Thiên 81 — Hội 1 · Phẩm 18 Vô sở đắc · phần 10

 Phần thứ nhất, phẩm Vô Sở Đắc (không có gì để nắm bắt được), thứ mười tám, đoạn thứ mười.

 Này Xá-lợi-tử (Śāriputra, vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật)! Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) vốn có bản tánh là không (tự thể vốn trống rỗng, không có thực chất cố định). Mà pháp (sự vật, hiện tượng) nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết (đặt bày, gán tên gọi để nói là có) rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh (tất cánh bất sinh: xét đến tận cùng thì vốn chưa từng sinh khởi) thì không gọi là ngũ nhãn.

 Này Xá-lợi-tử! Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại, biến hóa tự tại; nghe được tiếng ở xa; biết tâm người khác; biết các đời trước; thấy được nơi xa và việc sống chết của chúng sinh; dứt sạch phiền não) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là lục thần thông.

 Này Xá-lợi-tử! Phật thập lực (mười trí lực của Phật: biết rõ điều hợp lý và không hợp lý; biết nghiệp và quả báo; biết các thiền định; biết căn cơ của chúng sinh; biết ý muốn của chúng sinh; biết các cảnh giới của chúng sinh; biết con đường dẫn đến các cõi; biết các đời trước; biết việc chết đây sinh kia của chúng sinh; biết sự dứt sạch phiền não) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là Phật thập lực.

 Này Xá-lợi-tử! Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi Phật thuyết pháp: tự tin mình đã giác ngộ hết thảy, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ những chướng ngại trên đường tu, đã chỉ rõ con đường thoát khổ), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giải không bị trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), đại xả (tâm buông xả lớn, đối xử bình đẳng với tất cả), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc thánh khác) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Này Xá-lợi-tử! Nhất thiết trí (trí biết hết thảy các pháp ở phương diện chung, tức tánh không của chúng) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là nhất thiết trí.

 Này Xá-lợi-tử! Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu và mọi phương pháp để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí tuệ trọn vẹn của Phật, biết cả tánh chung lẫn mọi sắc thái riêng của hết thảy các pháp) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí.

 Này Xá-lợi-tử! Pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn ghi nhớ rõ ràng) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là pháp vô vong thất.

 Này Xá-lợi-tử! Tánh hằng trụ xả (tánh luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản trước mọi cảnh) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tánh hằng trụ xả.

 Này Xá-lợi-tử! Tất cả đà-la-ni môn (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn các pháp không để quên mất; "môn" nghĩa là cửa, tức pháp môn) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tất cả đà-la-ni môn.

 Này Xá-lợi-tử! Tất cả tam-ma-địa môn (tam-ma-địa: định, trạng thái tâm chuyên chú, vững lặng vào một đối tượng) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là tất cả tam-ma-địa môn.

 Này Xá-lợi-tử! Cực Hỷ địa (địa: tầng bậc tu chứng của Bồ-tát; Cực Hỷ là bậc thứ nhất trong mười bậc, tâm vui mừng tột độ vì vừa chứng ngộ chân lý) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là Cực Hỷ địa.

 Này Xá-lợi-tử! Ly Cấu địa (bậc lìa sạch nhơ bẩn), Phát Quang địa (bậc phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực Nan Thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện Tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (bậc đã đi xa), Bất Động địa (bậc không còn lay động), Thiện Tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (bậc như mây pháp che khắp, rưới mưa pháp) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa.

 Này Xá-lợi-tử! Dị sinh địa (bậc phàm phu; dị sinh là phàm phu, do tạo nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là dị sinh địa.

 Này Xá-lợi-tử! Chủng tánh địa (bậc đã có hạt giống thánh, chắc chắn đi vào đạo), Đệ bát địa (bậc thứ tám, tính ngược từ quả A-la-hán, tức bậc đang hướng tới quả thánh đầu tiên), Cụ kiến địa (bậc đã thấy đủ chân lý, tức quả thánh đầu tiên), Bạc địa (bậc phiền não đã mỏng), Ly dục địa (bậc đã lìa tham dục), Dĩ biện địa (bậc việc cần làm đã làm xong, tức A-la-hán), Độc giác địa (bậc tự mình giác ngộ), Bồ-tát địa (bậc Bồ-tát), Như Lai địa (bậc Phật) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là chủng tánh địa cho đến Như Lai địa.

 Này Xá-lợi-tử! Thanh văn thừa (thừa: cỗ xe, tức con đường tu; Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là Thanh văn thừa.

 Này Xá-lợi-tử! Độc giác thừa (con đường của người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy) và Đại thừa (con đường lớn của Bồ-tát, cứu độ hết thảy chúng sinh và thành Phật) vốn có bản tánh là không. Mà pháp nào có bản tánh là không thì không thể thi thiết rằng nó sinh ra, mất đi, tồn tại hay biến đổi. Vì duyên cớ ấy, nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là Độc giác thừa và Đại thừa.

 Này Xá-lợi-tử! Vì duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc (hình chất, vật chất) v.v., vì pháp vốn không, không sinh thì không thể nói ra được.

 Bấy giờ cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính) Thiện Hiện (Subhūti, vị đệ tử Phật nổi tiếng thấu hiểu tánh không) lại đáp Xá-lợi-tử rằng: Như tôn giả hỏi: "Vì duyên cớ gì mà nói: làm sao tôi có thể dùng Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát) rốt ráo không sinh để giáo giới, giáo thọ (răn dạy, chỉ bảo và truyền trao giáo pháp) cho các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại hữu tình phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) rốt ráo không sinh?"

 Này Xá-lợi-tử! Rốt ráo không sinh chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bát-nhã ba-la-mật-đa chính là rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì rốt ráo không sinh và Bát-nhã ba-la-mật-đa không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Rốt ráo không sinh chính là Bồ-tát Ma-ha-tát, Bồ-tát Ma-ha-tát chính là rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì rốt ráo không sinh và Bồ-tát Ma-ha-tát không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Vì duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: làm sao tôi có thể dùng Bát-nhã ba-la-mật-đa rốt ráo không sinh để giáo giới, giáo thọ cho các vị Bồ-tát Ma-ha-tát rốt ráo không sinh?

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện lại đáp Xá-lợi-tử rằng: Như tôn giả hỏi: "Vì duyên cớ gì mà nói: ngoài sự rốt ráo không sinh ra thì cũng không có Bồ-tát Ma-ha-tát nào có thể thực hành vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật)?"

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy Bồ-tát Ma-ha-tát khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì cả Bát-nhã ba-la-mật-đa lẫn Bồ-tát Ma-ha-tát đều cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy sắc khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự phân biệt, hay biết) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì sắc cho đến thức cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy nhãn xứ (xứ: chỗ dựa làm phát sinh nhận thức; nhãn xứ là mắt) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì nhãn xứ cho đến ý xứ cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và các đối tượng của ý) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì sắc xứ cho đến pháp xứ cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy nhãn giới (giới: yếu tố cấu thành nhận thức; nhãn giới là yếu tố mắt) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm giác vui, khổ, không vui không khổ nảy sinh từ sự tiếp xúc ấy) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy nhĩ giới (yếu tố tai) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết qua tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy tỷ giới (yếu tố mũi) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết qua mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy thiệt giới (yếu tố lưỡi) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố cái biết qua lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy thân giới (yếu tố thân) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy xúc giới (yếu tố vật xúc chạm), thân thức giới (yếu tố cái biết qua thân), thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy ý giới (yếu tố ý) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới (yếu tố cái biết của ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không và cái biết) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì địa giới cho đến thức giới cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy khổ thánh đế (thánh đế: chân lý mà bậc thánh thấy rõ; khổ thánh đế là chân lý về khổ) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì khổ thánh đế cho đến đạo thánh đế cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sống chết) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy hành (sự tạo tác nghiệp), thức (tâm thức đi thọ sinh), danh sắc (thân và tâm ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng khao khát), thủ (sự bám giữ), hữu (nghiệp dẫn tới đời sống sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, thán, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì vô minh cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy nội không (tánh không của các pháp bên trong, tức sáu giác quan) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy ngoại không (tánh không của sáu đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (tánh không của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng tức Niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn rời rã, tan tác nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tánh không (không có tự thể nên là không), tự tánh không (tự thể vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều là không) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì nội không cho đến vô tánh tự tánh không cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát; bố thí là cho tặng) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi không còn hình sắc: định không gian vô biên, định thức vô biên, định không có gì cả, định chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc của tham chấp) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu tuần tự nối tiếp nhau), thập biến xứ (mười pháp quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, khoảng không, thức trùm khắp mọi nơi) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì bát giải thoát cho đến thập biến xứ cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy tứ niệm trụ (bốn chỗ an trú sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp là không) khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào tướng trạng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác) khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì không giải thoát môn, vô tướng và vô nguyện giải thoát môn cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy ngũ nhãn khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy lục thần thông khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì ngũ nhãn, lục thần thông cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy Phật thập lực khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì Phật thập lực cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy nhất thiết trí khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy pháp vô vong thất khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tánh hằng trụ xả khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì pháp vô vong thất, tánh hằng trụ xả cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy tất cả đà-la-ni môn khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy tất cả tam-ma-địa môn khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì tất cả đà-la-ni môn, tất cả tam-ma-địa môn cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy Cực Hỷ địa khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì Cực Hỷ địa cho đến Pháp Vân địa cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy dị sinh địa khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy chủng tánh địa, Đệ bát địa, Cụ kiến địa, Bạc địa, Ly dục địa, Dĩ biện địa, Độc giác địa, Bồ-tát địa, Như Lai địa khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì dị sinh địa cho đến Như Lai địa cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thấy Thanh văn thừa khác với rốt ráo không sinh, cũng không thấy Độc giác thừa, Đại thừa khác với rốt ráo không sinh. Vì sao? Vì Thanh văn thừa, Độc giác thừa, Đại thừa cùng với rốt ráo không sinh không phải hai, không chia thành hai phần.

 Này Xá-lợi-tử! Vì duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: ngoài sự rốt ráo không sinh ra thì cũng không có Bồ-tát nào có thể thực hành vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện lại đáp Xá-lợi-tử rằng: Như tôn giả hỏi: "Vì duyên cớ gì mà nói: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói như thế mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không chìm đắm, không thối lui, cũng không lo buồn, hối tiếc, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 Này Xá-lợi-tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy các pháp có sự hay biết, có tác dụng; thấy hết thảy các pháp như trò ảo thuật, như cảnh trong mộng, như bóng hình trong gương, như tiếng vang, như bóng sáng, như ảo ảnh nắng (hơi nóng bốc lên trông như mặt nước), như hoa đốm giữa hư không (những đốm hoa giả do mắt bệnh trông thấy trên không trung), như thành tầm hương (thành của loài nhạc thần Càn-thát-bà, chỉ lâu đài ảo hiện trên không), như việc do biến hóa mà ra, đều chẳng phải thật có. Nghe nói bản tánh của các pháp đều là không, thì trong lòng sâu xa vui mừng.

 Này Xá-lợi-tử! Vì duyên cớ ấy nên tôi nói rằng: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe nói như thế mà tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không chìm đắm, không thối lui, cũng không lo buồn, hối tiếc, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video