Phần thứ tám: Na-già Thất-lợi (tên vị Bồ-tát, dịch nghĩa là Long Cát Tường, tức "Rồng Tốt Lành")
Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Bạc-già-phạm (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, nghĩa là bậc Thế Tôn, đầy đủ phúc đức, được đời tôn kính) ở thành Thất-la-phiệt (thành Xá-vệ, kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa), trú tại vườn Cấp Cô Độc trong rừng Thệ-đa (khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc – người hay cấp giúp kẻ mồ côi, đơn độc – mua của thái tử Thệ-đa để dâng Phật), giảng nói Chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) cho đại chúng.
Bấy giờ, Diệu Cát Tường Bồ-tát Ma-ha-tát (Diệu Cát Tường là tên dịch nghĩa của Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; Bồ-tát là người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát nghĩa là "bậc đại sĩ", người có tâm nguyện lớn) vào lúc sáng sớm mặc áo, cầm bát, thong thả sắp vào thành Thất-la-phiệt. Khi ấy có vị Bồ-tát tên Long Cát Tường, thấy vậy liền hỏi: "Ngài đi đâu vậy?" Diệu Cát Tường đáp: "Tôi muốn vào thành Thất-la-phiệt này đi khất thực (đi xin ăn theo lối người tu), vì muốn làm lợi ích và đem niềm vui cho nhiều chúng sinh, vì thương xót đông đảo chúng sinh trong thế gian, vì làm lợi ích, an vui cho chư thiên và loài người."
Long Cát Tường nói: "Thưa Tôn giả, như vậy ngài vẫn chưa phá được thực tưởng (ý niệm, ý tưởng cho rằng có cái ăn và có việc ăn) sao?" Diệu Cát Tường đáp: "Đối với thực tưởng, tôi hoàn toàn chẳng thấy có, thì biết phá cái gì? Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) bản tính vốn không tịch (trống rỗng, không có thực thể riêng, vắng lặng) giống như hư không, không hư hoại, không đứt đoạn, thì tôi làm sao phá được? Các thiên ma (loài ma ở cõi trời, chuyên ngăn trở người tu), Phạm thiên (vị trời cai quản cõi Phạm), cùng các sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn) trong thế gian cũng không phá được. Vì sao vậy? Vì tự tính của các pháp bằng như cõi hư không, rốt ráo đều không, chẳng thể lay động, không ai phá được.
Lại nữa, tất cả các pháp như khoảng hư không mênh mông, không có loài hữu tình (chúng sinh có tình thức) nào, dù là thiên ma, Phạm thiên hay sa-môn…, có thể nhiếp thọ (nắm giữ, thu lấy làm của mình). Vì sao vậy? Vì tính của tất cả các pháp vốn xa lìa, nên chẳng phải thứ có thể nắm giữ."
Long Cát Tường nói: "Nếu như lời ngài nói, thì sao Bồ-tát lại giao chiến với ma?" Diệu Cát Tường đáp: "Bồ-tát chưa từng giao chiến với đạo quân ma đang đánh trống lớn. Lúc ấy Bồ-tát cũng không thấy có chút pháp nào là chân thật để nương vào mà nhập định. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát thấy quân ma kia tuy đánh trống… mà vẫn không sợ hãi. Ví như nhà ảo thuật hóa ra kẻ thù, tuy kẻ thù hiện ra quấy nhiễu mà ông ta không hề sợ. Cũng vậy, Bồ-tát biết tính của các pháp là không, đều như trò ảo thuật…, nên hoàn toàn không sợ hãi. Nếu lúc nào Bồ-tát còn sợ hãi thì không đáng được chư thiên, loài người… cúng dường. Nhưng các Bồ-tát hiểu lẽ không nên không sợ hãi, xứng làm ruộng phúc chân thật, trong sạch cho tất cả (ruộng phúc: ví người tu đức hạnh như thửa ruộng, ai cúng dường thì như gieo hạt, sẽ gặt được phúc)."
Long Cát Tường nói: "Có ai chứng được Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn của bậc Phật) không?" Diệu Cát Tường đáp: "Cũng có người chứng được." Long Cát Tường hỏi: "Ai là người chứng?" Diệu Cát Tường đáp: "Người không có tên họ, không có những lời nói đặt bày, người ấy chứng được." Long Cát Tường hỏi: "Người ấy đã như vậy thì làm sao chứng được?" Diệu Cát Tường đáp: "Tâm người ấy vô sinh (không khởi sinh), không nghĩ đến Bồ-đề và tòa Bồ-đề (chỗ ngồi dưới cây Bồ-đề nơi Phật thành đạo), cũng không nghĩ thương xót tất cả hữu tình. Nhờ tâm không biểu hiện, tâm không có cái thấy…, mà chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng trọn vẹn của Phật)."
Long Cát Tường nói: "Nếu vậy, Tôn giả sẽ dùng tâm nào… mà được Bồ-đề?" Diệu Cát Tường đáp: "Tôi không có chỗ hướng tới, cũng chẳng phải người hướng tới, hoàn toàn không có gì để học. Chẳng phải tôi sẽ đến cây Bồ-đề, ngồi tòa Kim cang (chỗ ngồi kiên cố như kim cương nơi chư Phật thành đạo), chứng đại Bồ-đề, chuyển bánh xe Chánh pháp mầu nhiệm (tức giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi phá tan mọi tà kiến), cứu vớt chúng sinh khỏi sinh tử. Vì sao vậy? Vì các pháp không lay động, không thể phá hoại, không thể nắm giữ, rốt ráo không tịch. Tôi dùng tâm chẳng hướng tới như vậy… mà sẽ được Bồ-đề."
Long Cát Tường nói: "Những điều Tôn giả nói đều dựa trên thắng nghĩa (chân lý tối thượng, chân lý tuyệt đối, khác với chân lý theo quy ước thế gian), khiến các hữu tình tin hiểu pháp này mà giải thoát phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, gây khổ như tham, sân, si). Nếu các hữu tình giải thoát phiền não thì sẽ rốt ráo phá được lưới bẫy của ma." Diệu Cát Tường đáp: "Lưới bẫy của ma không thể phá hoại. Vì sao vậy? Vì 'ma' chỉ là một tên gọi khác, không khác với 'Bồ-đề'. Tại sao vậy? Vì ma và quân ma, tính đều chẳng có, hoàn toàn không thể nắm bắt. Cho nên tôi nói 'ma' chỉ là tên gọi khác, không khác gì 'Bồ-đề'."
Long Cát Tường hỏi: "Bồ-đề là gì?" Diệu Cát Tường đáp: "Gọi là Bồ-đề thì có mặt khắp mọi thời, mọi nơi, trong tất cả các pháp. Ví như hư không hoàn toàn không có chướng ngại, không thời nào, nơi nào, pháp nào mà không có mặt. Bồ-đề cũng vậy, vì không chướng ngại nên có mặt khắp trong mọi thời, mọi nơi, mọi pháp. Bồ-đề như vậy là cao tột hơn cả. Nay ngài muốn chứng Bồ-đề nào?" Long Cát Tường đáp: "Muốn chứng Bồ-đề vô thượng."
Diệu Cát Tường nói: "Ngài nay nên dừng lại. Bồ-đề vô thượng chẳng phải là pháp có thể chứng. Ngài muốn chứng tức là đang làm hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích, không đúng với thực tướng). Tại sao vậy? Vì Bồ-đề vô thượng lìa mọi tướng, vắng lặng; nay ngài muốn nắm lấy nên thành hý luận. Ví như có người nói thế này: 'Tôi khiến một người do ảo thuật hóa ra ngồi tòa Bồ-đề, chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề ảo.' Lời nói như thế là hý luận đến cùng cực, vì những người do ảo thuật hóa ra còn chẳng thể có được, huống chi lại khiến họ chứng được đại Bồ-đề ảo.
Cái ảo đối với pháp ảo, không hợp cũng không tan, không lấy không bỏ, tự tính đều không. Chư Phật Thế Tôn nói tất cả các pháp không thể phân biệt, đều như việc ảo thuật. Nay ngài muốn chứng Bồ-đề vô thượng, há chẳng phải thành ra phân biệt pháp ảo sao? Nhưng tất cả các pháp đều không thể lấy, cũng không thể bỏ, không thành, không hoại. Không có pháp nào đối với pháp nào mà có thể tạo tác hay làm diệt hoại; không có pháp nào đối với pháp nào mà có thể hòa hợp hay chia lìa. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp không hợp không tan, tự tính đều không, lìa ngã và ngã sở (cái 'tôi' và cái 'của tôi'), bằng như cõi hư không; không nói, không chỉ bày, không khen, không chê, không cao, không thấp, không tổn, không ích, không thể tưởng tượng, không thể hý luận, bản tính rỗng lặng, đều rốt ráo không, như huyễn như mộng, không gì đối, không gì sánh. Há có thể đối với chúng mà khởi tâm phân biệt sao?"
Long Cát Tường nói: "Hay thay Tôn giả! Nhờ điều này mà nay tôi chắc chắn được Bồ-đề. Tại sao vậy? Vì Tôn giả đã giảng pháp sâu xa cho tôi." Diệu Cát Tường đáp: "Cho đến nay tôi chưa từng giảng nói cho ngài điều gì, dù hiển hay mật, dù sâu hay cạn, làm sao khiến ngài được Bồ-đề? Vì sao vậy? Vì tự tính của các pháp đều không thể nói. Ngài bảo tôi nói pháp rất sâu, đó là đang làm hý luận. Thật ra tôi chẳng phải người nói pháp, tự tính các pháp cũng không thể nói. Như có người nói: 'Tôi có thể biện giải về tướng của tâm thức nơi người ảo, bảo rằng tâm thức của người ảo có những sai khác như thế này như thế kia.' Người ấy do lời nói đó mà tự làm hỏng lời chân thật của mình. Vì sao vậy? Vì người ảo còn chẳng phải là cái có thể nhận biết, huống chi có tướng của tâm thức. Nay ngài bảo tôi nói pháp rất sâu khiến ngài chứng được Bồ-đề vô thượng, cũng y như vậy. Vì tất cả các pháp đều như việc ảo thuật, tính rốt ráo là không, còn chẳng thể biết, huống chi có sự giảng nói."
Bấy giờ, Vô Năng Thắng Bồ-tát Ma-ha-tát (tên vị Bồ-tát, nghĩa là "không ai thắng nổi") đến chỗ ấy, nghe xong liền khen: "Hay thay, hay thay! Bậc chánh sĩ, đại sĩ (những tên gọi tôn xưng Bồ-tát) có thể cùng nhau biện bàn pháp môn rất sâu."
Khi ấy Diệu Cát Tường vặn hỏi Vô Năng Thắng: "Bậc chánh sĩ, đại sĩ vừa nói pháp gì? Phàm là Bồ-tát thì không nghĩ thế này: 'Ta là Bồ-tát, là chánh sĩ, đại sĩ, có thể nói pháp rất sâu cho hữu tình.' Ai nghĩ như vậy tức là làm hý luận. Lại nữa, Vô Năng Thắng, có tiếng vang trong hang núi nào tự tính thật có, có thể phát ra lời nói, làm sinh nhận thức nơi người nghe, giải thích các pháp không?" Vô Năng Thắng đáp: "Không."
Diệu Cát Tường nói: "Các pháp cũng như vậy, tất cả đều không thật, đều như tiếng vang, không tên, không tướng, không có gì để nắm giữ, bám chấp. Đối với chúng mà có chấp trước thì là làm hý luận. Nếu làm hý luận thì trôi lăn trong sinh tử. Người ấy đối với tất cả các pháp như tiếng vang mà không biết đúng như thật, nên khởi ra các sự trái nghịch, tranh cãi. Vì khởi tranh cãi nên tâm dao động; khi tâm dao động thì sinh nhiều mê lầm; mê lầm tăng thêm nên luân hồi trong các nẻo (các cõi tái sinh như trời, người, súc sinh, địa ngục…). Vì thế Đức Thế Tôn ngày đêm đích thân răn dạy, chỉ bảo các bật-sô (tỳ-kheo, tức tăng sĩ xuất gia đã thọ giới đầy đủ): 'Này các bật-sô, chớ làm hý luận. Đối với pháp tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não) mà ta đã nói, các ông phải thường suy nghĩ, quán xét kỹ càng, siêng năng tu tập vô đắc pháp nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững vàng nơi chân lý rằng không có pháp nào để nắm được).' Đấng Đại Thánh Pháp Vương có khả năng làm cho vắng lặng như vậy (tức Đức Phật, vua của Chánh pháp) dạy rằng các pháp là không, bản tính vắng lặng, không nhiễm, không được, không chỗ nương trú. Ai biết được đúng như thật thì giải thoát sinh tử, chắc chắn sẽ chứng được Bồ-đề và Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử)."
Bấy giờ Long Cát Tường nghe lời ấy xong, nhân đó lại hỏi Diệu Cát Tường: "Tôn giả giải thoát khỏi sinh tử nào?" Diệu Cát Tường đáp: "Ngài cho rằng Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) giải thoát khỏi sinh tử nào? Đức Thế Tôn có Thập lực (mười loại trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có) thường nói quá khứ, vị lai, hiện tại là pháp sinh tử."
Long Cát Tường nói: "Thế Tôn há chẳng nói tất cả các pháp đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hóa ra) sao? Đã vậy thì hữu tình lẽ ra vốn đã chứng Bồ-đề vô thượng, sao lại có sinh tử? Vì sao vậy? Vì Tôn giả cũng nói các pháp không thật, đều như huyễn hóa."
Diệu Cát Tường đáp: "Từ trước đến nay, đối với tính và tướng của các pháp, tôi chưa từng giảng nói, cũng không phân biệt, nắm giữ, bám chấp hay tạo tác. Vì sao vậy? Vì tính và tướng của các pháp không thể biểu thị, không thể phân biệt, không thể nắm giữ bám chấp, không thể tạo tác. Giả sử tất cả hữu tình thấu suốt đúng như thật rằng các pháp đều như huyễn hóa, thì lẽ ra vốn đã chứng Bồ-đề vô thượng. Nhưng vì hữu tình đối với tất cả các pháp không thể thông đạt rằng chúng đều như huyễn hóa, nên mới luân hồi sinh tử trong các nẻo.
Như nhà ảo thuật khéo tay, tùy nương vào vật gì đó mà hóa ra đủ thứ cảnh ảo, như thế gian, chư thiên, ma, Phạm thiên, Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), sa-môn, phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), các loài rồng, dược-xoa (loài quỷ thần có thần lực), a-tố-lạc (A-tu-la, loài thần hay đánh nhau với chư thiên), cùng các loài người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần). Những kẻ ngu si mê lầm chấp là thật có; người trí, chính nhà ảo thuật, thì biết không có tính thật, chỉ có đủ thứ tướng hư dối hiện ra.
Cũng vậy, các pháp tuy như huyễn hóa, nhưng loài hữu tình ngu si không hiểu, không có mà cho là có, vô thường (không thường còn) mà cho là thường, đối với các pháp phân biệt đủ điều: hoặc phân biệt sắc (vật chất), hoặc phân biệt tâm, pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) và vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh diệt), pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) và vô lậu (không còn phiền não), các loại phân biệt như thế. Do sự phân biệt này mà đối với các pháp không biết đúng như thật rằng tất cả đều như huyễn hóa. Vì không biết nên luân hồi sinh tử.
Giả sử các hữu tình đối với tất cả các pháp biết đúng như thật rằng chúng đều như huyễn hóa, thì đối với Phật pháp chẳng còn gì để tăng thêm. Vì sao vậy? Vì các loài hữu tình vốn đều có sẵn, các pháp mầu của chư Phật thảy đều đã có, vì trí Phật không bị thoái mất. Cho nên các hữu tình đều có thể được an lập vào pháp mầu của Phật, với trí giác không lay động, biết tính các pháp là không, không tên, không tướng, không nương, không trú, không lấy, không chấp, không ngại, không dính, giống như hư không; không có A-lại-da (chỗ chứa giữ, chỗ bám víu để chấp làm ta), không có ni-diên-để (chỗ nương tựa, chỗ để đi đến bám vào) (?), vắng lặng vô thượng, vắng lặng tột cùng, không sinh không diệt, không nhiễm không tịnh, không thành không hoại, chẳng có chẳng không. Nhờ vậy mà thành tựu sự nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững vàng trong chân lý) rất sâu, thường không xa rời các pháp mầu của chư Phật. Vì sao vậy? Vì các pháp mầu của chư Phật lìa tính lìa tướng, không thể đặt bày, không thể giảng nói, không thể biểu thị, có mặt khắp nơi loài hữu tình như hư không vậy."
Bấy giờ, Long Cát Tường nghe pháp rất sâu, vui mừng hớn hở, khen Diệu Cát Tường: "Hay thay, hay thay! Những điều Tôn giả nói thật sâu xa, vi diệu, không thể nghĩ bàn. Nói rằng các hữu tình thường không xa rời pháp mầu của chư Phật, ai có thể tin hiểu được?"
Diệu Cát Tường đáp: "Những người con chân thật của Phật đều có thể tin hiểu. Đó là: bậc tùy tín hành (người tu tiến lên nhờ lòng tin vào lời dạy), bậc tùy pháp hành (người tu tiến lên nhờ tự mình suy xét giáo pháp), bậc đệ bát (người đang hướng tới quả Dự lưu, tính ngược từ A-la-hán xuống là bậc thứ tám), bậc Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã nhập vào dòng thánh), bậc Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), bậc Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), bậc A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), các bậc Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không nghe pháp từ Phật), và các Bồ-tát đã đạt bất thoái (không còn lui sụt trên đường tu). Đối với các bạch pháp (pháp lành, trong sạch) họ không lay động, không xoay chuyển, đã khéo an trú trong pháp rốt ráo không, pháp không có gì để được, nên có thể tin hiểu sâu xa.
Vì sao vậy? Vì đối với các Bồ-tát ấy, tòa Bồ-đề mầu nhiệm đã hiện ngay trước mắt. Họ có thể trước mặt thế gian, chư thiên, ma, Phạm thiên, Đế Thích, sa-môn, phạm chí, a-tố-lạc… cùng người và phi nhân mà cất tiếng rống lớn của sư tử (lời tuyên bố mạnh mẽ, không sợ hãi, như tiếng sư tử khiến muôn thú khuất phục): 'Tôi ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên tòa này, cho đến khi chưa được Bồ-đề vô thượng thì quyết không giữa chừng tạm rời chỗ ngồi này.' Tại sao vậy? Vì các Bồ-tát ấy đã khéo an trú trong pháp rốt ráo không, pháp không có gì để được, không thể lay động. Ví như cột trụ của vua trời (cây cột trụ chôn rất chắc) (?) dựng cực kỳ vững chắc, các con trâu chúa… không thể lay động. Cũng vậy, Bồ-tát đã khéo an trú trong pháp rốt ráo không, pháp không có gì để được, tất cả hữu tình không thể làm nghiêng lệch, khiến họ rời khỏi chỗ giác và chỗ được giác cùng chỗ tòa Bồ-đề."
Long Cát Tường hỏi: "Chỗ giác và chỗ được giác, chỗ tòa Bồ-đề, là nói gì vậy?" Khi ấy Diệu Cát Tường hỏi ngược lại: "Thế nào gọi là sự biến hóa của Như Lai (thân do Phật dùng thần lực hóa ra)? Thế nào là chỗ biến hóa của Như Lai? Thế nào là chỗ nương của sự biến hóa của Như Lai? Thế nào là pháp mà sự biến hóa của Như Lai chứng được, để do đó nói là sự biến hóa của Như Lai thuyết pháp, chỉ dẫn?" Long Cát Tường đáp: "Tôi còn chẳng thấy có Như Lai thật, huống chi lại thấy có sự biến hóa của Như Lai, chỗ biến hóa, chỗ nương của sự biến hóa, pháp mà sự biến hóa chứng được, để do đó có thể nói là sự biến hóa của Như Lai thuyết pháp, chỉ dẫn."
Diệu Cát Tường nói: "Hay thay, hay thay! Điều ngài nói, điều ngài biết rất đúng lý. Ngài đã khởi chứng được vô sở đắc nhẫn đối với tất cả các pháp (sự an trú vững vàng nơi chân lý rằng không có pháp nào để nắm được), nên mới nói được như vậy. Chỗ giác, chỗ được giác… nên biết cũng như thế."
Long Cát Tường nói: "Vô sở đắc nhẫn đối với tất cả các pháp chẳng phải có khởi, có hoại. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp là không, không có tự tính, tự tướng cũng không. Các pháp như vậy không tướng, không đối, không hình sắc, không thể thấy, bằng như hư không, thì làm sao khởi được vô sở đắc nhẫn đối với tất cả các pháp? Nếu vô sở đắc nhẫn đối với tất cả các pháp có nghĩa khởi lên được, thì cái nhẫn về tiếng vang, cái nhẫn về bóng sáng, cái nhẫn về đám bọt nước, cái nhẫn về bong bóng nổi, cái nhẫn về ánh nắng dợn (ảo ảnh nước giữa trời nắng), cái nhẫn về cây chuối (thân rỗng, không lõi), cái nhẫn về trò ảo thuật, cái nhẫn về cảnh mộng, cái nhẫn về vật biến hóa, cái nhẫn về bóng trong gương, cái nhẫn về thành tầm hương (thành ảo hiện ra trên không, như ảo ảnh lâu đài, tương truyền do loài thần nhạc Càn-thát-bà ăn hương hóa hiện), cái nhẫn về cõi hư không lẽ ra cũng có nghĩa khởi lên. Vì sao vậy? Vì cái nhẫn về hư không… mà có nghĩa khởi lên thì chắc chắn không có lẽ ấy. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe pháp như vậy mà không kinh, không sợ, không nghi hoặc, tâm không chìm đắm, thì đó chính là pháp nhẫn vô thượng của Bồ-tát."
Diệu Cát Tường nói: "Vô đắc pháp nhẫn của các Bồ-tát há không có sai khác sao?" Long Cát Tường đáp: "Nếu các Bồ-tát đối với một phần nhỏ pháp nào mà có chấp trước, thì gọi là hành hữu sở đắc (tu hành mà còn thấy có cái để được, để nắm). Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể hiểu rõ mọi điều sâu xa', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta là người thành tựu nhẫn sâu xa', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể tin nhận hết mọi điều sâu xa', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể hiểu rõ hết các nghĩa lý', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể giác ngộ hết các pháp', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể hiểu rõ bản tính các pháp', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể tu hành các đạo hạnh Bồ-tát', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể làm trang nghiêm, thanh tịnh các cõi Phật', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể giáo hóa cho các loài hữu tình được thành thục', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta chắc chắn sẽ chứng Bồ-đề', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta chắc chắn có thể chuyển bánh xe Chánh pháp vô thượng', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể cứu vớt các loài hữu tình', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có chỗ tu hành, ta có chỗ chứng đắc', thì gọi là hành hữu sở đắc.
Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể tu hành bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt đưa sang bờ giải thoát; ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", sáu pháp này là sáu hạnh hoàn hảo của Bồ-tát)', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể tu hành ba mươi bảy pháp trợ đạo Bồ-đề, bắt đầu từ Tứ niệm trụ (bốn phép quán chú tâm: quán thân, thọ, tâm, pháp)…', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể tu hành các tĩnh lự, các vô lượng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả), đẳng trì (tam-muội, trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất), đẳng chí (các tầng thiền định đạt đến), các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ không quên giáo pháp; cũng chỉ các thần chú)', thì gọi là hành hữu sở đắc. Nếu các Bồ-tát nghĩ: 'Ta có thể hướng tới chứng đắc vô lượng vô biên pháp mầu của chư Phật như Thập lực của Như Lai, Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), Tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, cùng mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng có của Phật, không chung với hàng khác)…', thì gọi là hành hữu sở đắc. Vì Bồ-tát không hành hữu sở đắc nên vô đắc pháp nhẫn không có sai khác."
Diệu Cát Tường nói: "Nếu vậy, Bồ-tát tu học hạnh hướng tới Bồ-đề như thế nào?" Long Cát Tường đáp: "Nếu các Bồ-tát đối với các pháp không nắm giữ, bám chấp, đó là tu học hạnh hướng tới Bồ-đề. Nếu các Bồ-tát đối với các pháp không cậy dựa vào, đó là tu học hạnh hướng tới Bồ-đề. Nếu các Bồ-tát thấy rõ ngay trước mắt rằng các pháp nương nhờ các duyên mà có, là không, không có tự tính, lìa ngã và ngã sở, đó là tu học hạnh hướng tới Bồ-đề. Nếu các Bồ-tát tuy có tu hành mà không có ý tưởng 'mình đang tu hành', đó là tu học hạnh hướng tới Bồ-đề."
Diệu Cát Tường nói: "Đúng vậy, đúng vậy, quả như lời ngài nói. Như người trong mộng tuy cho rằng mình đi chơi, dừng ở nhiều nơi, nhưng thật không có đi lại, đi đứng nằm ngồi, cũng không có nơi chốn thật để đi chơi, dừng nghỉ. Bồ-tát cũng vậy, tuy lúc thức có tu hành mà không có ý tưởng 'mình đang tu hành', quán các hạnh được tu bản tính đều không, đối với các pháp không nắm giữ, bám chấp, thấu suốt tất cả các pháp không hình trạng, không tướng mạo, không A-lại-da, không ni-diên-để, bằng như hư không, bản tính không tịch. Nếu các Bồ-tát có thể tu hành như vậy, không chấp lấy, lìa mọi hý luận, thì là ruộng phúc chân thật trong sạch của chư thiên, loài người…, xứng đáng nhận sự cung kính cúng dường của thế gian."
Bấy giờ, Long Cát Tường Bồ-tát Ma-ha-tát nghe lời ấy xong, vui mừng hớn hở mà nói: "Thưa Tôn giả, nay tôi muốn đến thành Thất-la-phiệt, vì hữu tình mà đi khất thực." Diệu Cát Tường đáp: "Tùy ý ngài cứ đi. Nhưng khi đi, chớ nhấc chân, chớ hạ chân, chớ co, chớ duỗi, chớ khởi tâm, chớ dấy hý luận, chớ sinh ý tưởng về con đường, chớ sinh ý tưởng về thành ấp, làng xóm, chớ sinh ý tưởng về lớn nhỏ, nam nữ, chớ sinh ý tưởng về phố phường, ngõ hẻm, vườn rừng, nhà cửa, cửa ngõ, cửa sổ… Vì sao vậy? Vì Bồ-đề xa lìa mọi ý tưởng, không cao không thấp, không cuộn không mở, tâm dứt lay động, lời mất hý luận, không có số lượng; đó là Bồ-đề mà Bồ-tát hướng tới. Nay nếu ngài có thể đi như vậy thì cứ tùy ý đến đâu mà khất thực."
Khi ấy, Long Cát Tường nhờ oai lực của lời chỉ dạy, răn bảo, liền nhập Hải dụ định (môn thiền định được ví như biển cả). Ví như biển lớn, nước rộng và sâu, đầy tràn, lặng trong, giàu các châu báu, nuôi dưỡng đủ loài thủy tộc; cũng vậy, oai lực của định này rộng sâu, thần dụng khó nghĩ bàn, ba nghiệp (hành động của thân, lời nói, ý nghĩ) an tĩnh, đầy đủ của báu công đức, thu nhận nuôi dưỡng các loài có tâm thức.
Khi ấy có vị Bồ-tát tên là Thiện Tư, muốn khiến Long Cát Tường mau ra khỏi định, liền dùng sức lớn chạm động thân ông. Dù làm cho núi non và mặt đất trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, tức một tỷ thế giới) chấn động theo sáu cách, mà Long Cát Tường thân tâm vẫn yên lặng, vững chắc bất động như núi Diệu Cao (núi Tu-di, núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Vì sao vậy? Vì nhờ định này mà ông khiến thân, lời, ý an trú bất động.
Sau đó, ông xuất định, rải mưa hoa thơm, hướng về rừng Thệ-đa cúi mình chắp tay, hết lòng cung kính nói: "Con xin quy mệnh Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: Ứng là Ứng cúng – xứng đáng nhận cúng dường; Chánh Đẳng Giác – giác ngộ chân chính và trọn vẹn). Những gì Ngài chứng, những gì Ngài nói không gì là không sâu xa, tự tính đều không, không nhiễm không được, có thể khiến người nghe đạt được định thù thắng này."
Bồ-tát Thiện Tư liền hỏi ông: "Ngài ở trong định có biết đất chấn động không?" Long Cát Tường đáp: "Này Thiện Tư, nên biết: nếu thân tâm có động chuyển thì thấy đất… cũng nghiêng lắc. Chư Phật Thế Tôn, các Bồ-tát bất thoái, các bậc đại Độc giác, đại A-la-hán thân tâm an tĩnh, xa lìa lay động, đối với các pháp không thấy, không biết có động, có chuyển, có nghiêng, có lắc. Vì sao vậy? Vì các vị ấy thường an trú trong pháp không động, không chuyển, không nghiêng lắc, tức là pháp không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp là không; không chấp vào tướng; không mong cầu gì), vắng lặng, tướng chứng ngộ, bản tính không, xa lìa. Nhờ trú trong pháp này mà thân tâm không động."
Bấy giờ Diệu Cát Tường thấy nghe việc ấy, vui mừng khen ngợi Long Cát Tường: "Hay thay, hay thay! Ngài đã làm được việc này. Nay hãy tùy ý vào thành khất thực." Long Cát Tường đáp: "Nay tôi đã chứng định thù thắng Hải dụ, là món ăn pháp vô thượng, không còn mong cầu các đoạn thực nữa (thức ăn thông thường phải chia thành từng miếng mà ăn, nuôi thân thể). Nay tôi chỉ cầu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng phương cách thích hợp để giáo hóa), diệu nguyện, lực, trí ba-la-mật-đa (mười hạnh hoàn hảo của Bồ-tát), cùng vô biên hạnh thù thắng khác của Bồ-tát, để mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Chánh pháp mầu nhiệm, cứu các loài hữu tình khỏi nỗi khổ lớn của sinh tử, khiến họ an trú nơi Niết-bàn thanh tịnh rốt ráo. Nay tôi vui lòng cầu xả bỏ các hành (các pháp hữu vi do nhân duyên tạo tác), không muốn nuôi dưỡng thân tâm tạp nhiễm uế trược. Nay nhờ Tôn giả là bạn lành chân thật trong sạch thương xót mà sức tôi chứng được định thù thắng. Nay tôi đảnh lễ Diệu Cát Tường thù thắng, Cát Tường vô biên, Cát Tường dũng mãnh, Cát Tường rộng lớn, Cát Tường của pháp mầu, Cát Tường của trí tuệ thù thắng, Cát Tường khó nghĩ bàn, bạn lành của bậc đại tiên, bạn lành chân thật trong sạch."
Diệu Cát Tường nói: "Hay thay nhân giả (cách gọi tôn trọng người đối diện)! Ngài đã đạt được định thù thắng Hải dụ như vậy, thấu suốt các pháp như tiếng vang, như bóng hình, như mộng, như huyễn, như ánh nắng dợn, như bóng sáng, như vật biến hóa, như thành tầm hương. Nay ngài nên cầu món ăn pháp vô thượng, vô lượng vô biên như Thập lực của Như Lai, Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, cùng mười tám pháp bất cộng của Phật…, dùng để tự bồi dưỡng pháp thân giải thoát (thân chân lý, thân giác ngộ). Tất cả Như Lai, Ứng Chánh Đẳng Giác đều nhờ món ăn này mà có thể trụ thế trải qua vô lượng, vô số, vô biên, không thể nghĩ bàn đại kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực dài trong vũ trụ quan Ấn Độ) nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ). Vì sao vậy? Vì món ăn pháp như vậy là vô lậu, vô hệ (không bị trói buộc vào ba cõi), có thể giải thoát vĩnh viễn khỏi các pháp chấp trước thế gian, không ra khỏi được; cũng có thể diệt vĩnh viễn mọi kiêu mạn; không có A-lại-da, không có ni-diên-để, không có các hý luận, bản tính không tịch. Tất cả các Bồ-tát Ma-ha-tát đều mong cầu món ăn này, ngài cũng nên cầu; chớ cầu món ăn pháp thấp kém của thế gian."
Long Cát Tường đáp: "Nay tôi nghe Tôn giả khen ngợi món ăn pháp vô thượng như vậy đã thấy no đủ rồi, huống chi được ăn. Nếu tương lai tôi được món ăn pháp này, tôi sẽ lấy 'không ăn' làm phương tiện, tự mình no đủ rồi lại đem làm no đủ cho tất cả hữu tình."
Diệu Cát Tường hỏi: "Ngài có thể làm no đủ cõi hư không không?" Đáp: "Không thể." Diệu Cát Tường hỏi: "Ngài có thể làm no đủ tiếng vang, bóng hình, mộng, huyễn, ánh nắng dợn, bóng sáng, các vật biến hóa, thành tầm hương không?" Đáp: "Không thể." Diệu Cát Tường hỏi: "Ngài có thể dùng các dòng sông làm đầy các biển lớn không?" Đáp: "Không thể." Diệu Cát Tường nói: "Các pháp cũng vậy, sao ngài lại muốn làm no đủ tất cả? Ngài muốn tất cả đều no đủ, tức là muốn làm no đủ cõi hư không mênh mông, cũng muốn làm no đủ tiếng vang, bóng hình, mộng…, cũng muốn làm no đủ tất cả biển lớn, cũng muốn làm no đủ tất cả pháp không, vô tướng, vô nguyện, không tạo không tác, không sinh không diệt, cũng muốn làm no đủ sự xa lìa, vắng lặng, lìa nhiễm, Niết-bàn, giải thoát rốt ráo, cũng muốn làm no đủ chân như (thực tướng như như, chân lý bất biến của mọi vật), pháp giới (bản thể chung của mọi pháp) không hình sắc, không thể thấy, không đối đãi, một tướng, bằng như hư không, không thể nắm giữ."
Long Cát Tường nói: "Như Tôn giả nói, thức ăn và người ăn không gì là không trống không, vậy thì các hữu tình lẽ ra không cần nhờ thức ăn." Diệu Cát Tường đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Tất cả hữu tình đều không nhờ thức ăn. Giả sử Phật hóa ra các loài hữu tình nhiều như cát sông Căng-già, loài nào cũng cần ăn, ngài sẽ bảo ai làm ra ngần ấy thức ăn?" Long Cát Tường đáp: "Vật hóa ra thì không ăn gì, cần gì phải làm cho?" Diệu Cát Tường nói: "Các pháp và hữu tình đều như huyễn hóa, cho nên tất cả đều không có ai nhờ ăn mà sống. Nếu các hữu tình không thấu suốt đúng như thật rằng các pháp đều như huyễn hóa thì luân hồi sinh tử trong các nẻo, hư dối chấp rằng có cái để nhờ cậy nuôi giữ; nhưng cái nhờ cậy nuôi giữ ấy hoàn toàn không thể có được. Nếu quán xét đúng như thật rằng các pháp và hữu tình tự tính đều không, chẳng có chút gì chân thật, thì đối với các thức ăn sẽ không còn chỗ nhờ cậy nuôi giữ."
Long Cát Tường nói: "Nay tôi muốn an trú trong sự dứt trừ đói khát." Diệu Cát Tường đáp: "Đói khát còn không có, lấy gì để dứt? Ví như người ảo nói: 'Nay tôi muốn tìm nước trong ánh nắng dợn để dứt đói khát.' Ngài nay cũng vậy. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều như ánh nắng dợn, tất cả hữu tình đều như người ảo, sao lại muốn an trú trong sự dứt trừ đói khát? Trong các pháp do phân biệt hư dối tạo ra, cái dứt và cái bị dứt đều không thể có được. Đã không có đói khát thì ai là người dứt trừ? Các pháp xưa nay tự tính đầy đủ, hoàn toàn không đói khát, còn dứt trừ cái gì? Kẻ phàm phu ngu muội không biết đúng như thật điều này, cho rằng mình đói khát mà muốn tìm cách dứt trừ. Người có trí biết đúng như thật rằng đói khát vốn không, nên không tìm cách dứt trừ. Đã thấu suốt tính các pháp là không thì không còn luân hồi sinh tử trong các nẻo, xa lìa hý luận, không phân biệt gì, đối với tất cả các pháp trú mà không chỗ trú, không nương, không nhiễm, không vào, không ra, giải thoát rốt ráo, phân biệt vĩnh viễn không còn."
Long Cát Tường nói: "Tôn giả nói các điều cốt yếu của pháp đến đâu thì pháp giới hiện ra đến đó." Diệu Cát Tường đáp: "Pháp giới chân thật không có hiện ra, không có ẩn mất, không có co, không có duỗi. Vì sao vậy? Vì pháp giới chân thật lìa tướng, vắng lặng, không hiện không ẩn, không thể phân biệt, không thể hý luận, không nương không trú, không lấy không bỏ, không động không chuyển, không nhiễm không tịnh, như cõi hư không không động không chuyển, không lấy không bỏ, không nương không trú, không thể hý luận, không thể phân biệt, không hiện không ẩn. Các pháp cũng vậy, tự tướng vốn không, tính cũng chẳng có, tướng không thể có được. Nếu tướng của các pháp có thể có được, thì các đức Phật đã nhập bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức khi Phật qua đời) lẽ ra cũng có thể có được.
Bởi tất cả các pháp không có A-lại-da, không có ni-diên-để, không hình sắc, không thể thấy, không đối đãi, không tướng, xưa nay vắng lặng, cho nên chư Phật nhiều như cát sông Căng-già tuy đã nhập bát-niết-bàn mà không có một pháp nào diệt. Nghĩa là không có sắc uẩn diệt và thọ, tưởng, hành, thức uẩn diệt (năm uẩn: năm nhóm hợp thành con người – sắc là thân xác vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là các hoạt động tâm ý, thức là sự nhận biết); cũng không có nhãn xứ diệt và nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ diệt (sáu xứ bên trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý – sáu cửa tiếp nhận); cũng không có sắc xứ diệt và thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ diệt (sáu xứ bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, đối tượng của ý); cũng không có nhãn giới diệt và nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới diệt; cũng không có sắc giới diệt và thanh, hương, vị, xúc, pháp giới diệt; cũng không có nhãn thức giới diệt và nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới diệt (giới: các yếu tố cấu thành kinh nghiệm, gồm căn, cảnh và thức – sự nhận biết của mắt, tai…); cũng không có nhãn xúc diệt và nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc diệt (xúc: sự tiếp chạm giữa giác quan, đối tượng và thức); cũng không có các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra diệt và các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra diệt (thọ: các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ); cũng không có địa giới diệt và thủy, hỏa, phong, không, thức giới diệt (sáu giới: đất, nước, lửa, gió, khoảng trống và thức – các yếu tố cấu thành sinh mạng). Như vậy, chư Phật tuy nhập bát-niết-bàn mà không có một pháp nào nhập bát-niết-bàn.
Những ai muốn cho rằng vào lúc nhập bát-niết-bàn có pháp diệt, thì tức là muốn cho rằng vào lúc ấy cõi hư không mênh mông cũng diệt. Vì sao vậy? Vì tính của tất cả các pháp xưa nay vắng lặng, tự tính vắng lặng, vắng lặng tột cùng, không thể diệt thêm nữa. Những kẻ phàm phu ngu muội không biết đúng như thật, đến lúc nhập bát-niết-bàn mới khởi ý tưởng diệt, cho rằng ngã và ngã sở đến lúc này mới diệt. Họ do chấp trước vào ngã và hữu tình, nói rộng ra cho đến người biết, người thấy, và do chấp có những pháp không tự tính, cho rằng lúc nhập bát-niết-bàn thì tất cả diệt vĩnh viễn. Ta nói những kẻ ấy đều không thể giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, sầu than, khổ, lo, não.
Vì sao vậy? Những kẻ ngu si ấy không biết, không hiểu bản tính của pháp. Vì không biết, không hiểu bản tính của pháp, nên họ thường trái nghịch, tranh cãi với Phật Thế Tôn, với các đại đệ tử, với các Bồ-tát bất thoái – những bậc có lòng tin hiểu sâu xa đối với pháp rất sâu, luôn vui thích thọ trì, tu hạnh vô sở đắc, đã trồng nhiều căn lành (gốc rễ của điều thiện) nơi các đức Phật quá khứ, có đại thần thông, đủ thế lực lớn, là bậc thương chủ (người dẫn đầu đoàn buôn, ví người dẫn dắt chúng sinh) chân thật trong sạch, bậc thiên tiên vô thượng. Vì trái nghịch, tranh cãi nên những kẻ phàm phu ấy đêm dài chìm đắm trong chỗ bất tịnh hôi thối, tất cả bậc hiền thánh đều tránh xa họ, người trí đều quở trách, khinh ghét cái sinh tử ấy. Như đống phân rác gần thành ấp, làng xóm: ngày đêm người và súc vật qua lại càng nhiều thì những thứ bất tịnh, đáng ghét, hôi thối như phân, nước tiểu… càng tăng thêm bấy nhiêu. Cũng vậy, những kẻ phàm phu ấy không thể giác ngộ bản tính của pháp, làm tăng thêm sinh tử cực ác, hôi thối, mục nát, bất tịnh, bị thánh hiền chê trách, người trí xa lánh. Ta nói những kẻ ấy không thể giải thoát khỏi đủ thứ tai họa như sinh, già, bệnh…"
Bấy giờ Long Cát Tường hỏi: "Thưa Tôn giả, làm sao đối với pháp có thể biết đúng như thật?" Diệu Cát Tường đáp: "Những ai có thể dùng tâm không phân biệt, thuận theo sự xa lìa, hướng tới sự xa lìa, đi đến gần sự xa lìa, thì như vậy đối với pháp có thể biết đúng như thật." Long Cát Tường hỏi: "Ai có thể xa lìa đối với trò ảo thuật?" Diệu Cát Tường đáp: "Chính cái này có thể xa lìa đối với trò ảo thuật."
Bấy giờ Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lẽ không bậc nhất) đến chỗ ấy, hỏi: "Hai vị đại sĩ đang bàn luận điều gì?" Khi ấy Diệu Cát Tường vặn hỏi: "Thưa Đại đức, nay ngài nói pháp gì gọi là đại sĩ? Chúng tôi không thấy có chút pháp thật nào có thể gọi là đại sĩ để cùng nhau bàn luận. Đấng Đại Thánh Pháp Vương cũng chưa từng nói có chút pháp thật nào gọi là đại sĩ. Các pháp như tiếng vang, đều không chân thật, tiếng vang há có thể bàn luận được gì?"
Cụ thọ (cách gọi tôn kính các vị tỳ-kheo trưởng lão) Thiện Hiện nghe lời ấy xong, nhập cửa tam-ma-địa vô sở đắc (tam-ma-địa: trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất; vô sở đắc: không có gì để được). Qua một lát, ông xuất định, chắp tay cung kính hướng về rừng Thệ-đa mà nói: "Nay con quy y Phật. Những gì Ngài chứng, những gì Ngài nói không gì là không sâu xa, vi diệu, vắng lặng, khó thấy, khó hiểu, chẳng phải chỗ suy tìm, vượt ngoài cảnh giới suy tìm, diệt hẳn sự chấp lấy, dứt các trói buộc. Pháp mầu như vậy không thể nghĩ bàn, khiến các hữu tình nghe được lợi ích, an vui. Các Bồ-tát đã đạt bất thoái mà Mạn-thù-thất-lợi (tức Văn-thù-sư-lợi, cũng là Diệu Cát Tường) đứng đầu, cho đến các Bồ-tát mới phát tâm hướng tới đại Bồ-đề, đều cùng nhau trong pháp rất sâu này, gần gũi với nhau mà bàn luận như thế."
Diệu Cát Tường nói: "Thưa Đại đức, nên biết: trong đây không có ai thân, ai không thân, cũng không có ai mê lầm, ai không mê lầm, lại không có việc cùng nhau bàn luận. Vì sao vậy? Vì không có chút pháp nào có thể làm người thân hay kẻ thù… của chút pháp nào khác. Tại sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có gì cả." Cụ thọ Thiện Hiện lại nói: "Vừa rồi thấy hai vị đại sĩ cùng bàn pháp sâu xa, sao lại nói không có việc bàn luận?" Diệu Cát Tường đáp: "Thưa Đại đức, ngài có từng nghe người ảo, cảnh mộng, tiếng vang, bóng hình, ánh nắng dợn, bóng sáng, vật biến hóa và thành tầm hương cùng nhau bàn nghĩa pháp sâu xa không?" Đáp: "Không." Diệu Cát Tường nói: "Các pháp như huyễn, như cảnh mộng, như tiếng vang…, sao có thể nói là thấy cùng nhau bàn luận? Há có người ảo nào nghe Phật do biến hóa mà thành giảng nghĩa pháp rất sâu, rồi tin hiểu, thọ trì, nắm lấy tướng mà suy nghĩ, cùng những việc như danh thân (tập hợp các tên gọi, ngôn từ) sao?"
Bấy giờ Thiện Hiện nghe lời ấy xong, ngay tại chỗ liền nhập diệt định (diệt tận định: môn định cao, tạm dứt mọi hoạt động của tâm và tâm sở). Khi ấy Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) đến chỗ ấy, hỏi Diệu Cát Tường: "Đại sĩ có biết nay Thiện Hiện nhập định gì không?" Diệu Cát Tường đáp: "Thưa Xá-lợi Tử, Đại đức Thiện Hiện không trái nghịch với chút pháp nào, vì vậy thường nhập định không trái nghịch pháp, định không chỗ trú, định pháp không nương tựa, định không chấp chứa, định diệt chấp chứa. Chẳng phải trú trong ấy mà có lời có nói, có đến có đi, có đứng có nằm. Tại sao vậy? Vì Đại đức Thiện Hiện tin hiểu rằng tự tính các pháp đều không, không thể có được."
Khi ấy Xá-lợi Tử lại hỏi: "Các pháp lấy gì làm tính?" Diệu Cát Tường đáp: "Các pháp đều lấy vô tính (không có tính) làm tính. Cái vô tính như vậy cũng không thể có được."
Bấy giờ Thiện Hiện liền xuất định. Diệu Cát Tường nói: "Sắp đến giờ ăn, nên mau vào thành đi khất thực." Thiện Hiện đáp: "Thưa Đại sĩ, nên biết nay tôi không vào thành khất thực nữa. Vì sao vậy? Vì tôi đã xa lìa mọi ý tưởng về thành ấp, làng xóm…, cũng đã xa lìa các ý tưởng về sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp." Diệu Cát Tường nói: "Thưa Đại đức Thiện Hiện, nếu đã xa lìa mọi ý tưởng, sao hiện vẫn có đi lại?" Thiện Hiện vặn hỏi: "Thân biến hóa của Như Lai sao hiện vẫn có các pháp sắc, thọ, tưởng, hành, thức…? Sao hiện vẫn có đi lại, co duỗi, ngoảnh nhìn?"
Diệu Cát Tường nói: "Hay thay, hay thay, Đại đức Thiện Hiện, đúng là người con chân thật của Phật! Vì thế Như Lai thường nói Thiện Hiện là bậc nhất về an trú vô tránh (trạng thái không tranh cãi, không đối nghịch với ai, không gây phiền não cho người)." Lại nói: "Thưa Đại đức, hãy tạm gác việc này, tôi muốn vào thành đi khất thực. Ăn xong, tôi sẽ đến chỗ Như Lai, tôi sẽ thỉnh mời các Đại đức, bày món ăn hiếm có, khiến các vị được lợi ích tốt lành."
Xá-lợi Tử hỏi: "Nay Đại sĩ muốn bày món ăn gì cho chúng tôi?" Diệu Cát Tường đáp: "Thưa Đại đức, món ăn tôi bày nay không thể chia thành từng miếng, không thể nuốt, chẳng phải hương, vị, xúc, không thuộc về ba cõi (tam giới: cõi Dục – nơi còn ham muốn; cõi Sắc – nơi còn thân sắc vi tế; cõi Vô sắc – nơi chỉ còn tâm thức), cũng chẳng phải không bị ràng buộc. Thưa Đại đức, nên biết: món ăn mầu nhiệm như vậy là món ăn của Như Lai, không phải món ăn nào khác." Xá-lợi Tử nói: "Nay chúng tôi nghe Đại sĩ nói tên món ăn hiếm có đã thấy no đủ cả rồi, huống chi được ăn." Diệu Cát Tường nói: "Món ăn này của tôi, nhục nhãn (mắt thịt), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa và thấy cả cõi vô hình) và tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lẽ không) đều không thể thấy."
Bấy giờ Thiện Hiện và Xá-lợi Tử nghe lời ấy, cả hai đều nhập diệt định. Khi ấy Bồ-tát Thiện Tư hỏi Diệu Cát Tường: "Nay hai bậc thượng nhân ăn món ăn gì, nhập định gì?" Diệu Cát Tường đáp: "Hai vị Tôn giả này ăn món ăn vô lậu, nhập định không chỗ nương, không tạp nhiễm. Những ai ăn món ăn này, trú trong định này thì rốt ráo không còn ăn món ăn của ba cõi nữa."
Bấy giờ Thiện Hiện và Xá-lợi Tử cùng xuất định, cùng Diệu Cát Tường và chúng Bồ-tát, Thanh văn (các đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho bản thân)… thăm hỏi, mừng vui với nhau, rồi mỗi người vào thành, tùy ý đi đến đâu thì khất thực ở đó.
Cụ thọ Thiện Hiện đến một nhà, vào chỗ vắng lặng, im lặng mà đứng. Có một cận sự nữ (nữ cư sĩ tại gia đã thọ giới, gần gũi phụng sự Tam Bảo) thấy vậy hỏi: "Thưa Đại đức, ngài đứng đây muốn gì?" Thiện Hiện đáp: "Này chị em, nên biết: vì khất thực nên tôi đến đứng đây." Cận sự nữ nói: "Thưa Thánh giả Thiện Hiện, nay ngài đối với thực tưởng vẫn chưa biết khắp sao?" Thiện Hiện đáp: "Từ thuở ban đầu đến nay, tất cả thực tưởng của tôi đều đã biết khắp. Vì sao vậy? Vì tất cả thực tưởng, ở quá khứ, hiện tại, vị lai, đều tự nhiên là không." Cận sự nữ nói: "Thưa Thánh giả, xin ngài tự đưa tay ra, tôi sẽ dâng thức ăn."
Cụ thọ Thiện Hiện liền đưa tay ra. Cận sự nữ hỏi: "Thưa Thánh giả Thiện Hiện, tay của A-la-hán là cái này sao?" Thiện Hiện đáp: "Tay của A-la-hán không phải thứ có thể thấy, cũng không thể đưa ra. Ví như người ảo hỏi người ảo rằng: 'Thế nào gọi là tay của người ảo? Nay tôi muốn thấy, xin đưa ra cho tôi.' Này chị em, nên biết: tay của người ảo ấy có thể thấy và có thể đưa ra không?" Cận sự nữ đáp: "Không, thưa Đại đức." Thiện Hiện nói: "Đúng vậy, này chị em. Phật nói tất cả như huyễn, đều không, cho nên không thể nói tay của A-la-hán thật có thể thấy và có thể đưa ra."
Khi ấy người nữ nghe nói vậy, liền không thấy tay của Thiện Hiện nữa. Trải qua hồi lâu không dâng được thức ăn; muốn đặt vào bát thì bát cũng không hiện ra. Cận sự nữ ấy đi vòng quanh thân Thiện Hiện tìm tay mãi mà rốt cuộc không được. Trong chớp mắt, thân ông cũng không hiện ra. Cô liền cung kính khen Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Thánh giả, Thánh giả có thể làm được như vậy, thân cũng không trú, tướng cũng không hiện, thật là hiếm có. Vì thế Như Lai thường nói Thiện Hiện là bậc nhất về an trú vô tránh."
Khi ấy ngay tại chỗ, cận sự nữ dứt hẳn ngã kiến (cái thấy sai lầm chấp có một cái 'tôi' thật), chứng quả Dự lưu. Cụ thọ Thiện Hiện liền hiện thân ra, khen: "Hay thay, hay thay, này chị em, đã có thể làm nên việc của bậc trượng phu như vậy." Bấy giờ người nữ vui mừng hớn hở, đem thức ăn đang cầm dâng cúng Thiện Hiện. Thiện Hiện nhận xong, ra về mà ăn.
Khi ấy Diệu Cát Tường cùng chúng Bồ-tát, Thanh văn…, mỗi người ăn xong, cùng đến chỗ Phật, đảnh lễ hai chân Phật, đi quanh bên phải ba vòng (nghi thức tỏ lòng tôn kính), rồi lui ngồi một bên, đem các việc kể trên thưa đầy đủ lên Thế Tôn. Bấy giờ Như Lai nghe họ kể, liền khen: "Hay thay, hay thay! Các ông đã làm được việc thù thắng này. Nên biết, tất cả đều là thần lực của Phật." Cụ thọ Thiện Hiện cũng đem việc mình đã gặp, giáo hóa cận sự nữ chứng được sơ quả (quả thánh đầu tiên, tức quả Dự lưu), thưa lên Phật. Bấy giờ Thế Tôn cũng khen ngợi phương tiện khéo léo của ông.
Khi ấy Diệu Cát Tường nói với Thiện Hiện: "Ngã kiến mà cận sự nữ ấy đã dứt, tức chẳng phải ngã kiến, cho nên Như Lai nói gọi là ngã kiến. Như vậy, thưa Đại đức, những ai phát tâm hướng theo thừa Bồ-tát (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu hành của Bồ-tát, cầu thành Phật để cứu độ mọi loài), đối với tất cả các pháp nên biết, nên thấy, nên tin hiểu sâu xa. Tin hiểu thế nào? Nghĩa là theo đúng như pháp ấy mà không trú vào ý tưởng. Vì sao vậy? Thưa Đại đức Thiện Hiện, cái gọi là pháp tưởng (ý tưởng về pháp) tức chẳng phải pháp tưởng, cho nên Như Lai nói gọi là pháp tưởng. Thưa Đại đức, nên biết: nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đem bảy báu (bảy thứ châu báu quý như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) chứa đầy vô số thế giới để bố thí; lại có thiện nam, thiện nữ đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này, cho đến chỉ thọ trì một bài tụng bốn câu, vì người khác mà khai thị nhưng không có ý tưởng khai thị, thì phúc đức mà thiện nam, thiện nữ ấy đạt được nhiều hơn người trước rất nhiều." Bấy giờ Thế Tôn nói bài tụng rằng:
Như sao, mắt mờ, đèn, huyễn ảo, / sương mai, bọt nước, mộng, chớp, mây;
Đối với tất cả pháp hữu vi, / nên quán chiếu thấy đúng như vậy.
Khi Đức Bạc-già-phạm giảng kinh này xong, tất cả các Bồ-tát và các bật-sô, chư thiên, loài người, a-tố-lạc… trong thế gian, toàn thể hội chúng nghe lời Phật dạy đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Bát-nhã ba-la-mật-đa: trí tuệ thấu suốt đưa người sang bờ giải thoát), quyển thứ năm trăm bảy mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video