Thiên 794 — Hội 12 · Phần Tịnh giới ba-la-mật-đa · quyển 1

 Phần thứ mười hai: Tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về giữ giới thanh tịnh; "ba-la-mật-đa" nghĩa là hạnh tu hoàn hảo đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), đoạn thứ nhất.

 Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, đức Bạc-già-phạm (danh hiệu của đức Phật, nghĩa là bậc Thế Tôn, được đời tôn kính) ở tại thành Thất-la-phiệt (tức thành Xá-vệ, kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa), trong vườn Cấp Cô Độc thuộc rừng Thệ-đa (khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc mua của thái tử Thệ-đa để dâng lên Phật), cùng với đại chúng Bí-sô (tức tỳ-kheo, các vị tu sĩ nam xuất gia) gồm một nghìn hai trăm năm mươi người.

 Khi ấy, đức Thế Tôn bảo Cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho bậc tu hành có tuổi đạo cao) Xá-lợi Tử (vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) rằng: "Nay ông nên vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, tức người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) muốn chứng đắc Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn của Phật) mà giảng nói về Tịnh giới ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử vâng lời Phật dạy, nương vào sức thần diệu của Phật, trước hết đem Tịnh giới ba-la-mật-đa ra răn dạy và chỉ bảo cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát. Lúc ấy Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, vị đệ tử của Phật giỏi thuyết pháp bậc nhất) liền hỏi Cụ thọ Xá-lợi Tử rằng: "Thế nào thì biết là Bồ-tát giữ giới? Thế nào thì biết là Bồ-tát phạm giới? Thế nào là chỗ Bồ-tát nên đi đến? Thế nào là chỗ Bồ-tát không nên đi đến?"

 Khi ấy Xá-lợi Tử liền đáp Cụ thọ Mãn Từ Tử rằng: "Nếu các Bồ-tát an trụ trong tác ý (sự hướng tâm, khởi ý nghĩ) của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho riêng mình, quả cao nhất là A-la-hán) và Độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, cũng không đi giáo hóa rộng rãi), thì đó gọi là chỗ Bồ-tát không nên đi đến. Nếu các Bồ-tát an trụ ở chỗ ấy, nên biết đó là Bồ-tát phạm giới. Nếu các Bồ-tát đi vào chỗ không nên đi, thì các Bồ-tát ấy chắc chắn không thể nắm giữ được Tịnh giới ba-la-mật-đa. Nếu các Bồ-tát chắc chắn không thể nắm giữ được Tịnh giới ba-la-mật-đa, thì các Bồ-tát ấy đã bỏ lời thệ nguyện ban đầu. Nếu các Bồ-tát bỏ lời thệ nguyện ban đầu, nên biết đó là Bồ-tát phạm giới.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát tu hạnh bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người khác) mà hồi hướng (đem công đức của việc làm thiện hướng về một mục đích) về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, thì đó gọi là Bồ-tát đi vào chỗ không nên đi. Nếu các Bồ-tát đi vào chỗ không nên đi, nên biết đó là Bồ-tát phạm giới. Nếu các Bồ-tát sống ở nhà, hưởng thụ năm dục lạc tốt đẹp (năm thứ ham muốn khởi lên từ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm và sự xúc chạm), nên biết như vậy không phải là Bồ-tát phạm giới. Nếu các Bồ-tát khi bố thí mà hồi hướng về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, không cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên biết đó là Bồ-tát phạm giới.

 Ví như vị vương tử phải vâng theo mọi mệnh lệnh của vua cha, phải học những điều mà một vương tử cần học, nghĩa là các vương tử đều phải học giỏi các nghề khéo và các việc làm, như cưỡi voi, cưỡi ngựa, cưỡi xe, giỏi sử dụng cung, nỏ, khiên, giáo (?), đao, thương, móc, bánh xe (vũ khí ném hình vòng), chạy nhảy, viết chữ, đóng ấn, tính toán, môn học về âm thanh ngôn ngữ, môn luận lý, cùng các nghề khéo và việc làm khác. Nếu các vương tử chăm chỉ học tập những điều như thế, thuận lợi cho phép trị nước của vua, thì dù có hưởng năm dục lạc và các trò vui chơi, cũng không bị vua quở trách. Bồ-tát cũng vậy, siêng năng cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì dù sống ở nhà hưởng năm dục lạc tốt đẹp và các trò vui chơi, cũng không trái nghịch với Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự của Phật).

 Nếu các Bồ-tát khi bố thí mà hồi hướng về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, thì các Bồ-tát ấy đi vào chỗ không nên đi, và đối với Nhất thiết trí liền không còn là thửa ruộng (tức không còn là nền tảng để Nhất thiết trí nảy sinh). Lúc nào đã thành ra không phải là ruộng đối với Nhất thiết trí, thì lúc ấy không thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát. Lúc nào không thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, thì lúc ấy xa lìa Nhất thiết trí trí mà mình mong cầu. Lúc nào xa lìa Nhất thiết trí trí mà mình mong cầu, thì lúc ấy đi vào chỗ không nên đi. Lúc nào đi vào chỗ không nên đi, thì lúc ấy phạm giới Bồ-tát.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát tuy đã xuất gia, giữ gìn giới thanh tịnh, nhưng không hồi hướng về Vô thượng bồ-đề, thì các Bồ-tát ấy chắc chắn không thành tựu giới thanh tịnh của Bồ-tát. Nếu các Bồ-tát chắc chắn không thành tựu giới thanh tịnh của Bồ-tát, thì các Bồ-tát ấy chỉ có cái tên suông, hoàn toàn không có thực chất; nên biết hạng người ấy không được gọi là Bồ-tát.

 Nếu các Bồ-tát tuy sống ở nhà nhưng đã thọ Tam quy (quy y, tức nương tựa vào Phật, Pháp, Tăng), tin sâu Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp của Phật, và đoàn thể tăng chúng), hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì các Bồ-tát ấy tuy vẫn hưởng dùng những thứ vui của năm dục, nhưng đối với Tịnh giới ba-la-mật-đa mà Bồ-tát thực hành thì vẫn luôn không xa lìa, cũng được gọi là người thật sự giữ giới thanh tịnh, cũng được gọi là an trụ trong giới thanh tịnh của Bồ-tát. Nếu các Bồ-tát an trụ trong giới Bồ-tát, thì các Bồ-tát ấy luôn không xa lìa Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát. Nếu các Bồ-tát luôn không xa lìa Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, thì các Bồ-tát ấy luôn không xa lìa Nhất thiết trí trí.

 Nếu các Bồ-tát tuy khởi lên nhiều ý nghĩ sai lệch gắn liền với năm dục, nhưng chỉ cần khởi lên một niệm tâm hướng về Vô thượng bồ-đề, liền có thể dẹp tan tất cả. Ví như chất đống thật nhiều ngọc ca-già mạt-ni (loại ngọc giả, thủy tinh rẻ tiền), chỉ một viên phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly, loại ngọc quý màu xanh) cũng đủ làm lu mờ tất cả. Ánh sáng, màu sắc và giá trị của ngọc phệ-lưu-ly làm lu mờ hết thảy ngọc ca-già mạt-ni. Bồ-tát cũng vậy, tuy khởi lên nhiều ý nghĩ sai lệch gắn liền với năm dục, nhưng nếu khởi lên một niệm tâm hướng về Vô thượng bồ-đề thì có thể dẹp tan khắp cả, như một viên ngọc phệ-lưu-ly có thể làm cho cả đống ngọc ca-già lu mờ, mất hết ánh sáng.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát bám chấp vào các hình tướng mà bố thí, thì các Bồ-tát ấy đi vào chỗ không nên đi. Nếu các Bồ-tát đi vào chỗ không nên đi, nên biết các Bồ-tát ấy gọi là phạm giới Bồ-tát. Bồ-tát không nên bám chấp vào các hình tướng mà bố thí, cũng không nên bám chấp vào Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà bố thí. Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Vì Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật xa lìa mọi hình tướng. Tại sao thế? Vì vô lượng vô biên pháp mầu của chư Phật như: mười sức của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết đúng điều gì có thể xảy ra và điều gì không thể xảy ra, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh…), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin hoàn toàn của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn trí biện giải không ngăn ngại (thông suốt không vướng mắc về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ và về tài biện luận), đại từ (lòng thương ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng thương cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả bình đẳng, không phân biệt thân sơ), và mười tám pháp không chung của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, hàng Thanh văn và Bồ-tát không có), đều lìa mọi hình tướng. Như thế, Bồ-tát đối với việc bố thí mình làm không nên bám chấp. Nếu các Bồ-tát đối với việc bố thí mình làm mà không bám chấp, thì các Bồ-tát ấy có thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát và mau chứng đắc Nhất thiết trí trí."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử liền hỏi Cụ thọ Xá-lợi Tử rằng: "Nếu các Bồ-tát vì cầu Nhất thiết trí trí mà tu hạnh bố thí, thì các Bồ-tát ấy há chẳng phải là bám chấp vào Nhất thiết trí trí sao? Nếu các Bồ-tát khởi tâm bám chấp vào Nhất thiết trí trí, thì đã thành giới cấm thủ (sự bám chặt vào giới luật hay nghi thức sai lầm, cho đó là con đường giải thoát), sao lại gọi là giữ giới Bồ-tát?"

 Xá-lợi Tử đáp: "Nhất thiết trí trí xa lìa mọi hình tướng, không thuộc về phương hướng hay nơi chốn nào.

 Nhất thiết trí trí không phải là sắc uẩn (khối vật chất, tức thân xác và thế giới vật chất), nhưng không lìa sắc uẩn; không phải là thọ uẩn (khối cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng uẩn (khối nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành uẩn (khối các hoạt động tâm lý như ý muốn, tạo tác) và thức uẩn (khối sự nhận biết phân biệt), nhưng không lìa thọ, tưởng, hành, thức uẩn.

 Nhất thiết trí trí không phải là nhãn xứ (mắt, chỗ nương để cái thấy sinh ra), nhưng không lìa nhãn xứ; không phải là nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân) và ý xứ (ý), nhưng không lìa tai, mũi, lưỡi, thân, ý xứ. Nhất thiết trí trí không phải là sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), nhưng không lìa sắc xứ; không phải là thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (sự xúc chạm) và pháp xứ (đối tượng của ý), nhưng không lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Nhất thiết trí trí không phải là nhãn giới (yếu tố mắt), nhưng không lìa nhãn giới; không phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới (yếu tố tai, mũi, lưỡi, thân, ý), nhưng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Nhất thiết trí trí không phải là nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt thấy), nhưng không lìa nhãn thức giới; không phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới (yếu tố cái biết do tai, mũi, lưỡi, thân, ý), nhưng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.

 Nhất thiết trí trí không phải là nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh vật và cái biết), nhưng không lìa nhãn xúc; không phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, nhưng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Nhất thiết trí trí không phải là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (các cảm giác vui, khổ, trung tính phát sinh nhờ sự tiếp xúc của mắt), nhưng không lìa các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; không phải là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, nhưng không lìa các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.

 Nhất thiết trí trí không phải là địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), nhưng không lìa địa giới; không phải là thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố cái biết), nhưng không lìa thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Nhất thiết trí trí không phải là nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật), nhưng không lìa nhân duyên; không phải là đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền dẫn sinh niệm tâm sau, không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nhắm đến) và tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn trở), nhưng không lìa đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên.

 Nhất thiết trí trí không phải là vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu tiên trong mười hai mắt xích nhân duyên dẫn đến sống chết luân hồi), nhưng không lìa vô minh; không phải là hành (những hành động tạo nghiệp), thức (thần thức đi đầu thai), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng tham luyến), thủ (sự nắm giữ, chấp chặt), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh (sự sinh ra) và lão tử (già và chết), nhưng không lìa hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử.

 Nhất thiết trí trí không phải là Bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về cho tặng), nhưng không lìa Bố thí ba-la-mật-đa; không phải là Tịnh giới (giữ giới thanh tịnh), An nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng), Tinh tấn (siêng năng không lười), Tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lặng yên) và Bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về trí tuệ thấu suốt thực tướng), nhưng không lìa Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nhất thiết trí trí không phải là nội không (các giác quan bên trong vốn trống rỗng, không có tự thể), nhưng không lìa nội không; không phải là ngoại không (các cảnh bên ngoài vốn trống rỗng), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều trống rỗng), không không (chính cái "không" cũng trống rỗng), đại không (mười phương rộng lớn cũng trống rỗng), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng trống rỗng), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác đều trống rỗng), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng trống rỗng), tất cánh không (rốt ráo trống rỗng), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc nên trống rỗng), tán không (các pháp vốn rời rạc, tan rã nên trống rỗng), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng trống rỗng), bản tánh không (bản tánh vốn trống rỗng), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp cũng trống rỗng), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp cũng trống rỗng), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp đều trống rỗng), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên trống rỗng), vô tánh không (cái không có tự tính cũng trống rỗng), tự tánh không (tự tính vốn trống rỗng), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều trống rỗng); nhưng không lìa ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không.

 Nhất thiết trí trí không phải là chân như (bản chất như thật, không đổi của mọi sự), nhưng không lìa chân như; không phải là pháp giới (cõi chân thật bao trùm mọi pháp), pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tính không giả dối), bất biến dị tánh (tính không đổi khác), bình đẳng tánh (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tánh (tính lìa sự sinh khởi), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật, chân lý tột cùng), hư không giới (cõi như hư không) và bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn); nhưng không lìa pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới.

 Nhất thiết trí trí không phải là Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống chìm trong đau khổ), nhưng không lìa Khổ thánh đế; không phải là Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn) và Đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến hết khổ), nhưng không lìa Tập, Diệt, Đạo thánh đế.

 Nhất thiết trí trí không phải là bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc), nhưng không lìa bốn tĩnh lự; không phải là bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng đến vô lượng chúng sinh) và bốn định vô sắc (bốn tầng định cao vượt khỏi vật chất: định hư không vô biên, định thức vô biên, định không có gì cả, định chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng), nhưng không lìa bốn vô lượng, bốn định vô sắc.

 Nhất thiết trí trí không phải là bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), nhưng không lìa bốn niệm trụ; không phải là bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm phát sinh điều thiện chưa có, làm tăng trưởng điều thiện đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ tu tập: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chánh, định, trí tuệ), năm lực (năm gốc rễ ấy khi đã thành sức mạnh), bảy chi giác ngộ (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ) và tám chi thánh đạo (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói năng đúng, hành động đúng, nuôi mạng đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); nhưng không lìa bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy chi giác ngộ, tám chi thánh đạo.

 Nhất thiết trí trí không phải là không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều trống rỗng), nhưng không lìa không giải thoát môn; không phải là vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp không có hình tướng cố định) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác), nhưng không lìa vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Nhất thiết trí trí không phải là tám giải thoát (tám tầng thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc đối với vật chất và các trạng thái tâm), nhưng không lìa tám giải thoát; không phải là tám thắng xứ (tám phép quán hình sắc để làm chủ, vượt thắng được đối tượng), chín thứ đệ định (chín tầng định đi lần lượt nối tiếp nhau, gồm bốn thiền, bốn định vô sắc và định diệt thọ tưởng) và mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi); nhưng không lìa tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.

 Nhất thiết trí trí không phải là các pháp môn đà-la-ni (các pháp môn ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất), nhưng không lìa các pháp môn đà-la-ni; không phải là các pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất), nhưng không lìa các pháp môn tam-ma-địa.

 Nhất thiết trí trí không phải là Tịnh quán địa (giai đoạn đầu, tu quán xét thân bất tịnh, chưa vào đạo thánh), nhưng không lìa Tịnh quán địa; không phải là Chủng tánh địa (giai đoạn đã có hạt giống của bậc thánh), Đệ bát địa (giai đoạn thứ tám, tức bậc đang hướng tới quả Dự lưu), Cụ kiến địa (giai đoạn đã thấy trọn chân lý, tức quả Dự lưu), Bạc địa (giai đoạn phiền não đã mỏng, tức quả Nhất lai), Ly dục địa (giai đoạn đã lìa tham dục cõi Dục, tức quả Bất hoàn), Dĩ biện địa (giai đoạn việc tu đã xong, tức quả A-la-hán), Độc giác địa (giai đoạn của bậc Độc giác), Bồ-tát địa (giai đoạn của Bồ-tát) và Như Lai địa (giai đoạn của Phật); nhưng không lìa Chủng tánh địa, Đệ bát địa, Cụ kiến địa, Bạc địa, Ly dục địa, Dĩ biện địa, Độc giác địa, Bồ-tát địa, Như Lai địa.

 Nhất thiết trí trí không phải là Cực hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu của Bồ-tát, khi vừa chứng chân lý thì vui mừng tột độ), nhưng không lìa Cực hỷ địa; không phải là Ly cấu địa (bậc lìa mọi cấu nhiễm), Phát quang địa (bậc trí tuệ phát ra ánh sáng), Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (bậc vượt qua được điều cực khó), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa, vượt khỏi hàng Thanh văn, Độc giác), Bất động địa (bậc tâm không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo thuyết pháp) và Pháp vân địa (bậc giáo pháp như mây lớn che khắp, rưới mưa pháp); nhưng không lìa Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa.

 Nhất thiết trí trí không phải là năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), nhưng không lìa năm nhãn; không phải là sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, tai nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt thấy xa, dứt sạch phiền não), nhưng không lìa sáu thần thông.

 Nhất thiết trí trí không phải là mười sức của Phật, nhưng không lìa mười sức của Phật; không phải là bốn điều không sợ hãi, bốn trí biện giải không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp không chung của Phật, nhưng không lìa bốn điều không sợ hãi, bốn trí biện giải không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp không chung của Phật.

 Nhất thiết trí trí không phải là ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân Phật), nhưng không lìa ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ; không phải là tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt), nhưng không lìa tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Nhất thiết trí trí không phải là pháp không quên mất (phẩm chất ghi nhớ mọi điều, không bao giờ sai sót quên lãng), nhưng không lìa pháp không quên mất; không phải là tính luôn an trụ trong buông xả (tâm luôn bình thản, không dao động trước mọi cảnh), nhưng không lìa tính luôn an trụ trong buông xả.

 Nhất thiết trí trí không phải là nhất thiết trí (trí biết tổng quát tính trống rỗng của mọi pháp), nhưng không lìa nhất thiết trí; không phải là đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ đến từng chi tiết mọi tướng trạng của các pháp, chỉ Phật mới có), nhưng không lìa đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Nhất thiết trí trí không phải là quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh), nhưng không lìa quả Dự lưu; không phải là quả Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), quả Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác), nhưng không lìa quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, Độc giác bồ-đề.

 Nhất thiết trí trí không phải là hạnh của các Bồ-tát ma-ha-tát, nhưng không lìa hạnh của các Bồ-tát ma-ha-tát; không phải là Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, nhưng không lìa Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật.

 Nhất thiết trí trí không phải là pháp có hình sắc (thuộc vật chất), nhưng không lìa pháp có hình sắc; không phải là pháp không có hình sắc, nhưng không lìa pháp không có hình sắc. Nhất thiết trí trí không phải là pháp có thể thấy được bằng mắt, nhưng không lìa pháp có thể thấy; không phải là pháp không thể thấy, nhưng không lìa pháp không thể thấy. Nhất thiết trí trí không phải là pháp có đối ngại (chiếm chỗ, ngăn cản nhau), nhưng không lìa pháp có đối ngại; không phải là pháp không đối ngại, nhưng không lìa pháp không đối ngại.

 Nhất thiết trí trí không phải là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rò rỉ, còn dẫn đến sống chết), nhưng không lìa pháp hữu lậu; không phải là pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não), nhưng không lìa pháp vô lậu. Nhất thiết trí trí không phải là pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), nhưng không lìa pháp hữu vi; không phải là pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt), nhưng không lìa pháp vô vi. Nhất thiết trí trí không phải là pháp có hạn lượng, nhưng không lìa pháp có hạn lượng; không phải là pháp vô lượng, nhưng không lìa pháp vô lượng.

 Nhất thiết trí trí không phải là pháp quá khứ, nhưng không lìa pháp quá khứ; không phải là pháp vị lai và hiện tại, nhưng không lìa pháp vị lai và hiện tại. Nhất thiết trí trí không phải là pháp thiện, nhưng không lìa pháp thiện; không phải là pháp bất thiện và pháp vô ký (pháp không thiện cũng không ác), nhưng không lìa pháp bất thiện và vô ký.

 Nhất thiết trí trí không phải là pháp thuộc cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục, trong đó có loài người), nhưng không lìa pháp thuộc cõi Dục; không phải là pháp thuộc cõi Sắc (cõi của chư thiên đã lìa dục nhưng còn thân vật chất vi tế) và cõi Vô sắc (cõi của chư thiên không còn thân vật chất, chỉ còn tâm), nhưng không lìa pháp thuộc cõi Sắc và cõi Vô sắc.

 Nhất thiết trí trí không phải là pháp kiến sở đoạn (phiền não được dứt trừ ngay khi thấy rõ chân lý), nhưng không lìa pháp kiến sở đoạn; không phải là pháp tu sở đoạn (phiền não phải dứt trừ dần bằng tu tập lâu dài) và pháp vô đoạn (pháp không cần dứt trừ, tức pháp vô lậu), nhưng không lìa pháp tu sở đoạn và vô đoạn. Nhất thiết trí trí không phải là pháp hữu học (pháp của bậc thánh còn đang tu học, chưa đến quả A-la-hán), nhưng không lìa pháp hữu học; không phải là pháp vô học (pháp của bậc A-la-hán, không còn gì phải học) và pháp chẳng phải hữu học chẳng phải vô học (pháp của phàm phu), nhưng không lìa pháp vô học và pháp chẳng phải hữu học chẳng phải vô học.

 Vì Nhất thiết trí trí xa lìa các tướng của các pháp như thế, nên không thể nắm bắt, chấp giữ. Nhất thiết trí trí xa lìa mọi hình tướng, không có pháp nào có thể đạt được, vì không có gì để đạt được nên không thể nắm bắt, chấp giữ. Nhất thiết trí trí đã chẳng phải pháp có, cũng chẳng phải pháp không; do nhân duyên này nên không thể nắm bắt, chấp giữ. Vì thế, Bồ-tát tu hạnh bố thí, giữ gìn giới thanh tịnh, hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, tuy cầu chứng đắc Nhất thiết trí trí mà không bị xem là thuộc vào giới cấm thủ. Nếu các Bồ-tát tu hạnh bố thí, giữ gìn giới thanh tịnh mà hồi hướng về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, chấp giữ giới thanh tịnh, thì các Bồ-tát ấy đã mất giới Bồ-tát, nên biết đó gọi là Bồ-tát phạm giới."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử hỏi Xá-lợi Tử rằng: "Nếu các Bồ-tát tu hạnh bố thí, giữ gìn giới thanh tịnh mà hồi hướng về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, đã vi phạm giới mà Bồ-tát thọ nhận rồi, thì các Bồ-tát ấy có nhân duyên nào để trở lại thanh tịnh được không?" Xá-lợi Tử đáp: "Nếu Bồ-tát ấy đã hồi hướng về địa vị Thanh văn, Độc giác, nhưng chưa thấy thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường hết khổ), chưa chứng thực tế (chưa đi vào chân lý tột cùng theo cách của hàng Thanh văn, tức nhập Niết-bàn riêng mình), thì có khi gặp nhân duyên dễ trở lại thanh tịnh. Nếu đã thấy thánh đế, đã chứng thực tế rồi, thì cái thấy khác biệt ấy đã sâu nặng, khó có thể trở lại thanh tịnh."

 Khi ấy Mãn Từ Tử lại hỏi Cụ thọ Xá-lợi Tử rằng: "Nếu các Bồ-tát cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì không nên để họ chứng thực tế phải không?" Xá-lợi Tử đáp: "Đúng vậy, đúng vậy! Nếu các Bồ-tát cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì không nên để họ chứng thực tế." Mãn Từ Tử hỏi: "Vì nhân duyên gì mà nếu các Bồ-tát cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì không nên để họ chứng thực tế?"

 Xá-lợi Tử đáp: "Có những Bồ-tát cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nếu sớm để họ chứng thực tế, thì các Bồ-tát ấy có khi gặp nhân duyên mà dừng lại ở địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, khó có thể khiến họ khởi lên tâm cầu Nhất thiết trí. Nếu gặp lúc chánh pháp của Như Lai đã ẩn mất, họ không cầu chứng Nhất thiết trí trí, khi ấy liền chứng Độc giác bồ-đề, đi vào cõi Vô dư y bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, khi thân xác và mọi chỗ nương tựa đều đã diệt hết, không còn tái sinh), rốt cuộc không chứng Vô thượng bồ-đề. Do nhân duyên này, nếu các Bồ-tát cầu hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì không nên để họ sớm chứng thực tế; cho đến khi chưa ngồi lên tòa Bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi dưới cội cây Bồ-đề, nơi Bồ-tát thành Phật), thì không nên để họ chứng thực tế. Khi đã ngồi lên tòa Bồ-đề mầu nhiệm, sắp chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì mới có thể để họ chứng thực tế, dứt sạch mọi chướng ngại mà chứng đại Bồ-đề."

 "Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát tu Tịnh giới ba-la-mật-đa thì không nên giữ giới thanh tịnh của Nhị thừa (hai cỗ xe, tức hai con đường tu của Thanh văn và Độc giác), vì giới ấy không thể giữ lấy Nhất thiết trí trí, không thể dẫn phát Nhất thiết trí trí, không thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, không thể làm viên mãn Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát trong tâm đặt ra giới hạn khi làm lợi ích cho hữu tình (chúng sinh, tức những loài có tình thức), tu hạnh bố thí, giữ gìn giới thanh tịnh, thì các Bồ-tát ấy không thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, không thể làm viên mãn Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát. Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Vì Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát không có giới hạn. Nếu các Bồ-tát trong tâm không đặt giới hạn khi làm lợi ích cho hữu tình, tu hạnh bố thí, giữ gìn giới thanh tịnh, thì các Bồ-tát ấy mới có thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, cũng có thể làm viên mãn Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát. Các Bồ-tát ấy do nhân duyên này được gọi là thành tựu giới thanh tịnh của Bồ-tát."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử hỏi Xá-lợi Tử rằng: "Thế nào gọi là Bồ-tát giữ giới?" Xá-lợi Tử đáp: "Nếu các Bồ-tát tùy theo việc bố thí mình làm, đều đem hết hồi hướng về Vô thượng bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, cho đến tận cùng thời vị lai không gián đoạn, không dứt, nên biết đó là Bồ-tát giữ giới. Nếu các Bồ-tát tùy theo giới mình giữ gìn, đều đem hết hồi hướng về Vô thượng bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, cho đến tận cùng thời vị lai không gián đoạn, không dứt, nên biết đó là Bồ-tát giữ giới.

 Nếu các Bồ-tát tuy trải qua số đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài trong vũ trụ quan Phật giáo; đại kiếp là kiếp lớn) nhiều như cát sông Hằng (sông Hằng ở Ấn Độ, ý nói nhiều không đếm xuể), tu giới thanh tịnh cho được viên mãn, nhưng không hồi hướng về Vô thượng bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, cho đến tận cùng thời vị lai không gián đoạn, không dứt, thì các Bồ-tát ấy không thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, không thể làm viên mãn Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát. Nếu các Bồ-tát tuy trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng, tu giới thanh tịnh cho được viên mãn, nhưng tâm lại hồi hướng về Thanh văn, Độc giác, thì các Bồ-tát ấy không thể nắm giữ Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, không thể làm viên mãn Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát.

 Nếu các Bồ-tát tuy không giữ giới thanh tịnh của Nhị thừa, nhưng không bị gọi là người phạm giới thanh tịnh. Nếu các Bồ-tát hồi hướng về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, thì dù giữ nhiều giới thanh tịnh của Nhị thừa, vẫn có thể gọi là người phạm giới thanh tịnh. Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát hồi hướng về địa vị Thanh văn hoặc Độc giác, nên biết đó gọi là đi vào chỗ không nên đi. Nói "chỗ không nên đi" tức là địa vị của Nhị thừa, vì đó không phải là chỗ các Bồ-tát nên đi đến."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử hỏi Xá-lợi Tử rằng: "Thế nào gọi là chỗ Bồ-tát nên đi đến?" Xá-lợi Tử đáp: "Tác ý tương ưng (sự hướng tâm phù hợp, gắn liền) với Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không (các phép quán về sự trống rỗng, không có tự thể của mọi pháp, từ bên trong, bên ngoài cho đến tự tính và không tự tính), nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với chân như, pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới (các tên gọi khác nhau của bản chất chân thật, không đổi, không giả dối, không thể nghĩ bàn của mọi sự), nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn) và bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi vật chất) mà Bồ-tát tu học, nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy chi giác ngộ, tám chi thánh đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ) mà Bồ-tát tu học, nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát nhờ quán các pháp trống rỗng, không có tướng cố định và không còn mong cầu) mà Bồ-tát tu học, nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ (các tầng bậc thiền định và phép quán) mà Bồ-tát tu học, nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát), nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp) và tất cả các pháp môn tam-ma-địa (pháp môn thiền định), nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm) mà Bồ-tát tu học, nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tác ý tương ưng với mười sức của Như Lai, bốn điều không sợ hãi, bốn trí biện giải không ngăn ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp không chung của Phật, cho đến Nhất thiết trí trí (các phẩm chất đặc biệt chỉ Phật mới có), nên biết đó là chỗ Bồ-tát nên đi đến. Nếu các Bồ-tát một cách chân thật, bền vững mà đi đến những chỗ nên đi này, nên biết đó là Bồ-tát giữ giới.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát tuy trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng sống ở nhà, hưởng năm dục lạc tốt đẹp, nhưng không khởi tâm hướng về địa vị Thanh văn, Độc giác, thì nên biết các Bồ-tát ấy không bị gọi là phạm giới Bồ-tát. Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Vì tăng thượng ý lạc (ý chí ưa muốn mạnh mẽ, vượt trội) của các Bồ-tát ấy không bị thoái lui, hư hoại. Thế nào gọi là tăng thượng ý lạc? Nghĩa là quyết định hướng tới cầu Nhất thiết trí trí.

 Ví như có người thật sự không cướp trộm tài vật của ai, nhưng bị giam oan trong ngục, tuy trải qua thời gian dài mà ý chí tốt đẹp vẫn luôn không thoái lui hư hoại, đối với tài vật của người khác không có tâm cướp trộm; tuy bị giam chung với kẻ ác trong ngục mà không bị gọi là giặc. Bồ-tát cũng vậy, tuy sống ở nhà, trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng hưởng năm dục lạc tốt đẹp, nhưng ý chí tốt đẹp vẫn luôn không thoái lui hư hoại, nghĩa là luôn hướng tới cầu Nhất thiết trí trí, chưa từng khởi tâm Nhị thừa; vì thế không bị gọi là phạm giới Bồ-tát.

 Nếu các Bồ-tát tuy trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng tu phạm hạnh (hạnh thanh tịnh, đời sống trong sạch không dâm dục), nhưng khởi tâm hồi hướng về địa vị Nhị thừa, thì nên biết không được gọi là người giữ giới thanh tịnh. Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Vì họ đã bỏ Tịnh giới ba-la-mật-đa mà an trụ trong giới của thừa Thanh văn, Độc giác. Nếu các Bồ-tát an trụ trong giới của thừa Thanh văn, Độc giác, thì không được gọi là Bồ-tát. Tại sao thế? Vì các Bồ-tát ấy đã xa lìa Tịnh giới ba-la-mật-đa, không có tâm hướng tới cầu Nhất thiết trí trí, chắc chắn không thể chứng Vô thượng bồ-đề.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát khởi tâm như thế này: "Ta sẽ siêng năng trải qua chừng ấy kiếp trôi lăn trong sống chết, rồi nhất định sẽ dẫn phát được Nhất thiết trí trí", thì các Bồ-tát ấy do khởi tâm này mà không thể chứng đắc Nhất thiết trí trí."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử liền hỏi Cụ thọ Xá-lợi Tử rằng: "Nếu các Bồ-tát trong tâm đặt ra giới hạn: "Ta sẽ siêng năng trải qua chừng ấy kiếp, rồi nhất định sẽ chứng đắc Nhất thiết trí trí", thì sự hẹn định trong tâm như thế có lỗi gì mà không thể đắc Nhất thiết trí trí?"

 Xá-lợi Tử đáp: "Các Bồ-tát ấy chán sợ sống chết nên muốn mau cầu Bồ-đề; do tâm muốn mau nên mới đặt ra giới hạn; do đặt ra giới hạn nên không thể làm chín muồi các căn lành thù thắng; do sợ sống chết nên có khi cầu quả của thừa Thanh văn, Độc giác. Không phải đặt ra giới hạn mà có thể làm lợi ích cho vô lượng hữu tình; không phải đặt ra giới hạn mà có thể làm viên mãn vô lượng Bố thí ba-la-mật-đa; không phải chưa viên mãn vô lượng Bố thí ba-la-mật-đa mà có thể chứng đắc Nhất thiết trí trí.

 Nếu các Bồ-tát trong tâm đặt ra giới hạn, thì dù trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng tu Bố thí ba-la-mật-đa, cũng không thể làm viên mãn Bố thí ba-la-mật-đa, vì Bố thí ba-la-mật-đa của Bồ-tát không có bờ mé; Nhất thiết trí trí cũng không có bờ mé. Nếu chưa viên mãn Bố thí ba-la-mật-đa của Bồ-tát mà có thể chứng đắc Nhất thiết trí trí, thì không có lẽ ấy. Vì thế, Bồ-tát muốn cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì không nên khởi tâm nhất định đặt ra giới hạn để mau chứng đắc Nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát cầu chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì các Bồ-tát ấy quyết không nên đặt giới hạn trong tâm khi tu Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lúc nào ở lâu trong sống chết tu hạnh Bồ-tát, thì lúc ấy Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đã tu lần lần chín muồi tốt đẹp, đủ sức chứng đắc Nhất thiết trí trí. Như chiếc bình sành mới đựng đầy nước trong, đặt dưới nắng, để càng lâu, được nước thấm càng nhiều thì bình càng bền chắc. Bồ-tát cũng vậy, lúc nào ở lâu trong sống chết tu hạnh Bồ-tát, thì lúc ấy Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đã tu lần lần chín muồi tốt đẹp, đủ sức chứng đắc Nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Như chiếc bình sành mới đựng đầy dầu bơ, để càng lâu thì dầu càng thấm dần vào, nhờ đó bình trở nên bền chặt, dùng được việc. Bồ-tát cũng vậy, lúc nào ở lâu trong sống chết tu hạnh Bồ-tát, thì lúc ấy lần lần gặp được nhiều Phật và đệ tử Phật, tin kính cúng dường. Lúc nào lần lần gặp được nhiều Phật và đệ tử Phật, tin kính cúng dường, thì lúc ấy lần lần được nhiều Phật và đệ tử Phật răn dạy, chỉ bảo. Lúc nào lần lần được nhiều Phật và đệ tử Phật răn dạy, chỉ bảo, thì lúc ấy lần lần được nghe giảng về Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lúc nào lần lần được nghe giảng về Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy lần lần có thể tu tập Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lúc nào lần lần có thể tu tập Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy lần lần làm viên mãn Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lúc nào lần lần làm viên mãn Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy lần lần được gần với Nhất thiết trí trí. Lúc nào lần lần được gần với Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy lần lần dứt các chướng ngại mà chứng đắc Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ma-ha-tát lúc nào khởi lên tâm tương ưng với Nhất thiết trí, thì lúc ấy không có kẽ hở cho tâm hướng về cảnh khác xen vào. Lúc nào không có kẽ hở cho tâm hướng về cảnh khác xen vào, thì lúc ấy Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa thấm nhuần dòng tâm liên tục mà lần lần được viên mãn. Do dòng tâm liên tục lần lần viên mãn, nên gọi là có thể dẫn phát tâm Nhất thiết trí. Dòng tâm này liên tục không gián đoạn, không dứt, cho đến khi chứng đắc Nhất thiết trí trí.

 Như chiếc bình đựng dầu bơ, để càng lâu thì mùi bơ càng thấm khắp, không bị mùi khác thấm vào. Các Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, khởi lên tâm tương ưng với Nhất thiết trí thì tâm hướng về cảnh khác không thể xen lẫn vào. Do không xen lẫn, nên Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa được huân tập (thấm nhuần dần dần) viên mãn; các đạo quân ác ma (những thế lực ngăn cản người tu, làm hại thiện căn) muốn rình dịp phá hại cũng rốt cuộc không thể được. Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Nếu ác ma rình dịp ở cảnh này, thì các Bồ-tát ấy liền ngay nơi cảnh này khởi lên tâm tương ưng với Nhất thiết trí; do đó ác ma không thể tìm được dịp.

 Như vậy, Bồ-tát lúc nào ở lâu trong sống chết tu Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy lần lần được phụng sự nhiều Phật và các đệ tử. Lúc nào lần lần được phụng sự nhiều Phật và các đệ tử, thì lúc ấy được nghe giảng về Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lúc nào được nghe giảng về Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy có thể siêng năng tinh tấn suy nghĩ đúng lẽ về Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đã được giảng. Lúc nào có thể siêng năng tinh tấn suy nghĩ đúng lẽ về Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đã được giảng, thì lúc ấy có thể siêng năng tinh tấn tu tập không sai lệch Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đã được giảng.

 Lúc nào có thể siêng năng tinh tấn tu tập không sai lệch Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đã được giảng, thì lúc ấy trong dòng tâm liên tục, Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa lần lần được viên mãn. Lúc nào trong dòng tâm liên tục, Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa lần lần được viên mãn, thì lúc ấy lần lần được gần với Nhất thiết trí trí; nhờ đó mau chứng Vô thượng bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát muốn khuyên bảo người khác giữ gìn giới thanh tịnh, thì các Bồ-tát ấy trước hết phải tự mình khởi lên tâm và các tâm sở (các trạng thái, hoạt động tâm lý đi kèm theo tâm) tương ưng với giới thanh tịnh, sau đó mới khuyên người khác giữ gìn giới thanh tịnh. Khuyên bảo người khác giữ giới rồi, lại khiến họ hồi hướng về Nhất thiết trí trí. Như vậy, Bồ-tát tự tu căn lành, hồi hướng về Nhất thiết trí trí mà mình mong cầu, lại có thể khuyên bảo các hữu tình khác khởi tâm thanh tịnh giữ gìn giới thanh tịnh; giữ giới rồi lại khiến họ hồi hướng về Nhất thiết trí trí; như thế mới có thể gọi là khéo giáo hóa dẫn dắt các thiện nam, thiện nữ (những người nam, người nữ có lòng tin và làm điều lành).

 Nếu các Bồ-tát răn dạy, chỉ bảo những bổ-đặc-già-la (người, chúng sinh — chỉ từng cá nhân trôi lăn trong luân hồi) hướng theo thừa Thanh văn, khiến họ siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì các Bồ-tát ấy hơn những người theo thừa Thanh văn. Nếu người Thanh văn răn dạy, chỉ bảo những người hướng theo thừa Bồ-tát, khiến họ siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì người Thanh văn ấy không hơn người Bồ-tát, trái lại Bồ-tát còn vượt hơn họ.

 Như có người đàn ông cõng một pho tượng người bằng vàng ròng đi xa đến nước khác; pho tượng vàng ròng ấy ánh sáng, màu sắc, dung mạo đều hơn người đàn ông kia. Cũng vậy, giả sử có những người theo thừa Thanh văn nhiều như cát sông Hằng răn dạy, chỉ bảo một người hướng theo thừa Bồ-tát, khiến họ siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì một vị Bồ-tát này hơn tất cả những người theo thừa Thanh văn kia.

 Lại như người đàn ông cõng một pho tượng người bằng pha-chi-ca (pha lê, loại ngọc trong suốt) đi xa đến nước khác; pho tượng pha-chi-ca ấy ánh sáng, màu sắc, dung mạo đều hơn người đàn ông kia. Cũng vậy, những người theo thừa Thanh văn nhiều như cát sông Hằng trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, tức một cõi vũ trụ rộng lớn do một vị Phật giáo hóa) răn dạy, chỉ bảo một người hướng theo thừa Bồ-tát, khiến họ siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì một vị Bồ-tát này hơn tất cả những người theo thừa Thanh văn kia.

 Vì sao vậy? Mãn Từ Tử! Lúc nào những người Thanh văn răn dạy, chỉ bảo một vị Bồ-tát này, thì lúc ấy vị Bồ-tát lại càng hơn tất cả người theo thừa Thanh văn. Giả sử những người Thanh văn sống trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng mà răn dạy, chỉ bảo một vị Bồ-tát này, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì công đức và căn lành của một vị Bồ-tát này ngày đêm tăng trưởng.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Ví như vàng ròng, càng nhiều lần nung luyện thì ánh sáng, màu sắc càng rực rỡ. Bồ-tát cũng vậy, lúc nào được các chúng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng thêm sáng sạch. Lúc nào Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng thêm sáng sạch, thì lúc ấy càng hơn tất cả công đức của những người theo thừa Thanh văn, vì công đức của họ hồi hướng về Niết-bàn (sự dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết — ở đây là Niết-bàn riêng mình của hàng Thanh văn), không thể hướng cầu Nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Như ngọc phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly quý màu xanh), lúc nào được thợ mài giũa lau chùi, thì lúc ấy ánh sáng, màu sắc càng trong sạch. Bồ-tát cũng vậy, lúc nào được các chúng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng thêm sáng sạch. Lúc nào Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng thêm sáng sạch, thì lúc ấy càng hơn tất cả công đức của những người theo thừa Thanh văn, vì công đức của họ hồi hướng về Niết-bàn, không thể hướng cầu Nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Như người thợ vẽ khéo léo dùng nhiều màu sắc vẽ hình người: trước hết dùng một màu vẽ phác hình mẫu, rồi về sau lần lượt tô các màu lên. Lúc nào lấy các màu sắc lần lượt tô lên, thì lúc ấy dung mạo, hình sắc càng thêm đẹp đẽ, hơn chính người thợ vẽ kia trăm nghìn vạn lần. Bồ-tát cũng vậy, lúc nào được các chúng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng thêm sáng sạch. Lúc nào Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng thêm sáng sạch, thì lúc ấy càng hơn tất cả công đức của những người theo thừa Thanh văn, vì công đức của họ hồi hướng về Niết-bàn, không thể hướng cầu Nhất thiết trí trí. Còn vị Bồ-tát này nhờ các Thanh văn răn dạy, chỉ bảo mà các thứ công đức, căn lành đã tu đều ngày đêm tăng trưởng.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Như người trồng cây, theo mùa tưới nước, giữ gìn, chăm sóc. Lúc nào tưới nước, giữ gìn, chăm sóc cây ấy, thì lúc ấy cây tăng trưởng, càng ngày càng cao lớn. Bồ-tát cũng vậy, được vô lượng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí. Vị Bồ-tát này lúc nào được vô lượng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát lần lần tăng trưởng. Lúc nào Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát lần lần tăng trưởng, thì lúc ấy vượt hơn khắp tất cả Thanh văn, Độc giác; Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát càng sáng, càng thịnh, lần lần gần với Nhất thiết trí trí mà mình mong cầu từ ban đầu, nhờ đó vượt hơn khắp hàng Thanh văn, Độc giác.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Ví như có người cầm một bó đuốc nhỏ (?) đốt cỏ cây khô. Lúc nào lửa bén vào cỏ cây, thì lúc ấy lửa lần lần lớn mạnh. Lúc nào lửa lần lần lớn mạnh, thì lúc ấy ngọn lửa càng lớn, dần dần có thể soi sáng nhiều du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng quãng đường đi một ngày, chừng mười mấy cây số), nhiều trăm, nhiều nghìn cho đến vô lượng du-thiện-na. Bồ-tát cũng vậy, được vô lượng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí. Vị Bồ-tát này lúc nào được vô lượng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát lần lần sáng thịnh. Lúc nào Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát lần lần sáng thịnh, thì lúc ấy hơn tất cả công đức của vô lượng người theo thừa Thanh văn đã răn dạy, chỉ bảo kia, vì công đức của họ hồi hướng về Niết-bàn, không thể hướng cầu Nhất thiết trí trí.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử! Ví như có người nấu quặng lấy vàng, lấy được rồi đem bán lại, giá bán được cao hơn giá đã trả cho người bán quặng gấp nhiều trăm nghìn lần. Bồ-tát cũng vậy, lúc nào được vô lượng Thanh văn răn dạy, chỉ bảo, khiến siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì lúc ấy Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát hơn tất cả công đức của các Thanh văn kia gấp nhiều trăm nghìn lần, vì công đức của họ hồi hướng về Niết-bàn, không thể hướng cầu Nhất thiết trí trí; còn Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát thì quyết định hướng cầu Nhất thiết trí trí, làm lợi ích lớn cho các loài hữu tình."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử thưa với Xá-lợi Tử rằng: "Bồ-tát thành tựu pháp mầu rộng lớn, nghĩa là: các Bồ-tát răn dạy, chỉ bảo những người hướng theo thừa Thanh văn, khiến họ siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì các Bồ-tát ấy hơn những người theo thừa Thanh văn; nếu người Thanh văn răn dạy, chỉ bảo những người hướng theo thừa Bồ-tát, khiến họ siêng năng tu học Tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát, hồi hướng cầu Nhất thiết trí trí, thì người Thanh văn ấy không hơn người Bồ-tát, trái lại Bồ-tát còn vượt hơn họ." Khi ấy Xá-lợi Tử liền ấn chứng (xác nhận là đúng) lời Cụ thọ Mãn Từ Tử rằng: "Đúng vậy, đúng vậy! Bồ-tát thành tựu pháp mầu rộng lớn, vượt hơn khắp hàng Độc giác và các Thanh văn."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa (bộ kinh lớn về sự hoàn thiện của trí tuệ), quyển thứ năm trăm tám mươi bốn.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười lăm (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video