Hội thứ bảy: Phần Mạn-thù-thất-lợi (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ), đoạn thứ hai.
Bấy giờ Xá-lợi-tử (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Mạn-thù-thất-lợi thật không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Vì tướng của các pháp mà Mạn-thù-thất-lợi nói ra không thể nghĩ bàn." Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi (đồng tử: tiếng tôn xưng vị Bồ-tát, ý nói giữ tâm trong sạch như trẻ nhỏ, là người con trong nhà Phật): "Điều ông nói thật khó nghĩ bàn, đúng như cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tu sĩ có đức, nghĩa là bậc đầy đủ tuổi thọ của trí tuệ) Xá-lợi-tử nói."
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Pháp con nói, không thể nói là có thể nghĩ bàn, cũng không thể nói là không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì tánh 'không thể nghĩ bàn' và tánh 'có thể nghĩ bàn' đều không có thật, chỉ có âm thanh mà thôi. Mọi âm thanh cũng không thể nói là có tánh không thể nghĩ bàn hay có thể nghĩ bàn, vì tự tánh (bản chất riêng tự có) của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn lìa. Ai nói được như thế mới gọi là nói điều không thể nghĩ bàn."
Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Nay ông đang nhập tam-ma-địa Không thể nghĩ bàn (tam-ma-địa: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn) chăng?" Mạn-thù-thất-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, con không đang nhập tam-ma-địa này. Vì sao? Vì con hoàn toàn không thấy tánh của tam-ma-địa này khác với con, cũng không thấy có tâm nào có thể suy nghĩ về con và về định này. Tam-ma-địa Không thể nghĩ bàn thì cả tâm lẫn cái không phải tâm đều không thể nhập vào, sao có thể nói con nhập định này?
Lại nữa, bạch Thế Tôn, xưa kia lúc mới học, con phải tác ý (cố ý khởi tâm hướng vào) mới nhập được tam-ma-địa này; chứ nay không còn phải tác ý nữa mới nhập định này. Như người bắn cung giỏi, lúc mới học bắn phải chú tâm vào cái đích lớn rồi mới buông tên; tập lâu thành thạo thì bắn trúng được cả đầu sợi lông, không còn phải chú tâm vào cái đích lớn kia nữa, muốn bắn chỗ nào thì buông tên liền trúng. Cũng vậy, lúc con mới học định, trước hết phải buộc ý niệm vào sự không thể nghĩ bàn, rồi sau mới nhập được định này; tập lâu thành thạo, ở trong định này không còn phải buộc tâm mà vẫn tự nhiên an trú được. Vì sao? Vì con đã khéo léo thành thạo trong các định, tự nhiên ra vào, không còn phải tác ý."
Khi ấy Xá-lợi-tử bèn bạch Phật: "Xét đồng tử Mạn-thù-thất-lợi này thì chưa thể tin chắc được. Vì sao? Vì đối với định này, dường như ông ấy không thường an trú. Thế nhưng không có định nào khác vi diệu, vắng lặng như định này." Mạn-thù-thất-lợi liền nói với cụ thọ Xá-lợi-tử: "Thưa Đại đức, sao ngài biết không còn định nào khác vắng lặng như định này?" Xá-lợi-tử nói: "Há lại còn có định nào vắng lặng như định này sao?" Mạn-thù-thất-lợi đáp: "Thưa Đại đức, nếu định này có thể nắm bắt, có thể nói ra được, thì mới có định khác vắng lặng như nó; nhưng thật ra không thể nắm bắt." Xá-lợi-tử hỏi: "Mạn-thù-thất-lợi, há nay chính định này cũng không thể nắm bắt sao?"
"Thưa Đại đức, định này thật không thể nắm bắt. Vì sao? Vì mọi định có thể nghĩ bàn thì có tướng để nắm bắt, còn định không thể nghĩ bàn thì không có tướng để nắm bắt. Định này đã gọi là không thể nghĩ bàn, cho nên định này đúng là thật không thể nắm bắt. Lại nữa, Xá-lợi-tử, định không thể nghĩ bàn thì mọi hữu tình (chúng sinh có tình thức) không ai là không đạt được. Vì sao? Vì mọi tánh tâm đều lìa tánh tâm; cái lìa tánh tâm thì đều gọi là định không thể nghĩ bàn, cho nên loài hữu tình không ai không đạt được."
Phật khen đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Hay thay, hay thay! Mạn-thù-thất-lợi, ông đã ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ trồng nhiều căn lành (gốc rễ sinh ra điều thiện), từ lâu đã phát đại nguyện; phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) ông tu đều dựa trên vô sở đắc (không chấp có gì để đạt được); lời nói ra đều nói đến chỗ nghĩa lý rất sâu. Mạn-thù-thất-lợi, há chẳng phải nhờ an trú trong bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa (bát-nhã: trí tuệ thấy rõ thật tánh của các pháp; ba-la-mật-đa: đến bờ bên kia, tức pháp tu hoàn hảo đưa đến giải thoát) mà ông lúc nào cũng nói được nghĩa sâu xa sao?"
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Nếu con do an trú trong bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà nói được như thế, thì tức là trụ vào ý tưởng 'ta' và trụ vào ý tưởng 'có' mà nói được như thế. Nếu trụ vào ý tưởng 'ta' và ý tưởng 'có' mà nói được như thế, thì bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng có chỗ trụ. Nếu bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có chỗ trụ, thì bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng lấy ý tưởng 'ta' và ý tưởng 'có' làm chỗ trụ. Nhưng bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì xa lìa hai ý tưởng ấy, trụ nơi không có chỗ trụ. Như chư Phật an trú trong sự vi diệu vắng lặng, lấy cái không khởi, không làm, không động, không chuyển làm chỗ trụ. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không trụ nơi pháp có, không trụ nơi pháp không, cho nên chỗ trụ này không thể nghĩ bàn.
Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đối với mọi pháp đều không hiện hành (không khởi lên tác dụng, không hiện ra thành hoạt động). Nên biết bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chính là cõi không thể nghĩ bàn; cõi không thể nghĩ bàn chính là pháp giới (thật tánh chung của mọi pháp, cảnh giới chân thật); pháp giới chính là cõi không hiện hành; cõi không hiện hành nên biết chính là cõi không thể nghĩ bàn; cõi không thể nghĩ bàn nên biết chính là bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, ngã giới (thật tánh của cái gọi là 'ta') và pháp giới không hai, không khác; cái không hai không khác ấy chính là pháp giới; pháp giới chính là cõi không hiện hành; cõi không hiện hành nên biết chính là bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên biết chính là cõi không thể nghĩ bàn; cõi không thể nghĩ bàn nên biết chính là cõi không hiện hành; cõi không hiện hành nên biết chính là cõi không có gì; cõi không có gì nên biết chính là cõi không sinh không diệt; cõi không sinh không diệt nên biết chính là cõi không thể nghĩ bàn; cõi không thể nghĩ bàn cùng với Như Lai giới (thật tánh của Như Lai — Như Lai là danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến), ngã giới và pháp giới không hai, không khác.
Vì thế, bạch Thế Tôn, nếu ai tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa được như vậy thì đối với đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn, tức quả vị thành Phật) không còn phải cầu chứng nữa. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chính là Bồ-đề.
Bạch Thế Tôn, nếu ai thật biết ngã giới thì biết không chấp trước; nếu biết không chấp trước thì biết không có pháp; nếu biết không có pháp thì đó là trí Phật; trí Phật chính là trí không thể nghĩ bàn. Nên biết trí Phật không có pháp nào để biết, gọi là không biết pháp. Vì sao? Vì tự tánh của trí này hoàn toàn không có gì. Pháp không có gì thì làm sao có thể chuyển động nơi chân pháp giới (pháp giới chân thật)? Tự tánh của trí này đã không có gì thì không có chỗ chấp trước. Nếu không có chỗ chấp trước thì bản thể không phải là trí; nếu bản thể không phải là trí thì không có cảnh giới (đối tượng để nhận biết); nếu không có cảnh giới thì không có chỗ nương; nếu không có chỗ nương thì không có chỗ trụ; nếu không có chỗ trụ thì không sinh không diệt; nếu không sinh không diệt thì không thể nắm bắt; nếu không thể nắm bắt thì không có chỗ hướng tới. Đã không có chỗ hướng tới thì trí này không thể làm các công đức, cũng không thể làm những điều không phải công đức. Vì sao? Vì ở đây không có sự suy tính 'ta làm công đức, ta làm điều không phải công đức'. Trí không suy tính thì không thể nghĩ bàn; cái không thể nghĩ bàn chính là trí Phật.
Vì thế trí này đối với mọi pháp không nắm giữ mà cũng không phải không nắm giữ; cũng không thuộc tiền tế, trung tế, hậu tế (thời quá khứ, hiện tại, vị lai); không phải trước đã sinh, không phải trước chưa sinh; không hiện ra, không mất đi; không thường còn, không đoạn diệt. Không có trí nào khác giống như trí này, do đó trí này không thể nghĩ bàn, giống như hư không, không thể so sánh; không đây không kia, không đẹp không xấu. Đã không có trí nào khác có thể giống trí này, nên trí này không có cái ngang bằng cũng không có cái không ngang bằng; do đó gọi là vô đẳng đẳng trí (trí không gì sánh bằng, chỉ ngang bằng với cái không gì sánh bằng). Lại không có trí nào khác đối lại được với trí này, nên trí này không có đối cũng không có không đối; do đó gọi là vô đối đối trí (trí không có gì đối lại được)."
Phật hỏi đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Trí mầu nhiệm như thế không thể lay động chăng?" Mạn-thù-thất-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, trí mầu nhiệm như thế tánh nó không thể lay động. Như người thợ rèn vàng nung luyện quặng vàng, khi đã tinh luyện thuần thục thì cân lường không còn thay đổi. Trí này cũng vậy, tu lâu thành thục thì không tạo tác, không chứng, không sinh, không tận, không khởi, không mất, vững chắc không lay động."
Phật hỏi đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Ai có thể tin hiểu trí mầu nhiệm như thế?" Mạn-thù-thất-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu ai không thực hành pháp bát Niết-bàn (Niết-bàn: sự dứt sạch phiền não, chấm dứt sinh tử; 'bát' là hoàn toàn trọn vẹn), đối với pháp sinh tử cũng không thực hành; đối với tát-ca-da (thân kiến, tức sự chấp thân và tâm này là 'ta') mà thực hành hạnh vắng lặng dứt bặt; đối với bát Niết-bàn mà thực hành hạnh không lay động; không đoạn tham dục, giận dữ, ngu si mà cũng không phải không đoạn — vì sao? Vì tự tánh của ba độc ấy vốn xa lìa, không phải hết cũng không phải không hết —; có pháp sinh tử mà không vượt qua cũng không sa vào; đối với các thánh đạo (con đường tu dẫn đến quả vị bậc thánh) không lìa bỏ mà cũng không tu — người ấy đối với trí này mới có thể tin hiểu sâu xa." Phật khen đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Hay thay, hay thay! Ông đã khéo nói việc này."
Bấy giờ cụ thọ Đại Ca-diếp-ba (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh sống khắc khổ) đến trước bạch Phật: "Đời vị lai, ai có thể đối với nghĩa lý sâu xa của pháp và tỳ-nại-da (giới luật) này mà tin hiểu, tu học?" Phật bảo cụ thọ Đại Ca-diếp-ba: "Các chúng bí-sô (tỳ-kheo, người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) v.v. trong hội này, đời vị lai đối với nghĩa lý sâu xa của pháp và tỳ-nại-da được nói ở đây, sẽ có thể sinh lòng tin hiểu, lắng nghe, thọ nhận, tu học, cũng có thể giảng nói, truyền bá cho người khác.
Như vị đại trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) đánh mất viên ngọc vô giá, khổ não quấn lấy lòng, buồn rầu không vui; về sau tìm lại được thì nhảy nhót vui mừng. Các chúng bí-sô v.v. trong hội này cũng vậy: được nghe bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tin hiểu tu học, về sau không còn được nghe pháp môn như thế, khổ não quấn lòng, buồn rầu không vui, đều nghĩ rằng: 'Bao giờ chúng ta mới lại được nghe pháp sâu xa như thế?' Về sau nếu được nghe pháp môn này, họ nhảy nhót vui mừng và lại nghĩ: 'Nay ta được nghe kinh điển như thế, tức là được gặp Phật, gần gũi và cúng dường Ngài.'
Như khi cây Viên Thải (cây hoa quý ở cõi trời Ba Mươi Ba — tức cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm chủ) vừa nhú nụ, chư thiên cõi Ba Mươi Ba nhảy nhót vui mừng: 'Cây này chẳng bao lâu hoa sẽ nở rộ, hương thơm ngào ngạt, chúng ta sẽ cùng đến dạo chơi.' Các chúng bí-sô cũng vậy: nghe bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tin nhận tu hành, nên sinh vui mừng, vì mọi Phật pháp chẳng bao lâu sẽ nở rộ.
Ẩm Quang (tên dịch nghĩa của Ca-diếp), nên biết: đời vị lai các chúng bí-sô v.v. nếu nghe bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tin hiểu tu hành, tâm không chìm đắm nản lòng, thì chắc chắn đã từng được nghe trong hội này, vui mừng thọ trì, giảng nói, truyền bá. Nên biết hạng người ấy nhờ nghe pháp này mà vui mừng nhảy nhót, tin nhận tu hành, chẳng bao lâu mọi Phật pháp sẽ nở rộ. Sau khi Như Lai diệt độ, nếu có ai thọ trì, giảng nói, truyền bá kinh điển này, nên biết đều là nhờ sức oai thần của Phật gia hộ, khiến việc của họ được thành.
Ẩm Quang, nên biết: nếu ai nghe bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà vui mừng thọ trì, thì người ấy đã ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ trồng nhiều căn lành, đã từng được nghe, chứ không phải mới đây. Như người xâu ngọc bỗng gặp được viên ngọc mạt-ni (ngọc báu như ý) vô giá, sinh lòng vui mừng lớn; nên biết người ấy đã từng thấy loại ngọc này nên mới vui mừng, chứ không phải nay mới thấy lần đầu. Cũng vậy, các bí-sô v.v. đời vị lai, tâm sâu xa ưa thích nghe chánh pháp, bỗng gặp bát-nhã ba-la-mật-đa, vui mừng lắng nghe, tin nhận tu học; nên biết hạng người ấy đã từng nghe kinh này ở chỗ vô lượng đức Phật thuở trước, chứ không phải nay mới nghe lần đầu mà được như vậy.
Ẩm Quang, nên biết: nếu các thiện nam, thiện nữ nghe bát-nhã ba-la-mật-đa do Diệu Cát Tường (tên dịch nghĩa của Mạn-thù-thất-lợi) nói ra mà vui mừng nhảy nhót, ưa nghe không chán, nhiều lần ân cần thỉnh cầu giảng lại, thì các thiện nam, thiện nữ ấy trong quá khứ đã từng nghe Mạn-thù-thất-lợi nói bát-nhã ba-la-mật-đa, vui mừng thọ trì, tin hiểu tu học, cũng từng gần gũi Mạn-thù-thất-lợi, cúng dường cung kính, nên mới được như vậy.
Ví như có người tình cờ vào một thành ấp, trong đó mọi vườn rừng, ao hồ, nhà cửa, người vật, không gì là không thấy hết. Về sau đến nơi khác, nghe người ta khen ngợi những điều tốt đẹp trong thành ấp ấy, người ấy rất vui mừng, xin họ kể lại; nếu được nghe thêm thì càng vui mừng gấp bội, vì người ấy trước kia đã từng thấy cả. Cũng vậy, các thiện nam, thiện nữ đời vị lai nghe bát-nhã ba-la-mật-đa do Diệu Cát Tường nói, vui mừng ưa nghe không hề chán, ân cần cố thỉnh giảng lại nghĩa sâu; nghe xong khen ngợi, càng vui mừng gấp bội. Nên biết những người ấy đều do thuở trước đã từng gần gũi Mạn-thù-thất-lợi, cúng dường cung kính, lắng nghe thọ nhận pháp này, nên nay mới làm được việc ấy."
Bấy giờ cụ thọ Đại Ca-diếp-ba bạch Phật: "Như Lai đã khéo nói các biểu hiện trong việc làm của những thiện nam v.v. ở hiện tại và vị lai khi nghe bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà tin hiểu tu hành." Phật nói: "Đúng vậy, như ông nói, ta đã khéo nói các biểu hiện trong việc làm của họ."
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Các biểu hiện trong việc làm của những thiện nam v.v. hiện tại và vị lai khi nghe pháp sâu xa này, nên biết thật ra không phải là biểu hiện của việc làm; vì pháp được nghe vốn vi diệu vắng lặng, mọi biểu hiện của việc làm đều không thể nắm bắt. Sao Như Lai lại nói rằng: 'Ta đã khéo nói các biểu hiện trong việc làm của họ'?"
Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Các biểu hiện trong việc làm của những thiện nam v.v. hiện tại và vị lai khi nghe pháp sâu xa này, thật ra đều không phải là biểu hiện của việc làm; vì pháp được nghe vi diệu vắng lặng, mọi biểu hiện của việc làm đều không thể nắm bắt. Nhưng khi họ nghe nói pháp sâu xa mà vui mừng thọ trì, tin hiểu tu học, thì chắc chắn trong quá khứ đã từng được nghe, vui mừng thọ nhận và thực hành, nên mới được như vậy. Những biểu hiện ấy là nói theo thế tục (cách hiểu thông thường của thế gian), chứ trong thắng nghĩa (chân lý tối thượng) thì không có việc như thế.
Mạn-thù-thất-lợi, nên biết: làm sáng tỏ bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa tức là làm sáng tỏ mọi Phật pháp, thông suốt những điều chân thật không thể nghĩ bàn. Mạn-thù-thất-lợi, những căn lành ta tích tập khi xưa tu học hạnh Bồ-tát (người phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài) đều nhờ tu học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mới được viên mãn. Muốn trụ ở bất thoái chuyển địa của Bồ-tát (giai vị tu hành không còn thối lui), muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn, tức quả vị Phật), cũng nhờ tu học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mới làm được.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn tích tập những căn lành mà Bồ-tát tích tập, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn trụ ở bất thoái chuyển địa của Bồ-tát, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn khéo thông suốt tướng bình đẳng của mọi pháp giới, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn khéo biết rõ sự bình đẳng trong tâm và hành vi của mọi hữu tình, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn mau chứng đắc mọi Phật pháp, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn biết ý nghĩa thâm mật của lời Phật nói rằng 'Như Lai không thể hiện tiền giác ngộ các pháp', hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì các pháp được giác ngộ và người giác ngộ đều không thể nắm bắt. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn biết ý nghĩa thâm mật của lời Phật nói rằng 'Như Lai không thể chứng các Phật pháp', hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì Phật pháp được chứng và người chứng đều không thể nắm bắt. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn biết ý nghĩa thâm mật của lời Phật nói rằng 'Như Lai không thể chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không thể có đầy đủ tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) và oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm)', hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, tướng hảo, oai nghi được chứng và người chứng đều không thể nắm bắt. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn biết ý nghĩa thâm mật của lời Phật nói rằng 'Như Lai không thành tựu mọi công đức, không thể giáo hóa dẫn dắt mọi hữu tình', hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì mọi công đức, hữu tình được giáo hóa và chư Như Lai đều không thể nắm bắt.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn đối với các pháp có được vô ngại giải (sự hiểu biết thông suốt không bị trở ngại), hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thấy các pháp có chút gì chân thật, dù là sạch hay nhiễm, sinh hay diệt, v.v. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn biết các pháp không thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại và có tướng vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì chân pháp giới không thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại và là vô vi, mà các pháp đều nhập vào chân pháp giới. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn đối với các pháp không còn nghi ngờ, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn có thể ba lần chuyển vô thượng pháp luân với mười hai hành tướng (pháp luân: bánh xe pháp, chỉ việc thuyết pháp; ở đây chỉ việc giảng Bốn chân lý — khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ — qua ba vòng: chỉ rõ, khuyên tu, chứng nhận, mỗi chân lý ba vòng thành mười hai hành tướng) mà trong đó hoàn toàn không chấp trước, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn có tâm từ bao trùm khắp tất cả mà trong đó không có ý tưởng về hữu tình, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn cùng với thế gian nhập vào pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), không có tranh cãi, mà đối với thế gian và các tranh cãi đều không có gì để nắm bắt, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn thấu suốt khắp cảnh giới xứ và phi xứ (biết rõ điều gì hợp lẽ có thể xảy ra, điều gì không hợp lẽ không thể xảy ra) mà không chút vướng ngại, hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn đạt được vô biên Phật pháp như lực, vô úy v.v. của Như Lai (mười năng lực trí tuệ và bốn sự không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế."
Bấy giờ đồng tử Mạn-thù-thất-lợi bạch Phật: "Con quán bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì: không tướng, vô vi, không có các công đức, không sinh không diệt, không sức không năng, không đi không đến, không vào không ra, không bớt không thêm, không biết không thấy, không thể không dụng; không phải là kẻ tạo tác, cũng không thể khiến các pháp sinh hay diệt, không khiến các pháp là một hay là khác; không thành không hoại, không phải tuệ không phải cảnh; không phải pháp của dị sinh (phàm phu), không phải pháp của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu quả A-la-hán), không phải pháp của Độc giác (người tự tu tự ngộ, không cần thầy), không phải pháp của Bồ-tát, không phải pháp của Như Lai; không phải chứng không phải không chứng, không phải được không phải không được, không phải hết không phải không hết; không vào sinh tử, không ra khỏi sinh tử, không vào Niết-bàn, không ra khỏi Niết-bàn; đối với các Phật pháp không thành không hoại; đối với mọi pháp không phải làm không phải không làm; không phải có thể nghĩ bàn, không phải không thể nghĩ bàn; lìa mọi phân biệt, dứt mọi hý luận (lời bàn suông, sự phân biệt hư vọng). Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế hoàn toàn không có công đức, sao Như Lai lại khuyên các loài hữu tình siêng năng tu học?"
Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Những điều ông vừa nói chính là công đức chân thật của bát-nhã ba-la-mật-đa. Các thiện nam v.v. nếu biết được như thế, thì đó gọi là chân thật tu học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Lại nữa, đồng tử Mạn-thù-thất-lợi, nếu Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, đã tu hành lâu dài) muốn học tam-ma-địa thù thắng của Bồ-tát, muốn thành tựu tam-ma-địa thù thắng của Bồ-tát, muốn trụ trong tam-ma-địa như thế mà thấy mọi đức Phật, biết danh hiệu của các Ngài, và thấy các cõi Phật như thế, có thể chứng, có thể nói thật tướng của các pháp mà không chướng không ngại, thì hãy học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, ngày đêm siêng năng, chớ sinh chán mỏi."
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Vì sao gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?" Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không tướng, không tên, không bờ, không mé, không có chỗ nương về, không phải cảnh của sự suy lường; không phải tội không phải phúc, không phải tối không phải sáng; như hư không trong sạch, ngang bằng với chân pháp giới, giới hạn và số lượng đều không thể nắm bắt. Do những nhân duyên như thế, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Lại nữa, đồng tử Mạn-thù-thất-lợi, bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là chỗ thực hành sâu xa của các Bồ-tát. Nếu các Bồ-tát thực hành được chỗ này thì đối với mọi cảnh giới đều có thể thông suốt. Chỗ thực hành như thế không phải là chỗ thực hành của bất cứ thừa nào (thừa: cỗ xe, chỉ con đường tu). Vì sao? Vì chỗ thực hành như thế không tên, không tướng, không phải cái được phân biệt; vì thế gọi là chỗ không phải để thực hành."
Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành pháp gì thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?" Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tâm không lười mỏi, thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại nữa, đồng tử Mạn-thù-thất-lợi, nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể tu hành đúng đắn tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm, thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Thế nào gọi là tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm? Các Bồ-tát tu hành thế nào?" Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Tam-ma-địa này lấy tướng của pháp giới làm sự trang nghiêm, vì thế gọi là tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm (định lấy một tướng duy nhất của pháp giới làm vẻ đẹp trang nghiêm). Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn nhập tam-ma-địa thù thắng như thế, trước hết phải lắng nghe, thưa hỏi, tu học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, rồi sau mới nhập được tam-ma-địa này. Mạn-thù-thất-lợi, nếu Bồ-tát ma-ha-tát không làm động pháp giới, biết rằng chân pháp giới không nên lay động, không thể nghĩ bàn, không thể hý luận, thì như thế có thể nhập tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn nhập tam-ma-địa như thế, nên ở nơi vắng vẻ, xa lìa mọi ồn ào tạp loạn, ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), không nghĩ đến các tướng; vì muốn làm lợi ích, an vui cho mọi hữu tình, chuyên tâm buộc niệm vào một đức Như Lai, nắm rõ danh hiệu, khéo tưởng nhớ dung mạo của Ngài; tùy Ngài ở phương nào thì ngồi thẳng thân, hướng thẳng về phương ấy, buộc niệm liên tục vào một đức Như Lai này, tức là quán khắp chư Phật ba đời. Vì sao? Mạn-thù-thất-lợi, vì vô lượng vô biên công đức, biện tài v.v. mà một đức Phật có, cũng chính là của mọi đức Phật; chư Phật ba đời đều nương một chân như (thật tánh như như, không hề biến đổi) mà chứng đại Bồ-đề, không có sai khác.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ siêng năng tu học mà nhập được tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm như thế, thì có thể thấu suốt khắp tướng không sai khác của pháp giới của chư Phật nhiều vô lượng vô biên như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; cát sông Hằng chỉ số nhiều vô kể), cũng có thể tổng trì (ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn không quên) vô thượng pháp luân đã chuyển và chưa chuyển của chư Phật, Bồ-tát nhiều vô lượng vô số như cát sông Căng-già. Như A-nan-đà (vị thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi), nhờ nghe nhiều và trí tuệ mà đối với lời dạy của chư Phật có được sức nhớ và tổng trì; trong chúng Thanh văn tuy là hơn hết, nhưng giáo pháp mà ông giữ được vẫn còn có giới hạn. Còn nếu ai đạt được tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm như thế, thì sức nghe nhiều, trí tuệ, ghi nhớ và tổng trì không thể nghĩ bàn, có thể thọ trì khắp vô thượng pháp luân của chư Phật, Bồ-tát nhiều vô lượng vô số như cát sông Căng-già, mỗi pháp môn đều thấu suốt nghĩa lý sâu xa, giảng nói, khai mở, chỉ bày với biện tài vô tận, hơn A-nan-đà gấp trăm ngàn lần."
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Những thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa ấy, vì sao khi được tam-ma-địa này liền được lợi ích công đức thù thắng vô biên?" Phật nói: "Này đồng tử, những thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa ấy, khi siêng năng tu học tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm, thường nghĩ thế này: 'Ta làm sao có thể thông suốt khắp pháp giới của chư Phật, thọ trì mọi vô thượng pháp luân, làm lợi ích lớn cho các hữu tình?' Do đó khi được tam-ma-địa này, liền được lợi ích công đức thù thắng vô biên.
Mạn-thù-thất-lợi, những thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa ấy, trước hết nghe công đức của tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm như thế, rồi phát tâm siêng năng tinh tấn, buộc niệm, suy tư đúng như vậy, suy tư công đức của định này; cứ như thế, như thế, tướng công đức hiện ra. Khi đã thấy tướng ấy đúng như điều đã nghe trước kia, họ rất vui mừng, càng siêng năng tu tập, dần dần nhập được tam-ma-địa này, lợi ích công đức thù thắng không thể nghĩ bàn. Còn nếu các hữu tình hủy báng chánh pháp, không tin thiện ác, nghiệp chướng (sự ngăn che do việc ác đã tạo) nặng nề, thì đối với định này không thể chứng đắc.
Mạn-thù-thất-lợi, ví như có người được viên ngọc báu, đưa cho thợ sửa ngọc xem, nói rằng: 'Viên ngọc này của tôi giá trị vô lượng, nhưng hình sắc chưa được sáng đẹp lắm. Anh hãy vì tôi mà mài giũa đúng phép, chỉ cần làm cho sáng sạch, đừng làm hỏng hình sắc.' Người thợ sửa ngọc theo lời người ấy, đúng phép, chuyên tâm mài giũa đúng như thế; cứ như thế, như thế, ánh sáng màu sắc dần dần phát ra, cho đến cuối cùng trong suốt cả trong lẫn ngoài. Khi đã sửa xong thì giá trị vô lượng. Mạn-thù-thất-lợi, những thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa ấy dần dần tu học tam-ma-địa này cũng như vậy, cho đến khi được tam-ma-địa này thì liền được lợi ích công đức thù thắng vô biên.
Mạn-thù-thất-lợi, ví như vầng mặt trời chiếu ánh sáng khắp nơi, làm lợi ích lớn; cũng vậy, nếu được tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm thì chiếu khắp pháp giới, cũng có thể thấu suốt mọi pháp môn, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, lợi ích công đức thù thắng không thể nghĩ bàn. Mạn-thù-thất-lợi, các pháp môn ta đã nói đều cùng một vị: đó là vị xa lìa, vị giải thoát, vị vắng lặng dứt bặt, không hề trái nhau. Những thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa ấy, khi được tam-ma-địa như thế, các pháp môn họ giảng nói cũng cùng một vị: đó là vị xa lìa, vị giải thoát, vị vắng lặng dứt bặt, không hề trái nhau. Những thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa ấy, khi được tam-ma-địa như thế, tùy pháp môn nào giảng nói cũng biện thuyết vô tận, mau viên mãn các bồ-đề phần pháp (các pháp tu giúp đạt đến giác ngộ). Vì thế, đồng tử Mạn-thù-thất-lợi, nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể tu hành đúng đắn tam-ma-địa Nhất tướng trang nghiêm, thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Lại nữa, đồng tử Mạn-thù-thất-lợi, nếu Bồ-tát ma-ha-tát không thấy pháp giới có các sai khác và cũng không thấy có một tướng, thì mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu các thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa có được nhẫn (sự thấu hiểu và chấp nhận vững vàng, không dao động) rằng pháp Bồ-tát chẳng nên tu hành, đại Bồ-đề chẳng nên cầu hướng tới, vì thấu suốt mọi pháp bản tánh vốn không, thì nhờ nhẫn ấy mà mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu các thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa tin rằng mọi pháp đều là Phật pháp, nghe nói mọi thứ đều không mà tâm không kinh sợ, nghi ngờ, thì do nhân ấy mà mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu các thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa nghe nói các pháp không gì là không không, tâm không mê muội rối loạn, cũng không nghi ngờ, thì họ đối với Phật pháp thường không rời bỏ, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Bấy giờ đồng tử Mạn-thù-thất-lợi nghe lời ấy xong, liền bạch Phật: "Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật có phải nhất định do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ trợ) mà chứng đắc không?" Phật nói: "Không phải vậy." Mạn-thù-thất-lợi lại bạch Phật: "Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật có phải không do nhân duyên mà chứng đắc không?" Phật nói: "Không phải vậy. Vì sao? Vì cõi không thể nghĩ bàn không do nhân duyên, cũng không do cái không phải nhân duyên mà có thể chứng đắc. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, nên biết chính là cõi không thể nghĩ bàn.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ nghe nói như thế mà tâm không kinh sợ, ta nói người ấy đã ở chỗ vô lượng đức Phật phát đại nguyện, trồng nhiều căn lành. Vì thế các bí-sô, bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ) v.v. nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tâm không kinh sợ, nghi ngờ, cũng không mê muội rối loạn, thì họ là người chân thật theo Phật xuất gia. Nếu các cận sự nam, cận sự nữ (nam nữ cư sĩ tại gia đã thọ giới, gần gũi phụng sự Tam bảo) nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tâm không kinh sợ, nghi ngờ, cũng không mê muội rối loạn, thì họ là người chân thật quy y Phật, Pháp, Tăng (nương tựa vào Phật, giáo pháp và đoàn thể tu sĩ). Nếu các thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa mà không học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì họ không được gọi là người chân thật tu học Bồ-tát thừa.
Mạn-thù-thất-lợi, ví như ở thế gian, cỏ cây, rừng rậm, thuốc men, hạt giống, tất cả đều nương vào đất lớn mà sinh trưởng; cũng vậy, mọi căn lành thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) cùng những việc thù thắng khác của Bồ-tát, không gì là không nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà được sinh trưởng. Nên biết những pháp được bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thâu nhận, đều thuận theo việc chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, không hề trái nghịch."
Bấy giờ đồng tử Mạn-thù-thất-lợi nghe Phật nói, liền bạch Phật: "Ở cõi Thiệm-bộ châu này (cõi đất loài người ở, phía nam núi Tu-di) vào đời vị lai, tại thành ấp, xóm làng nào thì việc giảng nói, khai mở, chỉ bày bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa sẽ được nhiều người tin nhận?" Phật bảo đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Các thiện nam v.v. trong chúng hội này, nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa, tin nhận tu hành, vui mừng phát nguyện: 'Nguyện cho ta đời sau sinh ra ở đâu cũng thường được nghe bát-nhã ba-la-mật-đa.' Tùy nơi họ sinh ra đời sau, nhờ sức nguyện xưa, liền có bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế được giảng nói, khai mở, chỉ bày và được nhiều người tin nhận. Mạn-thù-thất-lợi, các thiện nam v.v. nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa mà vui mừng nhảy nhót, tin nhận sâu xa, ta nói hạng người ấy đã trồng căn lành từ lâu, nương sức nguyện xưa mới được như vậy.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu có ai muốn lắng nghe thọ nhận bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, ông nên bảo rằng: 'Các thiện nam v.v., hãy tùy ý lắng nghe thọ nhận, chớ sinh kinh sợ, nghi ngờ không tin mà trái lại còn thêm hủy báng. Trong kinh bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này không chỉ ra là có pháp nào — tức là không chỉ ra rằng có pháp của dị sinh, pháp của Thanh văn, pháp của Độc giác, pháp của Bồ-tát, hay pháp của Như Lai có thành có hoại có thể nắm bắt.'"
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Nếu có các bí-sô, bí-sô-ni v.v. đến chỗ con hỏi rằng: 'Như Lai giảng bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho đại chúng như thế nào?', con sẽ đáp: 'Phật nói các pháp không có tướng trái nghịch tranh chấp. Vì sao? Vì hoàn toàn không có pháp nào có thể tranh chấp với pháp nào; cũng không có hữu tình nào đối với lời Phật nói có thể sinh tin hiểu. Vì sao? Vì các loài hữu tình đều không thể nắm bắt.'
Lại nữa, bạch Thế Tôn, con sẽ bảo họ rằng: 'Như Lai thường nói thật tế của các pháp (bờ mé chân thật, tức thật tánh rốt ráo của các pháp). Vì sao? Vì các pháp bình đẳng, không gì không thuộc về thật tế. Ở đây không nói rằng các bậc A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) v.v. có thể đạt được pháp thù thắng. Vì sao? Vì pháp mà các bậc A-la-hán v.v. chứng đắc cùng với pháp của dị sinh không có tướng sai khác.' Lại nữa, bạch Thế Tôn, con sẽ bảo họ rằng: 'Pháp Phật nói không khiến hữu tình đối với bát Niết-bàn đã được, đang được hay sẽ được. Vì sao? Vì các hữu tình rốt ráo là không.'
Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu các thiện nam v.v. đến chỗ con hỏi rằng: 'Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà ngài cùng Như Lai đã từng đàm luận, xin hãy nói cho chúng tôi, nay chúng tôi mong được lắng nghe', con sẽ bảo họ: 'Các ông muốn nghe thì chớ khởi tâm nghe, chớ chuyên chú buộc niệm; hãy khởi tâm thấy như huyễn, như hóa (như trò ảo thuật, như vật do phép thần biến hiện, không có thật). Như thế mới hiểu được điều ta nói. Các ông nếu muốn nghe pháp của ta thì hãy khởi tâm thế này: pháp nay được nghe như dấu chim bay trên không, như con của người nữ không thể sinh đẻ. Như thế mới nghe được điều ta nói. Các ông nếu muốn nghe pháp của ta thì chớ khởi hai ý tưởng (ý tưởng phân đôi như có và không, ta và người). Vì sao? Vì pháp ta nói xa lìa hai ý tưởng. Các ông nay không nên phá bỏ ý tưởng về 'ta', cũng không khởi các kiến chấp; đối với các Phật pháp không có gì mong cầu; trong pháp của dị sinh cũng không ưa dời đổi. Vì sao? Vì tướng của hai pháp đều không, không có lấy cũng không có bỏ.'
Bạch Thế Tôn, những ai thỉnh con giảng nói bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, trước hết con răn dạy, chỉ bảo như thế, lấy ấn vô tướng (lấy chân lý 'không có tướng' làm dấu ấn xác chứng) mà ấn định các pháp, khiến người cầu nghe lìa tâm nắm giữ chấp trước, rồi sau mới vì họ nói những pháp tương ưng với bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Phật khen đồng tử Mạn-thù-thất-lợi: "Hay thay, hay thay! Ông đã khéo nói pháp ta nói và phương cách để nói. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ muốn thấy Như Lai, muốn gần gũi Phật, cúng dường cung kính, thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Nếu các hữu tình muốn thỉnh chư Phật làm bậc đại sư (bậc thầy lớn), nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Nếu các hữu tình muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, hoặc không muốn chứng, cũng nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Nếu các hữu tình muốn được khéo léo thành thạo trong mọi định, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Nếu các hữu tình muốn tự tại khởi mọi định, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì các tam-ma-địa phải biết các pháp không sinh, không diệt, không tạo tác, vô vi thì mới khởi lên được một cách tự tại. Vì sao? Vì thấu suốt các pháp là không thì không còn vướng ngại.
Nếu các hữu tình muốn thấu suốt rằng các pháp đều có sự xuất ly (thoát ra khỏi ràng buộc), không có một pháp nào không xuất ly, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Nếu các hữu tình muốn thấu suốt rằng các pháp chỉ là giả lập tên gọi, không có thật, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Nếu muốn biết rõ rằng các loài hữu tình tuy hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nhưng không có hữu tình nào hướng tới Bồ-đề, cũng không có sự thối lui chìm mất, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì thấu suốt mọi pháp chính là Bồ-đề. Nếu muốn thấu suốt rằng mọi hữu tình thực hành hạnh Bồ-đề, không ai là không thực hành, cũng không có sự thối lui chìm mất, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế. Vì sao? Vì Bồ-đề chính là thật tánh của các pháp; mọi hữu tình đều thực hành các pháp, không ai bỏ pháp; các hành đều là không nên không có thối lui chìm mất. Nếu muốn thấu suốt rằng tánh của mọi pháp chính là Bồ-đề, mọi Bồ-đề chính là pháp giới, đây chính là thật tế, thật tế chính là không, mà tâm không thối lui chìm mất, nên học bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế.
Mạn-thù-thất-lợi, bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chỉ bày tác dụng khó nghĩ bàn của chư Phật trong việc làm lợi ích hữu tình, cũng là chỗ Như Lai dạo chơi tự tại. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thể chỉ bày, không thể nói ra; đó là pháp không rơi vào đâu (?), chỉ có Như Lai giác ngộ đúng như thật, rồi dùng phương tiện khéo léo mà nói cho hữu tình.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu có các bí-sô, bí-sô-ni v.v. đối với bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, ít nhất chỉ thọ trì một bài tụng bốn câu mà giảng nói cho người khác, thì nhất định hướng tới Bồ-đề, trụ trong cảnh giới Phật, huống gì là người có thể tu hành đúng như lời nói. Nên biết người ấy không rơi vào ác thú (các cõi xấu như địa ngục, quỷ đói, súc sinh), mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Mạn-thù-thất-lợi, nếu các hữu tình nghe nói bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà tâm không chìm đắm nản lòng, cũng không kinh sợ, vui mừng tin nhận, nên biết hạng người này đối với các Phật pháp nhất định sẽ chứng đắc, được mọi đức Như Lai ấn chứng, cho phép và thâu nhận vào chúng đệ tử.
Mạn-thù-thất-lợi, nếu các thiện nam, thiện nữ tin nhận pháp ấn vô thượng của Như Lai (dấu ấn xác chứng chánh pháp) — tức là bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa — thì được phúc vô lượng. Pháp ấn như thế được mọi đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác (các danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn) cùng hộ niệm (che chở, ghi nhớ), được các bậc A-la-hán, Bồ-tát, người trí và các thiên thần cùng nhau bảo vệ. Nếu các thiện nam v.v. tu theo Bồ-tát thừa được ấn này ấn chứng, thì vượt khỏi các ác thú, vượt qua bậc Thanh văn, Độc giác, nhất định sẽ chứng đắc Vô thượng Bồ-đề."
Bấy giờ Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba) cùng vô lượng thiên tử cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di), mỗi vị cầm các loại hoa thơm mầu nhiệm cõi trời: hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-mâu-đà (súng trắng), hoa bát-đặc-ma (sen hồng), hoa bôn-trà-lợi (sen trắng), hoa Vi diệu âm, hoa Diệu linh thụy, cùng bột hương chiên-đàn (gỗ đàn hương), để cúng dường bát-nhã ba-la-mật-đa, rải lên Như Lai, Mạn-thù-thất-lợi, tất cả Bồ-tát và các vị Thanh văn v.v.; lại tấu các thứ âm nhạc cõi trời, ca ngợi diệu pháp để cúng dường; lại phát nguyện rằng: "Nguyện cho chúng con thường được nghe pháp ấn vô thượng bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế."
Khi ấy Thiên Đế Thích lại phát nguyện: "Nguyện cho các loài hữu tình ở Thiệm-bộ châu thường được nghe bát-nhã ba-la-mật-đa, vui mừng thọ trì, thành tựu Phật pháp. Chúng con là hàng chư thiên sẽ thường bảo vệ, khiến người thọ trì không gặp các trở ngại. Các loài hữu tình chỉ dùng chút ít công sức mà được nghe, thọ trì, đọc tụng, nên biết đều là nhờ sức oai thần của chư thiên." Bấy giờ Phật khen Thiên Đế Thích: "Thiên chủ, nay ông phát được nguyện ấy. Nếu ai nghe pháp này mà vui mừng thọ trì, thì đối với các Phật pháp nhất định thành tựu, mau hướng tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề."
Mạn-thù-thất-lợi liền bạch Phật: "Cúi xin Như Lai dùng sức thần thông hộ trì bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến pháp này tồn tại lâu dài ở thế gian, làm lợi ích cho tất cả." Phật liền hiện sức thần thông lớn, khiến núi non và mặt đất trong tam thiên đại thiên thế giới này (một hệ thế giới rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) chấn động sáu lần; lại hiện mỉm cười, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới. Mạn-thù-thất-lợi bèn bạch Phật: "Đây chính là tướng Như Lai hiện sức thần thông hộ trì bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến pháp này tồn tại lâu dài ở thế gian để làm lợi ích."
Phật nói: "Đúng vậy, như ông nói. Ta dùng sức thần thông hộ trì pháp ấn vô thượng bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến nó tồn tại lâu dài ở đời, làm lợi ích cho hữu tình. Chư Phật Thế Tôn sau khi nói pháp thù thắng, theo lẽ tự nhiên đều khởi sức thần thông lớn hộ trì pháp này, khiến nó tồn tại ở thế gian, khiến thiên ma (ma vương cõi trời, hay phá hoại người tu) không thể tìm được sơ hở, những kẻ xấu ác không thể hủy báng, mọi ngoại đạo (những người theo đạo khác ngoài Phật giáo) trong lòng sâu xa sợ hãi. Nếu có ai siêng năng học pháp này thì mọi chướng nạn không gì là không tiêu diệt."
Khi Bạc-già-phạm (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thế Tôn đầy đủ mọi đức) nói kinh này xong, tất cả chúng Bồ-tát ma-ha-tát mà Mạn-thù-thất-lợi đứng đầu, cùng bốn chúng lớn gồm các bí-sô v.v. (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ), trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hay tranh đấu với chư thiên) và tất cả chúng hội, nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm bảy mươi lăm.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video