Phần đầu — Phẩm "Không Có Gì Để Đắc" (Vô sở đắc: không có gì để nắm bắt, chiếm giữ), thứ mười tám, đoạn thứ chín.
Này Xá-lợi Tử (Śāriputra, vị đệ tử của Đức Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu "đến bờ bên kia", tức hạnh tu trọn vẹn đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí ba-la-mật-đa là hạnh cho đi được tu trọn vẹn) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Tịnh giới (giữ giới hạnh trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm vẫn yên), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm mà xét kỹ), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự) ba-la-mật-đa không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi còn hình sắc vi tế) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao vượt ngoài mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào thế giới hình sắc và không hình sắc) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng được quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định được nhập lần lượt nối tiếp nhau: bốn thiền, bốn định vô sắc và định diệt hết cảm thọ, tri giác), thập biến xứ (mười pháp quán thấy một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa đến năng lực nhiệm mầu: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của sự tu tập: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát ra từ năm gốc rễ ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: tỉnh giác, chọn lựa pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có thực thể) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy không có hình tướng nào để bám víu), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác điều gì) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Tứ vô sở úy (bốn điều mà Phật hoàn toàn không e sợ khi giảng dạy), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, mang niềm vui đến cho chúng sinh), đại bi (lòng thương lớn, cứu chúng sinh khỏi khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), đại xả (tâm buông xả, bình đẳng rộng lớn), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có, không ai khác có chung) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nhất thiết trí (trí biết rõ toàn bộ các pháp ở mặt chung, tổng quát) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ trọn vẹn mọi mặt chung và mặt riêng của tất cả các pháp, tức trí của Phật) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên; "môn" là các pháp môn, các cửa tu ấy) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Tất cả tam-ma-địa môn (tam-ma-địa: định, trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ; đây là các pháp môn định) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Cực hỷ địa (địa: bậc, giai đoạn tu tập; từ đây là mười bậc tu của bồ-tát — người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu giúp chúng sinh. Cực hỷ là bậc vui mừng tột độ khi mới chứng chân lý) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Ly cấu địa (bậc lìa mọi nhơ bẩn), Phát quang địa (bậc phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đã đi rất xa trên đường tu), Bất động địa (bậc không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (bậc mà giáo pháp như mây lớn che trùm khắp nơi) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Dị sinh địa (bậc phàm phu, người còn trôi lăn sinh tử, khác với bậc thánh) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Chủng tính địa (bậc đã có sẵn hạt giống, căn tính của bậc thánh), đệ bát địa (bậc thứ tám, tức người đang hướng đến quả vị thánh đầu tiên), cụ kiến địa (bậc đã thấy rõ chân lý, tức quả Dự lưu — mới vào dòng thánh), bạc địa (bậc phiền não đã mỏng, tức quả Nhất lai — chỉ còn trở lại cõi đời một lần), ly dục địa (bậc đã lìa ham muốn cõi dục, tức quả Bất hoàn — không còn trở lại cõi dục), dĩ biện địa (bậc việc tu đã làm xong, tức quả A-la-hán — đã dứt sạch phiền não), độc giác địa (bậc Độc giác, người tự mình giác ngộ không cần thầy dạy), bồ-tát địa (bậc bồ-tát), như lai địa (bậc Như Lai, tức Phật) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Thanh văn thừa (thừa: cỗ xe, tức con đường tu đưa đến giải thoát; Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Độc giác thừa (con đường của bậc tự giác ngộ), đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường bồ-tát tự giác ngộ và cứu giúp khắp chúng sinh) không bị nhiễm ô, cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Do duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) cũng như vậy, đều không có tự tính (bản chất riêng tự có, độc lập, cố định).
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Các pháp thanh tịnh (trong sạch, không bị phiền não làm nhơ) cũng không mất mát. Vì sao vậy? Vì pháp nào thanh tịnh thì có tính không cùng tận. Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện (Subhūti, vị đệ tử của Phật giỏi hiểu về tính không bậc nhất) rằng: "Pháp nào thanh tịnh mà cũng không mất mát?" Thiện Hiện đáp: "Này Xá-lợi Tử! Sắc (hình sắc, phần vật chất) thanh tịnh cũng không mất mát. Thọ (cảm thọ: cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (tri giác, sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết, phân biệt) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ (xứ: chỗ dựa sinh ra sự nhận biết; nhãn xứ là mắt) thanh tịnh cũng không mất mát. Nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tâm suy nghĩ) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy) thanh tịnh cũng không mất mát. Thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cái được thân chạm biết), pháp xứ (đối tượng của ý) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới (giới: yếu tố, phạm trù cấu thành sự nhận biết; nhãn giới là yếu tố mắt) thanh tịnh cũng không mất mát. Sắc giới (yếu tố hình sắc được mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng mắt), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (duyên: điều kiện giúp cho sự vật sinh khởi) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nhĩ giới (yếu tố tai) thanh tịnh cũng không mất mát. Thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng tai), cùng nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Tỷ giới (yếu tố mũi) thanh tịnh cũng không mất mát. Hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng mũi), cùng tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Thiệt giới (yếu tố lưỡi) thanh tịnh cũng không mất mát. Vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng lưỡi), cùng thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Thân giới (yếu tố thân) thanh tịnh cũng không mất mát. Xúc giới (yếu tố cái được chạm biết), thân thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng thân), cùng thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Ý giới (yếu tố ý) thanh tịnh cũng không mất mát. Pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng ý), cùng ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) thanh tịnh cũng không mất mát. Thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố hư không), thức giới (yếu tố sự nhận biết) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế (thánh đế: chân lý mà bậc thánh thấy rõ; khổ thánh đế là chân lý về khổ) thanh tịnh cũng không mất mát. Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý — khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử) thanh tịnh cũng không mất mát. Hành (sự tạo nghiệp), thức (sự nhận biết đi vào đời mới), danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm thọ), ái (lòng khao khát), thủ (sự níu giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, lo, não thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nội không (sáu giác quan bên trong đều không có thực thể) thanh tịnh cũng không mất mát. Ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài đều không có thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý cao nhất, kể cả niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do nhân duyên tạo thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối nên là không), tán không (không có gì để bỏ đi hay giữ lại, nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không) thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa thanh tịnh cũng không mất mát. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự thanh tịnh cũng không mất mát. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Bát giải thoát thanh tịnh cũng không mất mát. Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ thanh tịnh cũng không mất mát. Tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn thanh tịnh cũng không mất mát. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn thanh tịnh cũng không mất mát. Lục thần thông thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Phật thập lực thanh tịnh cũng không mất mát. Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhất thiết trí thanh tịnh cũng không mất mát. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp thanh tịnh cũng không mất mát. Hằng trụ xả tính thanh tịnh cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn thanh tịnh cũng không mất mát. Tất cả tam-ma-địa môn thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Cực hỷ địa thanh tịnh cũng không mất mát. Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Dị sinh địa thanh tịnh cũng không mất mát. Chủng tính địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa, bồ-tát địa, như lai địa thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thanh văn thừa thanh tịnh cũng không mất mát. Độc giác thừa, đại thừa thanh tịnh cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Do duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: các pháp cũng như vậy, đều không có tự tính.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Các pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, không còn thuộc vòng sinh tử) cũng không mất mát. Vì sao vậy? Vì pháp nào xuất thế gian thì có tính không cùng tận. Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: "Pháp nào xuất thế gian mà cũng không mất mát?" Thiện Hiện đáp: "Này Xá-lợi Tử! Sắc xuất thế gian cũng không mất mát. Thọ, tưởng, hành, thức xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ xuất thế gian cũng không mất mát. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ xuất thế gian cũng không mất mát. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ xuất thế gian cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới xuất thế gian cũng không mất mát. Sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhĩ giới xuất thế gian cũng không mất mát. Thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tỷ giới xuất thế gian cũng không mất mát. Hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thiệt giới xuất thế gian cũng không mất mát. Vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thân giới xuất thế gian cũng không mất mát. Xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Ý giới xuất thế gian cũng không mất mát. Pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên xuất thế gian cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Địa giới xuất thế gian cũng không mất mát. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế xuất thế gian cũng không mất mát. Tập, diệt, đạo thánh đế xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Vô minh xuất thế gian cũng không mất mát. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nội không xuất thế gian cũng không mất mát. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không xuất thế gian cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa xuất thế gian cũng không mất mát. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự xuất thế gian cũng không mất mát. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Bát giải thoát xuất thế gian cũng không mất mát. Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ xuất thế gian cũng không mất mát. Tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn xuất thế gian cũng không mất mát. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn xuất thế gian cũng không mất mát. Lục thần thông xuất thế gian cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Phật thập lực xuất thế gian cũng không mất mát. Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhất thiết trí xuất thế gian cũng không mất mát. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp xuất thế gian cũng không mất mát. Hằng trụ xả tính xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn xuất thế gian cũng không mất mát. Tất cả tam-ma-địa môn xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Cực hỷ địa xuất thế gian cũng không mất mát. Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Dị sinh địa xuất thế gian cũng không mất mát. Chủng tính địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa, bồ-tát địa, như lai địa xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thanh văn thừa xuất thế gian cũng không mất mát. Độc giác thừa, đại thừa xuất thế gian cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Do duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: các pháp cũng như vậy, đều không có tự tính.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Các pháp vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh, không diệt) cũng không mất mát. Vì sao vậy? Vì pháp nào vô vi thì có tính không cùng tận. Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: "Pháp nào vô vi mà cũng không mất mát?" Thiện Hiện đáp: "Này Xá-lợi Tử! Sắc vô vi cũng không mất mát. Thọ, tưởng, hành, thức vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ vô vi cũng không mất mát. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ vô vi cũng không mất mát. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ vô vi cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới vô vi cũng không mất mát. Sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhĩ giới vô vi cũng không mất mát. Thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tỷ giới vô vi cũng không mất mát. Hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thiệt giới vô vi cũng không mất mát. Vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thân giới vô vi cũng không mất mát. Xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Ý giới vô vi cũng không mất mát. Pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên vô vi cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Địa giới vô vi cũng không mất mát. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế vô vi cũng không mất mát. Tập, diệt, đạo thánh đế vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Vô minh vô vi cũng không mất mát. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nội không vô vi cũng không mất mát. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không vô vi cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa vô vi cũng không mất mát. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự vô vi cũng không mất mát. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Bát giải thoát vô vi cũng không mất mát. Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ vô vi cũng không mất mát. Tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn vô vi cũng không mất mát. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn vô vi cũng không mất mát. Lục thần thông vô vi cũng không mất mát.
Này Xá-lợi Tử! Phật thập lực vô vi cũng không mất mát. Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Nhất thiết trí vô vi cũng không mất mát. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp vô vi cũng không mất mát. Hằng trụ xả tính vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn vô vi cũng không mất mát. Tất cả tam-ma-địa môn vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Cực hỷ địa vô vi cũng không mất mát. Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Dị sinh địa vô vi cũng không mất mát. Chủng tính địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa, bồ-tát địa, như lai địa vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Thanh văn thừa vô vi cũng không mất mát. Độc giác thừa, đại thừa vô vi cũng không mất mát. Này Xá-lợi Tử! Do duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: các pháp cũng như vậy, đều không có tự tính.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Tất cả các pháp không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: "Thế nào là tất cả các pháp không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt?" Thiện Hiện đáp: "Này Xá-lợi Tử! Sắc không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính (tính chất vốn có tự nhiên) của nó vốn như vậy. Thọ, tưởng, hành, thức không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Nhĩ giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Tỷ giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Thiệt giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Thân giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Ý giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Địa giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tập, diệt, đạo thánh đế không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Vô minh không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Nội không không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Bát giải thoát không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Lục thần thông không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Phật thập lực không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Nhất thiết trí không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Hằng trụ xả tính không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả tam-ma-địa môn không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Cực hỷ địa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Dị sinh địa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Chủng tính địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa, bồ-tát địa, như lai địa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Thanh văn thừa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Độc giác thừa, đại thừa không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Nói tóm lại: tất cả pháp thiện không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp không thiện không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác) không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp vô ký (pháp không thể xếp vào thiện hay ác) không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn ràng buộc trong sinh tử) không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp vô lậu (pháp không còn phiền não, đã thoát sinh tử) không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Tất cả pháp vô vi không phải thường còn, cũng không phải hoại diệt. Vì sao vậy? Vì bản tính vốn như vậy. Này Xá-lợi Tử! Do duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: các pháp cũng như vậy, đều không có tự tính."
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tu sĩ có đức hạnh, nghĩa là "bậc đầy đủ mạng sống trí tuệ") Thiện Hiện lại đáp Xá-lợi Tử rằng: "Như tôn giả (bậc đáng kính) đã hỏi: vì duyên cớ gì mà nói các pháp như sắc v.v. rốt ráo không sinh? Này Xá-lợi Tử! Bản tính của sắc rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì nó không phải do ai làm ra. Bản tính của thọ, tưởng, hành, thức rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra sắc cho đến thức không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của nhãn xứ rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra nhãn xứ cho đến ý xứ không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của sắc xứ rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra sắc xứ cho đến pháp xứ không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của nhãn giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra nhãn giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của nhĩ giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra nhĩ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của tỷ giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra tỷ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của thiệt giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra thiệt giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của thân giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra thân giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của ý giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra ý giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của địa giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra địa giới cho đến thức giới không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của khổ thánh đế rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của tập, diệt, đạo thánh đế rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra khổ thánh đế cho đến đạo thánh đế không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của vô minh rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra vô minh cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của nội không rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra nội không cho đến vô tính tự tính không không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của bố thí ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của tứ tĩnh lự rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của tứ vô lượng, tứ vô sắc định rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của bát giải thoát rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra bát giải thoát cho đến thập biến xứ không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của tứ niệm trụ rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của không giải thoát môn rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của ngũ nhãn rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của lục thần thông rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra ngũ nhãn, lục thần thông không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của Phật thập lực rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra Phật thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của nhất thiết trí rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của vô vong thất pháp rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của hằng trụ xả tính rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của tất cả đà-la-ni môn rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của tất cả tam-ma-địa môn rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra tất cả đà-la-ni môn, tất cả tam-ma-địa môn không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của Cực hỷ địa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Bản tính của dị sinh địa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của chủng tính địa, đệ bát địa, cụ kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa, độc giác địa, bồ-tát địa, như lai địa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra dị sinh địa cho đến như lai địa không thể tìm thấy được.
Này Xá-lợi Tử! Bản tính của Thanh văn thừa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Bản tính của độc giác thừa, đại thừa rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì không phải do ai làm ra. Cớ sao như thế? Vì người tạo tác ra Thanh văn thừa, độc giác thừa, đại thừa không thể tìm thấy được. Này Xá-lợi Tử! Do duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: các pháp như sắc v.v. rốt ráo không sinh."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện lại đáp Xá-lợi Tử rằng: "Như tôn giả đã hỏi: vì duyên cớ gì mà nói nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc v.v.? Này Xá-lợi Tử! Đúng vậy, đúng vậy! Nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc v.v. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì sắc có bản tính là không (trống rỗng, không có thực thể riêng). Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết (đặt bày, xác lập bằng tên gọi và khái niệm) là sinh, là diệt, là trụ (tồn tại), là dị (biến đổi). Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc. Này Xá-lợi Tử! Vì thọ, tưởng, hành, thức có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thọ, tưởng, hành, thức.
Này Xá-lợi Tử! Vì nhãn xứ có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là nhãn xứ. Này Xá-lợi Tử! Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Này Xá-lợi Tử! Vì sắc xứ có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc xứ. Này Xá-lợi Tử! Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Này Xá-lợi Tử! Vì nhãn giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là nhãn giới. Này Xá-lợi Tử! Vì sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.
Này Xá-lợi Tử! Vì nhĩ giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là nhĩ giới. Này Xá-lợi Tử! Vì thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.
Này Xá-lợi Tử! Vì tỷ giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tỷ giới. Này Xá-lợi Tử! Vì hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.
Này Xá-lợi Tử! Vì thiệt giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thiệt giới. Này Xá-lợi Tử! Vì vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.
Này Xá-lợi Tử! Vì thân giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thân giới. Này Xá-lợi Tử! Vì xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.
Này Xá-lợi Tử! Vì ý giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là ý giới. Này Xá-lợi Tử! Vì pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
Này Xá-lợi Tử! Vì địa giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là địa giới. Này Xá-lợi Tử! Vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Này Xá-lợi Tử! Vì khổ thánh đế có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là khổ thánh đế. Này Xá-lợi Tử! Vì tập, diệt, đạo thánh đế có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tập, diệt, đạo thánh đế.
Này Xá-lợi Tử! Vì vô minh có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là vô minh. Này Xá-lợi Tử! Vì hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não.
Này Xá-lợi Tử! Vì nội không có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là nội không. Này Xá-lợi Tử! Vì ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Này Xá-lợi Tử! Vì bố thí ba-la-mật-đa có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là bố thí ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Vì tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Vì tứ tĩnh lự có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tứ tĩnh lự. Này Xá-lợi Tử! Vì tứ vô lượng, tứ vô sắc định có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Này Xá-lợi Tử! Vì bát giải thoát có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là bát giải thoát. Này Xá-lợi Tử! Vì bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là bát thắng xứ cho đến thập biến xứ.
Này Xá-lợi Tử! Vì tứ niệm trụ có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tứ niệm trụ. Này Xá-lợi Tử! Vì tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi.
Này Xá-lợi Tử! Vì không giải thoát môn có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là không giải thoát môn. Này Xá-lợi Tử! Vì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có bản tính là không. Pháp nào bản tính là không thì không thể thi thiết là sinh, là diệt, là trụ, là dị. Do duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (bộ kinh lớn về trí tuệ đưa đến bờ giác ngộ), quyển thứ sáu mươi chín.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bảy mươi.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video