Thiên 8 — Hội 1 · Phẩm 3 Tương ưng · phần 4

 Phần đầu, phẩm Tương Ưng (tương ưng: khế hợp, gắn liền, đi đôi đúng đắn với một pháp nào đó) thứ ba, đoạn bốn.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử (Śāriputra, vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu vượt sang bờ giác ngộ; "ba-la-mật-đa" nghĩa là "đến bờ bên kia", tức một hạnh tu được hoàn thiện trọn vẹn) thì không vì Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng của cải, giáo pháp, sự che chở được làm đến mức trọn vẹn) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì Tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mọi điều trái ý), Tinh tiến (siêng năng không lùi bước), Tĩnh lự (thiền định, lắng tâm mà suy xét), Bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì nội không (sáu giác quan bên trong là không, không có tự thể cố định) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không, không được bám vào), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao, kể cả Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (mọi thứ do nhân duyên tạo thành đều là không), vô vi không (những gì không do tạo tác, không sinh diệt, cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không, không sót lại gì), vô tế không (cái không có đầu không có cuối cũng là không), tán không (sự vật vốn do nhiều thứ hợp lại, rồi phân tán, nên là không), vô biến dị không (cái được coi là không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả mọi pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì, cái ấy cũng là không), vô tính không (cái "không có" cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có lẫn tự tính đều là không) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì chân như (tính chân thật, như vậy mãi không đổi của mọi sự vật) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì pháp giới (cảnh giới chân thật làm nền tảng cho mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bằng nhau, không phân cao thấp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự thường còn của pháp), thực tế (chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) — đều là những tên gọi khác nhau của thực tại chân thật — mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì được nhập chính tính ly sinh (bước vào địa vị chắc chắn của bậc thánh, lìa khỏi tính phàm phu; với Bồ-tát là địa vị chắc chắn sẽ thành Phật) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì đạt được bất thoái chuyển địa (địa vị không còn thối lui khỏi con đường thành Phật) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi; hữu tình: chúng sinh có tình cảm, tri giác) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì nghiêm tịnh Phật độ (làm trang nghiêm, thanh tịnh cõi nước của Phật mà mình sẽ thành) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân không sạch, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp không có cái tôi) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ: niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, xả), bát thánh đạo chi (tám nẻo chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng đúng, niệm đúng, định đúng) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì Khổ thánh đế (chân lý của bậc thánh: đời là khổ) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt ngoài mọi hình sắc) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì bát giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi sự trói buộc của cõi Sắc và cõi Vô sắc) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt trội đối với cảnh sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định đi lần lượt từ thấp lên cao, không xen tạp), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức trùm khắp mọi nơi) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp đều không) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu gì) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì tất cả đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì: ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp không để quên mất) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì tất cả tam-ma-địa môn (pháp môn chánh định, giữ tâm chuyên chú vào một cảnh) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì Cực hỷ địa (tầng thứ nhất trong mười tầng tu chứng của Bồ-tát, vui mừng tột bậc vì mới chứng thấy chân lý) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì Ly cấu địa (tầng lìa mọi nhơ bẩn của giới), Phát quang địa (tầng phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (tầng trí tuệ rực như lửa đốt phiền não), Cực nan thắng địa (tầng rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (tầng trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (tầng đi xa, gần tới chỗ rốt ráo), Bất động địa (tầng không còn lay động), Thiện tuệ địa (tầng trí tuệ khéo léo, thuyết pháp không trở ngại), Pháp vân địa (tầng thứ mười, giáo pháp như mây lớn che trùm, tưới khắp) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì nhục nhãn (mắt thịt thông thường) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa, thấy suốt), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ mọi pháp môn để cứu độ người), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ điều gì không, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh...) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng nói không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn ban niềm vui), đại bi (lòng thương lớn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được lợi lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nơi thân của bậc Đại sĩ, tức Phật) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi theo các tướng tốt) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn nhớ rõ mọi điều) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, tâm bình thản không dao động) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều không) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết rõ mọi pháp cả chung lẫn riêng đến từng chi tiết), nhất thiết tướng vi diệu trí (trí vi diệu biết khắp mọi tướng) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì vượt qua quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh Thanh văn, mới dự vào dòng thánh) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì vượt qua quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình tu mà ngộ lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật) của chư Phật mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy có tính sai khác giữa các pháp. Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với những pháp như vậy, nên phải nói là tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không vì thiên nhãn trí chứng thông (thần thông do trí chứng được, thấy suốt mọi cảnh xa gần, thấy chúng sinh chết đây sinh kia) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì thiên nhĩ trí chứng thông (thần thông nghe được mọi âm thanh xa gần) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì tha tâm trí chứng thông (thần thông biết được tâm ý người khác) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì túc trụ tùy niệm trí chứng thông (thần thông nhớ lại các đời sống trước) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì thần cảnh trí chứng thông (thần thông biến hóa, bay đi tự tại khắp nơi) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì lậu tận trí chứng thông (thần thông dứt sạch phiền não; "lậu" là phiền não rỉ chảy) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa còn không thấy có Bát-nhã ba-la-mật-đa nào được tu, huống chi lại thấy có việc sáu thần thông do Bồ-tát và Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) tu tập. Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với những pháp như vậy, nên phải nói là tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi ý nghĩ rằng: "Ta dùng thiên nhãn trí chứng thông thấy khắp tất cả hữu tình ở các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; ví cho số nhiều không đếm xuể) trong mười phương, chết nơi này sinh nơi kia." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta dùng thiên nhĩ trí chứng thông nghe khắp tiếng thuyết pháp của chư Phật và Bồ-tát ở các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng-già trong mười phương." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta dùng tha tâm trí chứng thông biết khắp tâm và tâm sở pháp (tâm chủ và các trạng thái tâm đi kèm như vui, buồn, tham, giận) của tất cả hữu tình ở các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng-già trong mười phương."

 Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta dùng túc trụ tùy niệm trí chứng thông nhớ khắp những việc đời trước của tất cả hữu tình ở các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng-già trong mười phương." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta dùng thần cảnh trí chứng thông đi khắp các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng-già trong mười phương, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật và Bồ-tát trong ngần ấy cõi." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta dùng lậu tận trí chứng thông xem khắp tất cả hữu tình ở các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng-già trong mười phương, ai đã dứt sạch phiền não, ai chưa dứt sạch." Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với những pháp như vậy, nên phải nói là tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nên khéo đưa vô lượng, vô số, vô biên hữu tình an trú vào vô dư y bát-niết-bàn giới (cảnh giới Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác làm chỗ nương; Niết-bàn: sự tịch diệt mọi phiền não và khổ đau). Tất cả ác ma (ma vương và quân ma chuyên phá hoại người tu) không tìm được dịp làm hại. Mọi phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, đau khổ như tham, giận, si mê) đều có thể hàng phục, dập tắt. Mọi việc ở đời đều được như ý muốn. Tất cả các đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc từ chân như mà đến; Ứng — bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) cùng các chúng Bồ-tát Ma-ha-tát ở những thế giới nhiều như cát sông Hằng-già trong mỗi phương trong mười phương, đều cùng nhau che chở, nhớ nghĩ tới vị Bồ-tát ấy, không để vị ấy rơi xuống các bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự giải thoát), Độc giác.

 Ở những thế giới nhiều như cát sông Hằng-già trong mỗi phương trong mười phương, các vị trời thuộc sáu tầng trời của cõi Dục: trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi của bốn vị Thiên vương giữ gìn bốn phương), trời Ba Mươi Ba (cõi do Đế Thích làm chủ, có ba mươi ba cung trời), trời Dạ-ma (cõi trời luôn vui hưởng an lạc), trời Đổ-sử-đa (tức trời Đâu-suất, nơi các Bồ-tát chỉ còn một đời nữa thành Phật ở trước khi xuống cõi người), trời Lạc Biến Hóa (chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), trời Tha Hóa Tự Tại (chư thiên tự tại hưởng cảnh vui do trời khác biến hóa ra);

 các vị trời thuộc cõi Sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế): ở tầng thiền thứ nhất có trời Phạm Chúng (dân chúng cõi Phạm thiên), trời Phạm Phụ (quan phụ tá của Phạm vương), trời Phạm Hội (?) (hội chúng cõi Phạm), trời Đại Phạm (vua cõi Phạm thiên); ở tầng thiền thứ hai có trời Quang (ánh sáng), trời Thiểu Quang (ánh sáng ít), trời Vô Lượng Quang (ánh sáng không lường), trời Cực Quang Tịnh (ánh sáng trong sạch tột bậc); ở tầng thiền thứ ba có trời Tịnh (trong sạch), trời Thiểu Tịnh (trong sạch ít), trời Vô Lượng Tịnh (trong sạch không lường), trời Biến Tịnh (trong sạch khắp cùng); ở tầng thiền thứ tư có trời Quảng (rộng lớn), trời Thiểu Quảng (rộng ít), trời Vô Lượng Quảng (rộng không lường), trời Quảng Quả (quả báo rộng lớn), và năm cõi trời trong sạch nơi các bậc thánh Bất hoàn ở: trời Vô Phiền (không phiền tạp), trời Vô Nhiệt (không nóng bức phiền não), trời Thiện Hiện (hiện ra tốt đẹp), trời Thiện Kiến (thấy biết tốt đẹp), trời Sắc Cứu Cánh (tầng cao tột của cõi Sắc);

 cùng tất cả các bậc Thanh văn, Độc giác khác, đều cùng nhau bảo vệ vị Bồ-tát ấy, khiến mọi việc vị ấy làm không bị trở ngại. Bệnh tật, phiền khổ nơi thân và tâm đều được tiêu trừ khỏi hẳn. Giả như có tội nghiệp đáng lẽ phải chịu quả báo khổ ở đời sau, thì chuyển thành chịu nhẹ ngay trong đời này. Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có lòng từ bi trùm khắp mọi hữu tình.

 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, nhờ sức oai thần của việc tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, chỉ cần dùng chút ít gia hạnh (công phu tu tập chuẩn bị) là đã có thể dẫn khởi sự tự tại thù thắng nhất, khiến các đà-la-ni môn và tam-ma-địa môn mau chóng hiện ra. Sinh ra ở bất cứ nơi nào cũng thường được phụng sự tất cả các đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, cho đến khi chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề mà mình mong cầu; trong suốt khoảng thời gian ấy, không bao giờ xa lìa Phật. Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nên được vô lượng, vô số công đức vi diệu không thể nghĩ bàn như thế.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi ý nghĩ rằng: "Có pháp này với pháp kia hoặc tương ưng hoặc không tương ưng, hoặc ngang bằng hoặc không ngang bằng." Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nào với pháp nào hoặc tương ưng hoặc không tương ưng, hoặc ngang bằng hoặc không ngang bằng.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi ý nghĩ rằng: "Ta đối với pháp giới (cảnh giới chân thật làm nền tảng cho mọi pháp) sẽ mau hiện đẳng giác (chứng ngộ trọn vẹn ngay trước mắt), hoặc không mau hiện đẳng giác." Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có chút pháp nào có thể hiện đẳng giác đối với pháp giới. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy có pháp nào lìa khỏi pháp giới, không thấy pháp giới tồn tại lìa khỏi các pháp; cũng không thấy các pháp chính là pháp giới, không thấy pháp giới chính là các pháp.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi ý nghĩ rằng: "Pháp giới có thể làm nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện) cho các pháp." Không khởi ý nghĩ rằng: "Các pháp có thể làm nhân duyên cho pháp giới." Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi ý nghĩ rằng: "Pháp này có thể chứng pháp giới, pháp này không thể chứng pháp giới." Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy còn không thấy pháp, huống chi lại thấy có pháp có thể chứng pháp giới hay không thể chứng. Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với những pháp như vậy, nên phải nói là tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy sắc (hình chất, vật chất — yếu tố thứ nhất trong năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người) tương ưng với Không (tính không: mọi pháp không có tự thể cố định), cũng không thấy Không tương ưng với sắc. Không thấy thọ (cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết hình tướng, tạo khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm, ý chí), thức (sự phân biệt, nhận biết) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với thọ, tưởng, hành, thức.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức; "xứ" là chỗ, gồm sáu giác quan và sáu đối tượng) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhãn xứ. Không thấy nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với sắc xứ. Không thấy thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm), pháp xứ (đối tượng của ý) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nhãn giới (mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành nhận thức) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhãn giới. Không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với sắc giới. Không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (các yếu tố âm thanh, mùi, vị, cái chạm, đối tượng của ý) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với thanh, hương, vị, xúc, pháp giới.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua mắt) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhãn thức giới. Không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới (các yếu tố nhận biết qua tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh và sự nhận biết của mắt) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhãn xúc. Không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Không thấy các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với các cảm thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với địa giới. Không thấy thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nhân duyên (ở đây là một trong bốn loại duyên: nguyên nhân trực tiếp sinh ra kết quả) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhân duyên. Không thấy đẳng vô gián duyên (điều kiện là niệm tâm trước vừa diệt liền nhường chỗ cho niệm sau sinh, không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nương vào để nhận biết), tăng thượng duyên (điều kiện trợ giúp, hoặc không ngăn trở) và các pháp do duyên sinh ra tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên và các pháp do duyên sinh ra.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật, khâu đầu trong mười hai khâu nhân duyên của vòng sinh tử) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với vô minh. Không thấy hành (hành động tạo nghiệp), thức (thức đi tái sinh), danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng khát khao ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, thán, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau đớn, lo âu, phiền muộn) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy Bố thí ba-la-mật-đa tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với Bố thí ba-la-mật-đa. Không thấy Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nội không tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nội không. Không thấy ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy chân như tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với chân như. Không thấy pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với từ pháp giới cho đến bất tư nghì giới.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy tứ niệm trụ tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tứ niệm trụ. Không thấy tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy Khổ thánh đế tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với Khổ thánh đế. Không thấy Tập, Diệt, Đạo thánh đế tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với Tập, Diệt, Đạo thánh đế.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy tứ tĩnh lự tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tứ tĩnh lự. Không thấy tứ vô lượng, tứ vô sắc định tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tứ vô lượng, tứ vô sắc định.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy bát giải thoát tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với bát giải thoát. Không thấy bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy không giải thoát môn tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với không giải thoát môn. Không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy tất cả đà-la-ni môn tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tất cả đà-la-ni môn. Không thấy tất cả tam-ma-địa môn tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tất cả tam-ma-địa môn.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy Cực hỷ địa tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với Cực hỷ địa. Không thấy Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy ngũ nhãn (năm thứ mắt: nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với ngũ nhãn. Không thấy lục thần thông (sáu thứ thần thông đã kể ở trên) tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với lục thần thông.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy Phật thập lực tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với Phật thập lực. Không thấy tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với từ tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy ba mươi hai tướng đại sĩ tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với ba mươi hai tướng đại sĩ. Không thấy tám mươi tùy hảo tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tám mươi tùy hảo.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy vô vong thất pháp tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với vô vong thất pháp. Không thấy hằng trụ xả tính tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với hằng trụ xả tính.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy nhất thiết trí tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với nhất thiết trí. Không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy quả Dự lưu tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với quả Dự lưu. Không thấy quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Không thấy vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật tương ưng với Không, cũng không thấy Không tương ưng với vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.

 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nếu có thể tương ưng được như vậy, thì đó là sự tương ưng với Không bậc nhất. Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhờ tương ưng với Không như vậy, nên không rơi xuống các bậc Thanh văn, Độc giác, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa hữu tình cho chín muồi, mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 Xá-lợi-tử! Đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, trong mọi sự tương ưng, thì tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa là bậc nhất, tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao trên nhất, vi diệu nhất, cao vời nhất, tột cùng nhất, không gì hơn, hơn cả cái không gì hơn, không gì sánh bằng, ngang bằng với cái không gì sánh bằng (tức chỉ ngang với chư Phật). Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì sự tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa này là bậc nhất, tức là tương ưng với Không, tức là tương ưng với Vô tướng, tức là tương ưng với Vô nguyện. Do nhân duyên ấy mà là bậc nhất.

 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nên biết là đã được thụ ký (được Phật báo trước rằng chắc chắn sẽ thành Phật) làm Phật, hoặc sắp được thụ ký. Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ sự tương ưng này mà có thể làm lợi ích lớn cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình.

 Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không khởi ý nghĩ rằng: "Ta tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta đã được thụ ký, chắc chắn sẽ làm Phật, hoặc sắp được thụ ký." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta có thể làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật." Không khởi ý nghĩ rằng: "Ta có thể giáo hóa hữu tình cho chín muồi." Cũng không khởi ý nghĩ rằng: "Ta sẽ chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề mà ta mong cầu, chuyển diệu pháp luân (giảng dạy giáo pháp vi diệu; ví giáo pháp như bánh xe báu lăn đi nghiền nát mọi phiền não) độ vô lượng chúng sinh."

 Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nào lìa khỏi pháp giới, không thấy pháp giới lìa khỏi các pháp, không thấy các pháp chính là pháp giới, không thấy pháp giới chính là các pháp; không thấy có pháp nào tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có pháp nào được Phật thụ ký, không thấy có pháp nào sẽ đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề, không thấy có pháp nào làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, không thấy có pháp nào giáo hóa hữu tình cho chín muồi.

 Vì sao thế? Xá-lợi-tử! Vì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không khởi lên ý niệm về "ngã" (cái tôi), ý niệm về "hữu tình" (chúng sinh), ý niệm về "kẻ có mạng sống", "kẻ được sinh ra", "kẻ được nuôi lớn", "người trượng phu", "bổ-đặc-già-la" (chủ thể được cho là trôi lăn qua các đời), "kẻ do ý sinh ra", "người trẻ" (?) (một tên gọi khác của cái ngã), "kẻ làm", "kẻ sai khiến làm", "kẻ khởi lên", "kẻ khiến khởi lên", "kẻ nhận chịu", "kẻ khiến nhận chịu", "kẻ biết", "kẻ thấy" — tất cả đều là những tên gọi khác nhau của một cái ngã tưởng tượng.

 Vì sao như vậy? Vì ngã, hữu tình, v.v. rốt ráo không sinh, cũng không diệt. Chúng đã rốt ráo không sinh không diệt, thì làm sao có thể tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa và đạt được đủ thứ công đức, lợi ích thù thắng? Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy hữu tình sinh mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy hữu tình diệt mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; biết các hữu tình là không mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, biết các hữu tình không phải là ngã mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, biết các hữu tình không thể nắm bắt được mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, biết các hữu tình là xa lìa mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, biết bản tính của các hữu tình không phải là tính hữu tình mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Xá-lợi-tử! Đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, trong mọi sự tương ưng, tương ưng với Không là bậc nhất; tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa là tôn quý nhất, thù thắng nhất, không gì theo kịp. Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tương ưng như vậy thì có thể dẫn khởi khắp mười lực của Như Lai, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi tùy hảo, vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cùng vô lượng vô biên Phật pháp khác.

 Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, nên rốt ráo không khởi lên những tâm chướng ngại như keo kiệt tham lam, phạm giới, giận dữ, lười biếng, tán loạn, hiểu biết sai lệch; còn Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự nhiên hiện ra, liên tục không gián đoạn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video