Thiên 83 — Hội 1 · Phẩm 19 Quán hành · phần 2

 Hội thứ nhất, Phẩm Quán Hạnh (phẩm nói về cách tu và quán xét), thứ mười chín, phần hai.

 Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Sự không sinh của bố thí ba-la-mật-đa thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, giải thoát, tức "đến bờ bên kia"; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác mà không mong đền đáp). Sự không sinh của tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng mọi khổ nhục mà tâm vẫn yên), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực chất của mọi sự vật) ba-la-mật-đa thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì bố thí ba-la-mật-đa với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh (pháp: ở đây chỉ mọi sự vật, hiện tượng, mọi điều được nói tới) chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của bố thí ba-la-mật-đa thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; sự không sinh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, tức cõi của những chúng sinh còn thân hình vi tế nhưng đã lìa dục) thì chẳng phải là bốn tĩnh lự. Sự không sinh của bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ – thương yêu ban vui, bi – xót thương cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui của người, xả – buông bỏ, bình đẳng không thiên vị) và bốn vô sắc định (bốn tầng định cao nhất, vượt khỏi mọi hình sắc: định thấy hư không vô biên, định thấy thức vô biên, định thấy không có gì cả, định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng) thì chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vì sao vậy? Vì bốn tĩnh lự với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; bốn vô lượng, bốn vô sắc định với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của bốn tĩnh lự thì chẳng phải là bốn tĩnh lự; sự không sinh của bốn vô lượng, bốn vô sắc định thì chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của tám giải thoát (tám phép quán định giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và các cảnh giới) thì chẳng phải là tám giải thoát. Sự không sinh của tám thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự: bốn tầng thiền, bốn tầng định vô sắc và định diệt hết cảm thọ, tư tưởng), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp mọi nơi: đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức) thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Vì sao vậy? Vì tám giải thoát với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của tám giải thoát thì chẳng phải là tám giải thoát; sự không sinh của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của bốn niệm trụ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) thì chẳng phải là bốn niệm trụ. Sự không sinh của bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, làm tăng điều thiện đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông và định lực: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chính, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: nhớ nghĩ, chọn lựa pháp, siêng năng, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) thì chẳng phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Vì sao vậy? Vì bốn niệm trụ với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của bốn niệm trụ thì chẳng phải là bốn niệm trụ; sự không sinh của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi thì chẳng phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tự thể cố định) thì chẳng phải là không giải thoát môn. Sự không sinh của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi pháp không có hình tướng để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, ước muốn gì) thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Vì không giải thoát môn với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của không giải thoát môn thì chẳng phải là không giải thoát môn; sự không sinh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của năm nhãn (năm loại mắt thấy: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) thì chẳng phải là năm nhãn. Sự không sinh của sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe xa khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy xa khắp, dứt sạch phiền não) thì chẳng phải là sáu thần thông. Vì sao vậy? Vì năm nhãn với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; sáu thần thông với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của năm nhãn thì chẳng phải là năm nhãn; sự không sinh của sáu thần thông thì chẳng phải là sáu thần thông.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo, biết rõ căn cơ chúng sinh…) thì chẳng phải là mười lực của Phật. Sự không sinh của bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không bị trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về tài biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (bốn tâm thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả ở mức rộng lớn nhất của Phật), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác) thì chẳng phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao vậy? Vì mười lực của Phật với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của mười lực của Phật thì chẳng phải là mười lực của Phật; sự không sinh của bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của chân như (bản tính chân thật, "như vậy" không thay đổi của mọi pháp) thì chẳng phải là chân như. Sự không sinh của pháp giới (cõi tính của mọi pháp, bản chất chung trùm khắp các pháp), pháp tính (tính chân thật vốn có của các pháp), tính không hư vọng, tính không biến đổi, tính bình đẳng (mọi pháp đều như nhau, không cao thấp), tính lìa sinh (vượt ra ngoài sự sinh diệt), pháp định (bản tính các pháp vốn được xác lập như vậy), pháp trụ (bản tính các pháp vốn thường trụ như vậy), thực tế (chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Vì sao vậy? Vì chân như với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; pháp giới cho đến bất tư nghị giới với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của chân như thì chẳng phải là chân như; sự không sinh của pháp giới cho đến bất tư nghị giới thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) thì chẳng phải là vô thượng chính đẳng bồ-đề. Sự không sinh của nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí của Phật biết tường tận mọi hình tướng, mọi chi tiết của tất cả các pháp) thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Vì vô thượng chính đẳng bồ-đề với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của vô thượng chính đẳng bồ-đề thì chẳng phải là vô thượng chính đẳng bồ-đề; sự không sinh của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của pháp không quên mất (năng lực ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ quên sót điều gì) thì chẳng phải là pháp không quên mất. Sự không sinh của tính hằng trụ nơi xả (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản, không thiên lệch) thì chẳng phải là tính hằng trụ nơi xả. Vì sao vậy? Vì pháp không quên mất với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; tính hằng trụ nơi xả với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất; sự không sinh của tính hằng trụ nơi xả thì chẳng phải là tính hằng trụ nơi xả.

 Bạch Thế Tôn! Sự không sinh của tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: năng lực thâu tóm, ghi nhớ, giữ gìn mọi lời dạy và ý nghĩa không để mất) thì chẳng phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni. Sự không sinh của tất cả các pháp môn tam-ma-địa (pháp môn thiền định: tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn) thì chẳng phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp môn đà-la-ni với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần; tất cả các pháp môn tam-ma-địa với sự không sinh không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không sinh chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không sinh của tất cả các pháp môn đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni; sự không sinh của tất cả các pháp môn tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của sắc (yếu tố vật chất, hình chất của thân và cảnh vật) thì chẳng phải là sắc. Sự không diệt của thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm, ý chí), thức (sự phân biệt, nhận thức) thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức (sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người). Vì sao vậy? Vì sắc với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; thọ, tưởng, hành, thức với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của sắc thì chẳng phải là sắc; sự không diệt của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của nhãn xứ (xứ: chỗ làm nảy sinh nhận thức; nhãn xứ là giác quan mắt) thì chẳng phải là nhãn xứ. Sự không diệt của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Vì nhãn xứ với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của nhãn xứ thì chẳng phải là nhãn xứ; sự không diệt của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) thì chẳng phải là sắc xứ. Sự không diệt của thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (vật chạm xúc), pháp xứ (đối tượng của ý, tức các ý niệm, sự việc được nghĩ tới) thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Vì sắc xứ với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của sắc xứ thì chẳng phải là sắc xứ; sự không diệt của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của nhãn giới (giới: yếu tố, phạm vi; nhãn giới là yếu tố giác quan mắt) thì chẳng phải là nhãn giới. Sự không diệt của sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) thì chẳng phải là sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì nhãn giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của nhãn giới thì chẳng phải là nhãn giới; sự không diệt của sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên thì chẳng phải là sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của nhĩ giới (yếu tố tai) thì chẳng phải là nhĩ giới. Sự không diệt của thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết do tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì chẳng phải là thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì nhĩ giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của nhĩ giới thì chẳng phải là nhĩ giới; sự không diệt của thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì chẳng phải là thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của tỷ giới (yếu tố mũi) thì chẳng phải là tỷ giới. Sự không diệt của hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (cái biết do mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì chẳng phải là hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì tỷ giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của tỷ giới thì chẳng phải là tỷ giới; sự không diệt của hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì chẳng phải là hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của thiệt giới (yếu tố lưỡi) thì chẳng phải là thiệt giới. Sự không diệt của vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (cái biết do lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì chẳng phải là vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì thiệt giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của thiệt giới thì chẳng phải là thiệt giới; sự không diệt của vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì chẳng phải là vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của thân giới (yếu tố thân) thì chẳng phải là thân giới. Sự không diệt của xúc giới (yếu tố vật chạm xúc), thân thức giới (cái biết do thân), thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì chẳng phải là xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì thân giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của thân giới thì chẳng phải là thân giới; sự không diệt của xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì chẳng phải là xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của ý giới (yếu tố ý) thì chẳng phải là ý giới. Sự không diệt của pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý, tức các ý niệm, sự việc được nghĩ tới), ý thức giới (cái biết do ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì chẳng phải là pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì ý giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của ý giới thì chẳng phải là ý giới; sự không diệt của pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì chẳng phải là pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) thì chẳng phải là địa giới. Sự không diệt của thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Vì địa giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; thủy, hỏa, phong, không, thức giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của địa giới thì chẳng phải là địa giới; sự không diệt của thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong vòng sinh tử là khổ) thì chẳng phải là khổ thánh đế. Sự không diệt của tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ là phiền não, tham ái), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ) thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế. Vì sao vậy? Vì khổ thánh đế với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; tập, diệt, đạo thánh đế với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của khổ thánh đế thì chẳng phải là khổ thánh đế; sự không diệt của tập, diệt, đạo thánh đế thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của vô minh (sự mê mờ, không thấy biết đúng sự thật; khâu đầu tiên của mười hai nhân duyên, chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử) thì chẳng phải là vô minh. Sự không diệt của hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi vào đời mới), danh sắc (tâm và thân lúc mới hình thành), sáu xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, tạo thành đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, lo, não thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não. Vì sao vậy? Vì vô minh với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của vô minh thì chẳng phải là vô minh; sự không diệt của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của nội không (tính trống rỗng, không có tự thể của các giác quan bên trong; đây là thứ đầu tiên trong mười tám thứ "không", tức mười tám cách quán thấy mọi pháp đều không có tự thể cố định) thì chẳng phải là nội không. Sự không diệt của ngoại không (các đối tượng bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (phương hướng, không gian rộng lớn cũng không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo đều không), vô tế không (không có đầu mối, giới hạn trước sau, cũng không), tán không (các pháp tan rã, vốn không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì, nên không), vô tính không (không có tính chất gì, nên không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn tự tính đều không) thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vì sao vậy? Vì nội không với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; ngoại không cho đến vô tính tự tính không với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của nội không thì chẳng phải là nội không; sự không diệt của ngoại không cho đến vô tính tự tính không thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của bố thí ba-la-mật-đa thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa. Sự không diệt của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì bố thí ba-la-mật-đa với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của bố thí ba-la-mật-đa thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; sự không diệt của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của bốn tĩnh lự thì chẳng phải là bốn tĩnh lự. Sự không diệt của bốn vô lượng, bốn vô sắc định thì chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vì sao vậy? Vì bốn tĩnh lự với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; bốn vô lượng, bốn vô sắc định với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của bốn tĩnh lự thì chẳng phải là bốn tĩnh lự; sự không diệt của bốn vô lượng, bốn vô sắc định thì chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của tám giải thoát thì chẳng phải là tám giải thoát. Sự không diệt của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Vì sao vậy? Vì tám giải thoát với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của tám giải thoát thì chẳng phải là tám giải thoát; sự không diệt của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của bốn niệm trụ thì chẳng phải là bốn niệm trụ. Sự không diệt của bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi thì chẳng phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Vì sao vậy? Vì bốn niệm trụ với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của bốn niệm trụ thì chẳng phải là bốn niệm trụ; sự không diệt của bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi thì chẳng phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của không giải thoát môn thì chẳng phải là không giải thoát môn. Sự không diệt của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Vì không giải thoát môn với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của không giải thoát môn thì chẳng phải là không giải thoát môn; sự không diệt của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của năm nhãn thì chẳng phải là năm nhãn. Sự không diệt của sáu thần thông thì chẳng phải là sáu thần thông. Vì sao vậy? Vì năm nhãn với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; sáu thần thông với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của năm nhãn thì chẳng phải là năm nhãn; sự không diệt của sáu thần thông thì chẳng phải là sáu thần thông.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của mười lực của Phật thì chẳng phải là mười lực của Phật. Sự không diệt của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao vậy? Vì mười lực của Phật với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của mười lực của Phật thì chẳng phải là mười lực của Phật; sự không diệt của bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của chân như thì chẳng phải là chân như. Sự không diệt của pháp giới (ở đây là cõi tính chung của mọi pháp), pháp tính, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Vì sao vậy? Vì chân như với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; pháp giới cho đến bất tư nghị giới với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của chân như thì chẳng phải là chân như; sự không diệt của pháp giới cho đến bất tư nghị giới thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của vô thượng chính đẳng bồ-đề thì chẳng phải là vô thượng chính đẳng bồ-đề. Sự không diệt của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Vì vô thượng chính đẳng bồ-đề với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của vô thượng chính đẳng bồ-đề thì chẳng phải là vô thượng chính đẳng bồ-đề; sự không diệt của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất. Sự không diệt của tính hằng trụ nơi xả thì chẳng phải là tính hằng trụ nơi xả. Vì sao vậy? Vì pháp không quên mất với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; tính hằng trụ nơi xả với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất; sự không diệt của tính hằng trụ nơi xả thì chẳng phải là tính hằng trụ nơi xả.

 Bạch Thế Tôn! Sự không diệt của tất cả các pháp môn đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni. Sự không diệt của tất cả các pháp môn tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp môn đà-la-ni với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần; tất cả các pháp môn tam-ma-địa với sự không diệt không phải là hai, không chia thành hai phần. Tại sao thế? Vì pháp không diệt chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải nhiều, chẳng phải khác. Cho nên sự không diệt của tất cả các pháp môn đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni; sự không diệt của tất cả các pháp môn tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa.

 Bạch Thế Tôn! Sự không hai của sắc thì chẳng phải là sắc; sự không hai của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của nhãn xứ thì chẳng phải là nhãn xứ; sự không hai của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của sắc xứ thì chẳng phải là sắc xứ; sự không hai của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Bạch Thế Tôn! Sự không hai của nhãn giới thì chẳng phải là nhãn giới; sự không hai của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên thì chẳng phải là sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của nhĩ giới thì chẳng phải là nhĩ giới; sự không hai của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì chẳng phải là thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của tỷ giới thì chẳng phải là tỷ giới; sự không hai của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì chẳng phải là hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của thiệt giới thì chẳng phải là thiệt giới; sự không hai của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì chẳng phải là vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của thân giới thì chẳng phải là thân giới; sự không hai của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì chẳng phải là xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của ý giới thì chẳng phải là ý giới; sự không hai của pháp giới (đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì chẳng phải là pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.

 Bạch Thế Tôn! Sự không hai của địa giới thì chẳng phải là địa giới; sự không hai của thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của khổ thánh đế thì chẳng phải là khổ thánh đế; sự không hai của tập, diệt, đạo thánh đế thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của vô minh thì chẳng phải là vô minh; sự không hai của hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, não. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của nội không thì chẳng phải là nội không; sự không hai của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.

 Bạch Thế Tôn! Sự không hai của bố thí ba-la-mật-đa thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; sự không hai của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của bốn tĩnh lự thì chẳng phải là bốn tĩnh lự; sự không hai của bốn vô lượng, bốn vô sắc định thì chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của tám giải thoát thì chẳng phải là tám giải thoát; sự không hai của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của bốn niệm trụ thì chẳng phải là bốn niệm trụ; sự không hai của bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi thì chẳng phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của không giải thoát môn thì chẳng phải là không giải thoát môn; sự không hai của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của năm nhãn thì chẳng phải là năm nhãn; sự không hai của sáu thần thông thì chẳng phải là sáu thần thông. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của mười lực của Phật thì chẳng phải là mười lực của Phật; sự không hai của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của chân như thì chẳng phải là chân như; sự không hai của pháp giới, pháp tính, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của vô thượng chính đẳng bồ-đề thì chẳng phải là vô thượng chính đẳng bồ-đề; sự không hai của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất; sự không hai của tính hằng trụ nơi xả thì chẳng phải là tính hằng trụ nơi xả. Bạch Thế Tôn! Sự không hai của tất cả các pháp môn đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni; sự không hai của tất cả các pháp môn tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa.

 Bạch Thế Tôn! Sắc được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối (?) (nghĩa là thuộc về những pháp vốn không đối lập thành hai, chân thật không giả dối); thọ, tưởng, hành, thức được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Nhãn xứ được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Sắc xứ được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối.

 Bạch Thế Tôn! Nhãn giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Nhĩ giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Tỷ giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Thiệt giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Thân giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Ý giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối.

 Bạch Thế Tôn! Địa giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; thủy, hỏa, phong, không, thức giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Khổ thánh đế được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; tập, diệt, đạo thánh đế được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Vô minh được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Nội không được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối.

 Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Bốn tĩnh lự được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; bốn vô lượng, bốn vô sắc định được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Tám giải thoát được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Bốn niệm trụ được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Không giải thoát môn được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Năm nhãn được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; sáu thần thông được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Mười lực của Phật được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Chân như được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; pháp giới, pháp tính, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Vô thượng chính đẳng bồ-đề được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Pháp không quên mất được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; tính hằng trụ nơi xả được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối. Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp môn đà-la-ni được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối; tất cả các pháp môn tam-ma-địa được xếp vào hàng các pháp không hai, không hư dối.

 Bấy giờ Xá-lợi Tử (vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật hiểu lý "không" bậc nhất) rằng: "Như điều đã nói: 'khi Bồ-tát ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà quán xét các pháp', thì thế nào gọi là Bồ-tát ma-ha-tát? Thế nào gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào gọi là quán xét các pháp?"

 Khi ấy cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tu hành cao tuổi đạo, đức độ) Thiện Hiện đáp Xá-lợi Tử rằng: "Như tôn giả hỏi: thế nào gọi là Bồ-tát ma-ha-tát? Này Xá-lợi Tử! Vì muốn cho loài hữu tình (chúng sinh có tình thức) mà cầu đại bồ-đề (sự giác ngộ lớn), lại cũng có giác ngộ, nên gọi là Bồ-tát (người cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh); vị ấy biết đúng như thật tướng trạng của mọi pháp mà có thể không chấp giữ, nên lại gọi là ma-ha-tát (bậc đại sĩ, con người lớn lao)."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát có thể biết đúng như thật tướng trạng của mọi pháp mà không chấp giữ?" Thiện Hiện đáp: "Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của sắc mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của thọ, tưởng, hành, thức mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của nhãn xứ mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của sắc xứ mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà không chấp giữ.

 Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của nhãn giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của nhĩ giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của tỷ giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của thiệt giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của thân giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của ý giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên mà không chấp giữ.

 Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của địa giới mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của khổ thánh đế mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của tập, diệt, đạo thánh đế mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của vô minh mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của nội không mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không mà không chấp giữ.

 Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của bố thí ba-la-mật-đa mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của bốn tĩnh lự mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của bốn vô lượng, bốn vô sắc định mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của tám giải thoát mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của bốn niệm trụ mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của không giải thoát môn mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của năm nhãn mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của sáu thần thông mà không chấp giữ.

 Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của mười lực của Phật mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của chân như mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của pháp giới, pháp tính, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của vô thượng chính đẳng bồ-đề mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của pháp không quên mất mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của tính hằng trụ nơi xả mà không chấp giữ. Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của tất cả các pháp môn đà-la-ni mà không chấp giữ; biết đúng như thật tướng của tất cả các pháp môn tam-ma-địa mà không chấp giữ."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: "Những gì gọi là tướng của mọi pháp?" Thiện Hiện đáp: "Nếu nhờ những hình trạng, dáng vẻ như thế mà biểu thị, nhận biết các pháp: đây là sắc, đây là thanh, đây là hương, đây là vị, đây là xúc, đây là pháp; đây là bên trong, đây là bên ngoài; đây là hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn dính mắc sinh tử), đây là vô lậu (không còn phiền não); đây là hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), đây là vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt) — những điều ấy gọi là tướng của mọi pháp."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện lại đáp Xá-lợi Tử rằng: "Như tôn giả hỏi: thế nào gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa? Này Xá-lợi Tử! Có trí tuệ thù thắng nhiệm mầu, lìa bỏ xa những điều cần lìa bỏ, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa." Xá-lợi Tử hỏi: "Trí ấy lìa xa những pháp nào?" Thiện Hiện đáp: "Trí ấy lìa xa tất cả phiền não và các kiến chấp sai lầm; trí ấy lìa xa tất cả sáu nẻo luân hồi (sáu cõi chúng sinh trôi lăn: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) và bốn loài sinh (sinh từ bào thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, và do biến hóa mà sinh); trí ấy lìa xa tất cả các uẩn, giới, xứ… Vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Có trí tuệ thù thắng nhiệm mầu, đi đến tận nơi xa những chỗ cần đến, nên gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa." Xá-lợi Tử hỏi: "Trí ấy đi xa đến những pháp nào?" Thiện Hiện đáp: "Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của sắc; đi xa đến được tính chân thật của thọ, tưởng, hành, thức; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của nhãn xứ; đi xa đến được tính chân thật của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của sắc xứ; đi xa đến được tính chân thật của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của nhãn giới; đi xa đến được tính chân thật của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của nhĩ giới; đi xa đến được tính chân thật của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của tỷ giới; đi xa đến được tính chân thật của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của thiệt giới; đi xa đến được tính chân thật của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của thân giới; đi xa đến được tính chân thật của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của ý giới; đi xa đến được tính chân thật của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của địa giới; đi xa đến được tính chân thật của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của khổ thánh đế; đi xa đến được tính chân thật của tập, diệt, đạo thánh đế; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của vô minh; đi xa đến được tính chân thật của hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, não; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của nội không; đi xa đến được tính chân thật của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của bố thí ba-la-mật-đa; đi xa đến được tính chân thật của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của bốn tĩnh lự; đi xa đến được tính chân thật của bốn vô lượng, bốn vô sắc định; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của tám giải thoát; đi xa đến được tính chân thật của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của bốn niệm trụ; đi xa đến được tính chân thật của bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của không giải thoát môn; đi xa đến được tính chân thật của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của năm nhãn; đi xa đến được tính chân thật của sáu thần thông; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của mười lực của Phật; đi xa đến được tính chân thật của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của chân như; đi xa đến được tính chân thật của pháp giới, pháp tính, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của vô thượng chính đẳng bồ-đề; đi xa đến được tính chân thật của nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của pháp không quên mất; đi xa đến được tính chân thật của tính hằng trụ nơi xả; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Trí ấy đi xa đến được tính chân thật của tất cả các pháp môn đà-la-ni; đi xa đến được tính chân thật của tất cả các pháp môn tam-ma-địa; vì thế gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Đó gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bảy mươi mốt (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bảy mươi hai.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video