Thiên 779 — Hội 7 · Phần Mạn-thù-thất-lợi (Văn-thù) · quyển 1

 Phần thứ bảy: Phần Mạn-thù-thất-lợi, đoạn thứ nhất

 Tôi nghe như vầy: Một thời Bạc-già-phạm (danh hiệu Phật, tức Thế Tôn) ở nước Thất-la-phạt (tức thành Xá-vệ ở Ấn Độ xưa), trong vườn Cấp Cô Độc tại rừng Thệ-đa (khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc — người hay giúp đỡ kẻ côi cút — mua từ thái tử Thệ-đa để dâng Phật), cùng với chúng đại bí-sô (tức tỳ-kheo: người nam xuất gia thọ giới đầy đủ) trăm nghìn người, thảy đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), chỉ có A-nan-đà (người thị giả hầu cận Phật) còn ở bậc hữu học (còn phải tu học, chưa chứng quả cuối cùng); các vị như Xá-lợi Tử (đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) đứng đầu. Lại cùng với chúng Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn; Bồ-tát là bậc tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) mười nghìn người, thảy đều là bậc bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường đến giác ngộ), tự trang nghiêm bằng áo giáp công đức; các vị Bồ-tát Từ Thị (tức Di-lặc), Bồ-tát Diệu Cát Tường, Bồ-tát Vô Ngại Biện, Bồ-tát Bất Xả Thiện Ách đứng đầu.

 Bồ-tát Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi (tức Văn-thù; "đồng tử" là danh xưng chỉ vị Bồ-tát tâm trong sạch như trẻ thơ), lúc trời vừa rạng sáng, ra khỏi chỗ ở, đến chỗ Như Lai (danh hiệu Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật), đứng ở bên ngoài. Cụ thọ (cách xưng hô tôn kính đối với vị xuất gia) Xá-lợi Tử, Đại Ca-đa-diễn-na, Đại Ca-diếp-ba, Đại Thái Thục Thị (tức Mục-kiền-liên), Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na), Chấp Đại Tạng — tất cả đại Thanh văn tăng (các vị đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) như thế cũng vào lúc này, mỗi vị từ chỗ ở của mình đến chỗ Như Lai, đứng ở bên ngoài. Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) biết đại chúng đã tụ tập đủ, từ chỗ ở đi ra, trải tòa như thường lệ, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), rồi bảo Xá-lợi Tử: "Vì sao nay ông vào lúc sáng sớm lại đứng ngoài cửa?" Xá-lợi Tử bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi đến đứng đây trước, chúng con đến sau."

 Bấy giờ Thế Tôn biết mà vẫn hỏi Mạn-thù-thất-lợi: "Thiện nam tử, ông thật đã đến chỗ này trước, vì muốn chiêm lễ, gần gũi Phật chăng?" Mạn-thù-thất-lợi tiến lên bạch Phật: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, bạch Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)! Vì sao vậy? Con đối với việc chiêm lễ, gần gũi Như Lai chưa từng chán đủ; vì muốn làm lợi ích an vui cho các hữu tình (chúng sinh có tâm thức, có tình cảm) nên thật đã đến đây trước. Bạch Thế Tôn, nay con đến chỗ này để gần gũi, lễ kính, chiêm ngưỡng Như Lai, là chuyên vì lợi ích an vui cho tất cả hữu tình; không phải vì chứng đắc bồ-đề (sự giác ngộ) của Phật, không phải vì thích ngắm thân Như Lai, không phải vì khuấy động chân pháp giới (cảnh giới chân thật của mọi pháp, toàn thể thực tại), không phải vì phân biệt pháp tánh (bản tính của các pháp), cũng không vì các việc khác. Con quán Như Lai chính là tướng chân như (bản tính chân thật, như vậy của mọi pháp): không động, không tạo tác, không phân biệt, không phân biệt sai khác; không phải ở nơi chốn, không phải lìa nơi chốn; không có, không không; không thường còn, không đoạn diệt; không phải là ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), không phải lìa ba đời; không sinh, không diệt, không đi, không đến; không nhiễm, không chẳng nhiễm; không hai, không chẳng hai; đường tâm nghĩ và lời nói đều dứt. Nếu dùng tướng chân như như thế mà quán Như Lai, thì gọi là thật thấy Phật, cũng gọi là lễ kính, gần gũi Như Lai, thật sự có thể làm lợi ích an vui cho hữu tình."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông quán như vậy thì thấy được gì?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, con quán như vậy hoàn toàn không thấy gì, đối với tướng các pháp cũng không chấp lấy gì." Phật nói: "Lành thay, lành thay! Đồng tử, ông có thể quán Như Lai như vậy, đối với tất cả pháp tâm không chấp lấy, cũng không phải không chấp lấy, không gom góp, không phân tán."

 Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Mạn-thù-thất-lợi: "Nhân giả có thể gần gũi, lễ kính, quán Như Lai như vậy, thật rất hiếm có. Tuy thường thương xót tất cả hữu tình mà đối với hữu tình hoàn toàn không thấy có gì để được; tuy giáo hóa dẫn dắt tất cả hữu tình hướng đến niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt hết phiền não và khổ đau) mà không chấp trước; tuy vì lợi ích an vui cho các hữu tình mà khoác áo giáp lớn (ví lời nguyện lớn kiên cố như áo giáp), mà trong đó không khởi phương tiện gom góp hay phá tán." Mạn-thù-thất-lợi nói với Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như Tôn giả nói. Tôi vì lợi ích an vui cho các hữu tình mà khoác áo giáp lớn, khiến họ hướng đến niết-bàn, nhưng thật ra đối với hữu tình và cõi niết-bàn — kẻ được giáo hóa và điều được chứng — đều không thấy được, không chấp trước. Lại nữa, Xá-lợi Tử, không phải tôi thật muốn làm lợi ích hữu tình mà khoác áo giáp lớn. Vì sao vậy? Cõi hữu tình không tăng không giảm. Giả sử trong một cõi Phật này có số Phật nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; ví số nhiều vô kể), mỗi vị đều ở đời ngần ấy đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài), ngày đêm thường nói ngần ấy pháp môn, mỗi pháp môn đều độ thoát được các loài hữu tình của ngần ấy cõi Phật, đều khiến họ vào vô dư niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và mọi khổ quả); cõi Phật này có việc như vậy, thì ở mười phương khác, mỗi phương có các thế giới nhiều như cát sông Căng-già, cũng đều như vậy. Tuy có ngần ấy chư Phật Thế Tôn, trải ngần ấy thời gian, nói ngần ấy pháp, độ thoát ngần ấy loài hữu tình, đều khiến chứng vào vô dư niết-bàn, mà cõi hữu tình cũng không tăng không giảm. Vì sao vậy? Vì các hữu tình tự tánh vốn lìa (không có thực thể riêng), vì không có biên giới, nên không thể tăng giảm."

 Xá-lợi Tử nói: "Mạn-thù-thất-lợi, nếu các hữu tình vì tự tánh vốn lìa, vì không có biên giới mà không tăng không giảm, thì do đâu Bồ-tát cầu đại bồ-đề, muốn vì hữu tình thường nói diệu pháp?" Mạn-thù-thất-lợi nói: "Xá-lợi Tử, tôi nói hữu tình hoàn toàn không thể được (không có thực thể để nắm bắt), thì đâu có Bồ-tát nào cầu đại bồ-đề, muốn vì hữu tình thường nói diệu pháp? Vì sao vậy? Xá-lợi Tử, vì các pháp rốt ráo đều không thể được."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Nếu các hữu tình hoàn toàn không thể được, thì làm sao lập ra cõi hữu tình?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, cõi hữu tình chỉ là giả lập (đặt tạm bằng tên gọi)." "Mạn-thù-thất-lợi, giả sử có người hỏi ông: cõi hữu tình có bao nhiêu? Ông được hỏi thế sẽ trả lời ra sao?" "Bạch Thế Tôn, con sẽ trả lời thế này: số Phật pháp bao nhiêu thì cõi ấy cũng bấy nhiêu." "Mạn-thù-thất-lợi, giả sử lại có người hỏi ông: số lượng của cõi hữu tình thế nào? Ông được hỏi thế lại trả lời ra sao?" "Bạch Thế Tôn, con sẽ trả lời thế này: số lượng cõi hữu tình như cảnh giới của chư Phật." "Mạn-thù-thất-lợi, giả sử có người hỏi: các cõi hữu tình thuộc về đâu? Ông được hỏi thế lại trả lời ra sao?" "Bạch Thế Tôn, con sẽ trả lời thế này: chỗ thuộc về của cõi ấy cũng như Phật, khó nghĩ bàn." "Mạn-thù-thất-lợi, giả sử có người hỏi: cõi hữu tình trụ ở đâu? Ông được hỏi thế lại trả lời ra sao?" "Bạch Thế Tôn, con sẽ trả lời thế này: pháp mà cảnh giới xa lìa ô nhiễm nên trụ vào, chính là pháp mà cõi hữu tình nên trụ vào."

 "Mạn-thù-thất-lợi, ông tu bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ đến bờ bên kia: trí tuệ thấu rõ thực tướng mọi pháp, đưa đến giải thoát) thì trụ vào đâu?" "Bạch Thế Tôn, con tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì hoàn toàn không trụ vào đâu." "Mạn-thù-thất-lợi, không trụ vào đâu thì làm sao tu được bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu?" "Bạch Thế Tôn, chính vì không trụ vào đâu nên con tu được bát-nhã ba-la-mật-đa." "Mạn-thù-thất-lợi, ông tu bát-nhã ba-la-mật-đa thì đối với thiện, đối với ác, tăng gì, giảm gì?" "Bạch Thế Tôn, con tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì đối với thiện, đối với ác không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn, con tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì đối với tất cả pháp cũng không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn, bát-nhã ba-la-mật-đa xuất hiện ở đời không phải để tăng hay giảm tất cả pháp. Bạch Thế Tôn, tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không phải để vứt bỏ pháp của dị sinh (phàm phu, những người do nghiệp mà sinh ra trong các cõi khác nhau, chưa thấy chân lý) v.v., cũng không phải để thu nhận tất cả Phật pháp. Vì sao vậy? Vì bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không vì bỏ pháp hay được pháp mà khởi lên. Bạch Thế Tôn, tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không phải để chán lìa lỗi lầm của sinh tử, không phải để ưa thích công đức của niết-bàn. Vì sao vậy? Người tu pháp này không thấy sinh tử, huống là có chán lìa; không thấy niết-bàn, huống là có ưa thích. Bạch Thế Tôn, tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì không thấy các pháp có kém có hơn, có mất có được, có thể bỏ, có thể lấy. Bạch Thế Tôn, tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì không thấy các pháp có thể tăng, có thể giảm. Vì sao vậy? Vì chân pháp giới không có tăng có giảm. Bạch Thế Tôn, nếu tu được như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với tất cả pháp không tăng không giảm, thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với tất cả pháp không sinh không diệt, thì gọi là thật tu học. Nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với tất cả pháp không thấy tăng giảm, thì gọi là thật tu học. Nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với tất cả pháp không thấy sinh diệt, thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với tất cả pháp không suy tư gì, dù nhiều dù ít đều không mong cầu, đối với điều được mong cầu, sự mong cầu và người mong cầu đều không chấp giữ, thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy các pháp có đẹp có xấu, có cao có thấp, thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Lại nữa, bạch Thế Tôn, các thiện nam tử v.v. nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà trong các pháp không thấy hơn kém, nghĩa là hoàn toàn không thấy cái này hơn, cái này kém, đó là bát-nhã ba-la-mật-đa chân thật. Vì sao vậy? Vì chân như, pháp giới, pháp tánh, thật tế (giới hạn chân thật; bốn tên này đều là tên gọi khác nhau của thực tại chân thật) không hơn không kém. Nếu tu như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Diệu pháp của chư Phật há cũng không phải là hơn sao?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, diệu pháp của chư Phật không thể nắm giữ, nên cũng không thể nói là hơn hay kém. Như Lai há chẳng đã chứng các pháp đều là không (trống rỗng, không có tự tánh) sao?" Thế Tôn đáp: "Đúng vậy, đồng tử." Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Trong cái không của các pháp thì có gì hơn kém?" Thế Tôn khen: "Lành thay, lành thay! Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói." "Mạn-thù-thất-lợi, Phật pháp há chẳng phải là vô thượng (cao nhất, không gì hơn) sao?" "Đúng vậy, bạch Thế Tôn. Tất cả Phật pháp tuy thật là vô thượng, nhưng trong đó không có pháp nào có thể được, nên không thể nói Phật pháp là vô thượng."

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, các thiện nam tử v.v. nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa thì không muốn gìn giữ tất cả Phật pháp, không muốn điều phục (chế ngự, uốn nắn) pháp của dị sinh v.v. Vì bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu đối với Phật pháp và pháp dị sinh v.v. không muốn làm tăng trưởng hay điều phục, vì đối với tất cả pháp không phân biệt. Nếu tu như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Lại nữa, bạch Thế Tôn, các thiện nam tử v.v. nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy các pháp có gì có thể suy tư, có thể phân biệt." "Mạn-thù-thất-lợi, ông đối với Phật pháp há không suy tư sao?" "Không, bạch Thế Tôn. Nếu con thấy có Phật pháp chân thật thì nên suy tư, nhưng con không thấy. Bạch Thế Tôn, bát-nhã ba-la-mật-đa không vì phân biệt các pháp mà khởi lên, nghĩa là không phân biệt đây là pháp dị sinh, đây là pháp Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), đây là pháp Độc giác (người tự giác ngộ không cần thầy, không giáo hóa người khác), đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp Như Lai. Các thiện nam tử v.v. siêng năng tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu thì trong các pháp hoàn toàn không được gì, cũng không nói gì, nghĩa là không nói có pháp tánh của dị sinh, cũng không nói có pháp tánh của Thanh văn cho đến Như Lai. Vì sao vậy? Vì các pháp tánh này đều rốt ráo là không, không thể thấy được. Nếu tu như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, các thiện nam tử v.v. siêng tu bát-nhã ba-la-mật-đa thì không nghĩ rằng: đây là Dục giới (cõi còn ham muốn dục lạc), đây là Sắc giới (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), đây là Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn hình sắc), đây là Diệt giới (cảnh giới tịch diệt, tức niết-bàn). Vì sao vậy? Vì bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không thấy có pháp nào là có thể diệt. Nếu tu như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu. Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa thì đối với tất cả pháp không làm ơn cũng không gây oán. Vì sao vậy? Vì bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu không vì gìn giữ tất cả Phật pháp, không vì vứt bỏ pháp dị sinh v.v. Vì sao vậy? Các thiện nam tử v.v. siêng tu bát-nhã ba-la-mật-đa thì đối với Phật pháp không muốn chứng đắc, đối với pháp dị sinh v.v. không muốn diệt bỏ, vì thấu đạt tánh của tất cả pháp đều bình đẳng. Nếu tu như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 Bấy giờ Thế Tôn liền khen: "Mạn-thù-thất-lợi, lành thay, lành thay! Nay ông có thể nói pháp rất sâu, làm chân pháp ấn (dấu ấn xác chứng chân lý, như con dấu xác nhận là thật) cho chúng Bồ-tát Ma-ha-tát; cũng làm đại pháp ấn cho những người tăng thượng mạn (kiêu mạn, chưa chứng mà tưởng đã chứng) trong hàng Thanh văn và Độc giác, khiến họ biết đúng như thật rằng điều họ thông đạt trước kia chưa phải là rốt ráo chân thật. Mạn-thù-thất-lợi, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe pháp sâu này mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, nên biết người ấy không phải chỉ nơi một Phật cho đến nghìn Phật mà trồng các thiện căn (gốc rễ lành, tức những việc thiện đã làm có khả năng sinh ra quả lành), mà chắc chắn đã trồng các thiện căn nơi vô lượng vô biên Phật, nên mới có thể nghe bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu này mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ."

 Bấy giờ Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi chắp tay cung kính, lại bạch Phật rằng: "Con muốn nói thêm về bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, cúi xin Thế Tôn cho phép." Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông muốn nói thì cứ tùy ý mà nói." Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu mà đối với pháp không thấy có gì có thể trụ, cũng không thấy có gì không thể trụ, nên biết bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy không nương vào pháp mà trụ. Vì sao vậy? Vì tất cả pháp không có chỗ để tâm bám vào. Bạch Thế Tôn, nếu tu được như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, vì đối với tất cả pháp không chấp tướng."

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, nên quán bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy là không quán thấy trước mắt tánh và tướng của các pháp; nghĩa là đối với Phật pháp còn không quán thấy, huống là pháp Bồ-tát; đối với pháp Bồ-tát còn không quán thấy, huống là pháp Độc giác; đối với pháp Độc giác còn không quán thấy, huống là pháp Thanh văn; đối với pháp Thanh văn còn không quán thấy, huống là pháp dị sinh. Vì sao vậy? Vì tất cả pháp đều lìa tánh và tướng. Lại nữa, bạch Thế Tôn, nương vào việc tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy thì trong các pháp không phân biệt gì, nghĩa là không phân biệt sự sai khác giữa pháp tánh có thể nghĩ bàn và pháp tánh không thể nghĩ bàn. Nên biết chúng Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa thì trong các pháp hoàn toàn không phân biệt. Lại nữa, bạch Thế Tôn, nương vào việc tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy, trong tất cả pháp hoàn toàn không thấy có: đây là Phật pháp, đây không phải Phật pháp; đây có thể nghĩ bàn, đây không thể nghĩ bàn, vì tất cả pháp không có tánh sai khác. Nếu các hữu tình có thể tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy, quán tất cả pháp đều là Phật pháp vì thuận theo bồ-đề, quán tất cả pháp đều không thể nghĩ bàn vì rốt ráo là không, thì các hữu tình ấy đã từng gần gũi, cúng dường, cung kính nhiều trăm nghìn Phật, trồng các thiện căn, nên mới có thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy."

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân v.v. nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, nên biết trong quá khứ họ đã từng gần gũi, cúng dường, cung kính nhiều trăm nghìn Phật, trồng các thiện căn, nên mới được như vậy. Lại nữa, bạch Thế Tôn, nên quán bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy: nếu siêng tu thì đối với các pháp không thấy tạp nhiễm (ô nhiễm), không thấy thanh tịnh; tuy không thấy gì mà vẫn siêng tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, trong mọi lúc tâm không chán mỏi. Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu tu bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy thì đối với pháp của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật không có ý tưởng sai khác, vì hiểu rõ các pháp ấy rốt ráo là không. Nếu được như vậy thì gọi là thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông đã gần gũi cúng dường bao nhiêu Phật?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, số Phật con đã gần gũi cúng dường bằng với tâm và tâm sở pháp (tâm và các trạng thái đi kèm của tâm) của một người huyễn (người do nhà ảo thuật hóa ra), vì tất cả pháp đều như huyễn." "Mạn-thù-thất-lợi, ông đối với Phật pháp há không tìm cầu sao?" "Bạch Thế Tôn, nay con không thấy có pháp nào không phải là Phật pháp, thì tìm cầu cái gì?" "Mạn-thù-thất-lợi, ông đã thành tựu Phật pháp chưa?" "Bạch Thế Tôn, nay con hoàn toàn không thấy pháp nào có thể gọi là Phật pháp, thì thành tựu cái gì?" "Mạn-thù-thất-lợi, ông há chẳng được tánh vô trước (không chấp dính) sao?" "Bạch Thế Tôn, nay con chính là tánh vô trước, há có chuyện tánh vô trước lại được vô trước nữa?" "Mạn-thù-thất-lợi, ông không sắp ngồi tòa bồ-đề (chỗ ngồi nơi Phật thành đạo) sao?" "Bạch Thế Tôn, chư Phật đối với tòa bồ-đề còn không có nghĩa là ngồi, huống là con có thể ngồi. Vì sao vậy? Vì tất cả pháp đều lấy thật tế (giới hạn chân thật, tức thực tại tối hậu) làm tiêu chuẩn nhất định; trong thật tế thì việc ngồi và người ngồi đều không thể được."

 "Mạn-thù-thất-lợi, cái gọi là thật tế là tên gọi khác của gì?" "Bạch Thế Tôn, nên biết thật tế chính là tên gọi khác của ngụy thân (cái thân giả dối, tức thân do nhân duyên hợp thành, có tên mà không thật)." "Mạn-thù-thất-lợi, làm sao ngụy thân lại có thể gọi là thật tế?" "Bạch Thế Tôn, thật tế không đi không đến, không thật không giả; cả thân lẫn tướng chẳng phải thân đều không thể được; ngụy thân cũng thế. Vì vậy ngụy thân chính là thật tế."

 Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật rằng: "Nếu các Bồ-tát nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, thì các Bồ-tát ấy chắc chắn hướng đến bồ-đề, không còn thối lui." Bồ-tát Từ Thị lại bạch Phật: "Nếu các Bồ-tát nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, thì các Bồ-tát ấy đã gần vô thượng chánh đẳng bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, tức quả Phật). Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát ấy hiện đang giác ngộ pháp tánh lìa mọi phân biệt, giống như đại bồ-đề." Mạn-thù-thất-lợi cũng bạch Phật: "Nếu các Bồ-tát nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, thì các Bồ-tát ấy cũng như Phật Thế Tôn, xứng đáng nhận sự cúng dường cung kính của thế gian. Vì sao vậy? Vì đối với tất cả pháp đã giác ngộ tánh chân thật."

 Khi ấy có một người nữ tên là Vô Duyên Lự, chắp tay cung kính bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu các hữu tình nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, thì các hữu tình ấy đối với pháp dị sinh, hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Độc giác, hoặc pháp Bồ-tát, hoặc pháp Như Lai đều không duyên lự (không để tâm bám vào mà suy lường). Vì sao vậy? Vì thấu đạt tất cả pháp đều không có gì, cái tâm duyên lự và cái bị duyên lự đều không thể được."

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử v.v.: "Đúng vậy, đúng vậy, như các ông đã nói. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân v.v. nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, thì nên biết các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đã trụ ở bậc bất thoái chuyển, chắc chắn hướng đến bồ-đề, không còn thối lui. Này Xá-lợi Tử v.v., nếu các hữu tình nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu như vậy mà tâm không chìm đắm, cũng không kinh sợ, vui mừng tin ưa, lắng nghe, thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), lại vì người khác mà nói, tâm không chán mỏi, thì các hữu tình ấy có thể làm thí chủ chân thật, rộng lớn, thù thắng cho tất cả, có thể bố thí tất cả của báu vô thượng, đầy đủ bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện viên mãn của hạnh cho tặng; ba-la-mật-đa nghĩa là 'đến bờ bên kia'). Các hữu tình ấy tịnh giới (giữ giới trong sạch) viên mãn, đủ chân tịnh giới, đủ thắng tịnh giới, công đức tịnh giới đều đã viên mãn, đầy đủ tịnh giới ba-la-mật-đa. Các hữu tình ấy an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng) viên mãn, đủ chân an nhẫn, đủ thắng an nhẫn, công đức an nhẫn đều đã viên mãn, đầy đủ an nhẫn ba-la-mật-đa. Các hữu tình ấy tinh tấn (siêng năng không lười) viên mãn, đủ chân tinh tấn, đủ thắng tinh tấn, công đức tinh tấn đều đã viên mãn, đầy đủ tinh tấn ba-la-mật-đa. Các hữu tình ấy tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên chuyên chú) viên mãn, đủ chân tĩnh lự, đủ thắng tĩnh lự, công đức tĩnh lự đều đã viên mãn, đầy đủ tĩnh lự ba-la-mật-đa. Các hữu tình ấy bát-nhã viên mãn, đủ chân bát-nhã, đủ thắng bát-nhã, công đức bát-nhã đều đã viên mãn, đầy đủ bát-nhã ba-la-mật-đa. Các hữu tình ấy thành tựu từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả không thiên vị) chân thật thù thắng, cũng có thể vì người khác mà tuyên nói, mở bày bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông quán nghĩa gì mà muốn chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, con đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề còn không có tâm trụ vào, huống là muốn chứng. Con đối với bồ-đề không có ý cầu hướng tới. Vì sao vậy? Bồ-đề tức là con, con tức là bồ-đề, thì làm sao cầu hướng tới?" Phật nói: "Lành thay, lành thay! Đồng tử, ông khéo nói chỗ nghĩa rất sâu. Ông nơi các Phật đời trước đã trồng nhiều thiện căn, từ lâu đã phát đại nguyện, có thể nương vào vô sở đắc (không chấp có gì để được) mà tu hành các phạm hạnh (hạnh trong sạch, lối sống thanh tịnh của người tu) thanh tịnh." Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Nếu đối với các pháp có chỗ được, thì mới có thể nương vào vô sở đắc mà tu tịnh phạm hạnh. Con hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể được, cũng không thấy có cái không thể được, thì làm sao có thể nói là nương vào vô sở đắc mà tu tịnh phạm hạnh?"

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Nay ông có thấy các đệ tử Thanh văn đức hạnh của ta chăng?" "Bạch Thế Tôn, con thấy." Phật nói: "Đồng tử, ông thấy thế nào?" "Bạch Thế Tôn, nay con thấy các vị Thanh văn không phải dị sinh, không phải thánh giả; không phải hữu học (người còn phải tu học), không phải vô học (bậc đã học xong, tức A-la-hán); không phải có thể thấy, không phải không thể thấy; không phải người thấy, không phải người không thấy; không nhiều không ít, không nhỏ không lớn, không phải đã điều phục, không phải chưa điều phục. Con thấy như vậy mà không có ý tưởng là thấy."

 Khi ấy Xá-lợi Tử liền hỏi ngài: "Đối với Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn, tức con đường tu của hàng Thanh văn) ông đã thấy như vậy, thế thì thấy Chánh đẳng giác thừa (con đường tu thành Phật) thế nào?" "Thưa Đại đức, nay tôi không thấy Bồ-tát, cũng không thấy các pháp Bồ-tát; không thấy bồ-đề, cũng không thấy pháp hướng đến bồ-đề; cũng không thấy có hạnh hướng đến bồ-đề; cũng không thấy có pháp chứng bồ-đề; không thấy có người có thể chứng bồ-đề. Tôi thấy Chánh đẳng giác thừa như vậy, nghĩa là trong đó hoàn toàn không thấy gì." Xá-lợi Tử lại hỏi: "Ông đối với Như Lai thì thấy thế nào?" "Thưa Đại đức, thôi, thôi! Chớ đối với bậc vua đại long tượng (ví Phật như voi chúa, rồng chúa, uy lực không ai sánh) mà khởi lời bàn luận." "Mạn-thù-thất-lợi, cái gọi là Phật là tên gọi khác của gì?" "Nay xin hỏi Đại đức, cái gọi là ngã (cái tôi) lại là tên gọi khác của gì?" Xá-lợi Tử nói: "Ngã chỉ là tên gọi giả lập, là tên gọi của cái không."

 "Đại đức nên biết, tên gọi Phật tức là tên gọi ngã; ngã và Phật đều rốt ráo là không, chỉ tùy theo thế gian mà giả lập tên gọi. Tên gọi bồ-đề cũng là giả lập, không thể theo tên ấy mà tìm bồ-đề thật. Tướng bồ-đề là không, không thể biểu thị. Vì sao vậy? Vì tên gọi và bồ-đề cả hai đều không. Vì tên gọi là không nên lời nói cũng không; không thể dùng cái không để biểu thị pháp không. Vì bồ-đề là không nên Phật cũng là không; cho nên cái gọi là Phật là tên gọi của cái không. Lại nữa, Đại đức, cái gọi là Phật không đến không đi, không sinh không diệt, không có gì chứng đắc, không có gì thành tựu, không danh không tướng, không thể phân biệt, không lời không nói, không thể biểu thị; chỉ có trí vi diệu tự chứng biết bên trong. Nghĩa là chư Như Lai giác ngộ tất cả pháp rốt ráo không tịch (trống rỗng, vắng lặng), chứng đại bồ-đề, thuận theo thế gian mà giả lập tên gọi, nên gọi là Phật, chứ không phải có thật, vì có hay không đều không thể được. Lại nữa, Đại đức, trí tuệ vi diệu mà Như Lai chứng được gọi là bồ-đề; thành tựu bồ-đề nên gọi là Phật. Vì bồ-đề là không nên Phật cũng là không; do đó tên Phật là tên gọi của cái không."

 Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật rằng: "Pháp sâu mà Mạn-thù-thất-lợi nói, không phải người mới học có thể hiểu được." Bấy giờ Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi nói với Cụ thọ Xá-lợi Tử: "Điều tôi nói không chỉ người mới học không hiểu được, mà các A-la-hán đã làm xong việc cần làm cũng không thể biết; không phải điều tôi nói có người có thể biết. Vì sao vậy? Tướng bồ-đề không phải là thứ mà thức (tâm phân biệt nhận biết) nhận biết được: không thấy, không nghe, không được, không nhớ, không sinh, không diệt, không thể nói ra chỉ bày, không thể nghe nhận. Tánh tướng của bồ-đề như vậy là không tịch, các đại Bồ-tát còn chưa biết được, huống là hàng nhị thừa (hai hạng Thanh văn và Độc giác) có thể biết hiểu. Tánh tướng bồ-đề còn không thể được, huống là có người thật chứng bồ-đề."

 Xá-lợi Tử nói: "Mạn-thù-thất-lợi, Phật đối với pháp giới há không chứng sao?" "Không, thưa Đại đức. Vì sao vậy? Phật tức là pháp giới, pháp giới tức là Phật; pháp giới không nên lại chứng pháp giới. Lại nữa, Xá-lợi Tử, tất cả pháp là không, gọi là pháp giới; chính pháp giới này gọi là bồ-đề; pháp giới và bồ-đề đều lìa tánh tướng; do đó nói tất cả pháp là không. Tất cả pháp không, bồ-đề và pháp giới đều là cảnh giới Phật, không hai không khác. Vì không hai không khác nên không thể hiểu biết; vì không thể hiểu biết nên không có lời nói; vì không có lời nói nên không thể lập ra hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác), vô vi (pháp không do tạo tác), có, chẳng có v.v. Lại nữa, Xá-lợi Tử, tánh của tất cả pháp cũng không hai không khác; vì không hai không khác nên không thể hiểu biết; vì không thể hiểu biết nên không có lời nói; vì không có lời nói nên không thể lập ra. Vì sao vậy? Vì bản tánh các pháp hoàn toàn không có gì, không thể lập ra ở đây, ở kia, vật này, vật kia."

 "Lại nữa, Xá-lợi Tử, nếu tạo tội vô gián (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn; ai phạm thì đọa địa ngục Vô gián, chịu khổ không ngừng), nên biết tức là tạo cái không thể nghĩ bàn, cũng là tạo thật tế. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử, cái không thể nghĩ bàn và năm tội vô gián đều tức là thật tế, tánh không sai khác. Đã không có ai có thể tạo ra thật tế, thì vô gián và cái không thể nghĩ bàn cũng không thể tạo ra. Do lý lẽ này, người tạo tội vô gián không phải đọa địa ngục, người không thể nghĩ bàn không phải được sinh lên trời; người tạo tội vô gián cũng không phải chìm đắm sinh tử trong đêm dài, người không thể nghĩ bàn cũng không phải rốt ráo chứng được niết-bàn. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử, cái không thể nghĩ bàn và năm tội vô gián đều trụ nơi thật tế, tánh không sai khác: không sinh không diệt, không đi không đến, không phải nhân không phải quả, không thiện không ác, không chuốc lấy ác thú (các đường xấu ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không đem lại quả người trời, không chứng niết-bàn, không chìm đắm sinh tử. Vì sao vậy? Vì chân pháp giới không thiện không ác, không cao không thấp, không trước không sau."

 "Lại nữa, Xá-lợi Tử, bí-sô phạm trọng tội (phạm giới nặng nhất, bị trục xuất khỏi tăng đoàn) không phải đọa địa ngục, người giữ giới trong sạch không phải được sinh lên trời. Bí-sô phạm trọng tội không phải chìm đắm sinh tử, người giữ giới trong sạch không phải chứng niết-bàn. Bí-sô phạm trọng tội không đáng bị chê bai, người giữ giới trong sạch không đáng được khen ngợi. Bí-sô phạm trọng tội không đáng bị khinh miệt, người giữ giới trong sạch không đáng được cung kính. Bí-sô phạm trọng tội không đáng bị chống đối, người giữ giới trong sạch không đáng được hòa hợp. Bí-sô phạm trọng tội không đáng bị xa lánh, người giữ giới trong sạch không đáng được gần gũi. Bí-sô phạm trọng tội không đáng bị làm tổn giảm, người giữ giới trong sạch không đáng được làm tăng thêm. Bí-sô phạm trọng tội không phải không đáng được cúng dường, người giữ giới trong sạch không phải nhất định đáng được cúng dường. Bí-sô phạm trọng tội không phải làm tăng thêm lậu (phiền não rỉ chảy, khiến trôi lăn sinh tử), người giữ giới trong sạch không phải làm giảm bớt lậu. Bí-sô phạm trọng tội không phải là không thanh tịnh, người giữ giới trong sạch không phải nhất định thanh tịnh. Bí-sô phạm trọng tội không phải không có tịnh tín (niềm tin trong sạch), người giữ giới trong sạch không phải có tịnh tín. Bí-sô phạm trọng tội không phải không đáng nhận tín thí (vật cúng dường do người có lòng tin dâng lên) thanh tịnh, người giữ giới trong sạch không phải nhất định đáng nhận tín thí thanh tịnh. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử, vì trong chân pháp giới, dù giữ giới hay phạm giới, tánh đều bình đẳng, không sai khác."

 "Lại nữa, Xá-lợi Tử, các loài dị sinh gọi là hòa hợp, bí-sô lậu tận (đã dứt hết phiền não) gọi là không hòa hợp." "Mạn-thù-thất-lợi, ông dựa vào nghĩa gì mà nói như vậy?" "Thưa Đại đức, dị sinh hợp với nhân của sự tái sinh nên gọi là hòa hợp; các A-la-hán không có nghĩa như thế nên gọi là không hòa hợp. Tôi dựa vào nghĩa này mà nói như vậy. Lại nữa, Xá-lợi Tử, các loài dị sinh gọi là vượt khỏi sợ hãi, bí-sô lậu tận gọi là không vượt khỏi sợ hãi." "Mạn-thù-thất-lợi, ông dựa vào nghĩa gì mà nói như vậy?" "Thưa Đại đức, dị sinh đối với pháp đáng sợ mà không sinh sợ hãi nên gọi là vượt khỏi sợ hãi; các A-la-hán biết pháp đáng sợ thật không có gì, không có sợ hãi nào để vượt. Tôi dựa vào nghĩa này mà nói như vậy. Lại nữa, Xá-lợi Tử, các loài dị sinh được vô diệt nhẫn, chúng Bồ-tát được vô sinh nhẫn (nhẫn: sự chấp nhận, an trú vững chắc nơi chân lý; vô sinh nhẫn là an trú nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh)." "Mạn-thù-thất-lợi, ông dựa vào nghĩa gì mà nói như vậy?" "Thưa Đại đức, dị sinh không ưa tịch diệt nên gọi là được vô diệt nhẫn; chúng Bồ-tát không thấy có pháp sinh ra nên gọi là được vô sinh nhẫn. Tôi dựa vào nghĩa này mà nói như vậy."

 "Lại nữa, Xá-lợi Tử, các loài dị sinh gọi là người được điều phục, bí-sô lậu tận gọi là không được điều phục." "Mạn-thù-thất-lợi, ông dựa vào nghĩa gì mà nói như vậy?" "Thưa Đại đức, dị sinh vì chưa được điều phục nên cần phải điều phục, gọi là người được điều phục; các A-la-hán lậu và kết (các phiền não trói buộc) đã hết, không cần điều phục nữa, nên gọi là không được điều phục. Tôi dựa vào nghĩa này mà nói như vậy. Lại nữa, Xá-lợi Tử, các loài dị sinh gọi là người có tâm tăng thượng (tâm cao vượt), có hạnh siêu việt; bí-sô lậu tận gọi là tâm hạ liệt (thấp kém), không phải hạnh siêu việt." "Mạn-thù-thất-lợi, ông dựa vào nghĩa gì mà nói như vậy?" "Thưa Đại đức, dị sinh tâm cao ngạo, hạnh trái với pháp giới, nên gọi là có tâm tăng thượng, có hạnh siêu việt; các A-la-hán tâm khiêm hạ, hạnh thuận với pháp giới, nên gọi là tâm hạ liệt, không phải hạnh siêu việt. Tôi dựa vào nghĩa này mà nói như vậy."

 Khi ấy Xá-lợi Tử khen Mạn-thù-thất-lợi: "Lành thay, lành thay! Ông khéo vì tôi giải nghĩa mật ngữ (lời nói hàm ý ẩn kín)." Mạn-thù-thất-lợi đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thưa Đại đức. Tôi không chỉ giải được nghĩa mật ngữ, tôi cũng chính là bậc A-la-hán chân thật đã dứt sạch mọi lậu. Vì sao vậy? Vì tôi đối với sự ưa muốn quả vị Thanh văn, Độc giác vĩnh viễn không khởi lên, nên gọi là A-la-hán chân thật đã dứt sạch lậu."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Có nhân duyên nào có thể nói Bồ-tát ngồi tòa bồ-đề mà không chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, cũng có nhân duyên có thể nói Bồ-tát ngồi tòa bồ-đề mà không chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Ấy là trong bồ-đề không có chút pháp nào có thể gọi là vô thượng chánh đẳng bồ-đề; mà tánh bồ-đề chân thật không sai khác, không phải ngồi thì được, không ngồi thì mất. Do nhân duyên này có thể nói Bồ-tát ngồi tòa bồ-đề mà không chứng bồ-đề, vì bồ-đề vô tướng không thể chứng." Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Vô thượng bồ-đề tức là năm tội vô gián; năm tội vô gián ấy tức là bồ-đề này. Vì sao vậy? Bồ-đề và vô gián đều là giả lập, không có tánh bồ-đề chân thật, không thể chứng đắc, không thể tu tập, không thể thấy trước mắt; năm tội vô gián cũng như vậy. Lại nữa, bản tánh của tất cả pháp rốt ráo không thể thấy trước mắt; trong đó không có giác ngộ, không có người giác ngộ; không có thấy, không có người thấy; không có biết, không có người biết; không có phân biệt, không có người phân biệt; lìa tướng, bình đẳng, gọi là bồ-đề; tánh của năm tội vô gián cũng như vậy. Do đó bồ-đề không thể chứng đắc; nói có thể chứng đắc, tu tập, thấy được đại bồ-đề là tăng thượng mạn."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Nay ông cho ta là Như Lai chăng?" "Không, bạch Thế Tôn; không, bạch Thiện Thệ. Con không cho Phật là Như Lai thật. Vì sao vậy? Như Lai là bậc dùng trí vi diệu chứng hợp với chân như; diệu trí và chân như cả hai đều lìa tướng. Chân như lìa tướng thì không gọi là chân như; diệu trí cũng vậy, không gọi là diệu trí. Đã không có diệu trí và không có chân như, nên Như Lai cũng không chân thật. Vì sao vậy? Chân như và diệu trí chỉ là giả lập; Như Lai cũng vậy, không hai, không chẳng hai. Vì thế diệu trí, chân như và Như Lai chỉ có tên giả mà không một cái nào là thật, cho nên con không cho Phật là Như Lai thật." Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông chẳng phải nghi hoặc đối với Như Lai chăng?" "Không, bạch Thế Tôn; không, bạch Thiện Thệ. Vì sao vậy? Vì con quán Như Lai thật không thể được, không sinh không diệt, nên không có gì để nghi." Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Như Lai há không xuất hiện ở thế gian sao?" "Không, bạch Thế Tôn; không, bạch Thiện Thệ. Nếu chân pháp giới xuất hiện ở thế gian, thì có thể nói Như Lai xuất hiện ở đời; chân pháp giới không xuất hiện ở thế gian, cho nên Như Lai cũng không xuất hiện."

 "Mạn-thù-thất-lợi, ông cho rằng chư Phật nhiều như cát sông Căng-già đã nhập niết-bàn chăng?" "Bạch Thế Tôn, há chẳng phải chư Phật Như Lai cùng chung một tướng cảnh giới không thể nghĩ bàn sao?" "Mạn-thù-thất-lợi, đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói, chư Phật Như Lai cùng chung một tướng cảnh giới không thể nghĩ bàn." Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Nay Phật Thế Tôn hiện đang ở đời chăng?" Phật nói: "Đúng vậy." Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Nếu Phật Thế Tôn hiện đang ở đời, thì chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Căng-già cũng phải đang ở đời. Vì sao vậy? Vì tất cả Như Lai cùng chung một tướng cảnh giới không thể nghĩ bàn; tướng không thể nghĩ bàn thì không sinh không diệt, làm sao chư Phật lại có nhập niết-bàn? Vì thế, bạch Thế Tôn, nếu Phật vị lai sẽ ra đời thì tất cả Như Lai đều sẽ ra đời; nếu Phật quá khứ đã nhập niết-bàn thì tất cả Như Lai đều đã diệt độ; nếu Phật hiện tại đang chứng bồ-đề thì tất cả Như Lai đều phải đang chứng. Vì sao vậy? Vì trong cảnh không thể nghĩ bàn, tất cả chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều không sai khác. Thế mà người thế gian mê lầm chấp trước đủ thứ hý luận (lời bàn luận vô ích, sai lệch), cho rằng Phật Thế Tôn có sinh, có diệt, có chứng bồ-đề."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Pháp ông nói chỉ có Như Lai, Bồ-tát bất thoái và đại A-la-hán mới hiểu được, ngoài ra không ai có thể biết. Vì sao vậy? Chỉ những bậc như Như Lai nghe pháp sâu này mới hiểu thấu đúng như thật, không khen không chê, vì biết tâm và phi tâm (cái không phải tâm) đều không thể được. Vì sao vậy? Vì tánh của tất cả pháp đều bình đẳng, tâm và phi tâm đều không thể được, do đó đối với pháp không khen không chê." Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Đối với pháp sâu này, ai sẽ khen hay chê?" Phật nói: "Đồng tử, đó là kẻ phàm phu ngu si; cái tâm như thế của họ không phải tánh tâm chân thật, mà đồng với tánh tâm của Phật, không thể nghĩ bàn." Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Tâm của kẻ phàm phu ngu si không phải tánh tâm, mà đồng với tánh tâm của Phật, không thể nghĩ bàn sao?" Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Vì sao vậy? Vì tâm Phật, tâm hữu tình và tất cả pháp đều bình đẳng, không thể nghĩ bàn."

 Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Nếu tâm Phật, tâm hữu tình và tất cả pháp đều bình đẳng, không thể nghĩ bàn, thì nay các bậc thánh hiền cầu niết-bàn siêng năng tinh tấn há chẳng phải uổng công sao? Vì sao vậy? Tánh không thể nghĩ bàn và tánh niết-bàn đã không sai khác, thì cần gì phải cầu nữa? Nếu có người nói: đây là pháp dị sinh, đây là pháp thánh giả, có tướng sai khác, nên biết người ấy chưa từng gần gũi bạn lành chân thật thanh tịnh; nói như vậy khiến các hữu tình chấp hai pháp là khác nhau, chìm đắm sinh tử, không được niết-bàn."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông mong Như Lai là bậc tối thắng trong các loài hữu tình chăng?" "Bạch Thế Tôn, nếu có hữu tình chân thật, thì con mong Như Lai tối thắng hơn họ; nhưng loài hữu tình thật không thể được." Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông mong Phật thành tựu pháp không thể nghĩ bàn chăng?" "Bạch Thế Tôn, nếu có pháp không thể nghĩ bàn thật có thể thành tựu, thì con mong Như Lai thành tựu pháp ấy; nhưng không có việc ấy." Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông mong Như Lai nói pháp điều phục chúng đệ tử chăng?" "Bạch Thế Tôn, nếu có việc nói pháp điều phục được chân như pháp giới, thì con mong Như Lai nói pháp điều phục các chúng đệ tử. Nhưng Phật Thế Tôn xuất hiện ở đời, đối với loài hữu tình hoàn toàn không có ân đức. Vì sao vậy? Vì các loài hữu tình đều trụ trong chân như pháp giới không pha tạp; trong cõi ấy, dị sinh và thánh giả, người nói và người nhận đều không thể được."

 Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông mong Như Lai là ruộng phước (phước điền: nơi gieo phước như gieo hạt trên ruộng, tức đối tượng cúng dường sinh ra phước báu) chân thật vô thượng của đời chăng?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, nếu các ruộng phước là có thật, thì con cũng mong Phật là vô thượng trong đó; nhưng các ruộng phước thật không thể được. Vì thế chư Phật đều không phải ruộng phước, cũng không phải không phải ruộng phước, vì phước, phi phước và tất cả pháp đều có tánh bình đẳng. Nhưng ruộng ở thế gian nếu không bao giờ cạn kiệt, thì người đời cùng gọi đó là ruộng vô thượng; chư Phật Thế Tôn chứng được phước vô tận, cho nên có thể gọi là ruộng phước vô thượng. Lại nữa, ruộng ở thế gian nếu không biến đổi, thì người đời cùng gọi đó là ruộng vô thượng; chư Phật Thế Tôn chứng được phước không biến đổi, cho nên có thể gọi là ruộng phước vô thượng. Lại nữa, ruộng ở thế gian nếu có công dụng khó nghĩ bàn, thì người đời cùng gọi đó là ruộng vô thượng; chư Phật Thế Tôn chứng được phước khó nghĩ bàn, cho nên có thể gọi là ruộng phước vô thượng. Ruộng phước của chư Phật tuy thật là vô thượng, mà người gieo phước thì không giảm không tăng." Phật bảo Đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ông dựa vào nghĩa gì mà nói như vậy?" Mạn-thù-thất-lợi bạch: "Bạch Thế Tôn, tướng ruộng phước của Phật không thể nghĩ bàn; nếu có người gieo phước trong đó thì liền có thể hiểu rõ pháp tánh bình đẳng, thấu đạt tất cả pháp không giảm không tăng; vì thế ruộng phước của Phật là vô thượng."

 Bấy giờ mặt đất, do thần lực và pháp lực của Phật Thế Tôn, chấn động biến đổi sáu lần. Khi ấy trong hội có mười sáu ức chúng đại bí-sô các lậu dứt hẳn, tâm được giải thoát; bảy trăm bí-sô-ni (tức tỳ-kheo-ni: người nữ xuất gia thọ giới đầy đủ), ba nghìn ổ-ba-sách-ca (nam cư sĩ tại gia giữ giới), bốn vạn ổ-ba-tư-ca (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), cùng sáu mươi câu-chi na-dữu-đa (câu-chi: mười triệu; na-dữu-đa: một đơn vị số cực lớn) chúng trời ở Dục giới, xa lìa bụi trần cấu nhiễm, sinh được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy chân lý, tức bước đầu chứng ngộ). Khi ấy A-nan-đà liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu lễ sát chân Phật, khoác áo che riêng vai trái (để trần vai phải, theo lễ kính xưa), gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, do nhân gì, duyên gì mà nay mặt đất chấn động biến đổi sáu lần?" Bấy giờ Phật bảo A-nan-đà: "Do Diệu Cát Tường nói về tướng ruộng phước, nay ta ấn khả (xác nhận và chấp thuận), nên hiện điềm lành này. Chư Phật quá khứ cũng ở chỗ này nói về tướng ruộng phước, làm cho mặt đất chấn động, nên nay cũng hiện việc như thế."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm bảy mươi bốn

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười lăm (?)

 Tam tạng Pháp sư (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua dịch

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video