lại đem nói cho người khác; tuy nói cho người khác nhưng không cầu báo đáp; thấy chúng nghe pháp thì luôn khởi lòng đại từ (thương yêu, muốn ban vui cho mọi người); đối với các loài hữu tình luôn khởi lòng đại bi (xót thương, muốn cứu khổ cho chúng sinh); học rộng nghe nhiều, không tiếc thân mạng; thường ưa xa lìa (chốn ồn ào), ít ham muốn và biết đủ; chỉ lấy nghĩa lý, không kẹt vào lời lẽ; nói pháp tu hành không chỉ vì riêng mình, mà vì các loài hữu tình được niềm vui cao tột, tức là quả bồ-đề của Phật và cảnh giới Đại Niết-bàn.

Thiên vương nên biết, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, tu hành như vậy thì xa lìa buông lung, dũng mãnh tinh tiến, giữ gìn các căn (các giác quan). Nếu mắt thấy sắc thì không dính mắc tướng của sắc, quan sát đúng như thật cái hại của sắc ấy; tai với tiếng, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, ý với pháp cũng như vậy. Nếu buông thả các căn thì gọi là buông lung; nếu giữ gìn được thì gọi là không buông lung. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, điều phục tâm mình, giữ gìn ý người, gọi là không buông lung. Xa lìa tham dục, tâm thuận theo pháp lành; tầm tứ (những ý nghĩ suy tính, dò xét, ở đây là ý nghĩ bất thiện), sân, si là gốc rễ của bất thiện; nghiệp ác của thân và lời nói, cùng hai thứ tà mạng (hai cách sống sai trái, như sống bằng cách lừa dối hay bằng nghề bất chính); tất cả điều bất thiện đều xa lìa, gọi là không buông lung. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tâm thường chánh niệm, gọi là không buông lung. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết rằng trong mọi pháp, lòng tin đứng đầu. Người có lòng tin chân chánh thì không rơi vào ác thú (những đường sinh xấu ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), tâm không làm điều ác, được các bậc hiền thánh khen ngợi.

Thiên vương nên biết, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, tu hành đúng pháp, thì sinh ra ở đâu cũng thường được gặp Phật, xa lìa nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Độc giác, chỉ lo tự giải thoát cho riêng mình), an trụ trong chánh đạo, được đại tự tại, thành tựu việc lớn, tức là chánh trí và giải thoát của chư Như Lai. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, muốn cầu an vui thì luôn siêng năng thuận theo con đường dẫn đến nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả, tức trí của Phật).

Thiên vương nên biết, đại chúng ở đây nay được nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu như vậy, là vì trong vô lượng đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) quá khứ đã cúng dường chư Phật, tu tập căn lành. Vì vậy phải siêng năng tinh tiến hơn nữa, đừng để thoái mất. Nếu chư thiên, loài người… có thể chế ngự các căn, không dính mắc ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), xa lìa thế gian, thường tu pháp xuất thế gian, ba nghiệp (thân, lời nói, ý) trong sạch, tập các pháp trợ đạo (những pháp tu giúp tiến tới giác ngộ), gọi là không buông lung. Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, lòng tin chân chánh đầy đủ, tâm không buông lung, siêng tu tinh tiến để đạt được pháp thù thắng, gọi là không buông lung.

Các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đầy đủ lòng tin chân chánh, tâm không buông lung, tinh tiến và chánh niệm, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Nhờ niệm và trí ấy mà mau chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mình mong cầu. Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, đầy đủ lòng tin chân chánh, tâm không buông lung, siêng tu tinh tiến thì được chánh niệm. Dùng niệm và trí ấy mà biết "có" và biết "không".

Thế nào là có và không? Nếu tu hạnh chân chánh mà được giải thoát chân chánh, đó gọi là có. Nếu tu hạnh tà mà được giải thoát chân chánh, đó gọi là không. Sáu căn như mắt…, sáu cảnh như sắc…, theo thế tục (theo cách hiểu thông thường của đời) thì là có, theo thắng nghĩa (theo chân lý tối hậu) thì là không. Bồ-tát tinh tiến có thể đạt bồ-đề, đó gọi là có; Bồ-tát lười biếng mà đạt bồ-đề, đó gọi là không. Nói rằng năm thủ uẩn (năm uẩn bị níu giữ, tức thân tâm còn phiền não) đều từ phân biệt hư dối mà sinh, đó gọi là có. Nói rằng pháp thế tục không do nhân duyên mà tự nhiên khởi lên, đó gọi là không. Nói sắc là vô thường, là khổ, là pháp hư hoại, đó gọi là có; nếu nói sắc là thường, là vui, không phải pháp hư hoại, đó gọi là không. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Vô minh làm duyên cho hành, đó gọi là có; nếu lìa vô minh mà hành sinh ra, đó gọi là không. Cho đến sinh làm duyên cho già, chết, sầu, than, khổ, lo, não cũng như vậy. Bố thí được giàu lớn, đó gọi là có; bố thí mà bị nghèo khổ, đó gọi là không. Giữ giới trong sạch được sinh vào thiện thú (những đường sinh tốt lành: cõi người, cõi trời), đó gọi là có; giữ giới mà sinh vào ác thú, đó gọi là không. Cho đến tu tuệ mà có thể thành bậc thánh, đó gọi là có; tu tuệ mà thành kẻ phàm phu ngu muội, đó gọi là không. Nếu tu nghe nhiều mà được trí lớn, đó gọi là có; nghe nhiều mà thành ngu si, đó gọi là không. Nếu tu chánh niệm mà được thoát ly, đó gọi là có; không được thì gọi là không. Nếu theo tà niệm mà không được thoát ly, đó gọi là có; theo tà niệm mà được thoát ly thì gọi là không. Lìa "ta" và "của ta" mà được giải thoát, đó gọi là có; chấp "ta" và "của ta" mà được giải thoát, đó gọi là không. Nếu nói hư không trùm khắp mọi nơi, đó gọi là có; nói trong năm uẩn có cái tôi chân thật, đó gọi là không. Tu trí đúng như thật mà được giải thoát, đó gọi là có; nếu bám vào trí tà mà được giải thoát, đó gọi là không. Lìa các kiến chấp như "ta"… mà được trí về không, đó gọi là có; bám vào các kiến chấp như "ta"… mà được trí về không, đó gọi là không.

Thiên vương nên biết, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, biết "có" và "không" trong đời, có thể tu sự bình đẳng, thấu suốt các pháp từ nhân duyên mà sinh, theo thế tục nên là có, nên không khởi thường kiến (cái thấy sai lầm cho rằng mọi thứ tồn tại mãi mãi); biết pháp nhân duyên bản tính đều là không, nên không sinh đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là hết, mất hẳn). Đối với giáo pháp của chư Phật, thông đạt đúng như thật.

Thiên vương nên biết, Phật vì Bồ-tát mà nói tóm lược bốn pháp. Vì các sa-môn, bà-la-môn trong đời và các vị trời sống lâu phần nhiều khởi thường kiến, để phá chấp ấy nên nói các hành là vô thường. Có những người và trời phần nhiều tham đắm sự vui, để phá điều ấy nên nói tất cả là khổ. Ngoại đạo (người theo đạo ngoài Phật pháp) có tà kiến, chấp thân có cái tôi, để phá chấp ấy nên nói thân là vô ngã. Người tăng thượng mạn (kẻ chưa chứng mà tự cho là đã chứng, kiêu mạn) phỉ báng Niết-bàn chân thật, vì vậy nói Niết-bàn là tịch tĩnh. Nói vô thường là để họ quyết chí cầu pháp rốt ráo. Nói khổ là để họ xa lìa sự mong cầu đối với sinh tử. Nói vô ngã là để mở ra cửa không, khiến họ thấu suốt. Nói tịch tĩnh là để họ thấu đạt vô tướng, lìa mọi sự chấp vào tướng.

Thiên vương nên biết, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa với phương tiện thiện xảo, tu học như vậy thì đối với các pháp lành không bao giờ thoái đọa, mau thành vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

Lúc ấy Tối Thắng lại bạch Phật:

– Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì tu những hạnh gì để hộ trì chánh pháp?

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, việc làm không trái lời nói, tôn trọng thầy và bậc trưởng thượng, thuận theo chánh pháp, tâm và hạnh hiền hòa, chí tính thuần chất, các căn lặng lẽ, xa lìa mọi pháp ác bất thiện, tu căn lành thù thắng, đó gọi là hộ trì chánh pháp. Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu ba nghiệp thân, lời nói, ý với lòng từ bi, không chạy theo lợi lộc danh tiếng, giữ giới trong sạch, xa lìa các tà kiến, đó gọi là hộ trì chánh pháp. Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tâm không hành động theo thương yêu, giận ghét, ngu si hay sợ hãi, gọi là hộ trì chánh pháp; tu tập biết hổ thẹn, gọi là hộ trì chánh pháp; nói pháp và tu hành đều đúng như điều mình đã nghe, gọi là hộ trì chánh pháp.

Thiên vương nên biết, chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) vì hộ trì chánh pháp mà nói đà-la-ni (thần chú, những câu nói mang năng lực gìn giữ điều lành, ngăn điều dữ), ủng hộ các thiên vương và nhân vương (vua cõi người), để họ hộ trì chánh pháp tồn tại lâu dài ở thế gian, làm lợi ích lớn cho các loài hữu tình. Đà-la-ni rằng:

 Đát điệt tha, a hổ lạc, khuất lạc phạt để (chú âm "đinh lý…", ghi không trọn(?)) hổ lạt noa, sa (đọc thanh khứ; các chữ này ở dưới đều đọc như vậy) lũ đồ, giả già, giả già chiết (đọc theo vần "chi nhiệt") ni, a bôn (đọc thanh khứ), nhược sát đa, sát đa sát, diên đa, sát dã sa ha, thiểm mạt ni yết lạc, ổ lỗ ổ lỗ phạt để ca, la bạt để ca, a bệ xa để ni, sa lạt ni, khư xà, khư xà mạt để, a phạt thủy ni, phạt thi phạt đa, phạt đa, nô sa lý ni, bộ đa nô tất một lật để, đề phạt đa nô tất một lật để, sa ha. (Chín mươi bảy chữ.)

 Thiên vương nên biết, đại thần chú này có thể khiến tất cả hữu tình như trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), kiện-đạt-phược (thần nhạc ở cõi trời), a-tố-lạc (loài thần hay gây chiến với chư thiên, tức a-tu-la), yết-lộ-đồ (chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (thần ca hát, hình dạng nửa người), mạc-hô-lạc-già (thần rắn lớn), người và loài chẳng phải người… đều được an vui. Đại thần chú này là do chư Phật ba đời, vì hộ trì chánh pháp và bảo hộ các thiên vương cùng nhân vương được an vui, đã dùng sức phương tiện mà tuyên nói ra. Vì vậy các thiên vương và nhân vương, để chánh pháp tồn tại lâu dài ở đời, để bản thân và quyến thuộc được an vui, để hữu tình trong nước không gặp tai nạn, mỗi người nên siêng năng chí thành tụng niệm như vậy; thì có thể khiến kẻ thù oán, tai nạn, ma sự (những việc do ma gây ra để phá hoại sự tu hành) và pháp chướng (những gì ngăn trở chánh pháp) đều tiêu diệt. Nhờ đó chánh pháp tồn tại lâu dài ở thế gian, làm lợi ích lớn cho các loài hữu tình.

Khi nói đại thần chú Bát-nhã Ba-la-mật-đa này, cung điện chư thiên, núi, biển và mặt đất đều rung động. Có tám vạn (tám mươi nghìn) loài hữu tình cùng phát tâm vô thượng chánh đẳng giác. Lúc ấy Thiên vương Tối Thắng hớn hở vui mừng, đem lưới bảy báu (bảy thứ quý như vàng, bạc, lưu ly…) phủ lên trên Phật, chắp tay cung kính lại bạch Phật:

– Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu pháp gì mà tâm đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề không lay động?

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, siêng năng tu tập lòng đại từ không ngăn ngại, lòng đại bi không mệt mỏi; để làm nên việc lớn mà siêng năng tinh tiến hơn nữa; học không đẳng trì (pháp thiền định quán tính không, giữ tâm bình đẳng chuyên nhất); cũng siêng năng tu trí bình đẳng; với phương tiện thiện xảo mà thông đạt đúng như thật trí lớn thanh tịnh; hiểu rõ lẽ mầu bình đẳng của ba đời, không có chướng ngại; bước theo con đường chân chánh mà chư Phật ba đời đã đi. Thiên vương nên biết, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu những pháp như vậy thì tâm đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề không lay động.

Lúc ấy Tối Thắng lại bạch Phật:

– Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu pháp gì mà khi nghe những việc không thể nghĩ bàn của chư Như Lai thì không kinh, không sợ, cũng không lo buồn?

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành đầy đủ diệu tuệ và diệu trí, gần gũi bạn lành, ưa nghe pháp sâu xa, biết rõ các pháp đều như huyễn hóa…, hiểu rằng đời là vô thường, có sinh thì ắt có diệt, tâm không trụ chấp, giống như hư không. Thiên vương nên biết, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu những pháp như vậy thì khi nghe những việc không thể nghĩ bàn của chư Như Lai, không kinh, không sợ, cũng không lo buồn.

Lúc ấy Tối Thắng lại bạch Phật:

– Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu pháp gì mà ở mọi nơi đều được tự tại?

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tùy ý), đầy đủ các cửa giải thoát không ngăn ngại, tĩnh lự, tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), phương tiện và Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì ở mọi nơi đều được tự tại.

Lúc ấy Tối Thắng lại bạch Phật:

– Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì được những cửa (pháp môn) nào?

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, được cửa diệu trí thì có thể hiểu thấu căn cơ lanh lợi hay chậm lụt của mọi hữu tình; được cửa diệu tuệ thì có thể phân biệt câu và nghĩa của các pháp; được cửa tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi điều đã nghe) thì thông đạt mọi ngôn ngữ âm thanh; được cửa vô ngại (biện tài không bị ngăn trở) thì có thể nói các pháp rốt ráo không cùng tận. Thiên vương nên biết, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì được những cửa như vậy.

Lúc ấy Tối Thắng lại bạch Phật:

– Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì được những sức mạnh nào?

Phật bảo Tối Thắng:

– Thiên vương nên biết, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì được sức tịch tĩnh, vì thành tựu đại bi; được sức tinh tiến, vì thành tựu sự không thoái lui; được sức nghe nhiều, vì thành tựu trí lớn; được sức tin ưa, vì thành tựu giải thoát; được sức tu hành, vì thành tựu sự thoát ly; được sức an nhẫn, vì thương yêu che chở hữu tình; được sức tâm bồ-đề, vì đoạn trừ ngã kiến (cái thấy chấp có cái tôi); được sức đại bi, vì giáo hóa dẫn dắt hữu tình; được sức vô sinh nhẫn, vì thành tựu mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Thiên vương nên biết, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì được các thứ sức mạnh thù thắng như vậy.

Khi nói pháp này, năm trăm vị Bồ-tát được vô sinh nhẫn, tám nghìn vị thiên tử (người con cõi trời, tức các vị trời) được bất thoái chuyển, một vạn hai nghìn vị thiên tử xa lìa bụi bặm, dứt sạch cấu nhiễm, sinh được pháp nhãn thanh tịnh, bốn vạn chư thiên và loài người cùng phát tâm vô thượng chánh đẳng giác.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video