Thiên 82 — Hội 1 · Phẩm 19 Quán hành · phần 1

 Phần thứ nhất, phẩm Quán Hạnh (sự quán xét và thực hành), thứ mười chín, đoạn thứ nhất.

 Bấy giờ cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính) Thiện Hiện (Subhūti, vị đệ tử Phật nổi tiếng thấu hiểu tánh không) bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại hữu tình phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát) mà quán xét các pháp (sự vật, hiện tượng), thì đối với sắc (hình chất, vật chất) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết (đặt bày, gán tên gọi để nói là có) đó là sắc; đối với thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự phân biệt, hay biết) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là thọ, tưởng, hành, thức.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với nhãn xứ (xứ: chỗ dựa làm phát sinh nhận thức; nhãn xứ là mắt) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là nhãn xứ; đối với nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là sắc xứ; đối với thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và các đối tượng của ý) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với nhãn giới (giới: yếu tố cấu thành nhận thức; nhãn giới là yếu tố mắt) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là nhãn giới; đối với sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm giác vui, khổ, không vui không khổ nảy sinh từ sự tiếp xúc ấy) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với nhĩ giới (yếu tố tai) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là nhĩ giới; đối với thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết qua tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với tỷ giới (yếu tố mũi) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tỷ giới; đối với hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết qua mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với thiệt giới (yếu tố lưỡi) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là thiệt giới; đối với vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố cái biết qua lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với thân giới (yếu tố thân) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là thân giới; đối với xúc giới (yếu tố vật xúc chạm), thân thức giới (yếu tố cái biết qua thân), thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với ý giới (yếu tố ý) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là ý giới; đối với pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới (yếu tố cái biết của ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là địa giới; đối với thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng không và cái biết) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với khổ thánh đế (thánh đế: chân lý mà bậc thánh thấy rõ; khổ thánh đế là chân lý về khổ) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là khổ thánh đế; đối với tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tập, diệt, đạo thánh đế.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sống chết) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là vô minh; đối với hành (sự tạo tác nghiệp), thức (tâm thức đi thọ sinh), danh sắc (thân và tâm ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng khao khát), thủ (sự bám giữ), hữu (nghiệp dẫn tới đời sống sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, thán, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với nội không (tánh không của các pháp bên trong, tức sáu giác quan; "không" nghĩa là trống rỗng, không có thực chất cố định) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là nội không; đối với ngoại không (tánh không của sáu đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (tánh không của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng tức Niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn rời rã, tan tác nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tánh không (không có tự thể nên là không), tự tánh không (tự thể vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều là không) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát; bố thí là cho tặng) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là bố thí ba-la-mật-đa; đối với tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tứ tĩnh lự; đối với tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi không còn hình sắc: định không gian vô biên, định thức vô biên, định không có gì cả, định chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc của tham chấp) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là bát giải thoát; đối với bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu tuần tự nối tiếp nhau), thập biến xứ (mười pháp quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, khoảng không, thức trùm khắp mọi nơi) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với tứ niệm trụ (bốn chỗ an trú sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tứ niệm trụ; đối với tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp là không) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là không giải thoát môn; đối với vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào tướng trạng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là ngũ nhãn; đối với lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại, biến hóa tự tại; nghe được tiếng ở xa; biết tâm người khác; biết các đời trước; thấy được nơi xa và việc sống chết của chúng sinh; dứt sạch phiền não) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là lục thần thông.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với Phật thập lực (mười trí lực của Phật: biết rõ điều hợp lý và không hợp lý; biết nghiệp và quả báo; biết các thiền định; biết căn cơ của chúng sinh; biết ý muốn của chúng sinh; biết các cảnh giới của chúng sinh; biết con đường dẫn đến các cõi; biết các đời trước; biết việc chết đây sinh kia của chúng sinh; biết sự dứt sạch phiền não) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là Phật thập lực; đối với tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi Phật thuyết pháp: tự tin mình đã giác ngộ hết thảy, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ những chướng ngại trên đường tu, đã chỉ rõ con đường thoát khổ), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giải không bị trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), đại xả (tâm buông xả lớn, đối xử bình đẳng với tất cả), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc thánh khác) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với chân như (thể tánh chân thật, luôn như thế không đổi, của mọi pháp) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là chân như; đối với pháp giới (ở đây là cõi thật tánh bao trùm mọi pháp), pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), tánh bất hư vọng (tánh không hư dối), tánh bất biến dị (tánh không biến đổi), tánh bình đẳng (tánh như nhau, không sai khác), tánh ly sinh (tánh lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (sự an định cố nhiên của các pháp), pháp trụ (sự thường còn của tánh các pháp), thật tế (chỗ tột cùng của sự chân thật), hư không giới (cảnh giới rộng lớn như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là pháp giới cho đến bất tư nghị giới.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là vô thượng chánh đẳng bồ-đề; đối với nhất thiết trí (trí biết hết thảy các pháp ở phương diện chung, tức tánh không của chúng), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu và mọi phương pháp để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí tuệ trọn vẹn của Phật, biết cả tánh chung lẫn mọi sắc thái riêng của hết thảy các pháp) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn ghi nhớ rõ ràng) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là pháp vô vong thất; đối với tánh hằng trụ xả (tánh luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản trước mọi cảnh) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tánh hằng trụ xả.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp, thì đối với tất cả đà-la-ni môn (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn các pháp không để quên mất; "môn" nghĩa là cửa, tức pháp môn) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tất cả đà-la-ni môn; đối với tất cả tam-ma-địa môn (tam-ma-địa: định, trạng thái tâm chuyên chú, vững lặng vào một đối tượng) không tiếp nhận, không nắm lấy, không chấp giữ, không đắm trước, cũng không thi thiết đó là tất cả tam-ma-địa môn.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy sắc. Vì sao? Vì tánh của sắc là không, không có sinh diệt (sinh ra và mất đi). Không thấy thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì tánh của thọ, tưởng, hành, thức là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy nhãn xứ. Vì sao? Vì tánh của nhãn xứ là không, không có sinh diệt. Không thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao? Vì tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy sắc xứ. Vì sao? Vì tánh của sắc xứ là không, không có sinh diệt. Không thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao? Vì tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy nhãn giới. Vì sao? Vì tánh của nhãn giới là không, không có sinh diệt. Không thấy sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao? Vì tánh của sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy nhĩ giới. Vì sao? Vì tánh của nhĩ giới là không, không có sinh diệt. Không thấy thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao? Vì tánh của thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy tỷ giới. Vì sao? Vì tánh của tỷ giới là không, không có sinh diệt. Không thấy hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao? Vì tánh của hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy thiệt giới. Vì sao? Vì tánh của thiệt giới là không, không có sinh diệt. Không thấy vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao? Vì tánh của vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy thân giới. Vì sao? Vì tánh của thân giới là không, không có sinh diệt. Không thấy xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao? Vì tánh của xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy ý giới. Vì sao? Vì tánh của ý giới là không, không có sinh diệt. Không thấy pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao? Vì tánh của pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy địa giới. Vì sao? Vì tánh của địa giới là không, không có sinh diệt. Không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao? Vì tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy khổ thánh đế. Vì sao? Vì tánh của khổ thánh đế là không, không có sinh diệt. Không thấy tập, diệt, đạo thánh đế. Vì sao? Vì tánh của tập, diệt, đạo thánh đế là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy vô minh. Vì sao? Vì tánh của vô minh là không, không có sinh diệt. Không thấy hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Vì sao? Vì tánh của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy nội không. Vì sao? Vì tánh của nội không là không, không có sinh diệt. Không thấy ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không. Vì sao? Vì tánh của ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy bố thí ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì tánh của bố thí ba-la-mật-đa là không, không có sinh diệt. Không thấy tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy tứ tĩnh lự. Vì sao? Vì tánh của tứ tĩnh lự là không, không có sinh diệt. Không thấy tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vì sao? Vì tánh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy bát giải thoát. Vì sao? Vì tánh của bát giải thoát là không, không có sinh diệt. Không thấy bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vì sao? Vì tánh của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy tứ niệm trụ. Vì sao? Vì tánh của tứ niệm trụ là không, không có sinh diệt. Không thấy tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Vì sao? Vì tánh của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy không giải thoát môn. Vì sao? Vì tánh của không giải thoát môn là không, không có sinh diệt. Không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao? Vì tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy ngũ nhãn. Vì sao? Vì tánh của ngũ nhãn là không, không có sinh diệt. Không thấy lục thần thông. Vì sao? Vì tánh của lục thần thông là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy Phật thập lực. Vì sao? Vì tánh của Phật thập lực là không, không có sinh diệt. Không thấy tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao? Vì tánh của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy chân như. Vì sao? Vì tánh của chân như là không, không có sinh diệt. Không thấy pháp giới, pháp tánh, tánh bất hư vọng, tánh bất biến dị, tánh bình đẳng, tánh ly sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới. Vì sao? Vì tánh của pháp giới cho đến bất tư nghị giới là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao? Vì tánh của vô thượng chánh đẳng bồ-đề là không, không có sinh diệt. Không thấy nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao? Vì tánh của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy pháp vô vong thất. Vì sao? Vì tánh của pháp vô vong thất là không, không có sinh diệt. Không thấy tánh hằng trụ xả. Vì sao? Vì tánh của tánh hằng trụ xả là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thấy tất cả đà-la-ni môn. Vì sao? Vì tánh của tất cả đà-la-ni môn là không, không có sinh diệt. Không thấy tất cả tam-ma-địa môn. Vì sao? Vì tánh của tất cả tam-ma-địa môn là không, không có sinh diệt.

 Bạch Thế Tôn! Sắc không sinh thì chẳng phải là sắc; thọ, tưởng, hành, thức không sinh thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Vì cớ sao? Vì sắc với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; thọ, tưởng, hành, thức với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sắc không sinh thì chẳng phải là sắc; thọ, tưởng, hành, thức không sinh thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.

 Bạch Thế Tôn! Nhãn xứ không sinh thì chẳng phải là nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không sinh thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì cớ sao? Vì nhãn xứ với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên nhãn xứ không sinh thì chẳng phải là nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không sinh thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Bạch Thế Tôn! Sắc xứ không sinh thì chẳng phải là sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không sinh thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì cớ sao? Vì sắc xứ với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sắc xứ không sinh thì chẳng phải là sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không sinh thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Bạch Thế Tôn! Nhãn giới không sinh thì chẳng phải là nhãn giới; sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Vì cớ sao? Vì nhãn giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên nhãn giới không sinh thì chẳng phải là nhãn giới; sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Nhĩ giới không sinh thì chẳng phải là nhĩ giới; thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì cớ sao? Vì nhĩ giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên nhĩ giới không sinh thì chẳng phải là nhĩ giới; thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Tỷ giới không sinh thì chẳng phải là tỷ giới; hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì cớ sao? Vì tỷ giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên tỷ giới không sinh thì chẳng phải là tỷ giới; hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Thiệt giới không sinh thì chẳng phải là thiệt giới; vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Vì cớ sao? Vì thiệt giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên thiệt giới không sinh thì chẳng phải là thiệt giới; vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Thân giới không sinh thì chẳng phải là thân giới; xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Vì cớ sao? Vì thân giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên thân giới không sinh thì chẳng phải là thân giới; xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Ý giới không sinh thì chẳng phải là ý giới; pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Vì cớ sao? Vì ý giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên ý giới không sinh thì chẳng phải là ý giới; pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không sinh thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra.

 Bạch Thế Tôn! Địa giới không sinh thì chẳng phải là địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không sinh thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì cớ sao? Vì địa giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; thủy, hỏa, phong, không, thức giới với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên địa giới không sinh thì chẳng phải là địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không sinh thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Bạch Thế Tôn! Khổ thánh đế không sinh thì chẳng phải là khổ thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế không sinh thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế. Vì cớ sao? Vì khổ thánh đế với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; tập, diệt, đạo thánh đế với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên khổ thánh đế không sinh thì chẳng phải là khổ thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế không sinh thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế.

 Bạch Thế Tôn! Vô minh không sinh thì chẳng phải là vô minh; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não không sinh thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Vì cớ sao? Vì vô minh với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên vô minh không sinh thì chẳng phải là vô minh; hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não không sinh thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não.

 Bạch Thế Tôn! Nội không không sinh thì chẳng phải là nội không; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không không sinh thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không. Vì cớ sao? Vì nội không với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần; ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không với không sinh không phải hai, không chia thành hai phần. Vì sao? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên nội không không sinh thì chẳng phải là nội không; ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không không sinh thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bảy mươi (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bảy mươi mốt.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video